Hans Mantel

NUCHTER BEKEKEN

Pittige essays over van alles

Woord vooraf

In dit boek worden meningen, overtuigingen, verhalen en standpunten die als onwrikbare waarheden worden beschouwd vanuit een andere invalshoek op hun merites bekeken. De resultaten zijn vaak ontnuchterend.

Verschillende soorten kunst, of wat daar in sommige gevallen voor doorgaat, passeren de revue want over smaak valt wel degelijk te twisten.

Het geloof in God en Allah trekt al eeuwen een bloedig spoor van terreur door Europa. Tot in het heden overschaduwt het godsdienstgeweld het nieuws van alledag.

Ook het onderwijs komt aan de orde omdat met name het vak Nederlands als gevolg van talrijke steeds weer mislukte ‘vernieuwingen’ op alle niveaus in deplorabele staat verkeert waardoor studenten tot aan universiteitsniveau doorgaans niet meer in staat zijn foutloos Nederlands te schrijven.

Verder is er een keur aan artikelen over de meest uiteenlopende onderwerpen die onze belevingswereld rechtstreeks of zijdelings raken.

Hartleers

Volgens ons aller woordenboek van Dale is ons hart een holle spier in de borst die met pulserende bewegingen de bloedsomloop op gang houdt. Gewoon een bloedpomp dus. Eeuwen geleden wist men dat niet.

Toen dacht men dat dat kloppende ding in je borst de zetel der gedachten was en hoewel iedereen nu weet dat het onzin is dichten we in ons taalgebruik het hart nog steeds ten onrechte allerlei functies toe die het nog steeds tot een zetel der gevoelens en emoties maakt.

Wat voorbeelden:

Het hart op de tong hebben

Zijn hart uitstorten

Zijn hart volgen

Een gebroken hart hebben

Zijn hart vasthouden

Uit de grond van mijn hart

Het gaat me aan het hart

Uit het hart gegrepen

Van harte gefeliciteerd

Een man naar mijn hart

Uit het oog uit het hart

Hart voor de zaak hebben

Een pak van mijn hart

Iets ter harte nemen

Het is weinig maar uit een goed hart

Ze heeft mijn hart gestolen

enz. enz. enz.

Bij het doen van deze uitspraken verkondigen we dus zonder er erg in te hebben doodgewoon onzin want in alle gevallen bedoelen we ons brein, ons verstand, ons gevoel. en ons geweten. Kortom ons hoofd.

Een uitspraak van politica Mona Keijzer van het CDA is illustratief voor dit zo met ons spraakgebruik verweven misverstand dat het niemand opvalt hoe dwaas het eigenlijk klinkt. Tijdens een interview met de Telegraaf zei ze: “Politiek doe je met je hoofd, zorg met je hart.”

Zelfs de beroemde Duitse filosoof Friedrich Wilhelm Nietsche (1844-1900) besefte niet dat hij onzin uitkraamde met zijn uitspraak: “Menigeen vindt zijn hart pas als hij zijn hoofd verloren heeft.”

Het vreemde is dat dit inmiddels eeuwenoude misverstand nooit is gecorrigeerd. Ook niet door de overijverige taalvernieuwers van de Nederlandse Taalunie die ons de afgelopen decennia hebben opgezadeld met allerlei nieuwe regels die meestal later weer werden veranderd. Weet u het nog?

Bessensap werd bessesap en later toch weer bessensap. En dan die misleidende spellingswijziging met een voorkeurspelling erbij. Cadeau mocht ook geschreven worden als kado, net als bureau en buro enz. De verwarring was groot tot bij de volgende spellingswijziging het meeste weer ongedaan werd gemaakt. Nu is alles weer zo’n beetje terug bij af. De c is ook weer grotendeels in ere hersteld.

Dus kontakt, projekt, produkt etc. zijn weer gewoon contact, project, product en de meeste woorden die toen met een k geschreven mochten worden (behalve die beginnen met uit het Grieks afkomstige elektr- zoals elektra, elektriciteit e.d.)

Maar aan het ridicule taalgebruik van het hart is nooit iets gedaan. Nu is dat ook niet eenvoudig want als we het verkeerde gebruik van hart gewoon vervangen door hoofd krijg je ook onzin. Kijk maar:

Het hoofd op de tong hebben

Je hoofd uitstorten

Een gebroken hoofd hebben

Een pak van mijn hoofd

Uit het hoofd gegrepen

Uit de grond van mijn hoofd

Hij is een man naar mijn hoofd

Uit het oog, uit het hoofd

Ze heeft mijn hoofd gestolen

enz. enz.

Ook liedjes zouden anders gaan klinken zoals bijvoorbeeld de vaak door Frank Sinatra vertolkte song: I lost my heart in San Francisco. Dat wordt dan: I lost my head in San Francisco.

