Rosemarijn Milo

Hopeloos verliefd

op

Frankrijk!

Korte verhalen over geschiedenis, cultuur,

politiek en wat verder ter tafel komt

uitgeverij grenzenloos

Hopeloos verliefd op Frankrijk

Korte verhalen over geschiedenis, cultuur, politiek en wat verder ter tafel komt

Rosemarijn Milo

ISBN 9789461853189 paperback

2e druk maart 2022

Omslagontwerp: Eric Jan van Dorp

Auteursfoto: Yves Nicolay

Uitgeverij Grenzenloos, een imprint van:

VanDorp Uitgevers
Postbus 42
3956 ZR LEERSUM
info@vandorp.net

Kijk voor meer boeken over Frankrijk op grenzenloos.nl

Copyright©2022 VanDorp Uitgevers (deze uitgave)

Copyright©2022 Rosemarijn Milo

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voorwoord

Bij het lezen van dit mooie boek van Rosemarijn Milo moest ik denken aan het gevleugelde woord van de schrijver Miguel Torga: ‘Het universele is het lokale, maar dan zonder de muren’. Frankrijk is een groot land, toch hoef je niet overal in Frankrijk te zijn geweest om te kunnen zeggen dat je het land kent. Kennis van Frankrijk is geen optelsom van een paar reisjes hier en een paar weekendjes daar, Bretagne, Dordogne, de Côte d’Azur, Parijs… Het Frankrijk van Rosemarijn Milo spitst zich toe op de stad Metz en omgeving. Daar schrijft ze over. Maar juist in dat lokale komt heel Frankrijk in beeld. Natuurlijk heeft Metz zijn specifieke karakter, iets wat alleen al in de bouwkunst tot uitdrukking komt. De gotische kathedraal is een van de mooiste van de wereld. De gebouwen in de stad zijn de stille getuigen van een lange, roerige geschiedenis. Zo was Metz tussen 1871 en 1919 Duits gebied, het stationsgebouw dateert uit die tijd, en dat is duidelijk te zien aan de machtige Wilhelm II-stijl. Ook de namen die je tegenkomt op de zerken in de begraafplaats van de stad – die weinig onderdoet voor de Parijse Père Lachaise – wijzen naar deze vervlechting van Franse en Duitse elementen. Wat niet wegneemt dat in dit eigene van de stad en zijn omgeving heel Frankrijk zich openbaart. Ik denk hier aan de tientallen details van het alledaagse leven die Rosemarijn zo meesterlijk weet te beschrijven, of het nu gaat om de belastingaangifte of het klaarmaken van sommige gerechten, om zo maar wat noemen.

Wie zich als buitenlander in Frankrijk vestigt heeft natuurlijk ook te worstelen met de Franse taal. Een theoretische kennis van de taal is een ding, een ander is het aanvoelen van de nuances van de gesproken taal. Dat kan heel wat misverstanden opleveren. Hoe spreek je bijvoorbeeld de woorden uit die de Fransen uit het Engels hebben overgenomen – het zogenaamde ‘Frangels’? Wanneer je levenspartner een Fransman is en hij vindt dat hij ook jouw taal, het Nederlands, onder de knie moet krijgen, dan kan ook dat aanleiding geven tot de meest grappige verwarringen. Taalperikelen zijn een vaak terugkerend thema in dit boek, Rosemarijn Milo geeft ze op sappige wijze in haar brieven weer.

En dan is er de politiek, zowel lokaal als nationaal. Frankrijk is in dit opzicht echt anders dan Nederland. De burgemeesters worden door de burgers gekozen, als ze eenmaal in het zadel zitten, krijg ze dan eens weg. Toen Rosemarijn Milo in Frankrijk aankwam werd Sarkozy president. Daarna kregen we Hollande, toen Macron. De Franse politiek heeft in de ogen van de Nederlanders vaak iets potsierlijks. Het is met anekdotiek getruffeerd. De brieven van Rosemarijn Milo zijn hiervan een treffende weerspiegeling.

