Polderen in Piemonte

Ank Oostland

ISBN 9789461853271 paperback

Ook verkrijgbaar als eBook

1e druk september 2022

Redactie: Ilona van Hilst

Vormgeving: Eric Jan van Dorp

Foto's binnenwerk: Ank Oostland

Om privacyredenen zijn sommige namen in dit boek gefigneerd.

Uitgeverij Grenzenloos een imprint van VanDorp Uitgevers
info@grenzenloos.nl / www.grenzenloos.nl

Kijk voor meer boeken over Italië op grenzenloos.nl

Copyright©2022 Uitgeverij Grenzenloos

Copyright©2022 Ank Oostland

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor mijn ouders Anne †1982 & Roelie †1993

Proloog

‘We dromen allemaal weleens van een nieuw leven’, antwoordde mijn naaste collega op mijn voorzichtige aankondiging dat wij naar Italië wilden verhuizen. Met een minzaam lachje richtte hij zijn aandacht weer op het computerscherm.

Hier was grover geschut nodig: ‘We hebben ons huis al verkocht.’

Dit schot was raak. Als door een wesp gestoken draaide hij zich om. ‘Echt waar?’, vroeg hij verbijsterd.

‘Ja, echt waar. We gaan deze vakantie op zoek naar een huis in Italië.’

In zijn ogen ontwaarde ik een blik van opperste verbazing, lichte bewondering en een vleugje jaloezie. Een blik die ik daarna nog heel vaak zou zien in heel veel andere ogen…

Heimwee

‘Gaat het wel goed met je?’, vroeg manlief Jack in de tweede week na onze verhuizing naar Italië. Het enige juiste antwoord had moeten luiden: ‘Ja natuurlijk!! Ik ben zo blij dat we eindelijk hier zijn.’ De verhuizing waar ik als een berg tegenop had gezien, was achter de rug. Het was fantastisch weer en nu hadden we alle tijd om te relaxen. Wat viel er in hemelsnaam te klagen? Maar, toen ik mijn mond opende om een geruststellend antwoord te formuleren, begon ik hartverscheurend te huilen. ‘Ach liefje, misschien is het toch een te grote stap voor je geweest’, reageerde Jack bezorgd.

Tja, een te grote stap… dat zou wel heel wrang zijn. We waren niet bepaald over één nacht ijs gegaan. Het was niet alsof we op een regenachtige dag tegen elkaar hadden gezegd: ‘Laten we maar naar Italië verhuizen.’ Desalniettemin leek het besef pas nu bij mij in te dalen dat dit mijn habitat was. We hadden Nederland daadwerkelijk verlaten! Ik voelde me behoorlijk ontheemd, licht wanhopig en tamelijk depressief. Nu al! Dat beloofde nog wat.

Het was geen slimme zet om een foto van onze voormalige boerderij als screensaver op mijn computer te plaatsen. Nu liet ik mij elke dag verleiden tot een imaginair rondje in de tweehonderd jaar oude rietgedekte boerderij. Elk hoekje kon ik op mijn netvlies toveren. De haard met antieke Hollandse tegeltjes, de donkergroen geverfde lage oude houten deuren, de rustieke plavuizen, de dikke oude balken, de enorm scheef aflopende vloer in de slaapkamer, het fabuleuze weidse uitzicht over de weilanden met meanderende slootjes met zicht op de enige nog werkende molenviergang in de wereld. De fruitboomgaard, de kruidentuin, het moestuintje, de vele bomen en struiken, het grote door mollen omgeploegde gazon, de weidevogels, de stampende meeuwen, de slootjes rond het huis met eenden, meerkoeten, waterhoentjes, waar elk jaar de familie Zwaan statig en vredig door het kroos dreef.

Wat had ons toch bezield om huis en haard achter te laten? Om afscheid te nemen van dierbare vrienden en familie? Weliswaar niet voorgoed, maar ze verdwenen wel enigszins uit beeld. Waarom besloten we te vertrekken naar een land waar we heg noch steg kenden? Waarvan we de taal nog nauwelijks spraken. We hadden het goed in Nederland. Heel goed zelfs. Allebei een goede baan. Dat wil zeggen: Jack een zeer goedbetaalde zij het stressvolle baan en ik een redelijk leuke en beduidend minder stressvolle (en minder goed betaalde) baan.

