KIJK, NOG MEER ZUID-FRANKRIJK!

Sous le soleil, exactement

Kijk, nog meer Zuid-Frankrijk!

Sous le soleil, exactement

Renée Vonk-Hagtingius

ISBN 978 94 61851 772 paperback

Ook verkrijgbaar als eBook

1e druk november 2016

Omslagontwerp: Marcel Reimer

VanDorp Uitgevers / Uitgeverij Grenzenloos

Postbus 42

3956 ZR LEERSUM

info@vandorp.net

www.vandorp.net

Kijk voor meer boeken over Frankrijk op grenzenloos.nl

Copyright©2016 VanDorp Uitgevers (deze uitgave)

Copyright©2016 Renée Vonk-Hagtingius

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

Renée Vonk-Hagtingius

KIJK, NOG MEER
ZUID-FRANKRIJK!

(SOUS LE SOLEIL, EXACTEMENT)

UITGEVERIJ GRENZENLOOS

INHOUDSOPGAVE

Voorwoord

De échte provence is niet uit te leggen

Verzuiderlijkt

VOORWOORD

Ruim een kwarteeuw geleden kocht ik een paar muren en een half dak ter hoogte van zo’n schilderachtig dorpje in de Provence. Daarna veranderde mijn leven. Familie en kennissen meenden ineens dat ik rijk was. Ik had immers een ‘huis’ in Frankrijk. Qua gratis vakanties werd ik plotseling enorm populair. Ik begon zelf ook een beetje raar te doen. Zo klopte ik mijn opgelapte huisje troostend op de hermetisch gesloten luiken als ik vanwege mijn werk naar Nederland terug moest. Ik wilde niet weg. In mijn Rotterdamse stamkroeg bestelde ik ineens pastis en sprak ik uitsluitend nog over de charmes van Zuid-Frankrijk in het algemeen en die van mijn beknopte berghut in het bijzonder. Ik was er zo mee in m’n nopjes dat ik er op zeker moment zelfs een blog over begon. Een aantal van die verhalen werd gebundeld en verscheen vorig jaar onder de titel ‘Kijk, Zuid-Frankrijk!’

In de loop der jaren en door ervaring wijs geworden, zijn de al te romantische ideeën over de Provence er wel een beetje uitgesleten. Het is en blijft fantastisch in de Zuid-Franse subtropen, absoluut. Maar het is beslist niet allemaal ‘une vie en rose’; ’t is soms een hobbelig pad met hier en daar stekelige ervaringen. Bovendien valt niet meer te ontkennen dat het Frankrijk van toen waar ik verliefd op werd, niet meer bestaat. En dat de nieuwe tijd ook ‘mijn’ dorp heeft aangetast. Tweede huisbezitters namen het over met als gevolg dat thans heel veel huizen het grootste gedeelte van het jaar leeg staan, de jeugd uit het dorp wegtrekt omdat een woning voor hen onbetaalbaar is geworden, en de middenstand het niet redt omdat het mondaine volk liever in de hypermarché bij de grote stad boodschappen doet dan in een dorpswinkeltje van niks. De bakker verdween, de slager ook, net als de épicerie. De kroeg – de huiskamer van het dorp - ging dicht en niet meer open: en stukje bij beetje stierf het dorp. En met het dorp, ook het platteland waar ik me zo thuis voelde. Links en rechts verrezen suikertaarten van bungalows, ook op m’n ooit zo eenzame heuvel, in m’n eigen achtertuin. Steeds vaker werd het weekeinde verpest door pokkenherrie wegens partytime. Het dorp was kortom, mijn dorp niet meer.