Is Frankrijk een land om verliefd op te worden? Ik moet denken aan de Franse uitdrukking ‘un auberge espagnol’. Een ‘auberge espagnol’ (‘Spaanse herberg’) is een uitspanning waar je te eten krijgt wat je zelf hebt meegebracht. Rosemarijn Milo is iemand die met een vrolijke, levendige blik de dingen beschouwt. Dan worden de dingen als vanzelf de moeite van het liefhebben waard. Neem daarbij een prettige, pittige schrijfstijl – en ja, Frankrijk wordt een land om verliefd op te worden.

Caspar Visser ‘t Hooft

Voor Yves en mijn andere trouwe toehoorders en lezers.

Inleiding

Deze korte verhalen over de stad Metz, haar geschiedenis en die van de omgeving, de Franse politiek en wat persoonlijke overwegingen heb ik geschreven in de loop van een aantal jaren. De jaren waarin ik heb moeten wennen aan mijn nieuwe leefomgeving na me in 2006 definitief met mijn Franse partner, Yves, in Frankrijk te hebben gevestigd. Eerst in de stad Metz en vervolgens in het dorpje Mey, gelegen onder de rook van Metz. Het zijn berichten die ik aan de achterblijvers in Nederland heb gestuurd en nu gebundeld zijn in dit boek.

De ‘Brieven uit La Dominance’ in deel 1 zijn eerder verschenen bij uitgeverij Boekscout te Soest. Ik heb er voor deze uitgave een ruime selectie uit gemaakt. De Franse vertaling van ‘Microkosmos’ (deel 2, 24) staat op de website van mijn woonplaats Mey, waarin ik om begrijpelijke redenen het woord ‘plattelandsblaaspoepen’ niet heb vertaald. ‘Places d’Armes’ (deel 2, 18) en ‘Gelijkheid’ (deel 2, 37) zijn enige tijd geleden verschenen op de website schrijverinfrankrijk.nl, ‘Gelijkheid’ ook als blog op de website hebban.nl.

Het hopeloze van mijn liefde voor Frankrijk zit hem niet zozeer in de vraag of Frankrijk mijn liefde al dan niet beantwoordt. Nee, wát er Frankrijk ook gebeurt, ik ben en blijf verliefd.

De lezer zal wel merken dat ik mij niet heb kunnen vinden in een van de laatste spellings-/taalwijzigingen. De toepassing daarvan laat ik aan anderen over.

Deel 1 – Brieven uit La Dominance

1. De stad

Na lange jaren van internationale latrelatie en vele tienduizenden kilometers (voornamelijk afgelegd door mijn Yves, dat wel) was het moment dan toch echt gekomen om te besluiten ons gezamenlijk te vestigen in Frankrijk. Dat is al een groot ding, maar de vraag drong zich op: waar dan precies? Het moest wel ergens in Noordoost-Frankrijk worden, niet te ver van de plaats waar Yves nog geruime tijd aan het werk zou zijn.

Het zag er meteen goed uit. Op de door elk van beiden gemaakte voorkeurslijst prijkte de naam Metz bovenaan. Die zat! Geen verdere discussie.

Op Yves’ vraag tot hoeveel kilometer buiten Metz ik wilde gaan, antwoordde ik dat ik helemaal niet buiten Metz, maar in de stad wilde wonen, geboren en getogen Amsterdamse als ik ben.

‘Ja, natuurlijk in de stad, maar tot hoever buiten Metz?’, was zijn antwoord. Toen ontspon zich een dialoog tussen doven zoals er zich sindsdien meer hebben voorgedaan.

‘Buiten Metz is buiten de stad!’ En: ‘Rondom Metz liggen allerlei dorpen, maar daar heb ik niets te zoeken.’

‘Hoezo dorpen, allemaal steden.’

‘Goeiehemel, helemaal geen steden, dorpen.’

‘Wat is dan volgens jou een stad?’

‘Nou gewoon, zoiets als Metz, een grote bevolkingsconcentratie met haarden van cultuur, wetenschap en meer van dat moois.’

Daarna volgde, voor ik het wist, mijn uiteenzetting over stadsrechten en andere noties waar een Fransman geen boodschap aan heeft. Een stad is volgens die mensensoort een plaats waar, afhankelijk van spreker en omstandigheden, meer dan duizend of tweeduizend mensen wonen; soms is vijfhonderd al genoeg.

