Het beste uit wynia’s week 2020 

Syp Wynia (red.)

ISBN 9789461852823

Ook verkrijgbaar als eBook

1e druk november 2020

Vormgeving: Eric Jan van Dorp

Redactie: Jeroen Sweijen, Andy Arnts

Illustraties: Cortés, Ad Kolkman

Uitgeverij Blauwburgwal Amsterdam

uitgeverijblauwburgwal@gmail.com

Copyright©2020 Uitgeverij Blauwburgwal 

Copyright©2020 Syp Wynia e.a.

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

Syp Wynia

(red.)

Het beste uit

Wynia’s Week

2020

UITGEVERIJ blauwburgwal

Voorwoord - 2020, het Kanteljaar

In het begin van 2020 keken we heel anders tegen de wereld aan dan aan het einde van het jaar. Rond de jaarwisseling duikelden onze politici nog over elkaar heen in strenge bewoordingen over immigratie, want in het voorgaande jaar was de bevolking pijlsnel gegroeid. Maar aan het einde van 2020 was de immigratie sinds lange tijd niet meer zo laag. Expats gingen weg en veel Oost-Europese gastarbeiders ook. De bootjes uit Afrika en Turkije waren ook minder vol. Oorzaak: corona.

In januari was corona nog een Chinees dingetje, hier zo’n beetje bekeken als eigen schuld, dikke bult. Hadden ze maar niet dieren uit het wild moeten halen en wreed moeten verhandelen op vieze markten. Later waren de Chinezen weer aan het dansen, maar gingen wij voor de tweede keer de lockdown in. De schuld ging al lang niet meer naar de Chinezen, maar achtereenvolgens naar studenten, allochtonen, scholieren en organisatoren van Facebookfeesten.

2020 is dan ook vooral ‘het coronajaar’ en laten we hopen dat het bij dat ene jaar blijft. Door corona was het ook het jaar van de grootste economische instorting sinds de Tweede Wereldoorlog. En deze keer niet door een oorlog, beurscrash of bankencrisis, maar omdat de overheid zelf de economie lam legde. Bedrijvigheid was slecht voor de volksgezondheid, zo was de gedachte, en dus moest de bedrijvigheid maar wijken. Te lang werd niet gezien dat het lamleggen van de samenleving ook heel slecht is voor de volksgezondheid.

Toen corona in mei een beetje aan het wegebben was, werd de agenda overgenomen door Black Lives Matter. Opwinding over een Amerikaanse politiedode zorgde tevens voor een ongekende opleving van identity politics-verschijnselen in West-Europa, waarbij Zwarte Piet en slavernij moeiteloos werden gemengd met de dood van George Floyd.

Op tweede pinksterdag, 1 juni 2020, kwam alles tezamen op de Dam in Amsterdam. Een grote demonstratie van Kick Out Zwarte Piet en Black Lives Matter waar niemand zich aan de coronaregels hield werd ongemoeid gelaten, terwijl elders argeloze bankzitters fikse coronaboetes kregen. Burgemeester Femke Halsema vond het doel van de demonstratie te belangrijk om die vanwege corona op te breken, daar kwam het op neer.

En Zwarte Piet, die haalde het einde van het jaar niet. Even leek Sinterklaas in het kielzog van Piet ook te verdwijnen (want niet leuk meer) maar mede dankzij corona – je moet het toch ergens nog een beetje leuk mee hebben – lijkt de goedheiligman het voorlopig te redden.

In Brussel wordt iedere crisis steevast als een bedreiging voor ‘Europa’ voorgesteld, maar heimelijk weet iedereen die een beetje oplet dat in iedere crisis ‘Meer Europa’ juist als probate oplossing wordt voorgesteld. En dus werd de Europese miljardenbegroting na nachten van ritueel vergaderen bijna verdubbeld. Te zijner tijd zullen historici concluderen dat de eurocrisis en de coronacrisis samen hebben gezorgd voor de transferunie, met gedeelde schulden en Europese belastingen, die niet meer tegen te houden was toen de Duitsers weer eens door de pomp gingen voor de Fransen.

Verder was het vooral een Amerikaans jaar. Hilversumse en andere media verheugden zich al vanaf de jaarwisseling op het wegjagen van Donald Trump. Ze zagen de kans daarop groeien toen de Verenigde Staten niet onkwetsbaar bleken voor het virus, waarna de economie en de banenmarkt instortten. Zonder bloeiende economie zakten de Trumpiaanse pretenties toch wat weg. De euforie in Nederlandse media over de overwinning van Joe Biden en vooral die van aanstaand vicepresidente Kamala Harris (want én zwart én vrouw) was ongekend. In Nederland verbleken nationale verkiezingen bij Amerikaanse verkiezingen. Daar hebben ze nog wat te kiezen, zo is het natuurlijk ook.

In het online magazine Wynia’s Week verschenen in 2020 honderden artikelen en columns, waarvan vele het verdienen om ook in druk te verschijnen. Vandaar dat ik met mijn partners van Uitgeverij Blauwburgwal, Andy Arnts en Eric Jan van Dorp, voor het eerst Het Beste uit Wynia’s Week in boekvorm uitbreng.

Er staan in dit boek veel stukken van mijn hand, maar ook van twintig andere auteurs van Wynia’s Week. Samen zorgen ze voor een afwisselend palet aan onderwerpen en verhalen, die leiden tot een verrassend beeld van het merkwaardige jaar 2020. Van de wereldblik van Eduard Bomhoff tot de Nederlands-Zweedse visie van Sujet Shams naar de grensoverschrijdende blik van Paul Hekkens. Piet Emmer neemt de politieke correctheid in de geschiedschrijving te grazen, Paul Verburgt doet hetzelfde bij het onderwijs. Coen de Jong brengt verslag uit van het morrelen aan de burgerrechten.

De illustraties in dit boek werden speciaal voor Wynia’s Week gemaakt door de tekenaren Cortés en Ad Kolkman. En Adjiedj Bakas weet zelfs in donkere dagen nog wel voor een vrolijke noot te zorgen.

Lees dit boek!

Syp Wynia

Jisp, november 2020

Waar haalde Mark Rutte zijn ‘systemisch racisme’ vandaan?

