de eerste mens

Tijd is niet wat het lijkt

Richard Bintanja

de eerste mens

Tijd is niet wat het lijkt

Uitgeverij Village

de eerste mens - Tijd is niet wat het lijkt

Richard Bintanja

isbn 9789461852182 paperback 

Ook verkrijgbaar als eBook

Dit is het derde deel van de trilogie DE EERSTE MENS

Het eerste deel is: Het verleden voorbij (isbn 9789461851178)

Het tweede deel is: Onvoltooide herinneringen (isbn 9789461851857)

1e druk juli 2018

Vormgeving: Eric Jan van Dorp 

Omslag illustratie: Sander van Zijl (sandervanzijl.nl)

Met dank aan: Marijke Visser

Uitgeverij Village, een imprint van

VanDorp Uitgevers 

Postbus 42 

3956 ZR Leersum

www.vandorp.net

info@vandorp.net

Copyright©2018 Uitgeverij Village / VanDorp Uitgevers 

Copyright©2018 Richard Bintanja

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

1

Chaos. Vuur. Verzengende hitte. Haar lichaam was een willoze speelbal van de elementen. Zonder doel, zonder drang, zelfs zonder uiterlijke kenmerken.

Vormeloos. Gewelddadig. Een aanslag. Terreur. Of...? Toch niet? Was het zelfverdediging...?

Hoe dan ook, dood en verderf was het vreselijke resultaat. Aan alle kanten, alle mogelijke kampen, niets of niemand werd gespaard. Zonder aanziens des persoons, des wezens, des dingens. Uiteindelijk, na een hele lange tijd, vervaagde de explosie, doofde het vuur uit, en verdween de hitte, maar de schade was onnoemelijk.

Haar lichaam deinde heen en weer, als een schip op de woeste oceaan, genadeloos overgeleverd aan het geweld van de golven. Maar dat, zo wist ze, was slechts inbeelding; ze bevond zich niet op een schip, want ze vloog, ze zweefde, en het hele universum was haar speelveld. Sterrenstelsels, sterren, planeten, manen, alles raasde als een gek voorbij, in gigantische aantallen, in de meest bizarre vormen, kleuren en bezaaid met allerhande levensvormen, het was te veel, te veel om alleen al te tellen, laat staan om dit alles te categoriseren, te veel om te bevatten, te groot, te uitgestrekt, te... oneindig...

Toch leek alles wat er met haar gebeurde op een of andere manier tamelijk logisch, begrijpelijk en overzichtelijk, vreemd genoeg. Het universum met alles wat zich daarin bevond was namelijk opgebouwd uit logica, uit natuurwetten, uit deterministische mechanismen. Maar er waren ook vragen, vele vragen, cruciale vragen. Existentiële raadsels tierden welig: waarom was ze hier? Bovendien, waar was hier? Het universum, uiteraard, maar dat was te gratuit, ondanks de aanwezigheid, zo wist ze inmiddels, van meerdere, nee, van oneindige aantallen universums naast degene waar zij zich min of meer toevallig in bevond. Individuele sterren schoten voorbij alsof het niets was, gele, rode en blauwe, allemaal volledig anoniem, maar soms, toch, heel soms, bleef er een flard hangen, vooral als er ineens een opvallende verlichte kring te midden van het planetenstelsel rond zo’n ster verscheen.

Waar had ze deze cirkelvormige structuren eerder gezien?

Ze pijnigde haar hersens, meer dan haar in deze situatie lief was, maar vond niets wat ermee verband hield of erop leek. Een ondoordringbare mist omsluierde haar gedachten, verborg alle verlangens, haar menszijn. Ze was niet bij machte om welke herinnering dan ook op te diepen, hoe hard ze het ook probeerde, hoe graag ze het ook wilde, het was een bizarre gewaarwording die haar opvallend genoeg wél bekend voorkwam. De raadselachtigheid van het bestaan kende geen grenzen, kennelijk.

Kate minderde vaart.

De ster was geelwit, gemiddelde grootte, de derde planeet overwegend blauw met witte flarden. Her en der bedekte een palet aan groenige tinten de grillige continenten. Ze wist het: de Zon, de Aarde. Haar Zon, haar Aarde, haar wereld, haar jeugd, haar verleden. Alle herinneringen, alle gedachten, alle ervaringen uit haar voorbije leven lagen op deze planeet, de Aarde, verscholen. De planeet onder haar draaide kalmpjes om haar as, dag en nacht schoven als gekromde vlakken over het oppervlak. Niets wees erop dat er iets stond te gebeuren, iets ingrijpends, iets desastreus, iets megalomaans...

Tot haar schrik merkte ze dat het plotseling donker werd, en voordat ze zich goed en wel kon afvragen hoe dat in vredesnaam mogelijk was, zwevend in de ruimte, vervaagden de Aarde, de Zon en de sterren tot steeds grauwere versies van het kleurenspel van zojuist, en even later was alles om haar heen volledig pikzwart. Droomde ze? Haar ogen waren geopend, meende ze, al moest ze erkennen dat ze dit niet met zekerheid kon vaststellen. Het was bovendien onmogelijk te bepalen of ze zweefde of stil hing, in het pikkedonker, zonder enige referentie. Een diepgegrond gevoel van eenzaamheid daalde over haar neer, als was ze de enige levende entiteit in dit universum. Ook de tijd was niet meer merkbaar, en meetbaar, dus compleet verdwenen. Of deze periode van duisternis enkele seconden aanhield, of uren, of zelfs dagen, jaren, eeuwen, ze kon het niet met zekerheid zeggen. Ze wist niet eens zeker of tijd nog wel betekenis had in een bevreemdende situatie als deze.

Tijd is niet wat het lijkt...

Ineens, vanuit het niets, floepte het licht weer aan. Voor haar zweefde een ster, ogenschijnlijk even groot als de zon maar iets geler van kleur, en een planeet, grauwer en bruiner dan de Aarde, met vooral veel minder witte flarden, ongeveer even groot. Opvallend. Ze wist niet wat ze hiervan moest denken... Totdat ze zag, het was... De verdeling van blauw en grauwbruin, hoe kon...? Was dat niet...? Ze kneep haar ogen tezamen om de vreemde planeet onder haar beter te kunnen observeren, maar voordat ze haar bange vermoedens kon bevestigen gebeurde het.

Een explosie.