Dat schiet dus niet op. Tja, wat dan? Ik denk dat we maar gewoon moeten doorgaan op de ingeslagen weg. Het maakt ook niet uit. Als het eeuwenlang niemand is opgevallen dan blijven we de jarigen en andere feestvarkens toch van harte feliciteren en in twijfelgevallen volgen we gewoon ons hart.

Maar het blijft natuurlijk hartstikke gek!

Rachitis

Rachitis of Engelse ziekte kwam vroeger veel voor bij jonge kinderen die, als gevolg daarvan, kromme benen kregen. Dankzij moderne medicatie, waaronder vooral vitamine D, komt rachitis als ziekte in Nederland vrijwel niet meer voor.

Geheel anders is dat met de populaire benaming ervan: Engelse ziekte. Die heeft zich dusdanig verbreid dat we kunnen spreken van een hinderlijke en – vrees ik – ongeneselijke kwaal met

ernstige taalvervuiling als gevolg.

Het begon sluipenderwijs: kinderen werden kids, kaartjes werden tickets, winkelen werd shoppen, liedjes werden songs, plakband werd tape, toetsenbord werd keyboard enz. enz. enz. Honderden Nederlandse woorden werden in het spraakgebruik gretig vervangen door Engelse uitdrukkingen die geen enkele meerwaarde hebben.

De belangrijkste oorzaak van deze ontwikkeling is het feit dat Nederlanders niet trots zijn op hun taal, niet zoals Fransen en Spanjaarden die vreemde woorden zoveel mogelijk vermijden en zich beijveren om nieuwe Engelse woorden zo goed als mogelijk te vertalen.

Een andere oorzaak is dat de meeste Nederlanders als gevolg van het steeds slechter geworden talenonderwijs (een probleem dat door de vele onderwijsvernieuwingen gedurende de afgelopen decennia is ontstaan) niet meer in staat zijn om foutloos Nederlands te schrijven. Zelfs leraren Nederlands scoren bij onderzoek naar hun vakkennis onvoldoende. Het Nederlands, de taal waarmee we met elkaar communiceren, is ons belangrijkste cultuurgoed en de achteloze wijze waarop er thans mee wordt omgegaan is een zorgwekkende ontwikkeling.

Met de Engelse taal is het niet veel beter gesteld. Het dikwijls tenenkrommende Engels waarvan vele beleidsmakers zich bij interviews bedienen is wat dat betreft illustratief. Zelfs leraren die volgens nieuwe richtlijnen in het Engels moeten onderwijzen ontberen vaak het vereiste niveau van taalvaardigheid om hun vak naar behoren uit te oefenen.

Natuurlijk, de meeste burgers kunnen zich wel min of meer verstaanbaar maken en vinden doorgaans dat ze (typisch Nederlands) vloeiend Engels spreken maar de echte taalkennis ontbreekt veelal en juist die mensen en vooral jongeren koketteren graag met het gebruik van Engelse woorden in plaats van zich gewoon in goed Nederlands uit te drukken en de scholen zien het niet als hun taak om die ontwikkeling tegen te gaan en te bevorderen dat althans het Nederlands de plaats krijgt die het verdient.

De middenstand heeft zich gretig bij deze populaire trend aangesloten. Het gevolg is dat je je in de meeste winkelstraten in het buitenland waant.

Tijdens een wandeling door een doorsnee winkelcentrum wordt het publiek getrakteerd op uithangborden van winkels als, CoolCat, Meat & Daily’s, the Body Shop, Pearle , Brand Store, Eyewish, Jeans Center, Shoeby, Rituals, Specsavers enz. enz. enz.

En het beperkt zich niet tot de uithangborden. De etalages lokken klanten met Sale (want Uitverkoop is te gewoon) en allerlei Engelse kreten, zoals: ‘Mid Season Wear in Store’. Zelfs het vertrouwde bordje: ‘Weer naar school’ werd ‘Back to school’ of (nog vervelender) ‘Back-2-School’.

Ook de popmuziek heeft zich er meester van gemaakt. Hun liedjes (pardon, Songs) zijn standaard in het Engels of wat daar bij de talloze Singer-Songwriters voor doorgaat. Een meevaller is dat hun teksten meestal niet of nauwelijks te verstaan zijn.

Zelfs grote bedrijven zijn door het virus van de Engelse ziekte aangestoken. Transportbedrijven heten niet meer zo. Op hun vrachtauto’s staat te lezen dat ze zich bezighouden met Logistics.