Chris Rutenfrans

‘Niet alleen de Verenigde Staten, maar ook Nederland kent “systemische problemen met racisme en discriminatie,”’ zei premier Mark Rutte op 3 juni. Hij reageerde op de dood van George Floyd, een zwarte Amerikaan die door politiegeweld om het leven kwam, waarna niet alleen in de VS, maar ook in veel andere delen van de wereld felle antiracisme-demonstraties ontstonden. Opvallend was Ruttes gebruik van het woord ‘systemisch’. Wat is dat eigenlijk? Is systemisch hetzelfde als systematisch? Rutte zei dat hij niet wilde spreken van institutioneel racisme, maar van ‘systemische problemen’. Wist hij zelf eigenlijk wel wat hij daarmee bedoelde?

Kritisch of cynisch?

De term ‘systemisch racisme’ hangt samen met de Kritische Rastheorie, die weer onderdeel uitmaakt van de Critical Theories. Over die Critical Theories is dit jaar een diepgravend boek verschenen van de Engelse politiek-culturele essayiste Helen Pluckrose en de Amerikaanse wiskundige James Lindsay. In de titel is het woord critical doorgestreept en vervangen door cynical, waarmee het standpunt van de auteurs helder is.

Zeer overtuigend en tot in alle details laten Pluckrose en Lindsay zien dat de kritische theorieën, die in de praktijk worden toegepast door de ‘sociale rechtvaardigheidsbeweging’ (ook wel social justice warriors), voortkomen uit het postmodernisme van Franse filosofen als Foucault, Derrida en Lyotard. Het postmodernisme beweert dat er geen echte grenzen bestaan tussen waarheid en geloof, objectiviteit en subjectiviteit, wetenschap en kunst, hoge en lage cultuur, ziekte en gezondheid, enzovoort. Van alle categorieën wordt de objectieve geldigheid ontkend.

Taal als machtsmiddel

Opvallend is de obsessie met taal. Taal kan de werkelijkheid niet weergeven en overdragen, maar heeft toch een enorme macht om ons denken te controleren. Met taal wordt in het belang van de machtigen ‘kennis’ geconstrueerd en met taal worden ‘discoursen’ of ‘narratieven’ vorm gegeven die de bestaande maatschappelijke verhoudingen in stand houden.

Volgens de Franse filosoof Jacques Derrida (1930-2004) heeft de bedoeling van de auteur niet meer gezag dan de interpretatie van de lezer. Dat kan ertoe leiden dat als iemand zegt dat bepaalde kenmerken van een cultuur problemen kunnen geven, iemand anders dit opzettelijk mag misverstaan als bewering dat die cultuur inferieur is. Derrida beveelt aan teksten zorgvuldig te deconstrueren. In de praktijk leidt dit ertoe dat alleen in teksten waarmee men het oneens is op elk woord een vracht zout wordt gelegd.

Cultuurkritiek is voorbehouden aan minderheden

Omdat waarheid of objectieve geldigheid niet bestaan in het postmodernisme, is het ene normstelsel niet beter dan het andere. Cultuurkritiek is niet mogelijk. In de praktijk echter is cultuurkritiek wel degelijk toegestaan, maar alleen voor gemarginaliseerden of onderdrukten. Alle anderen hebben een machtspositie, zodat zij ofwel de kennis missen om cultuurkritiek te kunnen uitoefenen ofwel daarmee alleen maar hun eigen macht willen consolideren.

Een laatste kenmerk van het postmodernisme is de ontkenning van het individu. De liberale notie van het autonome individu, dat een waarde heeft die onafhankelijk is van zijn ras, geslacht, seksuele voorkeur, leeftijd en religie/overtuiging, wordt voorgesteld als een mythe, als op z’n best naïef en op z’n slechtst een poging om het dominante discours op te leggen aan iedereen.

Het postmodernisme is niet dood, integendeel

Dit postmodernisme is lange tijd onzichtbaar geweest voor de niet-academische wereld. Sommigen dachten dat het uitgestorven was, dat het 9/11 niet had overleefd toen immers in één klap duidelijk werd dat er wel degelijk een niet weg te relativeren waarheid bestond, namelijk dat het Westen een doodsvijand had: de radicale islam.

Maar zij vergisten zich. Pluckrose en Lindsay laten zien dat het postmodernisme muteerde en evolueerde tot een toegepaste versie die in dienst kwam te staan van de ‘sociale rechtvaardigheidsbeweging’. Die beweging stemt in met de postmodernistische overtuiging dat de toegang tot de macht onrechtvaardig verdeeld is, maar vindt dat je niet kunt volstaan met het deconstrueren van het discours van de machtigen. Het radicale scepticisme van de postmodernisten maakt plaats voor activisme, het reconstrueren van een rechtvaardige samenleving door slechte discoursen te delegitimeren en te vervangen door goede.

Identiteit als machtsmiddel

Daarbij wordt één objectieve waarheid aanvaard: sommige identiteiten, namelijk de westerse, blanke en mannelijke, zijn bevoorrecht boven andere en aan deze onrechtvaardigheid moet een einde worden gemaakt. Identiteit is weliswaar een sociaal construct, maar als zodanig bestaat het wel en is het de bron van onderdrukking of overheersing. Deze ‘theorie’ wordt toegepast op de koloniale geschiedschrijving, op sekse en seksualiteit, op ras en etniciteit en zelfs op gehandicapt of dik zijn (een negatieve houding tegenover obesitas wordt gelijkgesteld aan racisme of homofobie). In de VS bleef ook na de afschaffing van de slavernij en ook na het verbod op rassendiscriminatie het geloof in de blanke superioriteit voortbestaan, vooral in het zuiden. Daar legt de kritische rastheorie de nadruk op. Ze verzet zich tegen de liberale opvatting dat racisme het beste bestreden kan worden door het garanderen van wettelijke gelijkheid, het verbod op discriminatie en het streven naar feitelijke gelijkheid.

‘Blanke dominantie’ als hefboom

Dat verzet voert ze door tot in het extreme. Zo schrijft Derrick Bell (1930-2011), de vader van de kritische rastheorie, dat de blanken de zwarten pas rechten hebben gegeven toen dat in hun belang was. Hij gelooft dat er in de Amerikaanse samenleving een allesdoordringend, onherstelbaar systeem van blanke dominantie bestaat. Hier zien we de oorsprong van het begrip ‘systemisch racisme’ waarover Rutte het had.

