KAASKOPPEN IN FRANKRIJK

Leven op het Franse platteland

Kaaskoppen in Frankrijk

Leven op het Franse platteland

Ludique le Vert

ISBN 978 94 61851 758 paperback

Eerder verscheen van Ludique le Vert:

Hilarisch Frankrijk

Kolderiek Frankrijk

1e druk november 2016

Redactie: Eric Jan van Dorp

Fotografie: Maria Hartman

VanDorp Uitgevers / Uitgeverij Grenzenloos

Postbus 42

3956 ZR LEERSUM

info@vandorp.net

www.vandorp.net

Kijk voor meer emigratieboeken op www.emigratieboek.nl

Copyright©2016 VanDorp Uitgevers (deze uitgave)

Copyright©2016 Ludique le Vert

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

Ludique le Vert

Kaaskoppen in
Frankrijk

LEVEN OP HET FRANSE PLATTELAND

UITGEVERIJ GRENZENLOOS

Nee, ik ben niet deze man, noch deze vader
en evenmin deze grootvader

Ruud Stil

1953 - 1994

Ik treed slechts in zijn voetsporen
en hij is altijd bij ons

VOORWOORD

In de zesde klas van de lagere school heb ik, in een oprisping van prepuberaal quasi-interessant gedrag, ooit eens beweerd dat ik in het Franse La Rochelle was geboren. Nonsens! Ik had het gewoon uit de Grote Bosatlas gepikt. Jonge jongens fantaseren wel eens meer maar uitgerekend deze ene fantasie is me mijn leven lang bijgebleven. Raar maar waar.

Lief, mijn allerliefste Lief, is een Arnhems meisje. Ze heeft de bolle wangen van haar vader maar voor de rest lijkt ze nergens op. Een zuidelijk type. Klein en fijn en altijd een getint velletje. Het stond al heel vroeg in haar hart geschreven dat ze ooit in Frankrijk zou gaan wonen en leven.

Welnu, dat joch uit de zesde klas en het Arnhemse meisje dat altijd zo trouw haar hart volgt, hebben elkaar eens op een rommelmarkt gevonden. Daar vind je immers de gekste dingen. En waarachtig, nu wonen en leven ze al een aantal jaren in Frankrijk. In de zuidwestelijk gelegen Corrèze.

Twee kaaskoppen in Frankrijk. De hilarische en kolderieke belevenissen van Ludique en Lief.

Liefs en olijke Franse groeten, Ludique en Lief

DE FRANSE ECONOMOE

Zat ik net even lekker als God in Frankrijk in de lome Franse zon op een bankje op het kerkplein te wachten tot Le Mairie zou opengaan, zeeg onze gemeentelijke herder, de alom geliefde Père Justin, geruisloos naast me op de bank neer. Een magere gewichtsloze man met een scherp gesneden gelaat en lange witte manen die meedeinen op de fluistering van de wind. Een soort windwijzer.

“Salut Justin,” begroette ik hem, “ca va?”

Justin knikte bevestigend terwijl hij een dun sigaartje uit de krochten van zijn habijt opviste. Elders van tussen de kerkelijke lappen verscheen een roestige benzineaansteker waarmee hij zijn zonde deed vlamvatten om aldus, met de lange benen ver vooruit gestrekt, genoeglijk dampend naast me te blijven zitten. Zwijgend, minutenlang.

“L’écrivain, wordt wel gezegd,” verkondigde hij na enige tijd zonder mij aan te zien.

Ik zweeg. Als Nederlandse praatjesmaker heb ik al rap van de Fransen geleerd om niet maar lukraak op van alles en iedereen te reageren. Het was bovendien geen vraag. Het was een mededeling. Het volstaat hier om daarvan louter kennis te nemen. Typisch Frans.

“Le calculateur, ook wel genoemd,” mompelde Justin na langdurig de gloeiende askegel van zijn sigaar te hebben bestudeerd.

Ik wachtte eerbiedig op een volgende oprisping.

“Kunt ú mij uiteenzetten, monsieur Le Vert…,” en hier zweeg hij enkele veelzeggende tellen, “welke geloofsbeginselen aan de economische religie ten grondslag liggen?”