Een enorme vuurbal, midden op de planeet, precies aan de rand van een van de continenten. Instinctief besefte ze wat dit betekende. Het vuur. De gruwelijke hitte. Het metalen plateau, hoog boven de stad. Haar huid... verschroeide tot het compleet verkoold was en brokkelig uit elkaar knapte, de gloeiend hete lucht, haar longen brandden, alles om haar heen stond in vuur en vlam, de hitte was zo intens dat ze er zeker van was dat niemand dit zou kunnen overleven, en zij dus ook niet. Ze zag hoe haar huid in zwartgrijze schilfers afbladderde, waarna het onderliggende vlees verzengde, net voordat haar ogen verbrandden en ze niets meer kon zien, alleen nog maar voelen, en dat was het ergste van alles, het vuur, de hitte, de intense pijn, een gruwelijk, martelende pijn, haar hele lichaam verzengend, pijn die zelfs tot ín haar lichaam doordrong, pijn tot in haar diepste vezels, alle moleculen en atomen werden ruw uit elkaar gerukt, ze wilde dat het ophield, dat alles voorbij was, dat het einde kwam, snel, geen tijd meer, geen pijn, geen marteling.

Alles beter dan deze hel...

Uiteindelijk vervaagde de explosie en het vuur om haar heen doofde langzaam uit. De planeet verscheen weer ten tonele, en een halfronde zwarte vlek tekende het verschroeide gebied waarbinnen de ontploffing alles had weggevaagd. Hoe ze dit met haar verschroeide ogen überhaupt kon waarnemen begreep ze niet, maar ook haar huid voelde weer normaal en de helse pijnen waren godzijdank als bij toverslag verdwenen. Kennelijk was alles weer geheeld. Haar geblakerde huid, haar ogen, longen. Alles was weer in orde, zo leek het. Miraculeus. Of... ze had het zich simpelweg allemaal ingebeeld, ook dat was in deze totaal bizarre situatie kennelijk een reële mogelijkheid.

Stemmen!

Ze hoorde, nee, voelde allerlei stemmen in haar hoofd rondgalmen. Soms kalm en sonoor, maar ook ruziënd, soms zelfs schreeuwend... ook meerdere stemmen door elkaar heen. Het was een ware kakofonie...

Ze zijn knettergek! We moeten ze vernietigen... volledig uitroeien... en wel meteen...

De opgewonden stem gilde het uit, kennelijk in staat van grote opwinding.

Welnee. Rustig blijven is juist nu het devies. Geen paniek.

Deze bedaarde stem kende ze ergens van. Maar... waarvan...? Ze pijnigde haar hersens, zonder resultaat.

Rustig? Rustig? Als ze dit al kunnen aanrichten, zonder, zonder... Wat zal er dan nog volgen als...? Het is totaal onduidelijk hoe... hoe dit anders kan worden aangepakt...!!

Het hysterische gegil werd onderbroken door een derde stem, een met een vrij irritant zangerig timbre.

We kunnen niet ontkennen dat ze uitermate gewelddadig en opstandig zijn, en ook nog eens buitengewoon inventief... We kunnen ze ook isoleren, in quarantaine plaatsen...

De giller greep weer zijn kans.

Inderdaad, dat klopt!! Gewelddadig, dat zijn ze. Moorddadig. Uitroeien, en wel meteen, niet wachten. Nu! Voordat ze ons...

De bekende stem onderbrak de giller.

Kalmte graag!

Kate vroeg zich af of ze iets moest inbrengen, of ze überhaupt iets kón inbrengen. Ze probeerde iets te uiten, gewoon, om de gemoederen te bedaren, maar ze wist geen geluid te produceren, zelfs geen ter zake doende gedachte. Onmacht en frustratie streden om het hoogste woord, en verdrongen zelfs het diepgegronde gevoel van eenzaamheid. Uit arren moede probeerde ze zich iets simpels voor de geest te halen, iets liefdevols, iets dat intrinsieke waarde bezat, iets kleins maar o zo mooi, een kinderliedje, onschuldig en liefdevol...

Poesje miauw, kom eens gauw...

Ja, dat was het, het kinderliedje dat ze nog kende van vroeger, van de Aarde, haar Aarde, haar herinneringen aan het leven, haar leven voor... voor...

Ik heb lekkere melk voor jou...

Konden ze haar horen? Haar verstaan?

We geven ze nog een kans.

De stem voelde statig en plechtig qua timbre, vervuld van autoriteit, alsof dit het definitieve besluit was.

Kate besefte dat de giller koste wat kost moest tegensputteren, maar ook de paniekzaaier besefte uiteindelijk dat het besluit collectief genomen was en dat er derhalve geen tegenspraak geduld werd, bovendien zou geen enkel argument volstaan om het met gezag ge-uite besluit in te trekken.

Het bizarre was dat Kate de conversatie kon voelen, in haar brein, maar dat ze ook het idee had, waar of niet waar, dat de blauwen niet van haar luistervinken op de hoogte waren. Of dat inderdaad zo was kon ze helaas niet met zekerheid vaststellen, maar een intrigerende hypothese was het niettemin.

Poesje miauw... Ze wist het niet zeker, niet zeker, niets was zeker.

De stemmen in haar hoofd stierven geleidelijk weg. De stilte van het eindeloze heelal nam weer bezit van al haar zintuigen.

Ook de deels verschroeide planeet vervaagde, samen met de gelige ster, en het melkwegstelsel, zelfs het hele universum, alles verdween uiteindelijk, zonder dat ze er iets tegenin kon brengen. De eindigheid van het geheel der dingen was overweldigend. Totdat het haar daagde dat zij het was die aan het verdwijnen was, niet letterlijk natuurlijk, maar alle gecombineerde gedachten en herinneringen die het grote geheel omvatten schrompelden onwillekeurig ineen totdat er niets, of liever gezegd, vrijwel niets overbleef.

Iets groters dan alles wat zich in het universum bevond slokte het geheel op, zonder dat ze kon vaststellen was dat was, helaas, maar zelfs haar eigen ik en alle gedachten, herinneringen en gevoelens die ze ooit had gehad verdwenen zonder mededogen.

Het absolute niets voelde leger dan ooit tevoren.

2

Ineens verdween de duisternis en was er lucht, wind, geluid en beweging. Kate voelde zich opperbest, op één dingetje na. Iets drukte pijnlijk tegen haar achterhoofd. Ze tilde haar hoofd op om de pijn te verlichten en opende haar ogen. Haar lichaam schommelde met enige willekeur heen en weer. Even meende ze dat ze nog steeds door de ruimte zweefde, maar al snel zag ze het onzinnige van deze gedachte in omdat ze op een hard oppervlak lag, ruggelings, terwijl het felle licht van de zon in haar ogen prikte en een koele wind om haar heen dartelde.