Volgens Bell leiden veranderingen tot steeds weer nieuwe problemen, waardoor de blanke overheersing zich blijft manifesteren ten koste van de belangen van zwarten. Zijn tijdgenoot Alan Freeman was even cynisch en pessimistisch en meende dat antiracistische wetgeving in feite het racisme ondersteunde. Hedendaagse kritische rastheoretici als Richard Delgado en Jean Stefancic delen deze kritiek op het liberalisme.

Opjutten tot geweld

Het gevaar van een dergelijke manier van denken ligt voor de hand: als je tegen een groep mensen zegt dat ze ernstig gediscrimineerd wordt en dat al haar ellende daaraan te wijten is, maar dat er niets aan te doen is en dat elke ogenschijnlijke verbetering van hun toestand alleen maar een verslechtering in vermomming is, dan draag je niet bij aan de emancipatie van die groep, maar stimuleer je eerder de bereidheid om geweld te gebruiken. Dat zie je ook in de VS. Sinds de dood van Floyd zijn in verschillende steden rellen uitgebroken, gepaard gaande met vernielingen, plundering, brandstichting en geweld.

Ook heeft het geloof in het bestaan van ‘systemisch racisme’ in de VS geleid tot ‘raciale gevoeligheidscursussen’ voor federale overheidsambtenaren, die overigens lijken op cursussen die ook bij Nederlandse overheden en bij universiteiten opgeld doen.

In het eerste verkiezingsdebat tussen Donald Trump en Joe Biden vraagt moderator Chris Wallace aan Trump waarom hij een eind heeft gemaakt aan die cursussen. ‘Omdat ze racistisch zijn,’ antwoordt Trump. De deelnemers ‘werd gevraagd dingen te doen die absoluut krankzinnig waren’ en ‘ze leerden mensen hun land te haten’. Daarop zei Biden: ‘Niemand doet dat.’

Raciale gevoeligheidscursussen als neo-racisme

Maar Christopher F. Rufo, directeur van het Discovery Institute’s Center on Wealth and Poverty, die onderzoek heeft gedaan naar de raciale gevoeligheidscursussen zegt dat Biden ongelijk heeft. In een opinieartikel in de Wall Street Journal van 4 oktober schrijft Rufo dat de cursussen een sterk ideologische agenda hadden. Deelnemers werden gereduceerd tot ‘hun raciale essentie’, op grond daarvan van elkaar gescheiden, en beoordeeld op hun groepsidentiteit in plaats van op hun individuele karakter, gedrag en verdiensten.

Zo werd ambtenaren van het ministerie van Financiën en andere financiële diensten geleerd dat Amerika ‘opgebouwd is over de ruggen van mensen die tot slaaf waren gemaakt’ en dat alle blanke Amerikanen medeplichtig zijn aan een systeem van blanke superioriteit. De man die verantwoordelijk was voor de opzet van de cursus schreef dat blanken een aangeboren onderdrukkende neiging hebben.

Ambtenaren kregen te horen dat ‘het blank-zijn blanke bevoorrechtheid en blanke superioriteit omvat’. Managers moeten ‘luistersessies’ organiseren waarin zwarte werknemers kunnen praten over hun ervaringen en kunnen worden gezien ‘in hun pijn’, terwijl blanke werknemers de instructie krijgen om ‘te blijven zitten in hun ongemak’ en ‘de stilte niet te vullen met hun eigen gedachten en gevoelens’.

Laat Rutte het ‘systemisch racisme’ vaarwel zeggen

Als Trump de verkiezingen wil winnen dan moet hij de Amerikaanse kiezer snel op de hoogte brengen van deze feiten, aldus Rufo. Voor Nederland moet de conclusie zijn dat Rutte het idee van ‘systemisch racisme’ vaarwel moet zeggen en dat wij de kritische rastheorie en alle andere aan het postmodernisme ontleende ‘kritische theorieën’ uiterst kritisch moeten bezien.

Racisme is verkeerd en moet bestreden worden, maar dan wel op de gebruikelijke manier: door discriminatie strafbaar te stellen en mensen die de antidiscriminatiewetgeving overtreden te berechten. Mensen op grond van hun huidskleur beschuldigen van een inherent racisme is echter niet de juiste methode. Dat is racisme bestrijden met racisme.

We moeten de moderniteit hooghouden en mensen blijven beoordelen als individu, en niet als lid van welke groep dan ook. Terwijl de ‘uitvinding van het individu’, zoals Larry Siedentop het formuleert, het Westen boven het tribalisme van andere culturen heeft uitgetild, willen postmodernisme en de sociale rechtvaardigheidsbeweging ons terugvoeren naar een primitief stadium waarin het lidmaatschap van een groep van doorslaggevend belang was voor de overleving van mensen. Er is geen geldige reden om dat te doen en we moeten het niet toestaan.

Gepubliceerd op 17-10-2020

Voor ons verandert er niet zoveel met Biden (en niet alles is gunstig)

Syp Wynia

Donald Trump werd in Nederland en in landen om ons heen enthousiast gehaat en alleen daarom al wordt Joe Biden in de meeste media al even enthousiast als een zeer welkome aflossing gezien. Het kan ook een teleurstelling worden. Biden zal hier en daar wat Trumpbeleid terugdraaien. Hij zal minder grof twitteren. Maar veel zal ook hetzelfde blijven.

De Amerikaanse presidentsverkiezingen werden hier vier jaar geleden zo mogelijk nog heftiger meebeleefd dan deze keer. Geert Wilders ging samen met andere Europese nationalisten dan wel populisten naar Koblenz, om daar in het kielzog van Trump hun aanstaande overwinningen in Europa te vieren. Uiteindelijk slaagde alleen Matteo Salvini daar min of meer in: hij werd vicepremier in Italië – tot hij zijn hand overspeelde.

Tegen Trump op het Malieveld

Links Nederland – D66 incluis – verwelkomde de inauguratie van Donald Trump vier jaar geleden met een niet al te massale anti-Trump-demonstratie op het Haagse Malieveld. De meeste Nederlandse media, de omroepen in het bijzonder, wentelden zich eveneens vier jaar lang in rituele afkeer van Trump, zowel van zijn denken als van zijn doen.

Maar zal het werkelijk zoveel uitmaken, Biden of Trump? Voor Nederland, de buurlanden, de bondgenoten in de Navo en de andere deelgenoten in de Europese Unie verandert er zeker wel wat, maar niet al te veel. En ook niet alles is gunstig.

