Kijk, meer dan ooit Zuid-Frankrijk!

Huereuse comme une cigale

Kijk, meer dan ooit Zuid-Frankrijk!

Huereuse comme une cigale

Renée Vonk-Hagtingius

ISBN 978 94 61852 441 paperback

Ook verkrijgbaar als eBook

1e druk december 2018

Omslagontwerp: Marcel Reimer

VanDorp Uitgevers / Uitgeverij Grenzenloos 

Postbus 42 

3956 ZR LEERSUM 

info@vandorp.net

www.vandorp.net 

Kijk voor meer boeken over Frankrijk op grenzenloos.nl 

Copyright©2018 VanDorp Uitgevers (deze uitgave)

Copyright©2018 Renée Vonk-Hagtingius

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

Renée Vonk-Hagtingius

Kijk, meer dan ooit

Zuid-Frankrijk!

(Huereuse comme une cigale)

uitgeverij grenzenloos

Voorwoord

Een inmiddels hele ruime kwart eeuw geleden kocht ik een paar muren en een half dak ter hoogte van zo’n schilderachtig dorpje in de Provence. Daarna veranderde mijn leven. Familie en kennissen meenden ineens dat ik rijk was. Ik had immers een ‘huis’ in Frankrijk. Qua gratis vakanties werd ik plotseling enorm populair. Ik begon zelf ook een beetje raar te doen. Zo klopte ik mijn opgelapte huisje troostend op de hermetisch gesloten luiken als ik vanwege mijn werk naar Nederland terug moest. Ik wilde niet weg. In mijn Rotterdamse stamkroeg bestelde ik ineens pastis en sprak ik uitsluitend nog over de charmes van Zuid-Frankrijk in het algemeen en die van mijn beknopte berghut in het bijzonder. Ik was er zo mee in m’n nopjes dat ik er op zeker moment zelfs een blog over begon. Een aantal van die verhalen werd gebundeld en verscheen onder de titel ‘Kijk, Zuid-Frankrijk!’ Gevolgd door een tweede bundel, ‘Kijk, nog meer Zuid-Frankrijk!’ En nu is er dan bundel drie: “Kijk, meer dan ooit Zuid-Frankrijk!’

Die titel is niet overdreven, want hoewel het Frankrijk van toen waar ik verliefd op werd niet meer bestaat, en de nieuwe tijd ook in het achterland van ‘mijn’ Provence heeft toegeslagen, voel ik me meer dan ooit thuis. Hoewel ik inmiddels weggegaan ben uit het dorp waar alles begon. Vanwege die nieuwe tijd, de oprukkende tweede-huisbezitters, de toeristenhorden die het ontdekt hadden. En intussen ging het authentieke dorp dood, zoals zoveel andere. Het platteland ontvolkt, de jeugd trekt weg omdat er geen werk is en een woning voor hen onbetaalbaar is geworden, de middenstand in de dorpen redt het niet meer omdat het mondaine importvolk liever in de hypermarché bij de grote stad boodschappen doet dan in een dorpswinkeltje van niks. Evengoed viel het me zwaar om afscheid te nemen van m’n ‘oude’ dorp waar ik zoveel had (mee)beleefd, vrienden had gemaakt, een half Provençaals leven achterliet en waaraan ik toch ook zoveel mooie herinneringen heb overgehouden.

Zeker, in de loop der jaren en door ervaring wijs geworden zijn de al te romantische ideeën over de Provence er wel een beetje uitgesleten. Het is beslist niet allemaal ‘une vie en rose’. Maar in mijn nieuwe gehuchtje van niks, ver verstopt in de heuvels van de ‘Provence Verte’ en zó afgelegen en middeleeuws dat het mondaine partyvolk er nog niet dood aangetroffen zou willen worden, overleven we voorlopig wel. Er is een bakker, er is een slager, er is een piepklein épicerietje, en er is een kroeg die nog ouderwets als huiskamer van het dorp dienst doet. Er is zelfs een vrijwel overal elders uitgestorven ‘tabac’. Inderdaad, alsof je terug in de tijd bent gereisd. Ik voel me er wonderwel op m’n gemak. En ik ben alweer aardig ingeburgerd geraakt. Mijn indrukken en ervaringen heb ik opgeschreven, ik kan nou eenmaal niet anders. Ze staan in dit derde boekje over m’n leven in de Provence, waar het nog steeds fantastisch toeven is. Enfin, leest u het zelf maar.