Ik eindigde m’n vorige boekje met de zinnen: ‘De nieuwe tijd, net wat u zegt. En schelden heeft geen zin. Ik kom niet verder dan één woord: nostalgie. Misschien wordt het tijd om echt te verhuizen.’ Inmiddels bèn ik verhuisd. Naar een gehuchtje van niks, nog verder verstopt in de heuvels van de ‘Provence verte’ en zó afgelegen en middeleeuws dat het mondaine partyvolk er nog niet dood aangetroffen zou willen worden. Er is een bakker, er is een slager, er is een piepkleine épicerie, en er is een kroeg die ouderwets als huiskamer van het dorp dienst doet. Er is zelfs een vrijwel overal elders uitgestorven ‘tabac’. Inderdaad, alsof je terug in de tijd bent gereisd. Ik voel me er wonderwel op m’n gemak. En raak alweer aardig ingeburgerd. Evengoed viel het me zwaar om afscheid te nemen van m’n ‘oude’ dorp waar ik zoveel had (mee)beleefd, vrienden had gemaakt, een half Provençaals leven achterliet en waaraan ik toch ook zoveel mooie herinneringen heb overgehouden. Ik kon niet anders dan ze opschrijven. Ze staan in dit boekje. Plus de nieuwe indrukken en ervaringen rondom het dorp waar ik nu woon. Enfin, leest u het zelf maar.

DE ÉCHTE PROVENCE IS NIET UIT TE LEGGEN

Van huis uit ben ik niet zo’n treurwilg, maar toen ik onlangs vanuit de binnenlanden van de Var naar het vliegveld van Nice reed moest ik toch even slikken. Links en rechts van de snelweg wuifden goudgeel gekuifde mimosabossen onder een strakblauwe winterhemel. Met op de achtergrond de knisperend witbesneeuwde toppen van de Alpes Maritimes. Terwijl in de kofferbak een zo klein mogelijk koffertje en een zo dik mogelijke winterjas bijzonder reisvaardig lagen te wezen. ‘Min 7’, had de Nederlandse weerman de avond ervoor handenwrijvend via de schotel laten weten. In Holland was iedereen er klaar voor: de Elfstedentocht. Als het nog éven zo lekker koud bleef…

Dat bleef het in elk geval gedurende de paar dagen die ik ‘over’ was. Stervenskoud heb ik het gehad. En dan die lage luchten: grijze wolkenpakken die door een onrustig zwerk achter elkaar aan donderjagen. Een striemende noordooster die de tranen naar je ogen stuwt en de gevoelstemperatuur naar minstens min 18 jaagt. Cynisch en chagrijnig word ik er van. Zelfs een kelkje jenever kan me dan niet meer opkikkeren. Het zal wel waar wezen wat ze zeggen, dat je op een klimaat raakt ingesteld. In elk geval verbaas ik me al jaren niet meer over het Provençaalse gebruik om - zodra de thermometer bij de plus 10 komt – slechts in poolverpakking de deur uit te gaan. Oók als de zon stralend aan de hemel staat. Groot gelijk hebben ze. En ik zal het, net als zij, niet in m’n hoofd halen om me tijdens warmere winterdagen in korte broek en hemdsmouwen in het openbaar te vertonen. Ook al omdat je dan meteen als toerist door de mand valt. “Tas vu, Renée? Shórts ! Ils sont fou, ces Bataves!”

De spaarzame gasten die niet in de zomer komen maar met graagte in de wintermaanden aanleggen (Een uurtje in de auto en je kunt fantastisch skiën. Een uurtje de andere kant op en je zont op een terrasje aan zee.) leg ik ook altijd omstandig uit dat de mensen hier het echt koud hebben. Dat ze oprecht bezorgd menen dat die in korte broek gestoken melkflessen hun leven op het spel zetten. Als je dan - zoals een stoere kennis onlangs deed - ook nog eens voor de deur van het lokale café een stoel buiten zet, een glas melk bestelt en erbij vertelt dat dat de nationale drank van Nederland is. wordt er al bijna een ambulance gebeld.

Nee, dan kon een goede vriend die fotograaf is, op meer begrip rekenen. Behalve fotograaf is ie ook motorgek. En Belg. Hij had net de Route Napoleon achter de kiezen, maar dan op zijn manier en dat was hem aan te zien toen hij zijn bemodderde ‘fiets’ in het volle zicht van ons café naast de zeshonderd jaar oude plataan op ons dorpspleintje parkeerde, het dikke leer van zijn motorpak een stukje open ritste en met een brede grijns de helm van zijn woeste kop met haar aftrok terwijl hij naar binnen liep. “Bier!” Het klonk eerder als een constatering dan als een vraag.