Trump hielp Parijs en Brussel

Het meest paradoxale effect zal de opvolging van Trump hebben op de Europese eenwording en de rol van Frankrijk daarbij. De huidige Franse president Emmanuel Macron had aanvankelijk best een aardige relatie met Trump – in ieder geval stukken beter dan de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die werkelijk geen enkele chemie had met Trump. Trump, hoewel van Duitse afkomst, bleek weinig met Duitsland te hebben, vond Duitsland laks met geld uittrekken voor defensie, zag de Duitse industrie als een oneerlijke rivaal en boycotte de Duits-Russische gaspijp Nordstream 2 zodanig, dat de aanleg moest worden stilgelegd.

Maar ook de koketterie tussen Trump en Macron liep uiteindelijk op niets uit. Toch hield Macron nog wel iets over aan het horkerige optreden van Trump jegens NAVO-partners en EU-landen, tegen Merkel in het bijzonder.

Trump maakte Duitsland pro-Frans

Kort samengevat: Trump dreef Merkel in de armen van Macron. Met als gevolg dat het regeerakkoord van Merkels huidige kabinet zelfs voor Duitse begrippen extreem pro-Frans en pro-Europees is. Merkel ging uiteindelijk mee in vrijwel alle Franse wensen voor meer Europa, inclusief (feitelijke) eurobonds en Europese ‘industriële kampioenen’ op zijn Frans, waarbij de bestaande Europese competitieregels met voeten worden getreden. De Europese transferunie werd mede tegen dat decor een feit, misschien niet toevallig in de Trumpjaren.

Trumps optreden droeg er dus toe bij dat de landen van de Europese Unie de richting van ‘Meer Europa’ werden ingedreven, zeker ook op het vlak van defensie. Trump eiste – met enig succes – van nalatige NAVO-landen als Nederland en Duitsland dat ze hun jaarlijkse defensie-uitgaven zouden optrekken tot de in 2014 overeengekomen 2 procent van het nationaal inkomen.

Op naar een Europese defensie

Maar Trump zei ook zo vaak dat de NAVO zichzelf heeft overleefd, dat Merkel in 2017 concludeerde dat er niet meer op de Verenigde Staten te bouwen viel. Ook daarvoor ging in Parijs – en in Brussel – de vlag uit, want dat biedt nieuwe kansen voor een Europese defensie – bij voorkeur onder Franse leiding, met betaling door anderen – iets waar de Fransen al eindeloos voor pleiten.

De Amerikanen mogen vanaf het eind van de jaren veertig – te beginnen met de Marshallhulp – de grondslag hebben gelegd voor de Europese integratie, maar vanaf het begin van de jaren zestig verzwakte de Amerikaanse belangstelling voor dat proces. Eerst trok de Vietnamoorlog alle aandacht weg, vanaf 1989 kwam er een eind aan de Koude Oorlog die de basis vormde voor zowel EU als NAVO.

De Amerikaanse aandacht verschoof bovendien van de Atlantische Oceaan naar de Stille Oceaan, waar China de hegemonie opeiste. Donald Trump was bepaald niet de eerste Amerikaanse president die maar matig geïnteresseerd was in de relatie met Europa. George Bush jr. dreef in 2003 zelfs doelbewust EU-landen uit elkaar, omdat Frankrijk en Duitsland hem niet volgden bij de invasie in Irak.

Iran, klimaat, handel…

Trump stelde zich dan wel als eerste Amerikaanse president openlijk agressief op tegen de EU en was ook de eerste Amerikaanse president die zich honend uitliet over de NAVO, maar hij past wel degelijk in een trend. En Joe Biden is een typische vertegenwoordiger van de Amerikaanse multilaterale traditie, maar hij zal echt niet alles anders doen dan Trump.

Trump stapte tot leedwezen van de EU uit de deal met Iran, Trump stapte uit het door de EU omarmde klimaatakkoord van Parijs, Trump legde sancties op tegen Europese producten, Trump legde de Wereldhandelsorganisaties WTO lam, Trump stapte vanwege corona uit de Wereldgezondheidsorganisatie WHO. Veel daarvan zal Biden terugdraaien, te beginnen met het klimaatakkoord van Parijs.

Samen tegen China?

Biden zal ook een stuk aardiger zijn voor de westerse relaties, voor de Europese Unie en voor Duitsland en Angela Merkel – dan wel haar opvolger – in het bijzonder. Maar Biden zal zich in het kielzog van Trump hard opstellen tegen China. Te hopen valt dat hij zal proberen – meer dan Trump – de Europese Unie te interesseren voor een gezamenlijk geopolitiek optreden tegen China, de dictatuur die tot dusver weinig te duchten had van Europa bij het uitrollen van haar economische en militaire macht in de wereld.

Biden zal ook, net als Trump, van de Europese NAVO-partners eisen dat ze meer geld uittrekken voor defensie. Zoals Biden, wederom met wat meer omzichtigheid dan Trump, de belangen van het Amerikaanse bedrijfsleven zal benadrukken. Het protectionisme is met Trump heus niet weg uit Washington.

Trump is niet weg, de Republikeinen zijn niet weg

Bovendien is de beweging die Trump groot maakte niet weg, zoals de presidentsverkiezingen ten overvloede duidelijk hebben gemaakt. De Republikeinen hebben nog steeds – zoals het zich laat aanzien – een leidende rol in de Senaat, en ook in die zin verandert er niet veel.

Er is bovendien alle reden tot zorg over de Amerikaanse identity politics, die in wezen Trump aan de macht brachten. De Democratische Partij maakte zich onder Hillary Clinton spreekbuis van de op Amerikaanse universiteiten gegroeide, zowel extreemlinkse als racistische beweging die (raciale) minderheden collectief als slachtoffer voorstelt en blanken, mannen in het bijzonder, als dader. In reactie daarop stemden veel blanke arbeiders vier jaar geleden – net als nu – op Donald Trump.

Democraten brengen activisten aan de macht

Biden mag zelf relatief gematigd zijn op het vlak van de identity politics, maar zijn partij leunt wel in belangrijke mate op activistische politici van het soort van Alexandria Ocasio-Cortez, lid van het Huis van Afgevaardigden, die de komende jaren met kracht van zich zullen laten horen. Zoals veel Amerikaanse tendensen op enige moment de oceaan oversteken – zoals ook met Black Lives Matter het geval bleek – ligt het in de rede dat ook in dit opzicht de winst van Biden zich in West-Europa zal laten voelen.

