KIJK, ZUID-FRANKRIJK!

La vie est dure en Provence

Kijk, Zuid-Frankrijk!

La vie est dure en Provence

Renée Vonk-Hagtingius

ISBN 978 94 61850 782 paperback

1e druk september 2015

Omslagontwerp: Marcel Reimer

VanDorp Uitgevers / Uitgeverij Grenzenloos

Postbus 42

3956 ZR LEERSUM

info@vandorp.net

www.vandorp.net

Kijk voor meer boeken over Frankrijk op grenzenloos.nl

Copyright © 2015 VanDorp Uitgevers (deze uitgave)

Copyright © 2015 Renée Vonk-Hagtingius

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

Renée Vonk-Hagtingius

KIJK, ZUID-
FRANKRIJK!

(LA VIE EST DURE EN PROVENCE)

UITGEVERIJ GRENZENLOOS

VOORWOORD

Omstreeks een kwart eeuw geleden kocht ik een paar muren en een half dak ter hoogte van zo’n schilderachtig dorpje in de Provence. Daarna veranderde mijn leven. Familie en kennissen meenden ineens dat ik rijk was. Ik had immers een ‘huis’ in Frankrijk. Qua gratis vakanties werd ik plotseling enorm populair. Ik begon zelf ook een beetje raar te doen. Zo klopte ik mijn opgelapte huisje troostend op de hermetisch gesloten luiken als ik vanwege mijn werk naar Nederland terug moest. Ik wilde niet weg. In mijn Rotterdamse stamkroeg bestelde ik ineens pastis en sprak ik uitsluitend nog over de charmes van Zuid- Frankrijk in het algemeen en die van mijn beknopte berghut in het bijzonder. Iemand was dat gezeur zo zat dat hij zei: “Begin er dan een tijdschrift over”. Dat heb ik gedaan, het heet Côte & Provence, kijk maar eens op www.coteprovence.nl want het bestaat nog steeds.

Door ervaring wijs geworden, ben ik inmiddels allang bevrijd van de al te romantische ideeën over de Provence, die ik had toen ik mijn huisje kocht. Het is fantastisch in de Zuid-Franse subtropen. Maar anders. Daar moet je mee om leren gaan. Noem het inburgeren, maar ik vind het meer een soort van verkenningstocht met verraderlijke valkuilen, vreemde ervaringen en verrassende ontmoetingen. En net als je denkt dat je alles wel gehad hebt, gebeurt er weer iets totaal onverwachts. Inmiddels ben ik aardig ingesleten in ‘mijn’ dorp. Dat wist ik zeker toen ik op een dag de oude dorpskroeg binnenstapte en de nieuwe bardame een tikkie nors vroeg wat ik wilde drinken. “A notre charge”, klonk het vanaf het kaarttafeltje achterin, waar de oude ‘papies’ zich verschanst hadden, “c’est une de notre”. “Die hoort bij ons.”

Zo voelt het ook, na ruim een kwarteeuw in en rond dit prachtige Provençaalse gehucht, waar ik van alles heb meegemaakt. Van moord op het dorp en een schot hagel in m’n haar tot en met een langs vliegend zwembad en een legertank in de tuin. Van die dingen. Ik houd er al een aantal jaren een blog over bij. Een aantal van die blogstukjes zijn in deze bundel bijeengebracht. Niet altijd chronologisch, maar meer gevoelsmatig: zo was het, zo heb ik het beleefd. Misschien beleeft u het (een beetje) mee. Ik wens u als lezer dus veel (leed)vermaak.

GEHEIM GEHUCHT

Ik wist het zeker toen ik een ruime kwarteeuw geleden in dit piepkleine stokoude berggehuchtje in de Var neerstreek: hier gebeurt nooit iets. Steil kronkelende straatjes, een bakkertje, een slager, een café, een lommerrijk pleintje en de kerk dominant bovenin het dorp. En dat was het dan, zinderend in de zon onder een strakblauwe hemel. Ik was er vaker geweest, had tussendoor de halve wereld en zo’n beetje heel Frankrijk gezien, maar kwam toch altijd weer terug: hier wilde ik wonen. We waren dit keer begonnen in Parijs, gewoon een weekeindje weg, maar toch weer zoals zo vaak doorgereden naar ‘ons’ dorp.