Een kakofonie aan gebeurtenissen overheerste haar herinneringen: de explosie, het vuur, de helse pijnen. Wat... wat was er gebeurd? Wanneer was het gebeurd? Het kon gisteren geweest zijn, maar ook jaren geleden... Het plateau, waarachtig, ze had het nog gehaald ook, na weer een eindeloze tocht... en toen... boem. Een potpourri van herinneringen en gedachten sijpelde langzaam maar zeker weg, zonder dat ze er ook maar iets aan kon doen. Een gevoel van absolute machteloosheid maakte zich van haar meester, en toch was dat niet wat haar het meest bezighield. Niet nu... Ze had andere dingen aan haar hoofd.

Ze tilde haar rechterarm op en bestudeerde haar hand. Niets abnormaals. Alles in orde. Perzikkleurige huid, palm, vingers, duim, nagels, alles zat waar het moest zitten en alles bewoog zoals het diende te bewegen. Geen pijn. Tot zover geen probleem. Bizar. De pijn van de explosie, van het vuur, de hitte, het schroeien van haar huid, haar ogen, alles verschrompelde tot een vaag vergezicht, een nare droom die heel geleidelijk oploste.

Was het wel echt gebeurd?

Zoals zo vaak vroeg ze zich af wat werkelijkheid was, en wat niet. Feiten tegenover verzinsels. Het viel haar telkens weer op hoe onnoemelijk lastig deze twee uitersten van elkaar te onderscheiden waren, alsof het een eeneiïge tweeling van een verzameling entiteiten en gebeurtenissen betrof. Het kon niet anders of een niet onaanzienlijk deel van alle gebeurtenissen, herinneringen en zelfs personen uit haar leven kwam voort uit dromen, uit illusies, uit allerlei gedachtenkronkels, uit onverklaarbare verzinsels. Het was alsof de fantasie-knop in haar brein vaker dan haar lief was in de aan-stand stond en daar maar niet vanaf te brengen was. Of... en dit was een heel onheilspellende gedachte, besefte ze meteen, het waren andermans fantasieën, op een of andere manier ingeprent in haar brein, zodanig dat ze er heilig van overtuigd was dat het haar eigen herinneringen waren...

Hoe dan ook, keiharde bewijzen voor deze hypothese had ze natuurlijk niet. Bovendien leek het haar stug dat zulke bewijzen, indien ze die wel kon overleggen, theoretisch gesproken, enige invloed zouden kunnen hebben op haar huidige nogal ongewisse situatie.

Het slome geschommel irriteerde haar mateloos. Ze drukte zich moeizaam overeind totdat ze op haar ellebogen leunend de situatie kon aanschouwen. Helaas was er niet veel te zien.

Ze bevond zich op een metalig oppervlak, helder wit en uitgestrekt, maar niet keihard. Het veerde een klein beetje mee. Aan beide zijden van de witte vlakte bevond zich een soort reling met dwarsbalken, ook helemaal wit. Helemaal in de verte stond een rechthoekig huisje, lichtblauw, met bovenin iets dat op vensters leek, en op het dak van het huisje een verticale, ranke mast die een beetje heen en weer zwiepte.

Het geheel schommelde gemoedelijk heen en weer. Zo nu en dan wiebelde een horizontale lijn door de reling.

Ze bevond zich op een schip, midden op zee.

Ze had veel verwacht, maar een schip... nee... Dat was wel zo’n beetje het laatste... het meest onwaarschijnlijke... Kate sprong overeind, maar viel ook meteen weer omver, waarbij ze op haar ellebogen terechtkwam. Gelukkig was het dek niet keihard. Ze had dit zachte metaal eerder gezien, al kon ze zo gauw niet achterhalen waar dat was geweest. En vooral, wanneer dat was geweest...

Haar tweede poging was voorzichtiger en dat ging eens stuk beter. Ze wist rechtop te blijven staan, al was het nog wankelend. Alles leek te bewegen en te draaien. Niet alleen deinde het schip omhoog en omlaag, van links naar rechts, en van voren naar achteren, ook de horizon bewoog voortdurend in een onduidelijk ritme op en neer. Even was het alsof ze weer door het universum zweefde, zonder grenzen, zonder referentie. Ze dreigde weer om te vallen, maar met haar armen wijd uitgestoken wist ze net het fragiele evenwicht te bewaren.

Kate wankelde naar de reling, wat meer moeite kostte dan ze vooraf had ingeschat. De deining van het schip, willekeurig en irritant, bleek een enorm obstakel. Toch bereikte ze zonder kleerscheuren de reling, die tot haar navel kwam en rond was, maar van boven afgeplat. Ze greep de koele buis stevig vast, want het was haar enige steun en toeverlaat in dit onzekere en wiebelige bestaan.

De zee strekte zich tot aan de horizon uit. Golven deinden om het schip, tilden het op, namen het mee. Een zoutige zeelucht vulde haar neusgaten, en haar longen, en een dwarrelige bries slingerde haarslierten heen en weer. Ze verzonk als vanzelf in een golf van weemoed naar vroeger, naar een tijd dat het leven eenvoudig en overzichtelijk was, terwijl ze in de rustiek kabbelende zee speelde, aan het strand, de ruisende golven, het zoute water, nat zand tussen haar tenen, zonder zorgen, en nooit alleen, niet meer eenzaam, want daar was hij... haar vader, hij tilde haar op en nam haar mee, naar het droge en warme zand, daar waar alles veilig was, dichtbij haar bloedeigen vader die haar knuffelde, en zijn omhelzing was astronomisch veel warmer dan de eeuwig brandende zon.

Ze voelde een traan op haar wang die tergend langzaam omlaag sijpelde. Kate slikte. Haar mond was kurkdroog, haar tong van leer. Verfrissende zeewind of niet, ze was weer helemaal alleen. Of toch niet...? Ze wist het niet zeker, en tuurde aandachtig om zich heen. Het grote, witte dek reflecteerde het grootste deel van het zonlicht, en Kate kneep onwillekeurig haar ogen tot spleetjes. Ze bevond zich hoog boven de deining die van geen ophouden wist. Het was een groot schip, sterker nog, het gevaarte waarop ze zich bevond was enorm.