“Winst, groei en continuïteit,” antwoordde ik kort, helder en ter zake. Ook van de Fransen geleerd. In de Lage Landen van het voormalig Moederland zou ik eerst en onmiddellijk een snedige aanval op de vooringenomen formulering hebben uitgebraakt. Niet hier in Frankrijk! Fransen horen uw irrelevante polder- gekakel geduldig, beleefd en allerbeminnelijkst aan. Onderwijl wachten ze zwijgend op enig zinnig antwoord. Zoals iemand zijn hond uitlaat en gedwee wacht tot het beest is uitgepoept.

Met de lippen getuit repeteerde Justin, nagenoeg onhoorbaar prevelend, de woorden winst, groei en continuïteit voor zich uit. Hij nam uiterst bedachtzaam een zuinig trekje van zijn sigaar en wierp, terzijde van de hoge torenspits, een vorsende blik op de staalblauwe hemel boven ons.

“Vanwaar winst?” vroeg hij met een ogenschijnlijk lichtelijk misprijzende gelaatsuitdrukking.

“Baquette op de plank! Een mens moet nou eenmaal eten en drinken, anders gaat ie dood.”

Justin knikte instemmend. “En groei?”

“Gezinsuitbreiding, mondjes vullen. De mens plant zich voort, anders sterft de soort uit.”

De celibatair toonde een flinterdunne, nauwelijks waarneembare, weemoedige glimlach.

“En continuïteit?” herstelde hij zich.

“Overleven, levenslang! C’est la vie,” verklaarde ik beknopt. “To vie or not to vie.” Ik sta krom van de taalknobbels. Net zo makkelijk.

“Mon Dieu!” mompelde Justin zijn broodheer ten tonele voerend, “C’est simple comme bonjour!”

“Voila,” verzuchtte ik zijn conclusie bevestigend. “Een kind kan de was doen.”

“Alors, c’est le nature,” mompelde Justin de woorden wikkend en wegend. Alsof de oorsprong van het menselijk wezen hem gedurende langere tijd ontschoten was geweest.

“Maar,” zo hervatte ik mijn betoog, “het is een tamelijk slordig ontworpen zoogdier. Broddelwerk! Het heeft geen beschermende vacht tegen de ziedende elementen, geen klauwen, verscheurende tanden, nauwelijks spiermassa en zeer matig ontwikkelde zintuigen. Ooit een varken met een bril op gezien? Voila! Het kan bovendien niet brullen, vliegen en amper zwemmen, rennen of klimmen.”

“Alors, in den beginne tot uitsterven gedoemd.” concludeerde Justin een weinig bekommerd.

“Inderdaad! Ware het niet, goede vrind, dat de duim dwars op de voorpoten staat en de schedel de suggestie van intelligentie onderdak biedt,” voegde ik er opbeurend aan toe. “Sjoemelsoftware.”

Justin boog zich traag voorover en plantte zijn blauw geaderde, benige handen stevig op de knieën. “Waarachtig!” galmde hij verheugd. “De mens kan creëren en keuzes maken. Hij kan dénken.”

“Tja…, dat zou eventueel kunnen,” merkte ik terughoudend op. Je kunt het ook te dol maken.

“OIKOS NOMOS!” predikte Justin vlammend terwijl hij zijn armen uitnodigend uitspreidde. Alsof hij vol vuur voor de voltallige parochie op de dorpskansel stond.

“Exact! HUISHOUDKUNDE! Oftewel ECONOMIE,” bevestigde ik. “Huisvrouwen zijn dus topeconomen. Die ouderwetse Spinazie Academie was zo gek nog niet.”

“Een mens, een gezin, familie, gemeenschap, dorp, stad, departement, regio, land, continent of om mijn part de hele wereld,” somde Justin gedreven op, “het zijn dus ALLE econo- mische huishoudens.”

“Een kwestie van schaalgrootte,” merkte ik op. “Een afwasteiltje is beheersbaar, een oceaan niet. De mens zelf heeft maar een zeer geringe spanwijdte. Hij mag warempel al blij zijn als ie zijn eigen economische gezinshuishouding, met partner, twee koters en anderhalve goudvis, op orde heeft.”