In één ruk, we kwamen aan het eind van de volgende ochtend bekaf aan in het dorpscafé waar we met een straffe espresso vergezeld van een stevige marc de Provence probeerden weer een beetje bij te komen. Een logeeradres hadden we nog niet, maar de kroegbaas wist vast wel wat. De gérant begon wat verblijfplaatsen in de buurt op te sommen: ‘’t Is laagseizoen, je kunt overal terecht.” Hij wilde wel even bellen, hij kende ons tenslotte. Nou ja, van gezicht.

“Merci”, mompelden we aangedaan. Maar dat kan ook aan het slaapgebrek en de straffe marc gelegen hebben. Waarom we hier zomaar in februari kwamen, wilde hij weten toen het logies geregeld was.

“We zijn op zoek naar een vakantiehuisje.” Het floepte er zomaar uit, wishfull thinking. De schop van de echtgenoot tegen mijn schenen kwam gemeen hard aan: “Misschien kunnen we beter eerst een paar uur pitten?”

Te laat. De gérant wenkte de kleine aannemer die aan het andere eind van de toog van zijn glaasje pastis stond te nippen, en die alles van te koop en niet te koop staande panden in de wijde omgeving wist. François kende de huizen, kende mensen, wist lang vóór de makelaars zich erop stortten wat waar en wanneer te koop zou komen. We hadden hem eerder gezien. En ons kende hij als ‘les Hollandais’ die er eens in de zoveel tijd waren, altijd in de kroeg kwamen, beleefd gedag zeiden, zich met een krantje en een drankje terugtrokken aan een tafeltje, en zich netjes met hun eigen zaakjes bemoeiden: ‘geen echte toeristen.’ Dat beviel hem wel. En nu wilde hij alles weten. Ik legde hem aarzelend uit dat we hier eigenlijk wel zouden willen wonen, terwijl de echtgenoot hoofdschuddend achter de lokale cafékrant wegzakte. Manmoedig bestelde ik nog een rondje. Dat beviel François nog beter. Een te belangstellende kroegmaat stuurde hij met een nonchalant handgebaar weg, de gérant zag me kijken en gaf de man een eindje verderop aan de toog z’n stamdrankje. Zelf kwam hij er ongegeneerd bijstaan om toch vooral niks te missen. “Moest dat nou?” vroeg de echtgenoot terwijl hij ons naar het dorpshotelletje chauffeerde.

“Al jaren”, geeuwde ik terug.

De volgende dag pikte François ons op bij de kroeg, reed voor ons uit, wat landweggetjes af, een berg op, en stopte ergens in een bos voor een afgelegen mini-huisje naast een veldje vol wuivende klaprozen; pannendakje, luiken voor de raampjes, terras op het zuiden, woonkamer met open haard, twee slaapkamers; geen luxe, maar helemaal Provençaals.

Ik smolt ter plekke, de echtgenoot informeerde naar de prijs, die door François werd weg gewapperd met ‘geen makelaar, nog niet op de markt, dat scheelt de verkoper zo’n zes procent courtage, en dat drukt de prijs’. Hij had het huisje zelf van ruïne tot woning gerenoveerd, voor de zoon van een bevriende weduwe, een elektricien die helaas een beetje ‘gaga’ was geworden en nu zijn dagen sleet in een tehuis een paar dorpen verderop. De weduwe wilde er graag vanaf, misschien ook wel van die zoon, maar in elk geval van het overbodig geworden huisje.

“Alors?”