Hoe in vredesnaam was ze hier terechtgekomen? De explosie, het vuur, de verzengende hitte, het plateau, de stad, allemaal vage herinneringen aan een gruwelijke episode, alles lag achter haar, mogelijk zelfs ver achter haar; iets of iemand had haar uit die blubberpoel van misère weggeplukt en op dit schip gedeponeerd. Maar wie? Of wat? Waarom? Hoe?

Raadsels alom.

Kate had niet het flauwste benul. De antwoorden op deze vragen zouden zich evenzogoed aan het andere eind van het universum kunnen bevinden. Onzichtbaar, onvindbaar, onbereikbaar. Voorgoed, zo leek het.

De zee was alom aanwezig. Golven, deining, rimpelingen, de hele oceaan bewoog, voortdurend, helemaal tot aan de horizon, in alle richtingen. De lucht was blauwig, en de zon scheen loodrecht op haar kruin. Ze bekeek zichzelf. Een vaalblauw T-shirt en dito broek, egaal bruine schoenen met zwarte zolen die perfect haar voeten omsloten. Ze herkende niets, en had ook geen flauw idee waar deze kleding vandaan was gekomen, en wie haar had aangekleed.

Ineens daagde het haar.

Een schip.

Schepen moeten bestuurd worden. Toch? Of dobberde het zomaar wat rond? Vast niet. Waar was de stuurman, de kapitein, bemanning? Waren er anderen aan boord? Dat kon toch niet anders...?

John...?

Ze staarde naar het rechthoekige hutje en besloot op onderzoek uit te gaan.

3

De blauwe deur was hoog, breed en egaal, en bevatte een platte, lichtmetalen hendel, ongeveer ter hoogte van haar borst. Kate greep de hendel met beide handen vast en duwde hem omlaag. Ze hoorde een metalige klik en de zware deur zwaaide naar binnen open. Een onaangename, pregnante geur dwarrelde naar buiten, en even was ze terug in het hutje waar ze zo lang geleden was ontwaakt... Die geur, die geur... De geur van de dood. De stank die ze destijds halsoverkop was ontvlucht waarna ze haar eerste stappen in het mulle zand van deze planeet had gezet... Hoelang geleden was dat alweer...? Ze had geen flauw idee. Jaren. Minstens.

Wat nu? Naar binnen? De dood tegemoet...? Of buiten blijven, in de zeelucht, fris, zoutig, levendig...

Alles begon weer te duizelen. Kate zocht steun tegen de metalen wand naast de deur, zacht als fluweel maar wel houvast biedend. De zee, de deining, heuvels van water, oneindig golvend, voortdurend in beweging, wat was er eigenlijk veranderd? Al die jaren, onderweg, naar wat? En vooral, waarom? De eerste mens, ja prima, leuk allemaal, maar de werkelijke redenen voor vrijwel alles wat er met haar gebeurde, heel vaak tegen haar wil, waren nog altijd volslagen onduidelijk. Het leven speelde met haar, ze was een marionet, uitverkoren om de hoofdrol te spelen in deze tragische film over haar leven, maar er was geen script, geen scenario, althans, niet een waar zij zicht op had. Ze veegde een traan uit haar ooghoek. Er was één overduidelijke rode draad in haar huidige bestaan: een absolute en nimmer aflatende onrechtvaardigheid.

Een frisse zeebries sleurde haar hardhandig terug naar het nu, naar de realiteit van het schip, van de zee, van de deur, maar helaas ook naar een onvrijwillige hereniging met de doodse stank die ze nog heel goed herkende. Ze kneep haar neus dicht en stapte manmoedig over de hoge drempel en door de deuropening. Ze was binnen. De gang bleek een soort portaal te zijn, die zowel naar links als naar rechts doorgang bood. Rechts eindigde het gangetje in een smalle trap naar boven, en daarnaast een naar beneden. De andere zijde van het portaal maakte een haakse bocht, die ze volgde, tot ze vrijwel meteen na de bocht op een dichte deur stuitte. De trap naar boven leidde naar een vrijwel identiek portaal dat ook bij een gesloten deur eindigde en dus doodliep.

Kate probeerde zoveel mogelijk door haar mond te ademen, maar kon helaas niet voorkomen dat de stank die ze zo haatte tot in alle poriën doordrong. Voordat ze de trap omlaag nam stak ze haar hoofd nog even naar buiten om een flinke teug frisse zeelucht op te snuiven.

De trap leidde naar een benedendek waar ze een lange, smalle gang betrad die in de lengterichting van het schip liep, met aan weerszijden een en al deuren. De gang werd verlicht door een strook lichtgevend materiaal precies in het midden van het plafond. De gang was ongeveer anderhalf keer zo hoog als zijzelf. Ook was er een trap naar een verdieping lager, en vermoedelijk nog vele dekken daaronder, gezien de hoogte van het buitendek boven het zeeniveau.

Kate besloot om het schip verdieping voor verdieping te doorzoeken. Wat ze hoopte te vinden...? Ze had eigenlijk geen flauw benul. Andere mensen? John? Lisa? Voedsel, water? Ze schraapte haar keel... dorst en honger. Hoelang had ze op het dek gelegen, bewusteloos, slapend? Een flinke tijd, schatte ze, in elk geval lang genoeg om water en voedsel nu als topprioriteit te zien. De eerste deur aan de rechterzijde van de gang, bruin van kleur en met een grijsmetalen klink, die zacht aanvoelde, was gesloten. Midden op de deur, een stuk hoger dan ooghoogte, bevond zich een klein rood plaatje met gele tekens: 12A144. Daaronder een korte tekst in sierlijke maar onbegrijpelijke tekens. Kate vermoedde dat deze tekens hetzelfde weergaven als 12A144 maar dan in een taal die ze niet herkende. De tekst op volgende deur, ook gesloten, was 12A142. De deur ertegenover droeg het nummer 12A143. Hieruit leidde ze af dat dit niveau minstens 144 genummerde kamers telde, en dat het schip twaalf dekken bevatte.

Kate zuchtte. Het doorzoeken van het hele schip dreigde een omvangrijke onderneming te worden. Overigens had ze hiervoor alle tijd, meende ze. Uit niets bleek dat er haast geboden was... Maar ze realiseerde zich ook iets anders, iets veel belangrijkers. Deze simpele deurplaatjes met kamernummers toonden de allereerste tekenen van menselijk schrift, met tekens en symbolen die ze begreep, sinds het ontwaken in de hut op de heuvel, inmiddels heel lang geleden.