“Dus…,” vatte Justin peinzend samen, “hoe groter de maat, des te beroerder het resultaat?”

“Voila,” zei ik, “ECONOMOE! Het gaat aan grootheidswaanzin en hoogmoed ten onder. Ook wel succes genoemd. Hoogst merkwaardig.”

Wij zwegen gedurende luttele minuten.

“Kom!” inviteerde Justin me terwijl hij opstond. “Ik wil u gaarne iets laten zien.”

Ik staarde omhoog naar de rijzige gestalte boven me en wierp een veelbetekenende blik op het kantoor van de Mairie dat inmiddels al geruime tijd was geopend. Ik zou daar immers naartoe. “Komaan,” sprak Justin mijn zorg negerend en reikte me zijn hand.

Dat is ook typisch Frans; het negeren van weigerachtige uit- vluchten en kulsmoezen. Zo zwaarwichtig kunnen uw besognes beslist niet zijn en de Mairie is ook morgen wel open. Of anders overmorgen. De brave borst zei het weliswaar niet hardop, maar zijn gelaatsuitdrukking sprak boekdelen.

Weldra kuierden wij gezamenlijk langszij de kerk. Tegenover het smalle straatje richting cimetière hield Justin aarzelend de pas in. We stonden er zelfs een moment bij stil.

“Allez, we moeten voort,” mompelde hij na enkele tellen hoofdschuddend, “we zijn er alleen maar vandaag.”

“Bonjour, mon père!” groette een man en passant vanuit het zijraam van zijn oude fourgonnette. Er staken meterslange planken achteruit het vale bestelwagentje. Een drietal verse baquettes achter de stoffige voorruit.

“Didier,” verklaarde Justin. “Een beste kerel, een goed vakman. Hij maakt meubelen voor het leven.”

Ook zo Frans. Vaklui staan hoog aangeschreven. ARTISANS! Kunst! De Kunstenaars van het Ambacht. Niks splinternieuwe luxe glitterbestelwagens vol schreeuwende reclameteksten van DE BESTE, DE GROOTSTE of DE GOEDKOOPSTE. Nonsens! Dit is Frankrijk. Goede wijn behoeft geen krans. C’est tout! “Voila!” wees Justin me op de tabakswinkel aan de overkant. “Tabak, boeken en tijdschriften.”

Ik keek onze herder niet-begrijpend aan. Ik ken de winkels in ons dorp immers ook zelf wel.

“De supermarkt hier verderop,” lichtte Justin tevreden toe, “verkoopt daarom geen rookwaren, geen tijdschriften en evenmin boeken.”

“Geen concurrentie op de vierkante centimeter?” waagde ik op te merken.

“SAMENWERKING!” doceerde Justin. “Concurrentie betekent niets anders dan vulgaire strijd. De keerzijde van de overwinning is de vernietiging. Het failliet! Dat kan onmogelijk een doel op zich zijn.”

Wij kwamen al kuierend buiten het dorp op de plek van het spectaculair panoramisch uitzicht aan.

“Ziet, monsieur Ludique,” inviteerde Justin me fier rechtop staand en met de armen stijf over elkaar.

Ik keek. Ik ken die plek. Het biedt een werkelijk ontzagwekkend uitzicht over vele, vele kilometers eindeloos voort glooiende heuvels en dalen. Tot aan gindse kim in een onmetelijke legpuzzel van kleuren, wegen, paden, houtwallen, akkers, weilanden, bossen, rivieren, beekjes en dorpen.

“Daarginder,” duidde de herder in een verre verte, “tussen hemel, horizon en rivier, daar oogsten de boeren het gemaaide, zongedroogde gras. Aanschouw het rituele ballet van mens en machine op dit machtige, onbegrensde en weldadig rijke podium van Moeder Natuur.”

“Ik tel acht tractoren,” merkte ik turend op. Tja, je bent calculateur of je bent het niet. Acht stuks.