Voor de ijveraars voor ‘Meer Europa’ in zowel Parijs als Brussel is het ondertussen een dubbel gevoel. Macron moet aan de ene kant blij zijn dat er een Amerikaanse president aantreedt die onder meer aan ‘zijn’ Parijse klimaatverdrag gaat deelnemen. Aan de andere kant was Trump door zijn aversie jegens de EU juist een aanjager van meer Europese integratie, ook op het gebied van defensie – precies zoals Macron dat graag ziet.

In Duitsland leidt dat nu al tot tegengestelde reacties. In de CDU van Merkel wordt gehoopt op een vruchtbare relatie met Biden, waardoor de defensiesamenwerking met de VS weer tot bloei kan komen. Maar de Groenen – groot in Duitsland – voelen daar bijvoorbeeld helemaal niets voor: die willen juist afstand houden van de VS en zij willen het momentum voor ‘Europese souvereiniteit’ op het gebied van defensie blijven koesteren. Datzelfde zegt trouwens een gedreven eurofiel, de Belgische liberaal Guy Verhofstadt, lid van het Europees parlement.

En Nederland?

Een recent onderzoek van Instituut Clingendael maakt aannemelijk dat de Nederlanders in het Trumptijdperk minder positief over de Verenigde Staten en positiever over nauwe samenwerking met Frankrijk en Duitsland zijn gaan denken. Dat is opmerkelijk, omdat de Tweede Kamer de laatste paar jaar in meerderheid zich juist kritischer is gaan opstellen tegen ‘Meer Europa’.

Onderzoek onder 23.000 Nederlandse geïnterviewden wees uit dat 72 procent nu meer samenwerking wil met Frankrijk en Duitsland en dat slechts 10 procent (veelal aanhang van PVV, FvD of SGP) minder nauwe betrekkingen met die landen wil. Een grote meerderheid is voor meer defensiesamenwerking in Europa. Niet minder dan 29 procent ziet de Verenigde Staten – toch de belangrijkste bondgenoot – als een bedreiging en nog eens 36 procent heeft daar geen oordeel over.

Nederlanders zijn dus behoorlijk pro-EU en behoorlijk anti-Amerikaans geworden, zij het niet noodzakelijkerwijs in die volgorde. Het is uiteraard ongewis of een presidentschap van Joe Biden die ontwikkeling gaat keren.

Gepubliceerd op 7-11-2020

Fataal vertrouwen in het RIVM

Eduard Bomhoff

27 februari – één dag voor de eerste dode in Nederland.  Het RIVM schrijft:  ‘We weten nog niet goed of het ernstiger is dan een gebruikelijke griep, maar de officiële cijfers van dit moment lijken niet heel verontrustend.’

23 maart: het aantal nieuw geïnfecteerde mensen is twee dagen achter elkaar gedaald. Het RIVM ziet dit als een belangrijk positief signaal. De volgende dag stijgt het aantal nieuwe besmettingen van 545 naar 811.

Voorspellen is moeilijk en fouten zijn onvermijdelijk bij elke onzekerheid. Maar er is gerechtvaardigde kritiek op de stelligheid waarmee het RIVM sommige voorspellingen maakt. En kritiek op kabinet en parlement die  hun beslissingen baseren op zo’n smalle basis.  In dit hoofdstuk zal ik het woord ‘fataal’ verder niet meer gebruiken; als u een hardere aanklacht wilt lezen, kijk dan naar Nicholas Taleb, hoogleraar systeemtheorie, in The Guardian. 

De formules van ‘het model’

Ik keek naar de powerpointpresentaties die het RIVM eerder deze week presenteerde. Het ‘model’ berust op formules die inschatten hoeveel mensen het virus krijgen van een besmette persoon. Die wiskundige aanpak heeft al geleid tot de even ethisch verwerpelijke als gevaarlijke gedachte dat we misschien het virus moeten laten doorwoekeren totdat 60 procent van de bevolking niet meer besmet kan worden, omdat hun lichaam het virus al heeft verwerkt.

Ergens in de formules heeft het RIVM dus de volgende zaken (elementen) verstopt: (1) Hoeveel mensen zijn nu al besmet geraakt maar zonder enige symptomen? (2) Hoeveel mensen waren besmet, hebben dat overleefd, maar zijn nog steeds besmettelijk voor anderen? (3) Hoeveel helpt het wanneer besmette mensen thuis blijven bij hun huisgenoten en is het misschien beter om iedereen die besmet is direct onder te brengen in een hotel, conferentieoord of tijdelijke opvang, zoals in Korea? (4) Wordt het virus minder virulent bij stijgende buitentemperaturen, want dan is tijdelijke individuele quarantaine de beste oplossing, hopend op de lentezon?

Inzicht komt van leren van anderen, niet van ‘modellen’

Er zijn nog veel meer aannames in het rekenmodel van het RIVM, maar deze vier zijn al genoeg om te laten zien dat inzicht in deze crisis niet komt van een rekenmodel maar van zorgvuldig leren van andere landen. De crisis is sui generis [enig in zijn soort, red.] voor Nederland en dus zijn berekeningen met historische gegevens voor Nederland van heel weinig waarde, omdat die gegevens zijn ingepakt in formules met nattevingerwerk bij een aantal cruciale parameters. 

Ik schrok ook van de powerpointpresentaties die onzekerheidsmarges laten zien. Die kan het RIVM alleen berekenen wanneer het vertrouwen heeft in het eigen rekenmodel en in de schatting van de parameters van dat model. Zo’n vertrouwen is ongepast omdat de crisis voor Nederland uniek is en zich niet laat afleiden uit een gemiddelde van eerdere soortgelijke ervaringen in eigen land. Die zijn er immers niet.

Risico is te berekenen, onzekerheid is onzekerder

Dat is allemaal al gevaarlijk genoeg, maar het RIVM maakt een nog fundamentelere denkfout. Ik geef een voorbeeld uit een ander domein. Mijn studenten laat ik elk jaar cijfers zien over de financiële crisis van 2008. Voor hun risicomanagement hebben banken een cijfer nodig over de mate van onvoorspelbaarheid van beurskoersen. Het historisch gemiddelde van de fluctuaties van de beursindex is iets meer dan 1 procent per dag. De crisis sloeg toe in de herfst van 2008, en in september en oktober waren er een paar dagen die volgens de historische cijfers maar een keer in de miljard jaar hadden mogen voorkomen (in het jargon: een 10-sigma event).