Dit schip, kortom, was in elk geval deels door mensen gemaakt, of dan toch bedoeld om door mensen gebruikt te worden! Haar hart maakte een salto van blijdschap. Deze vertrekken waren ooit gebruikt door wezens, personen, die deze cijfers en letters konden lezen... Gezien het schrift van de deurplaatjes moesten dit wel mensen zijn. De implicaties van deze vondst kon ze nog niet geheel overzien, maar dat het een belangrijk gegeven was stond wel vast.

Kate negeerde de langzame deining en huppelde door de gang, om en om links en rechts proberend of de deuren gesloten waren of niet. Uiteindelijk kwam ze bij deur 12A001, waarna de gang een haakse bocht naar links maakte. Alle deuren in deze gang waren gesloten, stelde ze teleurgesteld vast.

In dit deel van de gang bevonden zich geen deuren, op één hele brede na, aan de rechterkant, ongeveer halverwege de gang die eindigde in wederom een haakse bocht naar links, ongetwijfeld sectie 12B. Tevens was het licht hier gedimd, en was de gang een stuk breder. Tegenover de brede deur bevond zich een trap, die naar lagere dekken afdaalde. De brede deur bevatte vreemd genoeg geen klink en bestond uit twee naadloos tegen elkaar gedrukte delen. Schuifdeuren? Links naast de deur bevond zich een rechthoekige, rode knop, iets onder borsthoogte. Knop noch deur bevatte letters of tekens. Ze drukte zonder verwachtingen op de rode knop, ervan uitgaande dat ook deze deur gesloten zou zijn.

Beide delen van de deur zoefden naar de zijkanten open en Kate deinsde terug.

Plafondlichten floepten aan. De grote ruimte was gevuld met lange tafels, hoog en breed, met bijpassende stoelen en lange banken, allemaal zonder rugleuning. De ruimte leek verlaten.

Kate stapte voorzichtig naar binnen. Ze wreef verkennend over de dichtstbijzijnde metalige tafel, die zacht en tegelijkertijd stevig aanvoelde, net als de bijbehorende stoelen en banken. Alles was strak en eenvoudig uitgevoerd, functioneel, zonder franje. De wanden waren egaal, dieprood, en volledig verstoken van versierselen. Zowel de vloer als het plafond hadden een beige tint, ook volledig egaal, met uitzondering van enkele parallelle lichtgevende stroken.

Ooit was deze ruimte gebruikt door mensen, die hier, zo vermoedde ze, op gezette tijden hun maaltijd tot zich namen. Ze realiseerde zich ineens dat de stank was afgenomen. Of raakte ze eraan gewend? Nee, dat laatste kon ze zich nauwelijks voorstellen.

Achter in de zaal bevond zich een open ruimte, met daarin een opvallend lange tafel die loodrecht op de andere tafels was gepositioneerd. Deze tafel was ook steviger uitgevoerd dan de “gewone” tafels, met vooral een dikker blad, en bevatte her en der ingebouwde bakken, allemaal vervaardigd van hetzelfde grijze metaal. Hier kon men het voedsel halen om het vervolgens aan tafel te nuttigen, concludeerde Kate, als een buffet, en ze probeerde zich het gekrioel en geroezemoes voor te stellen in tijden dat alle tafels en banken bezet waren. Of misschien verliepen de maaltijden juist wel heel geordend.

Belangrijker op dit moment waren echter de twee deuren precies achter de lange tafel. Kate kroop onder de tafel door en drukte op de rode knop, waarna alleen de rechterdeur openschoof. Ze trad naar binnen. Het was meteen duidelijk dat dit de keuken was. Ze wandelde langs ovens, werktafels, bakken, rekken vol pannen, kookgerei, alles zodanig ingebouwd en bevestigd dat niets kon bewegen of schuiven ondanks de deining van het schip.

Bovendien was alles picco bello schoon en opgeruimd... Hoelang geleden was deze keuken voor het laatst gebruikt? Nergens een smetje, geen stofje, niets wat op langdurige leegstand duidde. Een breed portaal naar rechts leidde naar een andere ruimte, die tot het plafond toe gevuld was met lege rekken en wanden waarvan de panelen op verschillende hoogtes konden openschuiven. Een voorraadkast...?

Kate opende een voor een alle kasten, lades en panelen, maar stelde teleurgesteld vast dat alles leeg was. Geen water, geen voedsel...

Helemaal niets.

Een andere, onheilspellende mogelijkheid kwam plotseling bij haar op. Was dit schip splinternieuw, en ongebruikt? Was zij de allereerste opvarende...? Was dit schip speciaal voor haar... voor haar...? Ze schudde haar hoofd in ongeloof. Nee. Onmogelijk.

Kate doorzocht de verdere niveaus, tot aan de zesde. Overal was de indeling identiek, alle gangdeuren waren gesloten en de eetzalen, keukens en voorraadkasten totaal leeg. Gelukkig nam de stank af naarmate ze dieper in het schip doordrong, maar het werd tegelijkertijd wel minder schoon. De tafels in de eetzaal op het zesde dek hadden een duidelijk doffer oppervlak, en toen Kate erover veegde bleek dat een laagje stof te zijn.

Ze daalde verder af. Op de vijfde nam de viezigheid exponentieel toe, evenals alle gebreken. Het licht was half uitgevallen, deurplaatjes hingen her en der scheef of waren helemaal verdwenen en stofslierten tierden welig. De deuren van de eetzaal schoven schokkerig open en bleven halverwege steken. Er was een bank verbogen en de helft van een tafel en een aantal stoelen waren hardhandig losgerukt, zo leek het. Enkele losse meubelstukken schoven door de deining over de bodem piepend heen en weer.

Het keukenmeubilair bevatte resten van een vaalbruine smurrie-achtige substantie, die gedeeltelijk over de vloer was uitgelopen en in een langwerpige vlek gestold was. De smurrie bevatte allerlei kleine, cirkelvormige kuiltjes, als kraters van uiteengespatte luchtbelletjes. De vloer was bezaaid met spetters en druppels van het mysterieuze goedje. Geen idee wat hier gebeurd was, en waar de smurrie uit bestond, maar het leek haar het beste om het zoveel mogelijk te vermijden en zeker niet aan te raken.

