RETOURTJE MIDZOMER

Vier jaar in Zweden

Retourtje Midzomer

Vier jaar in Zweden

Pieter Mans

ISBN 978 94 61850 003 paperback

1e druk maart 2014

Fotografie: Pieter Mans

VanDorp Uitgevers/Uitgeverij Grenzenloos

Postbus 42

3956 ZR LEERSUM

info@vandorp.net 

www.vandorp.net

Kijk voor meer emigratieboeken op www.emigratieboek.nl

Copyright © 2014 VanDorp Uitgevers (deze uitgave)

Copyright © 2014 Pieter Mans

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

Pieter Mans

Retourtje
Midzomer

VIER JAAR IN ZWEDEN

UITGEVERIJ GRENZENLOOS

ROODWIT-GEELBLAUW

‘Steeds meer Zweeds’ (http://emigratieboek.nl/artikel.asp?boek=steeds-meer-zweeds) heet het boek dat onlangs bij deze uitgeverij verscheen. Het boek gaat over de ervaringen van een familie die in 2008 naar Zweden verhuisde en zich steeds meer Zweeds gaat voelen. Dit liet mij even nadenken over hoe dat voor mij, voor ons, geldt. Wij zijn in 2005 naar Zweden verhuisd, wonen hier middenin de rust en ruimte van de prachtige provincie Värmland met volop heuvels, bos en water om ons heen. Ja je kunt wel stellen dat we na Den Haag het leven in vele opzichten zo’n 180 graden veranderd hebben. Hier is absoluut weinig dat ons aan Nederland doet denken. O ja, we hebben BVN op de tv, maar tv kijken we eigenlijk nooit. Zijn wij na de afgelopen bijna zeven jaar nu Zweden, buitenlanders, Europeanen, Scandinaviërs of toch nog Nederlander en Duitser? Missen we Nederland eigenlijk? Nou nee, dat heel duidelijk niet. We missen Nederland niet. Hoewel het wel erg makkelijk was dat je gewoon om de hoek in trammetje 3 kon stappen naar het centrum, waar je een grote keuze hebt aan restaurantjes en kroegjes…

Steeds meer Zweeds? Hoe langer ik erover nadenk, hoe meer ik denk dat dat het toch niet is. Als ik het Andreas vraag is zijn antwoord duidelijk: ,,Nee zeker niet. En jij ook niet.’’

Aanpassen, ja natuurlijk. We gaan geen clubjes met andere buitenlanders vormen, samen grote Duitse of Nederlandse vlaggen aan ons huis hangen of Sinterklaas en Dag van de Duitse eenwording vieren. Daar krijgen we direct allergische reacties van. Evenzo van berichtjes van, opvallend genoeg, eigenlijk alleen Nederlanders die internetsites, tijdschriften en andersoortige clubjes hebben van Nederlanders onder elkaar, Nederlanders voor en naar Nederlanders en dat soort, wat ons betreft, heel enge dingen. In Nederland wordt raar gekeken als je als buitenlanders onder elkaar je eigen taal spreekt, maar Nederlanders in het buitenland overdrijven het nog veel meer; gaan een klompendans doen ook al kom je bijvoorbeeld uit hartje Rotterdam en heb je hoogstwaarschijnlijk alleen tijdens een verplicht schoolreisje naar Volendam een keer klompen aangehad. Dus aanpassen ja. Wel proberen zo Zweeds mogelijk mee te doen met en tussen de Zweden. In die zin zouden alle Nederlanders in Zweden ‘steeds meer Zweeds’ moeten worden, en hier is dus nog ruimte voor verbetering.