De vraag is: waarom deze idioterie? Werkt het statusverhogend? Trekt een winkel als Meat & Daily’s nou echt meer klanten dan Keurslager Jansen? En is de keus bij een Jeans Center groter dan bij Piet’s Broekenpaleis? Ik denk het niet. Of is de kleding van hippe winkels van betere kwaliteit? Evenmin, want de meesten laten hun producten voor een prikkie maken in Bangladesh en andere lagelonenlanden. En de hier wonende buitenlanders doe je er ook geen plezier mee want die moeten juist Nederlands leren.

Is de Engelse ziekte dan een irritante vorm van gewichtigdoenerij.

Ik vrees van wel.

We houden er alleen geen kromme benen maar wel krom taalbesef aan over.

En dat is jammer.

Hocus Pocus

Met enige regelmaat valt in mijn brievenbus een veelbelovend foldertje. Een briefje iets groter dan een visitekaartje. Laatst van ene Mijnheer Alex, ‘een groot medium en helderziende’, staat er. In een vorig foldertje heette hij Mijnheer Ali want tekst, telefoonnummers en typografie waren exact hetzelfde als die van Mijnheer Alex. Wat daar de bedoeling van is blijft duister maar het geeft wel te denken.

Maar goed, Mijnheer Alex (alias Ali) is gespecialiseerd in liefde en relatieproblemen. Maar dat is niet alles. Alex is heel wat mans. Hij verlost u van allerlei problemen. Enfin, leest u zelf maar.

Een ander soortgelijk briefje is afkomstig van ene Mr. Djiby (Mijnheer of Meester?) ‘Bekend en bevoegd verklaard medium’.

De wonderdoeners apen elkaar wel na want ze beloven allemaal hetzelfde. Ook Mr. Djiby belooft dezelfde successen maar heeft als bonus ook nog: ‘genezing van al uw complexen’.

Onlangs was het weer raak. Ditmaal een briefje van ene Professor Karmoukou met als onderkop ‘Beroemdste medium, gespecialiseerd’. Waarin staat er niet bij. Professor Karmoukou belooft ook weer snelle oplossingen voor dezelfde problemen als genoemd door Mijnheren Alex en Djiby met ditmaal als extra: ‘hulp bij slecht inkomen en onvruchtbaarheid’.

Nu zijn er altijd figuren als handopleggers, mediums, piskijkers, helderzienden, kwakzalvers en andere wonderdoeners geweest om goedgelovige mensen van kwalen en hun geld te verlossen, maar hier hebben we te maken met gelukbrengers die allemaal onmiddelijke terugkeer van uw partner of relatie garanderen. Kijk, dat is andere koek. Ik vraag me af hoe de bevoegde en bekende mediums dat klaarspelen. Ik heb geen idee maar ik zal het toch maar in gedachten houden. Je weet tenslotte maar nooit, nietwaar?

Maar ook bij wonderdoeners heb je baas boven baas. Een paar dagen geleden zat weer zo’n briefje tussen mijn post. Ditmaal van ene Professor Abdul Wahab.

Hij is mijn favoriet. Dank zij hem hoef ik me nergens maar dan ook nergens meer ongerust over te maken. Behalve wat zijn mede-tovenaars bieden, geneest hij elk lichamelijk of geestelijk probleem. Daar kunnen onze heren medici dus veel van leren. Als ik hem raadpleeg word ik overal tegen beschermd en ik krijg sprituele zekerheid voor mijn hele leven. Ik slaag voor elk examen en krijg ook nog krachtversterkers. Het kan niet op.

Ik vind dat erg interessant. Met zulke hulpverleners heb je geen dokter en geen verzekeraar meer nodig. Je wordt beschermd tegen elk gevaar en je libido wordt ook nog opgekrikt.

Kom daar tegenwoordig maar eens om. Dat is toch echt wat anders dan Yomanda. Dit is het echte werk! Blijkbaar krijgen ze ook voldoende klandizie want de briefjes blijven komen. Met nooit tweemaal dezelfde naam. Elke keer weer andere Mijnheren en Professoren en allemaal ‘Beroemde mediums’ met steeds hetzelfde riedeltje beloften.

Wat ik me wel afvraag is: welke onnozele hals gaat nu bij zo iemand te rade? Ik kan me daar iets bij voorstellen in een duister ontwikkelingsland waar tovenaars en wonderdoeners gemeengoed zijn. Maar in de 21ste eeuw?

Hoewel, wij trappen altijd weer in de verkiezingsbeloften van onze politici en die zijn net zo betrouwbaar als de beweringen van professor Abdul Wahab en consorten. En dan heb ik het nog niet eens over de ‘helderzienden’ die op de Nederlandse TV onbekende kijkers de toekomst voorspellen.

Misschien verschillen we op dat punt niet eens veel van de cliènten van deze beroemde mediums.