In recordtijd waren de papieren in orde, François kende iedereen en iedereen hem. En ik vermoed dat ’ie ook hier en daar wel erg veel van iedereen wist, je kunt je zwarte geld in een oude sok stoppen of in nieuwe stenen tenslotte. Drie weken later hadden we een huis(je) in de Var. En het dorp erbij. En de hele kroegbevolking, inclusief de jonge pastoor, een ‘curé ambulant’, die alle bergdorpjes in de buurt op de fiets langs sjeesde en met gemak zonder doping de Tour de France had kunnen winnen als zijn roeping elders had gelegen. We deelden een passie voor lekker eten. Als hij na een afmattende bergetappe zo fris als een hoentje op het caféterras opdook voor het ‘apéro’ -het drankje vóór de lunch- bespraken we uitgebreid wat er gegeten ging worden, waar, en met wie. En we namen meteen ook maar het diner mee in de besprekingen, want Zuid-Fransen en eten, die raken er nooit over uitgepraat. Binnen de kortste keren bemoeide het hele café - eigenlijk de huiskamer van het dorp - zich ermee. Weetjes, bereidingswijzen, ingrediënten werden uitgewisseld en als je geluk had, supergeheime traditionele streek/familierecepten. Het kwam allemaal samen in m’n eerste kookboek, en later een tweede.

Maar er gebeurde meer in mijn dorp, veel meer. We hebben zelfs een heuse moord beleefd, ik ben bijna over het lijk gestruikeld. Er was een ongebruikelijke file op de enige, smalle weg door het dorp.

Ik had haast om het postkantoor voor de riante sluitingsperiode van twaalf tot drie te bereiken. “Parkeer jij straks maar”, riep ik tegen de echtgenoot terwijl ik de auto uitsprong om de laatste paar honderd meters te voet te sprinten. En daar, gewoon voor de minimarché, lag ie. Er werd net door de plaatselijke ‘champetters’ een in de gauwigheid van de kruideniersvrouw geleend laken over hem heen gelegd. Ze keek bezorgd naar de snel groter wordende bloedvlekken die ze er natuurlijk nooit meer uitgewassen zou krijgen. “Guillaume”, fluisterde ze met de hand voor haar mond. Een familievete, een echtscheidingskwestie. De moordenaar uit de grote stad had het slachtoffer (zijn schoonvader, die ik vaag kende) een kwartier staan opwachten tot deze uit het kruidenierswinkeltje stapte. Hij loste zijn schot en bleef op de plaats delict keurig de komst van de gendarmerie afwachten. Het vonnis luidde 15 jaar, met dat huwelijk is het niet meer goed gekomen.

En over het dorp heb ik inmiddels m’n twijfels. Ik moet het eerlijk toegeven, ik voel me een beetje medeschuldig. Jarenlang heb ik meer dan eens enthousiast en uit volle overtuiging geschreven en opgeschept over Zuid-Frankrijk en over ‘mijn’ geheime gehucht in de Provence. Steeds meer Nederlanders en Belgen weten de weg naar mijn (dus niet meer zo) geheime dorpje inmiddels te vinden, met als consequentie dat nogal veel toeristen de afgelopen zomers behoorlijk nadrukkelijk aanwezig waren, en in toenemende mate de komende zomers nóg nadrukkelijker aanwezig zullen zijn. Dat kan dat piepkleine dorpje, ergens vóór de Middeleeuwen tegen een berghelling opgetrokken, slecht hebben. Al een tiental jaren geleden werd onze mini-gemeente uitverkoren tot de eregalerij van ‘les plus beaux villages de France’, een soort nationale erfgoedlijst van pittoreske plaatsjes.

Terecht. We hebben wel bordjes met ‘centre ville’, maar zelfs de met kinderkopjes ingelegde ‘Grand’ Rue’ is te smal, te kronkelig en te steil voor serieus verkeer. De kerk en de ‘mairie’ helemaal bovenin het dorp, zijn uitsluitend te voet bereikbaar. De enige kroeg was vroeger een ‘relais de poste’, waar de postkoetspaarden buiten hun dorst lesten uit de fontein, en de koetsier zich binnen aan de toog laafde. Een ‘status quo’ die duurde tot de spoorlijn zijn intrede deed; vooruitgang. Maar ook die hield op te bestaan, wegens onrendabel, en de voortschrijdende ontwikkeling van het (snel)wegennet. Toch hield ons dorp het lang vol om dorp te blijven: toen ik hier kwam wonen kende iedereen iedereen. Roddels reisden per ‘bouche à l’oreille’, de bakker bakte nog, de slager slachtte zelf, en de wijn kwam van de omliggende châteaux, al is dat een wat wijdse benaming voor de paar hectaren amper in cultuur gebrachte wijngaarden waarvan de opbrengst hooguit tot tafelwijn werd opgevoed. Het café was de huiskamer van ons allemaal, en als er een dode begraven moest worden wáren we er ook allemaal: eerst op de begraafplaats, daarna in het café; je wilt wel in stijl afscheid nemen tenslotte.