Dat is een voorbeeld van het fundamentele verschil tussen risico en onzekerheid, lang geleden ontwikkeld door de grote econoom Frank Knight. Hij noemde ‘risico’ hetgeen we kunnen inschatten als een kwaaie kans met een bekend percentage: wie per jaar 30.000 kilometer rijdt op een motorfiets heeft x procent kans op een ongeluk. Knight gebruikte de term ‘onzekerheid’  voor unieke scenario’s waarbij we niet kunnen leunen op kengetallen uit het verleden.

Voor wie nog niet is overtuigd: in Engeland zijn er rekenmodellen van Imperial College, uit Oxford en uit Edinburg – alle drie solide maar wel met heel verschillende uitkomsten. De commissie voor volksgezondheid van het Lagerhuis was wijs genoeg om naar iedereen te luisteren.

Leer van anderen!

In deze onzekere en unieke situatie geven ervaringen uit andere landen de betrouwbaarste inzichten. Singapore wordt vaak  genoemd, en daar valt inderdaad veel te leren, maar het ligt in de tropen en heeft net als Maleisië – waar ik vandaag met 36 graden Celsius ook streng aan huis ben gebonden – en Thailand bijzonder weinig sterfgevallen, waarschijnlijk door de hoge temperatuur.  Korea, Taiwan en Hongkong hebben een vergelijkbaarder klimaat. Daar valt het meeste te leren, en dat is heel hard nodig – zeker nu Nederland per miljoen inwoners helaas de meeste sterfgevallen heeft van Noordwest-Europa. 

Schrap het RIVM als adviseur en trek lering uit wat als beleid werkt in Korea, Taiwan en Hongkong. Laat de GGD veel harder werken aan contact tracing. Maak hotels vrij om besmette mensen op te nemen, gescheiden van hun familie. Eis dat iedereen die de apotheek of supermarkt inloopt een mondkapje draagt. En leer snel van medisch nieuws uit de hele wereld. Begin alvast met het organiseren van massale productie van hydroxychloroquine nu in de VS medisch specialisten die meer weten dan het RIVM het aan elkaar voorschrijven als beschermingsmiddel tegen het virus.

We kunnen deze oorlog snel winnen. Maar niet met het RIVM.

Gepubliceerd op 28-03-2020

Kantelpunt! Kernenergie mag weer in Nederland

Arnout Jaspers

Schijnbaar onwrikbare taboes kunnen opeens verdampen als politiek wensdenken met de harde realiteit in aanvaring komt. Klimaatminister Wiebes geeft nu in feite toe dat Nederland nieuwe kerncentrales moet bouwen om de doelstellingen van het Klimaatakkoord te halen. In zijn recente brief aan de Tweede Kamer zegt Wiebes het omfloerster: ‘Deze studie bevestigt dat voor CO2-vrij regelbaar vermogen na 2030 kernenergie één van de kosteneffectieve opties is.’

De studie waar Wiebes naar verwijst is een door hem besteld rapport van ENCO, een Oostenrijks consultancybureau. De belangrijkste conclusie uit dat rapport is dat kernenergie niet duurder is dan zon- en windenergie als met alle systeemkosten rekening wordt gehouden. Er zijn namelijk enorme investeringen in het elektriciteitsnet en in opslag van elektriciteit nodig om het net stabiel te houden als de helft van alle elektriciteit door de grillig variërende wind en zon geleverd wordt. En dan nog zal het rendement van windturbines en zonnepanelen afnemen naarmate hun aandeel toeneemt, waardoor hun kilowattuurprijs stijgt.

Groen miskent de subsidies

Blijkbaar breekt eindelijk ook in de politiek het besef door, dat de echte prijs van elektriciteit – van energie in het algemeen – zich slechts laat bepalen door de complete energie-infrastructuur, nu en in de toekomst tot 2050, te analyseren. ‘Groen’ rekent zich rijk aan goedkope windenergie door alleen te kijken naar hoeveel de afnemer nu per kilowattuur betaalt, onder wegmoffeling van alle systeemsubsidies en het gratis meeliften op de nu nog door kolen- en gascentrales in stand gehouden netstabiliteit.

Wiebes zegt in zijn Kamerbrief toe dat hij, zoals de motie-Dijkhoff vroeg, serieus gaat kijken naar welke publieke ondersteuning nodig is om in Nederland nieuwe kerncentrales te bouwen. Het is mistig waarom Wiebes eerst een Oostenrijks consultancybureau in de arm genomen heeft. In het rapport van ENCO staat in wezen niets nieuws; het is vooral een meta-analyse van wat allang in allerlei rapporten van internationale organisaties als het International Energy Agency en de VN-klimaatwaakhond IPCC te vinden was. Wel spitst ENCO die meta-analyse enigszins toe op de Nederlandse situatie. Maar het is ook wel weer tekenend, dat deze expertise blijkbaar niet op zijn ministerie aanwezig was.

Het Klimaatakkoord is zonder kernenergie onhaalbaar

De werkelijke reden voor Wiebes’ voortschrijdend inzicht zal wel zijn, dat biomassa dit jaar als duurzame energiebron van z’n voetstuk gevallen is, terwijl ook de weerstand tegen overhaast ‘van het gas af’ snel aanzwelt. Nu zit hij met de brokken: zonder kernenergie zijn de doelstellingen uit het Klimaatakkoord – 49% reductie in CO2-uitstoot in 2030, 95% in 2050 – onhaalbaar. In dat vorig jaar aangenomen Klimaatakkoord wordt kernenergie als optie niet één keer genoemd, terwijl tientallen belangengroeperingen er wel hun favoriete project, inclusief subsidiekraan, in onder wisten te brengen. Als de SDE++-regeling, die miljarden aan subsidie over allerlei CO2-besparende projecten en projectjes uitstrooit, ook zou gelden voor de CO2-armste energiebron van allemaal, namelijk kernenergie, dan stonden de bouwers bij Wiebes’ ministerie in de rij en zouden we al in 2030 alle kolencentrales door kerncentrales vervangen kunnen hebben.