En de ‘gérant’ van ons café pakte het feilloos op: deze man had bier verdiénd! Dus kreeg hij bier. Véél bier, want ook de rest van het café voelde zich geroepen hem te trakteren.

“Que vói?” (wat gebeurt er?) vroeg ik zachtjes in het Provençaals aan de barman.

“C’est un Belge. Et il a connu Fred.”

Duidelijk. Chris had alles mee. Hij was Belg, hij dronk geen melk en hij had Fred de Bruyne gekend, de befaamde Belgische wielrenner en BRT-verslaggever die vele jaren in ons midden woonde en naar wie na zijn dood het dorpspleintje was vernoemd. Dankzij Fred had de voorjaarssemi-klassieker ‘La Tour du Haut Var’ wereldfaam gekregen en zag ons dorp elk jaar de grote namen van het wielerpeloton langstrekken.

En zo bleef het die dag nog lang onrustig in ons dorp. Terwijl het café vol overgave “Il est de notre” (hij hoort erbij) inzette en het buiten langzaam donker werd, dacht ik even aan Holland. En waarom de Provence - de échte - niet uit te leggen is. Zelfs niet aan de rest van Frankrijk. Want Frankrijk bestaat niet.

VERZUIDERLIJKT

“We hebben vanmorgen ook nog even gezwommen.” Ze zei het zonder blikken of blozen, mijn vers uit Nederland overgekomen vriendin. Haar amant knikte bevestigend, “mooie ochtend, het water was nog 14 graden.”

Bij mij liepen de rillingen van afgrijzen over de rug. Zwemmen!

14 graden! “Moeten jullie dood?”

Ze keken me niet begrijpend aan van over hun lunchbordje ‘croustillant de crevettes grises’ (garnalenkroketjes in goed Nederlands). We zaten op het terras van een favoriet eethuis een dorp verderop. Zij in een luchtig zomerjurkje en ballerina’s onderaan de blote benen, hij in poloshirt met korte mouwen, de echtgenoot en ik in schipperstrui en spijkerbroek; we vonden dat het nog net kon, buiten lunchen, zij vonden het héérlijk weer. De zon scheen, absoluut. Maar er stond een vilein windje en uit ervaring weet ik dat je dat in dit jaargetijde niet moet onderschatten als je gevrijwaard wilt blijven van verstijfde spieren en onverhoedse griepverschijnselen. Als ‘sudiste’ dan hè.

De eerste keer dat ik, zo’n kwarteeuw geleden, bedacht dat ik best een winterse zonvakantie in m’n nieuwverworven hutje in het zuiden kon doorbrengen ging ik er net zo onbevangen tegenaan als al die andere noorderlingen. In een snijdende zuidwester werd de auto volgestouwd met overtollige huisraad die dáár wel van pas zou komen. Plus een klein koffertje vakantiekleding. T-shirts, een korte broek. De subtropen, nietwaar? Had de makelaar niet gezegd dat ze er met de kerst doodgewoon buiten lunchten?

‘Frisjes’, hield ik mezelf voor toen ik na 1400 kilometer eindelijk in het holst van de ochtend mijn sleutel in het slot kon steken.

Het huisje was donker, klam en koud, de hoofdschakelaar hield zich verstopt in een klemmend kasje dat zich pas na veel duwen en trekken liet openslopen. Toen was er licht, van een pover peertje aan het plafond in de woonkamer. Ik ging op zoek naar het elektrische kacheltje dat de vorige eigenaar had achtergelaten. Dat deed het precies tien seconden; toen sloegen de stoppen door. Dan eerst maar een paar uur bijslapen in het klamme bed, dat we vonden bij het vlammetje van m’n onafscheidelijke Zippo. Maar met de ochtendzon kwam de warmte. En in T-shirt en korte broek deed ik de boodschappen voor de lunch, daarbij meewarig bekeken door de adequaat winterbestendig ingepakte lokale bevolking.

