PROVENÇAALSE PRAATJES

Peter Hooft

Provençaalse
Praatjes

UIT DE KROEG GEKLAPT

UITGEVERIJ GRENZENLOOS

Provençaalse Praatjes

Uit de kroeg geklapt

Peter Hooft

ISBN 978 94 61851 789 paperback

Ook verkrijgbaar als eBook.

1e druk november 2016

Omslagontwerp: Marcel Reimer

VanDorp Uitgevers / Uitgeverij Grenzenloos

Postbus 42

3956 ZR LEERSUM

info@vandorp.net

www.vandorp.net

Kijk voor meer boeken over Frankrijk op grenzenloos.nl

Copyright©2016 VanDorp Uitgevers (deze uitgave)

Copyright©2016 Peter Hooft

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

TEN GELEIDE

Geen kroket en geen jenever meer.

Wees gerust, ik ben géén francofiel met zo’n tricolore loftrompet. Ik heb nooit gesnapt waarom zo ontelbaar veel miljoenen hun liefdesrelatie uitventen zodra ‘La Douce France’ op verjaardagen en zo aan de orde wordt gesteld. ‘t Gaat dan meestal over vakanties. Het is anders als je een tijdje in dat land rondhangt. Best aardig qua landschap en gevarieerd ook. Tegen een fles Franse wijn zeg ik niet bij voorbaat nee. Ook niet in een restaurant, ofschoon de bewierookte Franse keuken haar reputatie vooral aan ‘toen’ en slimme marketing te danken heeft. Iets te vaak krijg je na een krakkemikkige maaltijd een ‘addition’ voorgeschoteld waarvan je het eindbedrag met een succesvolle bankoverval associeert. Je mag het bijna niet zeggen, maar ook in Franse resto’s eet je lang niet altijd lekker. Een beetje véél Fransen presenteren zich als ‘chef’.

Wat je trouwens ook niet mag zeggen: Frankrijk bestaat helemaal niet. Ik heb een paar keer door het land getuft en ik weet het zeker. Je hebt de overbevolkte en vuile gruwel-city Parijs met die armoedige toren van gevlochten Tomado-staaldraad, bedacht door ene Eiffel. Bij de aanleg van het Suez-kanaal was hij nuttiger en creatiever. En in elk geval sinds de Franse Revolutie denken ze in Parijs dat ze over het hele land gaan. Foutje, níet bedankt. Ze verzinnen er wetgeving die ze van toepassing verklaren op Bretagne waar halve Britten huizen, op het historisch dwarse Normandië van die ex-Noormannen, op Corsica dat gewoon onafhankelijk van welk land dan ook is. Nationale wetgeving die geen rekening houdt met regionale mentaliteitsverschillen van Olympische omvang? Hoe mislukt wil je ’t hebben? Ook in de Provence heb je nu een streven naar ‘libération’. Werd een keertje tijd.

Mijn eerste ontmoeting met Frankrijk duurde niet lang. Zomervakantie, ik zal een jaar of tien geweest zijn. Binnen 24 uur besloot mijn moeder dat dit land niet deugt, wegwezen! Mijn tweede bezoek resulteerde meteen in arrestatie. Je had toen nog grenzen. Ik was als duo-passagier in slaap gevallen in de Peugeot 404 van een collega die voor de Belgisch-Franse grens werd tegengehouden. In Franse waarneming was ‘zogenaamd’ pitten kennelijk een oude truc in criminele smokkelkring. Ik werd uit de voiture gevist, kreeg handboeien om en werd naar een douanekantoor gesleept. Er werd vastgesteld dat er professionele fototoestellen in de Peugeot lagen. Die ‘aangegeven’ hadden moeten worden. Het werd 1.000 francs boete aftikken, in ruil voor herwonnen vrijheid. Tussen Frankrijk en mij zou het nooit meer écht goed komen.

Jaren later raakte ik verstrikt in de netten van een gereformeerde hugenote uit Rotterdam, die het ’t steeds over de Katharen had, iets met voorouders, godsdienstoorlogen en protestanten. Ik had geen idee, zodra het over religie gaat, maak ik me uit de voeten. Ik kreeg ingepeperd dat er ‘roots’ speelden en dat er naar de Provence geëmigreerd moest worden. Bovendien werd er in de huiselijke kring voortdurend propaganda gemaakt voor de charme van het klimaat in dat gebied, de lieve mensen daar, hun superieure rosé en hun méditerraan getinte voedsel dat zo gezond was. Allemaal goed, werd er verkondigd. Zou ‘t? Maar ja, ‘follow the leader’, er zat weinig anders op. Dan maar met een gedreven protestante naar het katholieke zuiden van altijd carnaval. Ik moest maar zien, je kon niet weten.