Als we het een paar dorpsbewoners hier in Sysslebäck vragen of wij ‘steeds meer Zweeds’ zijn, moeten ze even nadenken. Jawel, menen zij. We spreken de taal en hebben ons hier aangepast. Da’s een compliment. Af en toe menen mensen dat we uit Denemarken komen vanwege ons accent. En dat is dan een groot compliment, want dan ben je al Scandinaviër. We hebben ons er al langer bij neergelegd, eens een buitenlander, altijd een buitenlander. Daarvoor zijn de verschillen net tè groot. Ook al spreek je de taal, de finesses van de taal zijn weer wat anders. En, welke uitdrukkingen gebruik je wanneer precies. Daarnaast is de Zweedse grammatica gewoon superlastig. Vind ik. Dan heb je nog dingen die op elkaar lijken maar toch net anders zijn. Zo was ik bij de autokeuring en vroeg de meneer of ik de dimlichten aan wilde doen. Zo gezegd, zo gedaan. Nee dus. Dim is in het Zweeds mist en mistlichten zijn anders dan Nederlandse dimlichten! Een echte dijenkletser vind ik nog steeds dat het lokale koor zich opmaakt voor het komende kerstoptreden. De koorleden wordt gevraagd rode slips te dragen. De Nederlandse meneer in het koor vraagt zich toch af waarom hij met kerst een rode slip zou moeten dragen. Nou gewoon… Slips in het Zweeds is stropdas. Ikzelf had ook een keer een behoorlijke uitglijer. Ik wilde tegen de kok zeggen: kijk uit! Ik zei dus: titta ut! Waarop de kok door het raam naar buiten kijkt. Ik had ‘se up’ moeten zeggen.

Als de sneeuw net begint te verdwijnen, begint het bij de lokale bevolking meteen te kriebelen. Er moet direct aan de houtvoorraad voor de volgende winter begonnen worden. Dat zit er echt ingebakken. Overal wordt gehakt, gekloofd, gezaagd en gestapeld. Na zeven winters gaat het bij ons nog steeds niet kriebelen. Nog steeds geen Zweed.

Onderweg in het dorp doe ik rustig aan en groet iedereen. Praatje hier, praatje daar. Da’s al behoorlijk Zweeds. Maar toch, zelfs na zeven jaar kan ik me er nog steeds over opwinden hoe langzaam de rij bij de kassa van de supermarkt zich beweegt. In alle rust worden de spullen op de band gelegd, met de achterburen bijgebept en o ja, dan moet er betaald worden. Waar heb ik m’n portemonnee, wat was m’n pincode ook al weer. Achter de kassa ligt een hele berg boodschappen en samen met de voorganger wordt er gekeuveld, de aankopen bekeken en besproken en langzaamaan ingepakt. Vaak ben ik sneller weg dan een voorgangertje of twee. Resultaat inburgeringsexamen: gezakt.

Op weg naar de bank, 80 kilometer verderop. Reistijd normaal: een uur en een kwartier. Maar helaas, ik ben toch nog steeds een Nederlander. Rij op een weg waar 80 toegestaan is, maar 120 ook mogelijk met af en toe wat bochtenwerk. Een Zweed houdt zich rustig aan de snelheid. Ik ben toch nog niet Zweeds genoeg, waarom een kwartier langer onderweg zijn dan nodig? Om de verschrikkelijk (té) hoge boetes voor te snel rijden hier te voorkomen misschien! Na al die jaren bezit ik die rust helaas nog steeds niet volledig of slechts met heel veel moeite.

Tijd voor persoonlijk APK’tje. Afspraak bij de dokter maken. Lukt niet, er is deze maand geen dokter. Een Zweed wacht tot ‘hen’ (dat is, zo las ik onlangs, een Zweedse woord voor ‘hij of zij’) aan de beurt is. Ik kijk op internet op www.vantetider.se en ga zelf rondbellen. Minnetje op de scorekaart Zweed.