Bij de ‘quincaillerie’ vond ik na veel zoeken verweerde kartonnen doosjes met stoppen, fusibles. Ik had de keus uit zes stuks, allemaal verschillend van grootte en ampère. Voor de zekerheid kocht is van elke soort een doosje. Ik heb ze geprobeerd en niet één paste. Ze verdronken als het ware in veel te grote gaten, of ze bleken er met geen mogelijkheid in te proppen. En in een wanhopige poging om met grof geweld het laatste zekeringetje op het verkeerde hokje te heroveren, ontwrichtte ik het hele ‘tableau électrique’. Die avond werd het alleen in de woonkamer een beetje warm dankzij de kuchende, nog niet geveegde open haard. Het werd de koudste zonvakantie die ik ooit heb meegemaakt. Pas na een paar dagen wist iemand in de dorpskroeg me te vertellen dat ik gewoon een hoger vast tarief moest aanvragen bij de EDF (de stroomleverancier). Zomerwoninkjes zoals het mijne, worden in de winter zelden bezocht en verbruiken mondjesmaat stroom; ze krijgen dus van de EDF een aantrekkelijk klein vast tariefje. Wie meer wil, moet dat vastrecht verhogen en krijgt meer stroom. Je moet het maar weten.

Intussen heb ik veel bijgeleerd. En af. Daar denk je niet over na, dat gaat vanzelf. Je realiseert je pas echt weer dat je verzuidelijkt bent als iemand je vertelt dat ie met 14 graden gezwommen heeft. Mwah, daar kan ik eigenlijk best mee leven.

Door het bovenstaande ben ik trouwens eens serieus gaan nadenken over hóe verzuidelijkt ik nou eigenlijk ben. Al peinzend kwam ik op een aantal criteria die er in elk geval toe doen. Ik ben ze maar eens langsgelopen. Loop gerust even mee.

Je bent Provençaalse (import-)autochtoon als:

• de temperatuur tot zo’n 15 graden ‘keldert’, het voor jou dus winter is en de dikke jassen, sjaals, wanten en moonboots uit de kast komen

• je een acute mini-depressie krijgt als het langer dan 2 dagen achter elkaar regent

• je de zee of het zwembad pas bezwembaar vindt boven de 22 graden, daaronder is het afzien en mij niet gezien

• je het altijd met een zekere voldoening vervult als het elders minder mooi weer is

• je uitsluitend met olijfolie kookt, boter is voor noorderlingen

• je woest wordt als iemand een salade Niçoise verpest door er de verkeerde ingrediënten in te gooien

• je het idee hebt dat je naar het buitenland gaat als je een keertje buiten je regio moet wezen

• je elk ander landschap vergelijkt met ‘thuis’ en dat het dan altijd in het voordeel van thuis uitvalt

• je de mensheid onderverdeelt in twee categoriën: ‘de notre’, en toeristen

• als je bij iemand over de vloer komt en eerst kijkt of het terras op het zuiden ligt

• je het filmfestival van Cannes een ramp vindt die alleen maar voor overlast zorgt

• je iedere andere automobilist een stumper vindt die niet weet wat doorrijden is maar je wel snapt dat ze in paniek raken als er een vlokje sneeuw valt

• je Nederlandse vrienden en familie je rare taalgebruik niet meer snappen: “ça gazouille?” (gaat ie lekker?), “pata ti, pata ta” (gaat wel).

Kortom, ik kom een heel eind in het Zuid-Franse inburgerings- traject.

Ik heb er voor de aardigheid zo’n NL-inburgeringstest naast gelegd, en ik ben vanzelfsprekend totaal gestraald. Als dit is wat een buitenlander van NL moet weten om er te worden toegelaten, dan heb ik maar één advies: niet aan beginnen. En als je al begonnen bent, als de sodemieter uitburgeren. Probeer het zelf maar eens: http://educatie.ntr.nl/nationaleinburgeringtest 