“Twee tractoren schudden het gemaaide gras los en maken er langgerekte heuvels van. Twee andere maken daar dikke goud- kleurige rollen van. Weer twee andere verzamelen de loodzware rollen hooi en laden deze op gereedstaande aanhangwagens die elk met een tractor naar de hooischuren elders worden gebracht. De boeren werken samen. Delen elkaars kennis, kunde, tijd en middelen. Samen! Morgen zal het land van een ander worden gedaan. Gezamenlijk! Een prachtige partituur in het onverstoorbare eeuwig ritme van Moeder Natuur. En ziet, de oogst is rijk. Er is meer dan genoeg voor iedereen. Dat is winst, monsieur Ludique. Ruim voldoende winst.”

“En groei?” vroeg ik een tikkeltje belemmerd.

“Aanschouw, monsieur Ludique,” vervolgde Justin zijn preek, “enkel hier al, vanaf deze speldenprik op aarde, de onmetelijke grootsheid van de weldadige natuur om ons heen en zie, monsieur Ludique, daar ginder in de verte, op dat veld tussen hemel, horizon en rivier, de relatieve nietigheid van die grote, stoere boerenkerels en hun kolossale, machtige tractoren. Hoeveel groter moet het worden, denkt u?”

“En continuïteit?” waagde ik nog amper te berde te brengen.

Père Justin draaide zich traag schuifelend naar me toe en legde een hand op mijn schouder. “Le nature, monsieur Ludique, monsieur le calculateur, monsieur l’écrivain,” sprak hij vriendelijk, welhaast verontschuldigend en met zijn zachte, vriendelijke grijze ogen op de dorpsgrond onder ons gericht, “le nature doet haar werk al miljarden jaren. Onvermoeibaar en onverstoorbaar. Zonder ooit te hebben gehaperd noch ooit te hebben gefaald. Is dat lang genoeg denk u?”

“Economie?” vroeg ik met een glimlach.

“Huishoudkunde op maat,” corrigeerde Justin zachtmoedig. “Anders wordt het economoe.”

SOIXANTE-DIX

Augustus. Marga, onze lieve vriendin, was jarig. Kroonjaar! Zeventig lichtvoetig dansende, gracieuze zomers jong! Fuifje dus! Lief en ik waren van harte geïnviteerd voor zowel het defilé als de balkonscene en dus rolden wij, gewapend met een feestelijke ‘bouteille’ roze Champagne, met onze besteltrommel richting Marga en Cobus. Pakweg een half uurtje bij ons vandaan. Volgens Lief zou er elders gezamenlijk een feestelijk vorkje geprikt en een glaasje genipt gaan worden en dat ‘elders’ zou dan nog eens een ‘uurtje’ verderop zijn. Nu hadden wij de voorafgaande dagen al vele kronkelende, klimmende en dalende vakantiekilometers in de Limousin afgerost en waren we het ‘gehang’ in die pestpokkenbus meer dan spuugzat. Bestelbussen zijn dan ook niet de meest geschikte vehikels om mee over ‘Petite Routes’ te raggen. Té breed over té smal. Het is immers geen Goggomobil. En maar onophoudelijk zwengelen aan het stuurwiel als een dronken draaiorgelman. Je wordt er tureluurs van. Dodelijk vermoeiend en het vréét banden. Heus! Toen we even na twaalven bij onze goede vrinden het erf op hobbelden stonden de jarige en haar Cobus ons buiten op het koninklijk bordes al op te wachten. Een tikkeltje gepresseerd leek ons. Zoals lieden met een hoognodige boodschap ongedurig voor een langdurig bezet openbaar toilet staan te wiebelen. We moesten onmiddellijk ‘en route’ meldde Marga die de beoogde jaardis ‘elders’ om één uur had gereserveerd. Tja, tóch nog wel een uurtje rijden. Krapjes, zeg maar. Afijn, Marga en Cobus zouden ons voorgaan en bestegen hun rooie bestelbus. Marga gleed achter de stuurknuppel.