En toen ging het mis. In het gouden decennium van de jaren negentig van de vorige eeuw kwam het toerisme op gang. Er was geld. In recordtijd - historisch gezien dan - werd ons dorp in de zomermaanden door buitenlanders bezet. En volgens mijn Franse vrienden ben ik dus - een beetje – mede-schuldig.

Daar zit iets in, denk ik weleens. Als ik mijn mond had gehouden en niet voortdurend had geschreven dat het leven hier best aardig is, waren wellicht niet zoveel Hollanders en Vlamingen dat persoonlijk komen controleren. Steeds vaker struikelen we over die ‘gens du nord’. In de kroeg en bij de supermarkt (de bakker, de slager en de kruidenier zijn inmiddels ter ziele) is Nederlands thans de voertaal, althans ’s zomers. Bijkomend probleem: Nederlandstaligen zijn in ons dorp niet populair. Er valt wel aan hen te verdienen (niet veel), maar ze trekken in overdreven mate de aandacht. Met name de Nederlandse toerist is naar de normen van ons dorp luidruchtig en brutaal, terwijl hun kinderen bovendien niet opgevoed zijn. ‘Moet kunnen’, dat is blijkbaar de opvatting van een Nederlander, die op vakantie is. Bij ons op het dorp denken de Fransen (maar ik ondertussen ook) dat de toerist zijn plaats moet kennen. Enige bescheidenheid wordt op prijs gesteld en een beetje aanpassing óók. Voor zover ik begrepen heb, vinden Nederlanders in Nederland dat van allochtonen op de een of andere manier ‘inburgering’ verlangd mag worden. Waarom willen Nederlanders op vakantie in Frankrijk dan niet een beetje hun best doen zich neer te leggen bij Franse gedragsregels? Franse kinderen worden onmiddellijk tot de orde geroepen als ze op het terras van het café of in een restaurant hun stem verheffen of op hun stoel gaan zitten draaien. Nederlandse (én Belgische) ouders grijpen zelfs niet in als hun kroost het luidkeels op een janken zet, of schreeuwend rond tafeltjes rent. ‘Moet kunnen’.

“Merde!”, vloekte de oude Joseph, stamgast en gewend aan zijn eigen plekje naast de fontaine onder de plataan, afgelopen zondag toen zes van de tien tafels op het terras van ons café door luidruchtige noorderlingen met blèrende kinderen bleken opgeëist. Oók zijn plekje. De ouders bestelden koffie met veel melk, het nageslacht knoeide met rietjes in flesjes en besmeurde stoelen met gesmolten ijs. Het was een uur of half twaalf, ‘l’heure de l’apéro’, dus we bestelden een glaasje pastis. Binnen, omdat er buiten geen tafeltjes meer vrij waren. Alain, François, Guy, Henri, Isabelle, Marie-Louise en ik voelden ons vreemdeling in ons eigen dorp. “Nederlanders hè?”, priemde de kleine aannemer François een beschuldigende vinger naar het terras. “Jouw schuld!”

“Duurt niet lang meer”, riposteerde ik, “het is crisis, straks kan niemand meer een vakantie of tweede huis hier betalen, dan komt er geen hond meer. Maar dan heb jij meteen geen werk meer.” “Oók jouw schuld”, mokte hij, toch even aan het denken gezet: “schrijf dan nog maar een stukkie. Enne, mijn glas is leeg.”

“Il-y-a un trou dans ton verre” (er zit een gat in je glas), schoot ik in de lach, en knikte naar de kroegbaas die al met de fles in de aanslag stond.

“Mais oui”, grijnsde François terug, “pour remplir, hein” (om bij te vullen, hè).

Genereus betaalde hij het daaropvolgende rondje.

EEN WELKOME NACHTBRAKER

Gisteravond plotseling hevige regen en zwaar onweer, terwijl het de hele dag nog redelijk zonnig geweest was. Gebeurt hier vaker, zo’n weersomslag als het gaat schemeren. En net als zo vaak viel de stroom uit. Ik ben eraan gewend, ik schrik er allang niet meer van. Ik trok mijn laarzen aan. En mijn legerjack, ooit bij een dumphandelaar in Alkmaar gekocht en al iets van 30 jaar mijn trouwe kameraad bij koude nacht en vochtig ontij.