Maar wellicht zit het Zweeds toch inmiddels wel meer in ons dan we zelf in de gaten hebben, stellen vrienden die ons hier bezoeken. Hier wonen en werken, leven, zonder bus of trein, zonder disco of winkeltjes, dat zouden zij en met hen de gemiddelde centraal-Europeaan niet zomaar kunnen. En als ‘we’ het Songfestival winnen voelt dat ook echt zo. Ik kon me ook bepaald niet identificeren met een piepende indiaan. Voetbal dan. Tja, dan gaat men er ook van uit dat je voor Zweden bent, wat natuurlijk ook zo is. Alleen als Nederland en Duitsland spelen vragen onze gasten voor wie we zijn. Maar ja, dan wordt het weer Koninginnedag en kan ik niet wachten om via Radio 538 op internet weer even op het Museumplein mee te swingen (behalve dit jaar dan)… Steeds meer Zweeds??

GELUKKIG NIEUWJAAR – GOTT NYTT ÅR!

Onze laatste oud & nieuw in Nederland was begin 2005. Buiten was het lekker koud, overal om ons heen werd knal- en siervuurwerk afgestoken en de leukste buurtjes hadden zich verzameld op straat. Iedereen had wat te eten en te drinken bij zich. Het was zo’n perfecte jaarwisseling waarvan je denkt dat het nergens in de wereld zo kan zijn als hier.

Onze hond Pumuckl had wat rustgevende kruiden achter de kiezen, maar vond de herrie maar niets en verstopte zich onder de bank. Andreas en ik gingen met wat eigengemaakte oliebollen en een fles Zweedse vodka naar buiten.

En zoals altijd wisten we toen ook nog totaal niet wat ons dat jaar allemaal te wachten stond. We hadden allebei een leuke baan en prima leventje. Dat zegt echter niet alles.

We hadden al een keuze gemaakt: ‘Nederland is niet het land waar we willen blijven.’

We hebben ons gevoel gevolgd, maar wel reële berekeningen gemaakt. We hebben er voor moeten knokken, maar hebben wel doorgezet. En ineens sta je voor de vijfde keer met een glas sekt aan de Zweedse skipiste. Een soort Amerikaanse tailgate- party, waar in de achterbakken van de auto complete barren zijn ingericht en iedereen elkaar inschenkt met wat hij of zij heeft meegenomen.

Zo rond middernacht, het komt in Zweden allemaal niet zo nauw, slalommen de skiërs die dat willen met een fakkel naar beneden en begint een prachtig siervuurwerk met de besneeuwde heuvels en bomen als prachtige coulisse.

Pumuckl is inmiddels doof dus maakt zich niet meer zo druk om vuurwerk en ligt er rustig bij. Zo’n perfecte jaarwisseling waarvan je denkt dat je die nergens anders in de wereld meer kunt meemaken.

Na drie jaar dacht ik dat ik genoeg geïntegreerd Zweeds moest zijn om de oliebollen maar eens over te slaan. Uiteraard hadden we de jaren ervoor, zoals elk jaar, volgens opa’s recept een hele emmer oliebollendeeg gemaakt en de ballen, net als in Nederland, uitgedeeld. De dorpelingen hebben die ‘rare ballen’ allemaal geprobeerd, maar om het een doorslaand succes te noemen, nee. Waarom zou ik voor mezelf die moeite doen? Het jaar 2008 eindigde dus zonder oliebollen. Dat was eenmalig. Ergens diep in me zit dus toch een echte Nederlander, die oud & nieuw niet zonder oliebollen kan en het liefst ook een paar appelflappen eet.

Per jaar vertrekken volgens het CBS vele tienduizenden mensen uit Nederland. Een veelvoud denkt er over na om weg te gaan. De kans is niet gering dat u daar een van bent. Af en toe zeggen mensen tegen ons dat ze het dapper vinden dat we de stap hebben durven zetten.

Niet iedereen durft dat. Maar iedereen heeft een keuze. Al moet die keuze wel goed onderbouwd zijn. Want per jaar keren ook een paar duizend emigranten terug naar Nederland. Die hadden zich het leven in een ander land anders voorgesteld. Het gras is niet per sé altijd groener aan de andere kant van de heuvels.