“Ik hoop dat ik je kan bijhouden!” riep ik nog, lichtelijk verontrust. Marga, zo moet u weten, is een voormalig professioneel danseres. Op hoog niveau! In vermaard gezelschap en op begeerde podia. En nog altoos sierlijk, soepel en vloeiend in al haar bewegingen. Ook haar zoetgevooisde stem danst op een welhaast sensuele partituur van de taal. Prachtig! Maar, - en nu komt het - eenmaal achter enig stuurwiel breekt het beest in haar los! Een ontembare hooligan! Ze voert met dreunende paukenslagen op de venijnige claxon een driftige tapdans uit op de pedalen. Ze rost met d’r mobiele strijkstok over keien, kuilen, bulten, bergen en dalen. Een opzwepend staccato van gassen, remmen en abrupt zwenken. In een roetzwarte, meurende wolk van afgewerkte dieselolie en verbrand rubber jankt ze de bolderkar het ongesubsidieerd toneel van de openbare weg op en spuugt ze het koekblik haaks overhellend, in een stortvloed van opspattend grint en losgeslagen brokstukken asfalt, de ‘petite route’ op. Marga rijdt niet hard. Ze vliegt veel te laag! En wij er verdulleme hijgend achteraan.

Maar net als wijzelf is onze bus zeer beperkt vermogend. Met een enkel gezinspak luiers achterin de laadruimte kruipt het kreng de langgerekte, trage hellingen rond Limoges op. Dikwijls wandelt Lief er dan naast om te zien of we wel op koers blijven. Zo sloom is dat ding. Een Solex met astma is rapper. Met het stuurrad uit volle macht vastgeklemd in mijn wit weggetrokken knuisten en de neus krachtig tegen de voorruit geperst, deed ik verwoede pogingen om de helse rijstijl van de voortrazende jarige, die rap achter de kim dreigde te verdampen, bij te benen. Plankgas! Lief had de veiligheidsbretellen tot het uiterste aangesjord en de sleepkabel rond haar taille geknoopt. Ze hield zich met beide handen angstvallig vast aan Tante Jo die ons, op de voorruit gekleefd, normaliter per satelliet op het rechte pad houdt. Nu liep ze zes kilometer achter! Soms dook Marga spontaan, als een onverwachte orkestslag, voluit in de remmen en haakten wij bijkans aan op d’r sleurhaak. Dan weer gierde ze in vol galop door een haarspeldbocht of reeg ze een half dozijn tegenliggers aaneen zo hopla de naastgelegen orkestbak in. Marga wist van geen wijken. De klok tikte voort. Precies om een uur parachuteerden we ons gelijk topskiërs die de allerhoogste skischans afzoefden, het beoogde dorp van de feestdis binnen. St. Léon sur Vézère in de Dordogne. Regio Aquitaine. Een charmant dorp, zo leek ons, we zagen althans in een ijle flits iets van een ‘chateau’ voorbij razen. We draaiden, nu in geremde ganzenpas, een royaal bemeten parkachtig parkeerterrein op.

Marga was uitgestapt. Innig tevreden glimlachend alsof ze weldra een staande ovatie in ontvangst zou gaan nemen en schreed elegant richting terras. Ze kwam op, zeg maar. Lief wou d’r nog toi-toi-toi wensen, maar dat brengt ongeluk in theaterkringen, dacht ik. ‘Break a leg’ schijnt beter te zijn, maar dat wens je, uitgerekend een diva van de edele danskunst, toch niet toe. Nee, zeg nou zelf. Cobus, Lief en ik vormden haar eerbiedig zwijgend gevolg. Ach, we hadden onze jarige Marga dolgraag over de drempel gedragen of haar sleep vastgehouden. Ze straalde in gala als de bruid en wij gedrieën als de gom. Aldus bestegen we een zonovergoten tuinterras op een bedje van uitbundig zomergroen. Een festijn op zich. Drukbevolkt onder parasols en schaduwrijk lommer. Er zat een restaurant aan vast, hadden Lief en ik al wel gezien. ‘Le Petit Léon’. Frisse Franse serveersters in fruitig zomerse kleedjes trippelden af en aan. Met notitieblokjes, spijzen, dranken of vaatwerk. In die volgorde. Het is de onverbiddelijke choreografie van de zichzelf respecterende Franse horeca.