Als je de aardlekschakelaar van mijn min of meer prehistorische ‘mas’ wilt bereiken, moet je eerst door de tuin, een ‘restanque’ op en dan kun je via een soort luik in de buitenmuur die schakelaar omzetten. Heb je meteen weer stroom, althans in negen van de tien gevallen. Ook gisteravond legde ik het vertrouwde parcours af en toen ik weer binnen was, werd ik tot mijn verbijstering verwelkomd door werkelijk een oceaan van licht. Maar nog voor ik met mijn ogen had kunnen knipperen, patste de ene na de andere lamp. Ook de tv explodeerde.

Het was een uur of elf en bij het licht van mijn zaklantaarn (óók onmisbaar als je ‘buiten’ woont) belde ik mobiel met het SOS-nummer van de EDF, Électricité de France, mijn stroomleverancier. En kreeg een antwoordapparaat dat meldde dat er een storing was. Briljant!

Geloof het of niet, maar omstreeks half één ‘s nachts tufte er toch nog een Citroën Berlingo mijn paadje op: niet van de EDF maar van Henri, de elektricien van ons dorp. De EDF had geen monteurs beschikbaar, in zo’n geval huren ze een lokale kracht in om noodgevallen te ‘depanneren’.

Henri is een vriend van het eerste uur, van toen ik een kwart eeuw of zo geleden die paar muren met een dak in dit schilderachtige deel van de Provence kocht. Ik had er hartje zomer in vakantiestemming een beetje rond getuft en dacht: ja, hier wil ik wel wonen! Makkelijker gezegd dan gedaan, maar als je dolgraag wilt, zijn er altijd wel types die je weten te overtuigen dat dromen geen bedrog hoeven te zijn. Na verloop van tijd weet je wel beter. Op enig moment zette ik dus mijn handtekening. In de zekere wetenschap dat mijn Provençaalse Madurodam-palais in elk geval stroom had. De verkoper was een elektricien, had zijn moeder verteld. Madame handelde de zaak af, haar zoon was even niet ‘disponible’.

Weken later zou ik in het café horen dat die zoon al een tijdje in het gesticht in het gehucht Pierrefeu zat opgeborgen. Maar over de elektra maakte ik me vooralsnog geen zorgen, ik had een hele reeks stopcontacten in de muren vastgesteld. Tot ik op de eerste avond van mijn verblijf in mijn Provençaalse koninkrijkje ontdekte dat al die stopcontacten optisch bedrog waren. Ze zaten er wel, maar er zat niks achter, qua verbinding met de stroomleverancier: holle gaten, zonder draadjes.

De volgende ochtend haastte ik me naar het dorp. Iets van mobiele telefoon bestond nog niet, maar er was zo´n telefooncel bij de parkeerplaats. De EDF bellen, zoveel wist ik al wel. Tamelijk wanhopig probeerde ik in mijn toen nog beste Frans uit te leggen dat ik een probleem had in mijn nieuwe onderkomen. Op steeds luidere toon mijn wanhoop ventilerend. Toen werd er op de cel geklopt. “Hoh, doucement! Je peut t’aider?” Ik herkende de langharige hippie die ik eerder in het dorpscafé had gezien waar de makeleuse na het beklinken van de deal met me had geklonken op de goede afloop. ‘Sfeer proeven’ was -geloof ik- haar argument om me mee te tronen.

“Qu´est-il-y a?”, vroeg de hippie, die zich voorstelde als Henri, de elektricien van het dorp. Het vak geleerd van z’n vader. En net als z’n vader de beminnelijkheid zelve. Ondanks zijn tamelijk verwilderde Rolling Stones-uiterlijk. Ik vond ‘m op slag absoluut niet verkeerd.