Ja maar, hoe moet het dan met het afval? De mantra dat er nog steeds geen definitieve oplossing is gevonden voor het nucleaire afval zal ook nu weer aangeheven worden. Dat is een staaltje desinformatie van Trumpiaans kaliber. Nucleair afval kan veilig en voor eeuwig diep in de ondergrond gestopt worden; ook in de Nederlandse bodem is plek zat. Deze diepe eindbergingen in Finland en Zweden zijn bijna klaar, Frankrijk, Zwitserland en andere landen zijn er ook mee bezig.

Het kon niet omdat Greenpeace het niet wilde

De enige reden dat er nog geen eindberging voor het Nederlandse afval gepland staat, is dat Greenpeace en andere milieuclubs het onmogelijk gemaakt hebben om een locatie in Nederland te selecteren; als gevolg van hun hetze tegen kernenergie in de jaren zeventig en tachtig, is elk onderzoek op dat gebied door de overheid verboden. Vervolgens verkondigen diezelfde milieuactivisten dat kernenergie principieel onacceptabel is, omdat er geen oplossing is voor het probleem van het nucleair afval.

Dit is niet de enige vorm van hypocrisie wat betreft kernenergie in Nederland. We importeren al decennia lang atoomstroom uit Frankrijk, België en Duitsland, die volgens tegenstanders veel te duur is, maar gewoon tegen marktprijzen wordt aangeboden. Heel progressief Nederland is principieel tegen kernenergie en wil ook nog van Borssele af, maar in feite is Nederland een nucleaire grootmacht. Want het van origine Nederlandse bedrijf Urenco, met een grote ultracentrifuge-fabriek in Almelo, produceert dertig procent van al het verrijkt uranium dat de 441 civiele kerncentrales in de wereld draaiend houdt. 

Thorium en andere stoorzenders

Waarschijnlijk wrijven het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) en diverse lobbygroepen zich nu in de handen dat er grote budgetten vrij zullen komen voor onderzoek naar esoterische zaken als de thoriumreactor en transmutatie van nucleair afval.

De thoriumreactor gebruikt thorium als splijtstof, en zou daardoor inherent veiliger zijn dan de bestaande reactoren, die uranium en/of plutonium gebruiken. Transmutatie is in theorie een manier om langlevend nucleair afval door bestraling om te zetten in afval dat nog steeds een paar eeuwen flink radioactief blijft. Beide concepten zijn oplossingen op zoek naar een probleem. Reactoren die draaien op uranium zijn al veilig genoeg, en nucleair afval kun je voor eeuwig onder de grond stoppen, zodat de levensduur niets uitmaakt.

Minister Wiebes, trap er niet in. Of zulk onderzoek – wat op een laag pitje best mag doorgaan –  ooit iets bruikbaars oplevert is onbekend, en de komende tien jaar zeker niet. Daar hebben we niks aan om snel de basislast aan elektriciteit uit kolencentrales mee te vervangen.

Neem de betrouwbare EPR

Om een beslissing te nemen over nieuwe kerncentrales in Nederland, moeten we uitgaan van de state-of-the-art van nu, dus de Europese EPR. Dat is een doorontwikkeling van het meest gebruikte type uraniumreactor (met extra veiligheidsvoorzieningen, zoals een betonnen koepel die bestand is tegen de grootste neerstortende vliegtuigen), waarvan er in de EU meer dan honderd al een halve eeuw lang zonder één ernstig ongeluk gefunctioneerd hebben.

Twee EPR’s draaien al in China, en in Groot-Brittannië, Frankrijk en Finland zijn EPR’s in aanbouw. Met drie of vier EPR’s van elk 1,6 gigawatt, met een levensduur van 80 jaar, legt Nederland tot het eind van deze eeuw een solide basis voor zijn elektriciteitsvoorziening. Nota bene: in die tijd moeten alle windmolenparken en zonneweides twee à drie keer opnieuw gebouwd worden omdat die maar 25 jaar meegaan.

Het enige wat nog onderzocht hoeft te worden, is hoe je een gelijk speelveld creëert voor de financiering van kernenergie ten opzichte van andere CO2-arme energiebronnen. En dan moet je wel de kosten van de hele energiemix, de waarde van leveringszekerheid en de veel langere levensduur van kerncentrales dan van windmolens en zonnepanelen eerlijk verdisconteren.

Gepubliceerd op 26-09-2020

De verstikkende deugdwang heeft nog niet gewonnen

Gert Reedijk

Het zijn interessante tijden. Want voor de uitdaging waarmee machthebbers zich geconfronteerd zien om een bevolking onder controle te houden, worden in onze dagen geheel nieuwe oplossingen gevonden. De farao’s moesten het nog met de zweep doen als ze een piramide wilden bouwen. De Rooms-Katholieke kerk deed het eeuwen later al iets subtieler. Zij legde de gelovigen de plicht op tot biechten en had bovendien de inquisitie achter de hand. Maar de informatietechnologie van onze tijd biedt pas echt subtiele kansen. De Chinezen bijvoorbeeld hebben het land volgehangen met camera’s. Er zijn daar inmiddels meer camera’s dan stoplichten. Ook hebben ze in het rijk van Xi Jinping de gezichtsherkenningssoftware geperfectioneerd en een allesomvattend registratiesysteem opgetuigd. Ontsnappen is hier kansloos. Een voetganger die eenmaal de weg oversteekt bij rood licht krijgt strafpunten en kan een baan bij de overheid vergeten. Een voetganger die zoiets zesmaal doet kan geen hypotheek meer afsluiten. Zijn hele leven niet. Nooit meer. Met zo’n controlesysteem leer je het wel om te deugen!

Rijd jij nog niet elektrisch?

En hoe doen wij dat in Europa? Wel, wij kennen het verschijnsel Politieke Correctheid. Het is een buitengewoon geavanceerd systeem waarbij niet de Staat je straft bij ongewenst gedrag, maar waarbij de burgers elkaar corrigeren. Van kennissen kun je zomaar de vraag verwachten: rijd jij nog niet elektrisch? Zoiets. Of: ik snap wel dat mensen boos worden als jij het hebt over de VOC. Ogenschijnlijk bemoeit de Staat zich niet daarmee. Maar de schijn bedriegt.