Kate omzeilde alle smurrievlekken en -spetters en liep zonder verwachtingen naar de voorraadruimte. Tot haar enorme opluchting kwam ze achter een paneel drie flessen helder vocht tegen, die water bleken te bevatten, en in een lade een klein stapeltje gortdroge biscuits die ze nog herkende van haar tocht door de ijsmassa, samen met John. Ze zocht naarstig naar andere etenswaren en drinkwater maar vond verder niets meer.

Kate verorberde de helft van de crackers en dronk in één ruk een hele fles water leeg. Het smaakte goddelijk. Ze kon zich niet herinneren ooit zoiets lekkers gegeten en gedronken te hebben... Haar maag borrelde en knorde tevreden. Omdat ze geen idee had of ze verder nog iets drinkbaars of eetbaars zou weten te vinden, noch hoelang ze nog op dit schip zou moeten doorbrengen, negeerde ze de drang om meteen alle biscuits te verorberen. Enigszins voldaan wandelde ze door de keuken in de richting van de eetzaal en toen zag ze het.

Voetstappen!

Een duidelijke afdruk, gestold in een rechthoekig plakkaatje smurrie, tamelijk misvormd maar toch onmiskenbaar de afdruk van een schoentje. Even verderop zag ze een tweede smurrie-afdruk, en daarachter nog een, al een stuk vager. Het spoor verdween daarna maar leidde in de richting van de eetruimte.

Ineens wist ze het zeker. Het besef had al die tijd anoniem en onopvallend in haar achterhoofd rondgedoold, maar werd door deze voetsporen bruusk tot realiteit gepromoveerd.

Ze was niet alleen op het schip.

4

Kate kon haar blik niet van de voetstappen afhouden. Ineens was alles anders, want er was ander leven op het schip. Vrienden? Vijanden? Opvallend was wel dat de voeten die deze sporen hadden gemaakt veel kleiner waren dan de hare, terwijl alles op dit schip juist groot en hoog was.

Een enorm schip, bevolkt door piepkleine... wezens?

Ineens trok een ijskoude rilling door haar gestel. Wat bevond zich achter die ontelbare dichte deuren...? Ze had niets gehoord, maar ook niet heel goed geluisterd, dus dat betekende niet zoveel.

En de dieper gelegen dekken van dit schip, nummers vier tot en met één? Als dit vijfde dek ergens een aanwijzing voor kon zijn dan was het wel dat de tekenen van leven toenamen naarmate ze dieper in het schip afdaalde. Leven dat haar goedgezind zou kunnen zijn... maar evenzogoed kwaadgezind...

Misschien was het eigenlijk nogal onverstandig om als een bezetene door dit onbekende schip rond te rennen en alle deuren uit te proberen... Ze had geen enkel idee wat zich achter de deuren ophield. Geen slapende honden wakker maken...?

Bovendien, wie stond er eigenlijk aan het roer van dit schip? Werd het schip überhaupt bestuurd, of dobberde het gewoon maar wat rond in de eindeloze oceaan? Was het schip ergens naartoe onderweg, en zo ja, waar dan, of was het simpelweg afwachten tot het ergens zou stranden? Ze hoorde of voelde niets dat op aandrijving of voortstuwing of iets dergelijks duidde, maar het was natuurlijk mogelijk dat het schip een of andere hypermoderne, geluidloze aandrijving had, van buitenaardse makelij... Maar... hoe zat het dan met die menselijke cijfers en letters op de deuren? Waarvoor dienden die dan?

Ze wist het niet meer. Machteloosheid alom. En dat was bepaald niet voor het eerst.

Eén ding wist ze wel. Ze was daarnet tamelijk roekeloos door het schip gebanjerd, op zoek naar, ja, naar wat eigenlijk? Eten en drinken, natuurlijk, en lotgenoten, daar hoopte ze op. Helaas was dit, zo realiseerde ze zich nu ze de voetstappen had ontdekt, niet de meest handige of zelfs veilige aanpak. Sterker nog, ze was weer eens buitengewoon roekeloos tekeer gegaan. Ze mocht van geluk spreken dat de verdiepingen vijf tot en met twaalf kennelijk verlaten waren, voor zover ze had kunnen nagaan.

Ze verliet de eetzaal, maar pas nadat ze omzichtig had vastgesteld dat de smoezelige gang inderdaad nog altijd verlaten was. Uiterst voorzichtig en geluidloos sloop ze de trap op tot ze weer bij de twaalfde verdieping aankwam, en de brandschone eetzaal binnenstapte. Even overwoog ze om helemaal terug naar het buitendek te gaan, dat helemaal open was en dus veiliger, meende ze, maar die optie verwierp ze ook meteen weer. Op een gegeven moment zou het nacht worden, en dus koud, en dus onaangenaam. Binnen in het schip was het op de stank na vrij aardig uit te houden, zeker nu ze water en biscuits had gevonden. Jammer genoeg was de doodse geur op het bovenste dek het sterkst, maar toch was dit de meeste gerieflijke en vooral de meest veilige plek, meende ze, want het was zo ver mogelijk van de nog niet doorzochte verdiepingen verwijderd. Ze greep een lang mes en een langwerpig, staafachtige keukenaccessoire en zocht vervolgens een geschikte plek in een brede voorraadkast, waar ze languit kon liggen.

De bodem van de kast was hard en stevig maar bezat tegelijkertijd een ongewone zachtheid, eigenlijk net als de gang van het hoge gebouw waar ze voor het eerst de blauwe griezels had ontmoet: het materiaal zag er metalig en hard uit, maar bij aanraking voelde het opvallend zacht aan, als een mengsel van rubber en fluweel. Kate rilde bij deze vaststelling, die nogmaals onomstotelijk aantoonde dat dit schip van buitenaardse makelij moest zijn, en die de menselijke teksten op de deuren alleen maar onbegrijpelijker maakte. Kate legde de provisorische wapens naast zich neer, samen met de overgebleven biscuits en flessen water. Ze hoopte maar dat ze tijd genoeg kreeg om haar wapens te gebruiken als iets of iemand haar probeerde te overmeesteren...