Ik haakte de EDF af en legde mijn probleem uit. Henri begon te stralen. “Pas de souci hein. On va te dépanner.” Samen met zijn vader kwam hij me diezelfde middag inderdaad ‘dépanneren’: draadje hier, verbindinkje daar, en er was stroom! Bij een dankbare Ricard maakten we nader kennis en sindsdien zijn we al een kwart eeuw goed bevriend. Bijna elke dag doen we een apéro in het café. Dus als er wat is, bel ik Henri.

Zoals die keer toen er na weken van regen geen verlichting meer was op de ‘piste’ die van de ‘chemin’ naar de ‘berge’ voor het huis leidt. Een vrij steil en kuilig geitenpad dat met de koplampen van de auto aan best zichtbaar is, maar waar je je nek breekt als je probeert er in het pikkedonker twee onwillige honden uit te laten. “Tegen zessen!” riep Henri door zijn mobieltje. Hij zou er zijn. Bezorgd keek ik naar mijn drankvoorraad. Want Henri = Ricard. Ik stuurde de echtgenoot erop uit om even snel een fles te scoren. Henri kwam om kwart voor zeven, en klom in het duister een paal in. Een kwartier later deed de verlichting het weer. Dat moest gevierd. Hij een Ricard (of twee, drie), de echtgenoot en ik een glaasje wijn uit eigen streek.

“T’a faim?” vroeg ik na een uurtje. Henri wapperde zijn hand horizontaal voor zich uit heen en weer; eerst langzaam, dan steeds sneller. Dat betekent hier: ‘mwah, eigenlijk wel, maar eerlijk gezegd sterf ik van de honger’. Of zo iets.

“Au village?”

“Au village!”

We aten op het dorp. In het enige restaurantje dat die naam verdient.

Bij terugkomst was de piste in het donker gehuld. “Dat wordt Henri bellen, die is vast al thuis”, zei ik somber tegen de echtgenoot. Ik zei nog meer, maar dat schrijf ik liever niet op. “Doucement hein”, gaf hij terug, terwijl hij het knopje van de buitenverlichting omdraaide, waardoor de piste er ineens stralend bij lag.

In gedachten bood ik Henri mijn welgemeende excuses aan. Hij kon er later hartelijk om lachen.

Dit keer bood ik hem meteen maar een glaasje Ricard aan. Dat sloeg hij niet af. Daarna ging hij op onderzoek uit, en stelde vast dat uit al mijn stopcontacten 400 volt vloeide, als je dat zo zegt. In de tuin -bijgelicht via mijn zaklantaarn- klom hij in de houten paal, waaraan de elektriciteitskabel zwiepte in de wind.

Het vonnis was hard: een transformator, door de bliksem geveld, niks meer aan te doen, geen nieuwe voorhanden. “Dat wordt système D” (improviseren), grijnsde mijn nachtelijke EDF-bezoeker. En binnen de kortste keren had hij een soort noodvoorziening getroffen. De volgende ochtend zou hij terugkomen om de boel serieus te repareren. We namen nog een paar glaasjes, we spraken gezellig over andere buitenlandse huiseigenaren met wie hij te maken had gehad. Zo tegen drie uur in de nacht vertrok Henri; om een uur of acht de volgende was hij weer terug, zo fris als de dageraad. Hij verving de transformator en liet me schadeformulieren invullen. Binnen drie weken zou de EDF alle schade vergoeden, beloofde hij me. Dat bleek nog te kloppen ook.

Dus kom mij nooit meer aan met verhalen over Franse aannemers en werklieden die allemaal luie oplichters zouden zijn. Tuurlijk, die heb je ook, maar ik ken ze niet. En het helpt als je de taal een spreekt en je neus eens in het dorp/de kroeg laat zien.

Veel Nederlanders vinden dat lastig en gedoe, ze hebben liever met landgenoten te maken; makkelijk en vertrouwd. Dus huren ze Hollandse werklui in en laten ze vaak zelfs ook nog de materialen uit Nederland komen. Dom. Ze verstoren de lokale arbeidsmarkt en stoten de Franse arbeiders het brood uit de mond. En reken er dan maar niet op dat er in noodgevallen iemand in de buurt te vinden is die bereid is om enigerlei pech te verhelpen.

Ik heb vanaf het begin voor mijn dorp gekozen, en zeker niet uit berekening. Maar het blijkt wel de beste verzekering die je je kunt wensen.