Want hoe weten de Deugende Burgers nu precies welke medeburgers er niet deugen? Met andere woorden, door wie en waar wordt de Juiste Leer verkondigd? Wel, dat gebeurt in de media. De mainstream media welteverstaan. Door de nieuwslezers. In de actualiteitenrubrieken en in de gezellige praatprogramma’s. En door de columnisten van de zogeheten kwaliteitskranten.

Journalisten als lakeien van de macht

Het is een buitengewoon effectief systeem. Waar de kardinalen van Rome de biecht hadden om te horen waar de gelovigen in de fout gingen en de kapelaans aansluitend konden corrigeren, zo hebben de Mandarijnen van Brussel de mainstream media om hun oren te luisteren te leggen en de burgers te corrigeren. De mainstream journalisten zijn de kapelaans van onze tijd. De lakeien van de macht.

Ooit werd de pers de Koningin der Aarde genoemd. De pers was toen onafhankelijk en werd door de machthebbers gevreesd. Inmiddels worden journalisten gekocht door de macht. De Duitse journalist Udo Ulfkotte werkte bij de Frankfurter Algemeine. De kwaliteitskrant van Duitsland. Hij ondervond zelf hoe de journalistiek ook hier aan de leiband liep van de macht. Ulfkotte schreef er een boek over. Het boek veroorzaakte een storm in Duitsland. Het boek is actueel en nog steeds een must-read. Maar nu een collectors item. Want toen ik het gisteren wilde bestellen bij Bol.com verscheen de tekst: Niet leverbaar. Met de toevoeging: Houd er rekening mee dat het artikel niet altijd weer terug op voorraad komt. De firma Bol.com die altijd alles heeft, had deze bestseller dit keer niet. Mijn correcte vrienden (ja die heb ik) horen mijn argwaan hierover en vinden mij een complotdenker.

Waarom ik mijn lidmaatschap van de Psychologenvereniging opzegde

Zijn het uitsluitend de mainstream media en de correcte medeburgers die u op het juiste pad houden? Nee, de deugdwang sijpelt het maatschappelijk middenveld door tot in de haarvaten van de maatschappij. Zo werd ik onlangs tot de orde geroepen door mijn beroepsvereniging, het Nederlands Instituut van Psychologen, in hun nieuwsbrief. Zij schreven of ik er toch vooral aan wilde denken mee te werken aan het bestrijden van racisme. Deze oproep schoot mij volkomen in het verkeerde keelgat en ik besloot mijn lidmaatschap op te zeggen met de volgende tekst die ik ook publiek maakte:

Zojuist mijn lidmaatschap van het Nederlands Instituut van Psychologen opgezegd na 44 jaar. De reden daarvoor is de oproep van het #NIP aan de leden om toch vooral mee te werken aan een ‘inclusieve samenleving’. Die oproep kwam na de dood van een Amerikaanse arrestant door politieoptreden en de daarop volgende protesten. Een beroepsvereniging hoort zich naar mijn mening bezig te houden met de professionalisering van het vak en met de belangenbehartiging van de leden. Een beroepsvereniging hoort zich niet bezig te houden met politieke issues. En zeker niet selectief. Krijgen we straks een pleidooi voor meer biomassa-energiecentrales? Of voor een ruimhartiger opname van immigranten? Ik ben heel goed in staat om zelf mijn politieke prioriteiten te kiezen. Ik beschouw het als incompetentie van het NIP-bestuur om in de waan van de dag dit soort deugpronk aanbevelingen rond te sturen. Een actie die in feite berust op de angst om niet correct genoeg te zijn. Mijn ergernis hierover is des te groter omdat de energie die het NIP stopt in dit soort politieke correctheid ten koste gaat van haar eigenlijke taken. Want de belangenbehartiging van de GGZ-psychologen leidde tot nogal wat ongenoegen bij de leden. Deze leek zich de laatste jaren nogal te beperken tot ‘aan tafel zitten bij gremia’.

Ik postte dit op sociale media en was vervolgens zéér verbaasd over de reacties die ik kreeg. Want: bijval! Uitsluitend bijval. Binnen een week vijfduizend keer gelezen, vijftig emoticons met opgestoken duimen of applaus en tien lezers die de moeite namen om hun instemming onder woorden te brengen. Zat ik dan op Twitter denkt u, in mijn eigen echoput? Nee dit alles vond plaats op LinkedIn waar de meeste van mijn contacten bestaan uit GGZ-professionals en -bestuurders, wat vanouds toch een enigszins linkse beroepsgroep is.

Goed nieuws: de politieke correctheid heeft nog niet overwonnen

Wat valt hieruit te concluderen? Naar mijn idee dat er veel medeburgers zijn waarbij de Politieke Correctheid zoals de Macht die verkondigt niet is aangeslagen. Dat iedereen wel weet hoe je behoort te Deugen, maar dat niet iedereen wíl Deugen. En dat er maar iets hoeft te gebeuren of men spreekt zich uit.

De afgelopen weken waren er Black Life Matters-demonstraties. In de Verenigde Staten mondde dat uit in plunderingen. In Nederland ontaardde dat in discussies over ons koloniale verleden, de noodzaak om straatnamen te veranderen en het bekladden van standbeelden.Gewone burgers dachten: waarom zegt niemand iets terug? Mij is nu gebleken dat als je wél iets terugzegt, de meerderheid van je medeburgers je steunt en van mening is dat een ongelukkig politieoptreden in de Verenigde Staten absoluut niet verward moet worden met institutionele discriminatie in Nederland.

Ten tijde van de Roomse inquisitie deden de meeste gelovigen braaf aan biecht en boetedoening. Maar ook toen al waren er vast mensen die de waarheid van de Enige Echte Moederkerk betwijfelden.

Gepubliceerd op 04-07-2020

Erdogan is de favoriete vijand van onze politici (en dat is wederzijds)

Syp Wynia

Er was een tijd dat Tayyip Erdogan de populairste Turkse politicus ooit was, in West-Europa. Hij wilde Turkije democratisch en Europees maken, zei hij na zijn eerste verkiezingsoverwinning in 2002 – met ‘Europese waarden’ en al. Zijn partij was zoiets als christendemocratisch, zei hij. Maar ook de liberalen in West-Europa vochten om zijn lidmaatschap. Niemand wilde zien dat hij een wolf in schaapskleren was.