Renée Vonk is schrijver en journalist. Ze woont met echtgenoot en wisselende huisdierbezetting in de Var, in Zuid-Frankrijk, in een berggehuchtje in het achterland van de Provence Verte.

Hét geheim van m’n vorige dorp onthuld

Een paar jaar geleden verkaste ik van een minuscuul Provençaals dorpje naar een nog kleiner gehucht, 5 kwartier verderop. Dieper - of eigenlijk hoger - in de Var en flink verder weg van Le Grand Bleu.

Die verhuizing was een emotioneel lastig besluit. Mijn hele bestaan in Zuid-Frankrijk was begonnen in dat dorpje dat ik achterliet. Ik kende er na de ’inburgeringscursus’ die een paar jaar in beslag had genomen, zo ongeveer iedereen. Ik wist wie bij wie ‘hoorde’, wat helemaal niet zo moeilijk was toen ik doorhad dat er een ‘moeder van alle kinderen’ de scepter zwaaide. Dat was ze natuurlijk niet, moeder van álle kinderen. Maar ik had haar die bijnaam gegeven toen ik snapte dat ze de absolute matronne was van de grote familie die het dorp buiten het gekozen gezag om bestuurde. Mede dankzij de hulp van de ‘koude kant’, veel aangetrouwde en diepgewortelde schoonzonen en –dochters, die hun plekje in de gemeenschap in een mum van tijd veroverden.

Ik wil maar zeggen: ik wist echt alles van mijn dorpje. Maar één ding kon ik niet delen, dat nam ik mee naar m’n volgende dorp. Hoewel zelfs op de dag van mijn verhuizing de man die voortaan mijn ex-buurman zou zijn, er nog over begon. Terwijl ik natuurlijk wel wat anders aan mijn hoofd had.

Maar de kwestie was prangend: wie had de Poolse zwanger gemaakt?

Moet ik even uitleggen. Een paar jaar daarvoor deed deze flamboyante verschijning zo ongeveer het hele dorp als één grote testosteronbom ontploffen toen ze plotseling opdook als serveerster in het restaurantje op het platanenpleintje. In elk geval in mannenkringen was het slaapzuchtig mediterrane ritme ineens opwindend viriel verstoord. Nadat de dorpstamtam reeds binnen 12 uur na haar eerste showdown op het resto-terrasje had bericht dat er nu ècht wat speciaals te beleven viel. Een waanzinnig lekker stuk in de bediening! De (thans ex-)buurman was natuurlijk meteen even gaan koekeloeren, van achter een salade Niçoise waarvan hij eerder had gevonden dat ie ‘toch echt veel te duur was’. Uren later en vele glaasjes verder kwam hij me verslag uitbrengen: een perfect gebeeldhouwde ‘performance’, jaar of twintig, geneigd tot ontboezeming; een stuntje van de Schepper toen die even in bloedvorm was. Ik weet niet meer of hij het zo gezegd heeft, maar dit is wel ongeveer een adequate vertaling van zijn jubel-enthousiasme. Denk ik nu.

Paar dagen later maakte ik zelf met haar kennis. Een talent in de bediening, maar ik was vooral verbaasd dat ze een talenwonder was. Frans, Engels, Italiaans, geen probleem. Hollands lag haar minder, Pools vond ik weer een deurtje te ver, maar we werden het eens over ‘nazdrovje’, zowel Russisch als Pools voor proost; het werd onze standaardbegroeting. Lees hier waarom. En wij werden vrienden.

Tot ze verdween.

Die avond in het dorp was het weer eens overduidelijk dat de Here door zo ongeveer alle mannen van het gehucht van ganser harte werd bedankt voor de eigenhandig in een ver weg goulashland bijeen geboetseerde starlet, die zomaar de onze mocht worden. En Kasia paradeerde provocerender dan ooit lachend langs.

Ik zag wat anders onder dat pantser: ze was zwanger. En toen dat niet langer verborgen kon blijven, veranderde het dorp in een geruchtencarrousel: wie was de vader? In het café ging het eigenlijk nergens anders meer over. De eigenaar van het restaurantje, zijn kok, wie weet zijn vader, de aannemer, zelfs de burgemeester werd genoemd. Ze kwamen er niet uit en ineens was Kasia verdwenen. Niet meer in de bediening, ook niet meer in het dorp. Gewoon foetsie en niemand wist waar ze gebleven was. Ik wel. Maar dat heb ik het dorp niet verteld.