Onwennig sloot ze haar ogen. Hoelang was het geleden dat ze op het buitendek wakker was geworden? Was het inmiddels nacht geworden? Ze had geen idee. Het schip deinde onverminderd heen en weer, en nu ze erop lette leek het geschommel zelfs toe te nemen. Eigenlijk wilde ze wakker blijven, om niet verrast te worden door wat dan ook, maar ze besefte ook dat ze de slaap niet oneindig lang zou kunnen uitstellen. Jammer genoeg was ze geen ruimte tegengekomen die op slot kon of op een andere manier vergrendeld kon worden, want dan had ze zich kunnen verschansen. De deuren in de gang, ja, maar die zaten al op slot. Deze voorraadkamer en ook de aangrenzende keuken waren voor alles en iedereen toegankelijk...

Niets aan te doen.

Onwillekeurig begon ze te grinniken. Eigenlijk was deze situatie bizar. Hier lag ze, in de voorraadkast, te bibberen van de angst, met een keukenmes en een onduidelijk keukenapparaat als enige wapens, voor een vijand die ze niet kende, nooit eerder had gezien en misschien niet eens bestond. De angst voor het onbekende, zo besefte ze, was vele malen krachtiger dan voor een afgebakend en goed gedefinieerd gevaar.

Goed beschouwd was er niets op dit schip waar ze bang voor hoefde te zijn.

Desalniettemin maakte de angst voor het onbekende deel uit van haar realiteit, en het bijbehorende gevaar, al dan niet ingebeeld, dus ook.

Op een of andere manier won de vermoeidheid het van alle overpeinzingen. De slaap kwam even plotseling als onverbiddelijk.

Wat volgde was erger dan afschuwelijk. Iets of iemand probeerde haar arm vast te grijpen. De hand was volledig geblakerd en de drie overgebleven vingers kromgetrokken. De vingers krasten als brokjes houtskool langs haar onderarm terwijl de hand haar arm probeerde te omvatten en vast te pakken, maar dat lukte niet, godzijdank. Bovendien had het lichaam dat aan de geblakerde arm vastzat geen benen; bloed gutste uit de gaten in de romp waar de benen hoorden te zitten. Het donkerrode vocht verzamelde zich in een snel uitdijende plas die zich al wiegend heen en weer over de grond uitspreidde. Twee wijd opengesperde ogen gilden het uit. Het wit van de ogen was bloeddoorlopen. De pijn moest onbeschrijfelijk zijn. De man was duidelijk in een weerzinwekkende doodstrijd verwikkeld, met een gelaat dat het ene moment volledige apathie uitstraalde om even daarna weer verwilderd heen en weer te kijken.

Doodsnood kwam in vele gruwelijke vormen.

Het beeld van de dood vervaagde, godzijdank, maar meteen daarna verscheen een blauw licht, zacht maar dreigend. Het omvatte een heel vreemd, breed gezicht, getekend door een onbeschrijfelijke doodsstrijd; het gezicht was uiteengerekt, verwrongen, met een uitdrukking volledig bepaald door helse pijnen, en onbeweeglijk. Het bijbehorende lichaam was ook totaal vervormd; de rechterarm was van de romp afgerukt, waarbij alle vezels, spieren en pezen in een rafelig kluitje eindigden, alsof de scheiding van romp en arm tergend langzaam – en pijnlijk – in zijn werk was gegaan. De andere arm en beide benen waren nog met de romp verbonden, maar in vreemde, onnatuurlijke hoeken, alsof ze op het punt stonden hetzelfde lot als de rechterarm te ondergaan. Deze versie van de dood liet niets te raden over.

Ook dit beeld verdween, om plaats te maken voor een weelderige haardos, golvend bruin, met precies in het midden ervan een gapend gat waaruit een bloederige, grijze smurrie vermengd met hagelwitte botsplinters naar buiten gulpte. Een langwerpig geel beest met talloze gekromde poten en een spitse kop waaruit een bundel dunne tentakels ontsprong vrat zich een weg door de ontblote hersenen. Een kleiner exemplaar van dezelfde soort had zich zojuist door de rechteroogkas een weg naar buiten gebaand, waardoor het op een of andere gruwelijke manier net leek alsof de vrouw knipoogde. Haar verdere lichaam was vergeven van aaseters in alle soorten en maten. De meeste beesten boorden zich kopsgewijs naar binnen waar ze zich aan haar bloed en ingewanden tegoed deden. Even vreesde ze dat het lichaam nog leefde, omdat het leek te bewegen, schokkerig maar onmiskenbaar, als was de doodsstrijd nog in volle gang, maar tot haar opluchting besefte ze dat de bewegingen werden veroorzaakt door het onderhuidse gekrioel van alle vreetbeesten die onderling bakkeleiden om de lekkerste stukjes.

Ook dit beeld vervaagde, deze keer in een egale, oranje mist.

Kate werd wakker, klam en volledig bezweet. Ze wist het. De beelden die ze het meest van alles vreesde waren onmiskenbaar deel van haarzelf geworden. De doden leefden voort in haar herinneringen, als voorbije gebeurtenissen waarvan de inktzwarte schaduwen helemaal tot het heden reikten, en hoogstwaarschijnlijk nog veel verder.

De verschrikkingen die zij in hun doodstrijd hadden ondergaan waren haar verschrikkingen geworden. Het was alsof ze zelf dood ging, telkens weer, op dezelfde manieren als de ongelukkigen uit haar recente verleden. Een vreemde gedachte kwam op. Hoe zou het sterfmoment verlopen? Plotseling of langzaam? Was het alsof plots het licht uitgaat, of was het een trage overgang, als de zon die stukje bij beetje onder de horizon zakt...? Was er meer dan alleen leven of dood? Een beetje leven? Een beetje dood?

Ze wist het niet, natuurlijk niet, ondanks de doodservaringen die haar achtervolgden. Ze hoopte dat ze de beantwoording van deze vragen nog een poos zou weten uit te stellen. Kate opende haar ogen en wist meteen dat er iets mis was. Haastig kwam ze overeind en tuurde paniekerig om zich heen.

Niets.

De wapens lagen nog op precies dezelfde plek als waar zij ze eerder had neergelegd. In de voorraadruimte leek ook niets veranderd. Zelfs de deining van het schip was nog hetzelfde. Hoelang had ze eigenlijk geslapen?

Het kon seconden hebben geduurd, minuten, maar ook uren of zelfs dagen. Ze had geen idee, en ook niet of het er iets toe deed.

Tijd is niet wat het lijkt...

Het was niet waar ze was qua plaats, maar waar qua tijd, dat van belang was. Hoe ze hiervan zo zeker was, geen idee, maar er leek logica in deze gedachte te schuilen... Wat nou als ze niet ver weg van haar oorsprong was qua afstand, maar wel qua tijd...? Ja, wat dan? Wat dan?