Een ‘madame’ in de vermoedelijke hoofdrol van de gastrono- mische nering kwam ons, commercieel verantwoord, blijmoedig tegemoet.

“Heeft u gereserveerd?” vroeg ze allervriendelijkst aan onze Marga.

Welnu, Marga mag dan ‘en route’ een voortdenderende nachtmerrie zijn, in de vrije causerie is ze een, weliswaar zeer lieftallige, maar bovenal volslagen warrige droomkont. Die zweeft ergens vaag op een roze wolk. Hoog boven het publiek. Ze vertoeft verbaal in een totaal andere kosmos.

Marga keek ‘madame’ ietwat verstoord aan. Alsof deze ‘madame’ haar plompverloren onderbrak in de uitvoering van de majestueus vloeiende zwanendans.

“Heeft u gereserveerd?” herhaalde ‘madame’ vriendelijk edoch volhardend in haar script.

“Huh? Wat? Hoe? Gereserveerd?” lispelde Marga. “Ah! Ik begrijp het al. U bedoelt te vragen of wij gereserveerd hebben?”

‘Madame’ knikte instemmend en zweeg in afwachting van een concreet en werkbaar antwoord.

Marga doorploegde peinzend haar jarige brein. “Eh, jawel! Ja, dat dacht ik toch wel. Ja, dat is ook zo. Dat hebben we inderdaad gedaan, jazeker! Leuk dat u het vraagt! Ik was er zelf niet opgekomen!”

“Onder welke naam?” hervatte ‘madame’ onverstoorbaar vasthoudend aan de regie.

Marga, die jong van hart is, noemde koket haar meisjesnaam. Een artieste koestert nu eenmaal de eeuwige vrijheid en weet zich permanent omringd door talloze aanbidders. Een jongeman, met een paardenstaartje in de nek, schonk haar zelfs terloops een bevallig knipoogje. Lief meende dat dat allang uit de mode was. Dat paardenstaartje bedoelde ze.

Madame bladerde onderwijl langdurig door haar draaiboek. Tevergeefs.

Cobus, die van aan- en doorpakken houdt, bulderde van enige meters afstand zijn eigen achternaam. De man is tenslotte echtgenoot en in die bijrol naamgever van de huwelijkse staat. Helder!

“Akkoord, ik breng u naar uw tafel.” sprak ‘madame’ en ging ons voor.

De menukaart presenteerde een boeket aan verrukkelijke Franse spijzen en dranken. Specialiteiten uit de regio. Lief en ik zijn er dol op. Een regio met een bovendien torenhoog toeristisch gehalte. Dát weerspiegelde zich hier in de ‘typisch’ Franse ‘cuisine’.

“Club Sandwich!” verordonneerde Cobus wiens integratie kennelijk nog ‘en course’ was. Hij is van Westfriese komaf en dat zegt wel genoeg, dacht ik.

Marga, Lief en ik wensten elk een prachtige, zomerse Franse salade.

Afijn, het werd een heerlijke, gezellige en bijzonder feestelijke maaltijd onder echte vrienden.

Op de gekalmeerde terugweg pikten we ergens nog even een verscholen ‘bric & brac’ mee. Een tip van Cobus want voor anderen onvindbaar! En inderdaad, niets gevonden. Verderop in St. Robert nog een ons bekende ‘Brocante’, gehuisvest in het pittoreske voormalig dorpsschooltje, bezocht. Scoren!

Op de laatste kilometers terug naar het huis van Marga en Cobus ging gaandeweg het gas er weer voluit op. Dat doen wij ook altijd. Haast ongemerkt.

“Paard ruikt stal,” merkte Lief grinnikend op.

Thuis, bij Marga en Cobus, maakten we de inmiddels gekoelde roze Champagne soldaat. Feest in de verlenging. We vertrokken. Het feest was geweest. Lief en ik reden voldaan en wellicht ook een tikkeltje rozig terug naar onze oude trouwe boerderij. Een half uurtje verderop. Kalmpjes aan.