Zo kwam ik terecht in een achenebbisj boerengehucht in de Provence. Een agrarische wijn- en olijvengemeenschap, iets van 700 man. Ik beleefde er van alles, maar ‘avontuur’ zou een beetje te ver gaan. Er gebeurde in het dorpje bijna nooit iets, even afgezien van een enkele ‘amour’-gebonden moord en een bomaanslag. Maar via het plaatselijk café raakte ik na een tijdje min of meer ‘ingeburgerd’, natuurlijk nooit echt. Pas na een derde of vierde generatie tel je mee.

Ook in een mortuarium moet je wat, qua bezigheidstherapie. Daarom heb ik af en toe een paar losse aantekeningen gemaakt over wat toch ‘mijn’ dorp werd. En is. Ondanks alle veranderingen, de import van het toeristisch grootkapitaal van de tweedehuizenbezitters met hun decadente suikertaart-‘palaces’, en nog zo het een en ander. Daar gingen de natuur en de stilte. Vaak liet ik me leiden door wat ik hoorde in de enige kroeg, de huiskamer van het dorp. Qua informatiebron een stuk sneller dan Twitter en bovendien veel betrouwbaarder.

Dit boekje bevat wat van die notities, meer is het niet. Allicht is uw conclusie dat zelfs in de Provence het leven niet meevalt. Dat klopt dan. Wat de door ‘ons’ gevreesde vakantiegangers er in hun zomers enthousiasme ook van vinden, het is lang niet altijd ‘rosé’ in dit op zich niet eens zo verkeerde deel van Europa. Maar wèl anders. En een kelkje jenever of een broodje kroket mis ik al geruime tijd niet meer. Dat geeft toch te denken.

Peter Hooft

I - OP Z’ N FRANS IN STAKING

Nadat het besluit tot emigratie was doorgedrukt, met gereformeerde Rotterdammers uit de divisie ‘hugenoten’ is het kwaad kersen eten, verviel ik meteen in wat ik later als een Franse gewoonte zou beleven: staken! Er bleek een handtekening gezet in verband met de aanschaf van een soort gesteente waarvan ik alleen een paar polaroids had gezien. Die begeleid gingen van opbeurend bedoelde reclame voor muren die de pensioengerechtigde leeftijd al enige eeuwen achter zich hadden gelaten en die zo te zien met behulp van Velpon overeind werden gehouden. Er zaten ook ramen in en als je je bril oppoetste, zag je een dak plus een schoorsteen. Volgens de begeleidende ‘van je hela-hola-hup-hoera’-tekst op de ‘affiche’ betrof dit een éénmalige kans om beslag te leggen op een unieke ‘bergerie’ met rijke historie in een ongelooflijk mooie ambiance ‘en pleine nature’. In de buurt van een authentiek Provençaals gehucht. Was getekend: de ‘agence’.

Ik las de tekst nog een keer en stuitte op: ‘à restaurer’.

Mijn Frans was niet je dát. Maar ik wist wel dat ‘agence’ voor makelaar staat en dat ‘bergerie’ iets van ‘schaapskooi’ betekent. “Authentiek!”, las ik. Een veestalling? Ik vreesde dat ik de rest van mijn leven tussen de aftandse voederbakken van wijlen Bets 13 uit de middeleeuwen zou moeten doorbrengen. ‘À restaurer’ impliceerde naar mijn idee dat er dramatische werkzaamheden verricht moesten worden om iets bewoonbaars te creëren. Volgens de hugenote is overdrijven óók een vak. Ik zal het niet ontkennen, al helemaal niet na 25 jaar in Zuid-Europa. Ze was naar Nice gevlogen, had een kijkje genomen in het natuurlijk weer onvermijdelijk als ‘pittoresk’ omschreven dorpje en het kraakpand ‘bezichtigd’, in gezelschap van een tomeloos enthousiaste makeleuse. Wier vocablulaire naar alle waarschijnlijkheid niet veel verder reikte dan ‘zalig’, ‘heerlijk’, ‘fantastisch’ en ‘superleuk’. Hoewel, ‘superleuk’ moest toen nog uitgevonden worden. Waarom weet ik ook niet, maar veel makelaardijen sturen bij het bekijken van een ‘object’ opgetogen jongedames in vrij beperkte amperbekleding (als het weer het toelaat) en immer gesponsord door Max Factor of zo met potentiële klandizie mee. De hugenote, normaal gesproken minder geboeid door de persoonlijke presentatie van verkoopsters, had zich tegen alle afspraken in laten overrompelen en meteen maar een handtekening gezet. Rotterdammers zijn wel eerder overrompeld. Maar dit terzijde.

‘Voorlopig toch?’, informeerde ik toen ze in de polderdelta terug was.