Goede voornemens zijn prachtig, maar moeten ook uitvoerbaar zijn. Voor zover wij weten moet je overal hard werken om te (over)leven. En je bent in het buitenland toch echt een buiten- lander die zich moet aanpassen aan het nieuwe land, de andere gewoontes en regelgeving, die lastige taal. Maar vergeet niet, oliebollen kun je overal eten en oud & nieuw kan ergens anders ook geweldig zijn!

PAPIERKRAAM

Omdat we nog geen vijf jaar in Zweden wonen, kunnen we nog geen Zweeds paspoort aanvragen. Voor elk buitenlands paspoort moet je persoonlijk naar de betreffende ambassade.

Wij hebben het geluk dat we relatief dichtbij Oslo wonen. Zo-waar hoefde ik voor mijn nieuwe pas niet 900 kilometer retour naar Stockholm, maar ‘slechts’ 440 kilometer, ruim zes uur rijden, zes euro tol, drieënhalve euro spijkerbandentoeslag voor Oslo, drieënhalve euro parkeergeld en tien minuten op de ambassade. Natuurlijk kenmerken de ambassades zich door ‘royale openingstijden’, op maat gesneden voor werkende mensen. In Stockholm van 09.00-12.00 uur, maar op woensdag ook van 14.00-16.00 uur en in Oslo van maandag tot en met vrijdag van 09.00-14.00 uur. Een kwestie van bijzonder goed plannen dus als je meerdere uren reistijd hebt.

Leve de Europese Unie! Een Zweeds en Nederlands paspoort is vijf jaar geldig, een Duits paspoort, slechts zo’n tien euro duur- der, bijvoorbeeld tien jaar. Maar dit terzijde.

Elk land heeft zo z’n eigen bijzonder representatieve ambassade op een mooie locatie, meestal in het centrum van de hoofdstad. Wat ons betreft mag de EU-integratie een stapje verder gaan. Ik heb de ambassade één keer in de vijf jaar nodig voor een paspoort. Doek al die dure gebouwen van alle EU-landen op. In plaats daarvan zouden op enkele logische plaatsen (grote vliegvelden, centraal gelegen/goed bereikbare punten) verzamel- EU-burgerservicepunten kunnen zijn, want wat moet je nog meer op een ambassade eigenlijk? Dan kan een gratis telefoonnum- mer er nog wel af naar een ministerie in elk betreffend land.

De service op de Nederlandse ambassade in Oslo was wel goed, ik hoefde geen tweede retourtje te plannen, maar mocht m’n nieuwe pas laten sturen. Daar had ik de porto heel graag voor over; die was zelfs inclusief aantekenen duidelijk lager dan al- leen al m’n benzinekosten. En snel ging het, precies een week later kon ik mijn nieuwe Nederlandse paspoort al bij het lokale postpunt ophalen!

Snel, dat kan ik niet van m’n Zweedse rijbewijs zeggen. Maar dat wisten we al, omdat het rijbewijs van Andreas vorig jaar verliep en we het proces dus al doorgemaakt hebben. Voor de kerst heb ik de ruim zestig euro voor de aanvraag ‘omwisselen buitenlands rijbewijs’ naar de provincie overgemaakt. Tegelijkertijd het formulier van internet geplukt, ingevuld en de aanvraag de deur uit, inclusief het originele Nederlandse rijbewijs, hoe raar dat ook klinkt. Niet dat ze een bewijs van ontvangst sturen, of een briefje ‘we zijn ermee bezig’ natuurlijk.

Voorlopig rijd ik dus rond met een kopie van mijn Nederlandse rijbewijs, een betalingsbewijs en een kopie van de aanvraag voor een Zweeds rijbewijs. Hoe zou dat gaan als ze me nu met 20 km/u te snel snappen en m’n rijbewijs willen innemen? Liever niet proberen maar. Met een beetje mazzel heb ik nog voor de zomer een Zweeds rijbewijs en dan wordt het tijd onze verblijfsvergunning te verlengen. Zo blijf je lekker bezig.

O ja, en ons werk loopt ook gewoon door.