Van de week kwamen m’n dierbare Britse ex-buren uit mijn vorige dorp weer eens langs. Waar ik nu woon, kun je in het restaurantje fish & chips krijgen, kennelijk zelfs naar Londense normen van prima kwaliteit. Ik begin er niet aan, doe mij maar gewoon een rijk gesorteerde aiöli. Maar zij rijden er speciaal voor om.

We zaten nog niet aan tafel of Janet vroeg of ik het al wist: Kasia, de Poolse, was terug op het dorp, nu moeder van twee kinderen en de vader was... Jawel! De baas van het restaurantje waar ze werkte. Ik vond het flauw om te zeggen dat ik dat al jaren wist. Maar dat ik geheimhouding had beloofd. Kasia had het zo lullig gevonden voor zijn toenmalige echtgenote en de drie kindertjes die hij al had. Dus had ze besloten haar kaken stijf op elkaar te houden; ze regelde het zelf wel.

Inmiddels is de restobaas weg bij zijn echtgenote, en ‘hokt’ met Kasia. Zij voert bovendien de scepter over het tweede restaurant dat onlangs aan zijn beginnende imperiumpje werd toegevoegd.

Ik beken: ik hou van dorpsroddel, dus ik vroeg verder. “Hoe zit het dan met de vrouw van de restaurateur, een schat van een mens die ik ook had meegemaakt? En zijn ouders, die altijd meehielpen in het restaurant?”

“Ow, problems”, zei Janet. Geen ‘divorce’, geen tweede huwelijk, z’n semi-ex ligt behoorlijk dwars. Maar hij heeft nu wel dat tweede restaurant, bij het zweefvliegveldje een stukje verderop. Daar is Kasia nu de baas. En reken maar dat zij geen zweefteefje is.”

Maar dat wist ik al. Nazdrovje, Kasia!

Een routier ‘retrouvé’

“Vous avez reservé?”

“Bien oui, par e-mail,” stamelde ik een beetje verbouwereerd terug tegen de deurpostbode die ons de toegang tot het minuscule maar zéér gereputeerde eethuisje met heel zijn magere lijf en leden meende te moeten versperren. Hij sommeerde ons te wachten terwijl hij de boeken ging inspecteren.

“Vous n’êtes pas sur la liste, désolé”, serveerde hij ons resoluut af terwijl hij al over onze hoofden heen speurde naar nieuwe slachtoffers. Ik kan een aardige portie hooghartig kijken als de omstandigheden daarom vragen, maar zíjn variant moet ik nog onder de knie zien te krijgen. De echtgenoot zag dat ik overwoog er een ‘zaak’ van te maken (hetgeen minstens tot enige stemverheffing geleid zou hebben een wellicht ook nog tot bloedvergieten als het naar mijn genoegen geëscaleerd zou zijn) en voerde me zachtjes aan de ellenboog af: “Niet doen, ’t is de moeite niet waard. We vinden wel een ander lunchadresje.”

Makkelijk gezegd, er was uitgerekend deze zondag een gewilde najaarsbrocante gaande in het stadje en de eethuisjes rondom het centrale marktplein puilden uit.

Rondjes rijden dan maar, in steeds grotere cirkels, tot we uiteindelijk ergens langs de randweg een beetje besmuikt weggestopt eethuisje vonden waarvan de parkeerplaats weliswaar vol stond met voornamelijk dikke 4x4’s, maar waar door het plastic van de terrasvoortent nog wel een leeg tafeltje zichtbaar leek.

Ik parkeerde zijn (inderdaad, zíjn) Fiat Panda op het geheel lege terrein van de mislukte winkelallée ertegenover, waar de 2-voor-1-bodemprijs matrassenboetiek in desolate treurigheid wedijverde met de schoenmaker die ook aan orthopedisch verantwoord maatschoeisel deed dat weleens door de verzekeraar vergoed zou kunnen worden, aldus de wervende tekst op de depressiebruin geverfde pui.

“Weten we dit wel zeker?” weifelde ik, naast de auto talmend.

“Nee”, zei de echtgenoot en stapte vastberaden op het plastic af.