Dan niks.

Ook in dat geval, vooralsnog slechts een theorie, een gedachtenspinsel, was simpelweg overleven haar eerste en enige prioriteit. De rest kwam allemaal later wel. Haar dromen van zojuist, gruwelijk maar eerlijk, lieten in dat opzicht niets te raden over...

Niet doodgaan, daarin was ze op een of andere manier erg goed, kennelijk. Alles wat daarna moest gebeuren, daar liet ze vaker dan haar lief was nog wel eens een paar steken vallen, maar overleven, ja, dat zat wel snor, althans, voorlopig.

Ze wenste bijvoorbeeld dat ze wat minder onnozel de realiteit tegemoet kon treden, maar ze wist ook dat dat waarschijnlijk te hoog gegrepen was. Misschien was het wel juist deze naïviteit die haar op beslissende momenten van een zekere ondergang had gered... Mogelijk. Of niet. Ze wist het niet.

Wat ze wel wist was dat ze honger had, en vooral dorst. Ze draaide zich om en... greep in de leegte.

Een koude rilling gierde door haar hele lichaam. De biscuits en de twee flessen water... foetsie...

Even staarde ze vol onbegrip naar de plek waar voorheen haar kostbare proviand had gelegen, maar greep toen vliegensvlug het mes in haar ene hand en de staaf in de andere. Voorzichtig schoof ze naar achteren totdat ze met haar rug tegen de achterwand van de nis stootte, zodat ze er absoluut zeker van was dat niets of niemand haar van achteren zou kunnen bespringen.

Ze wist het. Haar bange vermoedens waren uitgekomen. Er was iets of iemand aan boord, of, erger, vele ietsen of vele iemanden, en het gespuis had haar eten en drinken gejat. Sterker nog, ze hadden zich over haar heen moeten buigen om bij de flessen en de biscuits te komen. Ze walgde van het idee, onbekende types of vreemde wezens vlakbij haar bewusteloze lichaam. Wie weet wat ze verder allemaal hadden uitgespookt...?

Zo lang ze aan boord van dit schip verbleef moest ze wakker blijven, dat nam ze zich heilig voor.

Toch, zo realiseerde ze zich meteen, was het niet allemaal slecht nieuws. Tenslotte hadden ze haar voor zover ze kon nagaan niets misdaan. Ze hadden haar laten slapen en waren stilletjes met de buit vertrokken.

Kennelijk was ze inderdaad met iets te veel tamtam door het schip gebanjerd... Waar zouden de dieven zich ophouden? Plek zat, twaalf dekken, ontelbare kamers en ruimtes om zich te verstoppen. Het was ondoenlijk om het hele schip te doorzoeken. Bovendien kenden de onverlaten dit schip van haver tot gort, veronderstelde ze, en zijzelf bepaald niet.

Wat nu?

Ze dacht na. Deze kwestie spitste zich in feite toe tot één centrale vraag. Moest ze, nu ze geen eten en drinken meer bezat, tot onder niveau vijf afdalen om ander voedsel en drinkwater te zoeken? Het leek alsof de viezigheid toenam naarmate ze dieper in het schip doordrong, en daarbij werd kennelijk de kans op eten en drinken ook groter, zonder dat ze overigens begreep wat het verband was. Hoe het ook zij, ze kon niet zonder eten en vooral drinken, dus de vraag was niet zozeer of ze moest afdalen, maar wanneer...

Een serie felle steken aan de rechterkant van haar nek maakte een eind aan alle overpeinzingen. Ze legde haar mes neer en wreef langs haar hals. De bultjes, netjes gerangschikt in twee evenwijdige rijen, speelden om een of andere reden op.

Uiteindelijk namen de pijnscheuten langzaam af. Het was duidelijk. Men had iets in haar nek geïmplanteerd. Het was aannemelijk dat ze haar volgden, wellicht wisten ze zelfs te allen tijde waar ze zich bevond. De ultieme vraag was: wie volgde haar? En waarom?

De explosie, het vuur, de hitte, de geblakerde huid en verbrande ogen. Het was overduidelijk een aanslag geweest, een aanslag op de blauwe griezels.

De bultjes in haar nek... De trigger. Maar dan... dan was zij degene... de oorzaak... En toch... toch hadden ze haar gered... Dat moest wel, kon niet anders... Maar waarom? Waarom?

Ze wist het.

De eerste mens.

5

Dit besef dreunde als een aardbeving door haar hele lichaam. Men had haar gebruikt, als spion, als lokaas, als offer... zonder dat ze dit scenario ook maar een milliseconde had overdacht.

Hoe onnozel kon je zijn?

De grote vraag, eigenlijk de enige vraag van belang, was... Wie had dit bekokstoofd? Wie had het plan opgevat om haar op te offeren en zo de blauwen een slag toe te brengen? Zowel Doc als Dor hadden beiden de gelegenheid gehad, want zowel in Grote Stad als in Hoge Stad had ze een tijdlang bewusteloos gelegen, wat heet, jarenlang zelfs, in Grote Stad. Tijd zat om een sensor onderhuids in te brengen. Ze probeerde na te gaan wanneer ze de bultjes voor het eerst had gevoeld, maar kon dat niet meer precies achterhalen. Ze meende dat dat in Hoge Stad was geweest, maar was dat wel logisch...?

Het zou wel verklaren waarom Dor en kornuiten haar zo eenvoudig hadden weten te volgen, ondergronds. Bovendien zou Dor de sensors al tijdens haar verblijf in Grote Stad hebben kunnen inbrengen, toen ze nog hulpje was en daardoor onbeperkt toegang had tot haar kamer. Maar dit scenario hield in dat de ontsnapping aan Hoge Stad in scene was gezet, dat het dus precies de bedoeling was dat ze zou ontsnappen en als eerste mens nogmaals de blauwe griezels zou tegenkomen.

Hoe dan ook, het toonde aan dat ze werd gebruikt, zonder overleg en dus tegen haar wil, in de strijd tegen de buitenaardsen, zelfs zodanig dat men bereid was haar op te offeren.

Kanonnenvoer.

En dat was bijna gelukt. Hoe ze op miraculeuze wijze aan de explosie en de vuurzee ontsnapt was, geen idee, maar dat ze dit aan een van de twee kampen te danken had was onmogelijk en ondenkbaar.

Dus... bleef er nog maar een mogelijkheid over...