“Maak je geen illusies”, zei ze. “Of eigenlijk wel. Je komt terecht in het paradijs”. Over die aankondiging heb ik meer dan enkele nachten wakker gelegen. Daarna belde ik links en rechts, haar ‘signature’ bleek in juridische zin van enige betekenis.

Ik besloot op de rem te trappen. In de ommezien van een vloek en een zucht naar dat bedenkelijke Frankrijk verdwijnen? Ik herinnerde me wat een bevriende collega ooit betoogde: ‘na doodgaan is verhuizen het allerergste’. Laat staan emigreren.

Ik belde met zo’n internationale verhuizer en vroeg om een offerte. Hij begon, als ervaringsdeskundige, met ingewikkelde vragen. “Zuid-Frankrijk? Afgelegen adres? Bereikbaar met een vrachtwagen?”

“Kansloos”, bevestigde de hugenote. “We gaan aan een praktisch onberijdbare mini-chemin wonen. Koop zelf ook maar een terreinauto”.

De ‘transporter’ wist genoeg. De verhuiswagen ter hoogte van het dorp uitladen en de boel overladen in kleine ‘camions’, de offerte zou aardig in de papieren lopen.

Ik rook mijn kans. Te duur allemaal! En ik ging in staking. Ik weigerde elke medewerking aan ‘het project’, wat had ik in Frankrijk te zoeken? Iets van zon, kwakkelfrancs, onbetrouwbaar volk met een veel te gehaast up-tempo taaltje, een alpinopet en gele sigaretten? Iedereen wist dat Franse auto’s onder je kont vandaan roestten.

We zaten aan de maasstedelijke huiskamertafel, ik werd vals aangekeken zoals alleen ex-leerlingen van meisjesscholen dat kunnen, achteraf gezien de laatste keer dat ik boerenkool at. “Staken?”, riep ze, “nog niet eens in Frankrijk en nu al zo’n beetje de Fransman uithangen?”

Ik heb het debat verloren. Wat niet hielp, was dat het toen steeds regende in Nederland.

Misschien ben ik werkelijk ‘verfranst’, want ik heb nu meestal véél begrip voor Franse stakers. Sinds ik hier woon, doe ik zelf een beetje mee, al haal ik er de krant niet mee. De sfeer in de huiselijke kring versombert als ik onder verwijzing naar de stakingsoproep van de vakbeweging het gedwongen stofzuigen op woensdag tot minimaal vrijdag uitstel. De SNCF, de spoorwegen, staken ook altijd iets van twee dagen. Dat Franse idee van je niet laten ringeloren, dat bevat me wel.

Staken is in Frankrijk vooral ook een gewoonte, denk ik. Lastig als de stroom weer eens uitvalt, of de telefoon doet het niet. Geen benzine of diesel verkrijgbaar, je raakt eraan gewend. Zelfs als de boel onder water komt te staan, ook vrij gewoon. Geen Hansje Brinkers te bekennen en watermanagement of zo is voor de Fransen iets te hoog gegrepen. Dijkbewaking? Er is geen rivier met een ‘digue’. Wie weet geloven ze zelf in de grote leugen van de toeristenindustrie en de huizenmarketeers dat hier 365 dagen per jaar de zon schijnt. Trap er niet in! Hoe dan ook, ik ben dus niet tegen de Franse stakingen waarover men zich in het oude vaderland vaak zo mateloos opwindt. Mijn grootvader was een vooraanstaande anarchist en ik heb wel eens ergens gelezen dat de beste opvattingen een generatie overslaan. Dus dat zal ook wel meespelen.

Aan de vooravond van de gevreesde verkassing stak ik geen poot uit. Stil verzet, de hugenote was woedend. Toen het D-day was, sleepte ze ons bed naar de vrachtwagen. Ze heeft er wel eens opgewekter uit gezien, daar zijn foto’s van. Zelden ben ik vaker voor ‘lul’ uitgemaakt. De veelvuldig bezongen romantiek van een emigratie naar de zon, het is de doorgestoken kaart van louche verhalenfantasten en tv-makers.

Iets van 48 uur later stond die sponde tussen een paar muren met een poging tot een dak in een wijngaard met iets verderop wat olijvenbomen. Het was warm. Het leek me het beste een geïmporteerd en vertrouwd blikje Heineken open te trekken. Het bier smaakte niet, oververhit geraakt. De schaars verpakte makeleuse kwam met een fles rosé uit de koelbox in haar Porsche- cabrio aanzetten. Ik had geen belangstelling.

‘The winner takes it all’, zong Abba op haar autoradio. Ik heb dat plaatje in die Duitse sportbak afgezet. Ik was volledig de weg kwijt. Keek om me heen, ging op een ‘berge’ zitten, en zuchtte. Toen stak de mistral op.