Ik werd even opgehouden door een rolletje kat dat naast het toegangshek een dutje lag te doen op een polletje versleten gras, maar haastte me achter hem aan het deurplastic door, een met straalkacheltjes verwarmde ruimte in waar het klaterend gezellig bleek. En er “natuurlijk, vanzelfsprekend, en anders máken we wel een plekje” nog plaats voor ons was. Zo. Da’s nog eens binnenkomen.

Er zat jagersvolk dat joviaal de hand ophief. Ik heb het niet op jagersvolk, maar ik hief toch een lafhartig handje terug; lunchwapenstilstand.

We installeerden ons en ik keek eens goed om me heen. Schuin tegenover ons zat een ouder echtpaar zichtbaar genietend de zondag te vieren. Hij smakte met grote happen zijn duimdikke biefstuk frites naar binnen, zij zag het vergoeilijkend aan terwijl ze met muizenhapjes haar bordje pasta tot halfweg wegwerkte. Na het gedeelde toetje (fromage blanc) liepen ze gearmd naar de parkeerplaats en gaf zij hem dusdanige aanwijzingen bij het uitparkeren dat het toch nog bijna echtscheiding werd.

Een tafeltje verder meende ik Imca Marina te herkennen, maar toen ze in onvervalst Provençaals losbarstte bleek de overeenkomst niet verder te gaan dan het knalrode haar. Ze was er niet minder gezellig aanwezig om.

We bestelden. De waard op leeftijd was een van die mensen die nadrukkelijk in het verkeerde vak verzeild zijn geraakt en daar zonder reddingsboei ronddobberen. Hij noteerde, voor zich uit mompelend in het Italiaans. En zei “prego” toen hij de borden voor ons neer parkeerde. “Molto grazie”, zei ik volautomatisch terug; ik heb ook weleens in Rome voor een wegaanwijzing bedankt. Dat had ik beter niet kunnen doen, ik kreeg een Italodouche over me heen waarvan ik geen woord begreep. Nou, misschien twee, drie. Maar in het Frans vlotte het toch beter. Hij kwam uit Napoli, de liefde van z’n leven achterna gegaan. Die hadden we even tevoren uit de keuken zien komen; papieren haarnetje op de gerimpelde kop, dikberande bril voor, dunnig grijze haarvlecht achter, en een puik buikje vooruit. Hij ging even aan een buitentafeltje een ‘dampertje’ doen. Het rolletje kat rende hem onmiddellijk tegemoet en schurkte zich tevreden op z’n schoot tot hij z’n peuk weg piekte en beiden wisten dat de pauze voorbij was. De kat verdween in het struikgewas, de kok sjokte terug naar de keuken voor de afwas.

Na een laatste borreltje bij de koffie, waarvoor de waard en de kok allebei waren aangeschoven, “non non, c’est offert!” en het voldoen van de gereduceerde rekening, zagen we kok en kat samen over het smalle trottoir langs de randweg naar huis sjokken. De waard keek ze verlangend na. Maar ja, hij moest nog opruimen. Dat ging razendsnel. Nog voor we de plastic terrasdeur hadden bereikt was het 1000-dingendoekje al over bezwete stoelen en bemorste tafeltjes (in die volgorde) gehaald. Ik heb ooit een jaar huishoudschool gehad, maar dit deed ik hem niet na. “A la prochaine?” vroeg hij hoopvol ten afscheid.

“A la prochaine!”

Op weg naar huis klonk ‘Une belle histoire’ van Michel Fugain op Radio Nostalgie uit de niet-zo-luidspeakertjes.

“Nou weet ik waar dat eethuisje me aan doet denken!” wist de echtgenoot ineens. “Aan een klassieke routier, zo’n wegrestaurant waar je aan kon schuiven tussen de vrachtwagenchauffeurs. Als die er aten, wist je dat het goed was. Kom er nog maar eens om tegenwoordig.”

“Eh... volgens mij heb je er net gegeten.”

Hij knikte instemmend, stak een dikke Havanna op en staarde intens tevreden uit het raampje. En ik dacht bij mezelf, niet voor het eerst en zeker niet voor het laatst: ‘la vie est belle en Provence’.

Een openbare geheime paddokaart

Even heel vilein gegrinnikt toen ik vanmorgen de digitale krant opensloeg. Tuurlijk, je kon er op wachten, maar nu stond het er gewoon: interactieve paddenstoelenkaart gehackt. Ja, wat had je anders verwacht dan?