Wat die discussie betreft, had ik dus buiten de waard gerekend. Het is tussen ons een beetje een gevoelig punt gebleven, de definitie van stad. De les is natuurlijk dat ‘stad’ alleen af en toe de goede vertaling is voor ville; het hangt af van de plaatselijke, historische en sociale context.

Toen die stadshobbel genomen was, en we het eens waren over een groot aantal criteria waar onze toekomstige woning aan moest voldoen, bleken we het ook snel eens te kunnen worden over een ruim en licht appartement in een nieuwbouwwijkje in wat in men Nederland een ‘inbreiwijk’ zou noemen; een witte plek, ingevuld op de kaart van een bestaande wijk, in ons geval Queuleu aan de zuidoostkant van Metz. Er staan daar allemaal kleine flatgebouwtjes, niet hoger dan vier verdiepingen, et voilà, de onze heet La Dominance.

Het moment waarop wij ons in La Dominance vestigden kon niet beter gekozen zijn: ik stond meteen oog in oog met een nieuwe episode in de Franse geschiedenis. Het was het begin van de campagne voor de presidentsverkiezingen van 2007, het gloren van een beetje hoop voor het vrouwelijk deel van de mensheid (zou er iets mooiers zijn dan een vrouw als president van Frankrijk?), van het verketteren over en weer van verklaarde tegenstanders, van oude en nieuwe leuzen, oude wijn in nieuwe zakken, en alles wat al honderd keer eerder was vertoond, maar nu net weer een beetje anders.

Het tijdperk dat zich zou verengen tot de strijd tussen Nicolas Sarkozy en Ségolène Royal, tussen de Sarkozystes en de Royalistes. Tussen de vrouw die in Frankrijk een geslaagd product van politieke marketing wordt genoemd en de man over wie al een tijdje een boek in de winkel ligt, getiteld Un pouvoir, nommé désir. Telkens als ik het zie, denk ik dat ze natuurlijk bedoelen: Un désir, nommé pouvoir!*

Metz, 27 mei 2007

* Maar één wens en die heet: ‘macht’!

2. De computer

Er zijn veel Nederlanders die vinden dat Frankrijk een mooi land is en dat het jammer is dat er Fransen wonen. Ik heb me er indertijd erg over opgewonden dat een Nederlandse minister zich in het openbaar in die zin uitliet.

Zo is het een even wijdverbreid misverstand dat Frankrijk het woord ordinateur voor ‘computer’ zou hebben bedacht in een oprisping van taalkundig nationalisme. Al in 1955 deed IBM het verzoek aan een Franse taalkundige om met een betere Franse vertaling voor computer te komen dan de letterlijke, calculateur; het ding in kwestie kon immers zoveel meer dan alleen rekenen. Zo is een zekere Jacques Perret met ordinateur op de proppen gekomen en heeft dit woord in Frankrijk ingang gevonden.

Het is overigens niet altijd Frankrijk, maar juist vaak de Canadese provincie Québec, die originele nieuwe Franse woorden levert. Aanvankelijk werd in Frankrijk voor e-mail het woord mél gebruikt, totdat in Québec elektronische post, courrier electronique, werd verenigd tot courriel en dit woord op steeds grotere schaal in Frankrijk wordt gebruikt. Naar analogie daarvan wordt ‘spam’ (wie komt nu eens met een leuk Nederlands woord?) pourriel genoemd, met daarin het woord pourri, voor rot en bedorven, (‘rotpost’ of ‘postrot’ dan maar?). Vorig jaar in Québec hebben we erg gelachen om een plaatselijke variant voor B&B (bed and breakfast), namelijk C&C (couette – dekbed – et café).