Oké, het initiatief was goed bedoeld. Paddenstoelenamateur Christophe Boutet, afkomstig uit de Aude, bedacht een digitale kaart waarop alle plekjes waar je paddenstoelen kunt vinden, genoteerd konden worden. Hij scharrelt zelf graag in het bos een maaltje bij elkaar en zette alvast zijn eigen plekjes op de kaart. Iedereen kon er zijn persoonlijke vindplekje(s) aan toevoegen. Dat heeft die arme man geweten. Binnen de kortste keren was z’n kaart ‘gepirateerd’. Want niets is zó geheim als je eigen paddenstoelenvindplaats. Vertellen waar die zich bevindt? Het idee alleen al. Delen met een ander? Ja zeg! Ga lekker zelf zoeken, als je maar uit de buurt van míjn plekje blijft. Dus verschenen er op de paddokaart de meest uiteenlopende ‘vindplaatsen’ met de soorten paddenstoelen erbij. Zoals ‘champignons de Paris, vers maar ook in blik’ met het adres van een supermarkt. Of ‘cèpes in overvloed’ en dan de locatie van een specialiteitenrestaurant. De vindplaatsen die eerlijke delers wèl op de kaart zetten, verdwenen vrijwel onmiddellijk weer. Met name in de Provence overleefden maar heel weinig plekjes de openbaring langer dan een paar minuten. Drie keer raden waar die hacker vermoedelijk vandaan komt.

Provençalen zijn dol op paddenstoelen, raken opgewonden bij de eerste vallende blaadjes, komen in de kroeg trots hun ‘cueillette’ showen en worden lyrisch zodra ze het over de mogelijke bereidingswijzen van hun oogst hebben. Recepten voor cèpes, girolles, trompettes de la mort vliegen je om de oren en vanzelfsprekend weet iedereen het beter. Er is maar één ding dat de rechtgeaarde paddenstoelenliefhebber niét met je deelt: zijn vindplaatsjes. Diepgeheime plekjes ergens in het binnenste van de bossen die als een kostbaar gekoesterde familieschat van generatie op generatie worden overgeleverd. Niet voor niks worden er elk jaar weer argeloze paddenstoelenzoekers door onoplettend en ongeïnteresseerd jagersvolk op een schot hagel getrakteerd, want er gaat geen paddospeurneus het bos in met zo’n felgekleurd fluorhesje aan. Zoeken doe je onzichtbaar, je zou eens gevolgd kunnen worden.

Ik herinner me die keer dat m’n vriendin Marie-Line, de echtgenote van een reus van een Franse Bask en een minivrouwtje van Spaanse origine met als lijfspreuk ‘méfiez vous des petites’, de lokale champêtre een zwiep gaf met haar lege paddenstoelenmandje omdat hij in zijn vrije tijd stiekem haar ‘geheime’ trompettes-de-la-mort-vindplekje in het bos had geplunderd. Ik geloof dat hij de volgende dag de helft van de oogst heeft teruggegeven, het kwam evengoed nooit meer goed; hij had niet ‘netjes’ geplukt.

En van slordige plukkers moeten ze hier niks hebben. Of het nou de champêtre is of een onervaren wildplukker die geen notie heeft van eetbaar en alles wat er aardig uitziet afplukt of uit de grond rukt. Daar beschadig je de zwamcultuur onherstelbaar mee (netjes afsnijden met een scherp mes!), en verpest je de oogst van het volgende jaar of misschien wel voor jaren. Er wordt dan ook besmuikt gedaan als er weer eens iemand op de ‘urgence’ belandt omdat ie het verschil tussen eetbaar en giftig niet herkend heeft; een aantal eetbare paddenstoelen heeft een giftige ‘look alike’. Bij ons in de buurt kun je je oogst door de apotheker laten keuren, maar dat is lang niet overal meer gebruikelijk. Geen verstand van paddenstoelen? Niet plukken! Gewoon die mooie boswandeling maken en de champignons bij de marché, de supermarkt, of de groentenjuwelier halen.

Overigens heeft Christophe Boutet zijn paddokaart aangepast zodat die niet meer ‘gepirateerd’ kan worden. Updaten doet ie liever zelf. Ik vermoed dat er maar weinig ‘geheime’ Provençaalse vindplekjes aan toegevoegd zullen worden.