De verkiezingen hebben inmiddels Sarkozy tot president gemaakt. Er gaat geen dag voorbij zonder breed grijnzende, handenschuddende, confererende of joggende Sarko op de buis. Hij is absoluut overal tegelijk en de voorstellen om Frankrijk geheel te verbouwen vliegen je om de oren. Als je de media mag geloven is er nog nooit zo’n geweldloze revolutie als hier en nu vertoond. Het schijnt dat de medewerkers, vooral de oudgedienden van het Elysée, moeite hebben eraan te wennen hun president in een soort onderbroek voorbij te zien flitsen…

Ook de socialistische partij, die het heeft moeten afleggen in de verkiezingen, heeft moeite met Sarko. Een van hun boegbeelden, Bernard Kouchner, is tot diens rechtse regering toegetreden. De parti socialiste heeft Kouchner op staande voet geroyeerd. Maar of je daarmee nu bij de aanstaande verkiezingen de oppositiebanken vol krijgt om de vurig gewenste spaken in Sarko’s wiel te steken?

Metz, 4 juni 2007

3. De belastingaangifte

Ik zal nooit de mooie anekdote over belastingpapieren vergeten die een van mijn vroegere secretaresses me vertelde over haar dementerende moeder. De hoogbejaarde vrouw herkende nog amper haar kinderen, maar toen zij een van de welbekende blauwe enveloppen op de deurmat aantrof mompelde ze: ‘Van die club wil ik geen lid meer zijn.’

Met vergelijkbare tegenzin gingen Yves en ik aangifteformulieren halen bij de belastingdienst in Metz. Yves had wel degelijk een adreswijziging gestuurd, maar de dienst had hem nu niet weten te vinden. Voor mij was het de allereerste keer dat ik iets met de Franse belastingdienst te maken had. Die ene keer dan niet meegerekend, toen ik me een jaar geleden kwam melden op het belastingkantoor met de vraag wat ik moest doen om tijdig aangifte te kunnen doen en werd weggehoond.

De belastingdienst bleek te zijn ondergebracht op een tijdelijke locatie. De ruimte waar de aangifteformulieren werden uitgedeeld, had meer weg van een grote papierbak dan van een ordentelijk kantoor. Zoiets als wat Yves en ik bordeaus plegen te noemen, de samensmelting van bordel (bordeel) en chaos.

Thuisgekomen wisten we er ons weinig raad mee. De grootste hinderpaal was de Pacs, waarin we ons vorig jaar hebben gestort (de Pacte civil de solidarité is de wat lichtere Franse versie van het Nederlandse Geregistreerd partnerschap), wat betekent dat de aangifte gesplitst moet worden in de periode van voor en na het sluiten van de Pacs. Maar, mijn aangifte moest ook al worden verdeeld in voor en na mijn emigratie.

Dat we niet de enigen waren die pas op het laatste moment aan die aangifte hadden gewild, zagen we toen we daags daarna wensten te spreken met een van de adviseurs die de dienst ter beschikking stelde. De wachtruimte in het belastingkantoor was stampvol en er waren maar liefst twaalf deskundigen simultaan bezig het publiek van dienst te zijn. De mevrouw die ons hielp bleek vriendelijk en geduldig. De problemen evenwel groot, maar zo te zien niet onoverkomelijk. Tot ze voor de opbrengst van beleggingen, waarover ik in Nederland allang belasting had betaald, maar die toch opgegeven moesten worden, het internationale formulier tevoorschijn haalde. Daar schrok ze van. Zoveel agressieve rode letters, en nog vier vellen papier ook, daar wist ze zich geen raad mee. Wij al helemaal niet. De nood was hoog, maar de redding nabij, uit even onverwachte als onverdachte hoek. Haar ‘laat maar zitten’ klonk ons als muziek in de oren.

Er zijn trouwens momenten waarop ik me afvraag hoe andere internationale stellen hun communicatieproblemen oplossen. Situaties waarin niet een van de twee die in een ‘vreemd’ land woont, zoals ik, dat land goed kent en de taal redelijk beheerst; waarin een van de twee door een huwelijk in een ander land is geparachuteerd, of bij partners die beiden alleen maar met elkaar kunnen communiceren in een andere taal dan hun moedertaal. Bij ons komen soms misverstanden plotseling opduiken, uit de vreemdste hoeken en op de meest onverwachte momenten. Ik denk dan maar dat het zoiets is als de vlekken op Yves’ kleren, waarvan hij zegt dat die in hun schuilplaats liggen te wachten en op hem springen zodra hij langs komt; gewoon omdat ze niets beters te doen hebben.

Metz, 4 juni 2007