Dus waarom verkochten we die prachtige boerderij midden in het Groene Hart omringd door weilanden tot waar het oog reikt? ‘s Zomers stonden de koeien aan ons hek. Een rustgevender tafereel was bijna niet mogelijk. Gelegen op slechts 45 kilometer van mijn geboortestad Amsterdam waar ik maar liefst 37 jaar had gewoond. Wat kon ik daar nu ook naar verlangen. Wat wilde ik graag een tram horen rinkelen, langs de grachten struinen, even een ‘Bijenkorfje pakken’, een roomijsje eten bij v/d Linde op de Nieuwendijk, bij de boekhandels Scheltema en De Slegte struinen, de rookworstengeur opsnuiven bij de HEMA, borrelen met vrienden in een café en Indonesisch tafelen bij Oriënt in de Van Baerlestraat.

Jack werd niet getergd door enige vorm van melancholie, die liep innig tevreden rond in onze Italiaanse cascina. Gelukkig maar.

En het moet gezegd, het was zeker niet slecht toeven in Piemonte. We genoten van de prachtige heuvelachtige omgeving met op bijna elke top een lieflijk dorpje. Op heldere dagen zagen we de Alpen gloren aan de horizon. We laafden ons aan de perfect gebakken pizza’s, de heerlijke pasta’s, het goddelijke ijs en de tongstrelende wijn. We genoten van het prachtige weer. De Piemontezen waren fascinerend. Zij sloten ons in hun hart en wij hen in het onze.

En toch, en toch: diep in mijn hart bleef ik lange tijd een poldervrouwtje met een intens verlangen naar het vlakke Nederland.

Out of the blue

‘Laten we het anders maar gewoon doen’, hoorde ik mezelf zeggen toen ik op een januari-avond in 2005 terugkwam van een avondje met vrienden in Amsterdam. Daar had zich een akkefietje voorgedaan waardoor ik mij gekrenkt voelde. Het loslaten van vriendschappen stond in mijn top drie van bezwaren tegen emigratie.

‘Hè wat?’, antwoordde manlief verstoord vanaf de bank. ‘Laten we de boel maar verkopen en gaan emigreren’. Jack wist even niet hoe hij het had. Al die jaren had hij door middel van een milde vorm van psychologische oorlogsvoering geprobeerd mij over te halen deze stap te zetten en nu ins Blaue hinein, out of the blue haalde ik mijn hakken uit het zand. Zijn reactie was enigszins teleurstellend. Hij nam me niet in zijn armen om me te overladen met kussen ondertussen uitroepend: ‘Oh moppie, eindelijk!’ Nee, zo was het bepaald niet. Integendeel; de schrik sloeg nu hem om het hart. Deze gemoedstoestand duurde echter niet lang. Je moet immers het ijzer smeden als het heet is, voor je het weet werken die voeten van je echtgenote zich weer diep in het zand, moet hij hebben gedacht. De volgende dag belde hij de makelaar die ons het huis zeven jaar eerder had verkocht.

Er leek nu geen weg meer terug en nu sloeg mij weer de schrik om het hart. Had ik niet te impulsief gereageerd? Maar, er gloorde hoop. Het was nog maar de vraag of het ons zou lukken de boerderij voor een redelijke prijs te verkopen. Zonder verkoop, geen emigratie. Geen haar op mijn hoofd die eraan dacht te gaan emigreren voordat het huis zou zijn verkocht. Deze hoop werd al vrij snel de grond ingeboord. Binnen twee maanden hadden we een koper. Het zou de start zijn van vele, vele slapeloze nachten.

‘Itchy feet’

Het moge duidelijk zijn: het idee het polderende Nederland de rug toe te keren kwam niet uit mijn koker. Had het aan mij gelegen, dan zouden we nu nog steeds wonen in onze rustieke boerderij. Dan zou Jack zich nu nog steeds over de kop werken in zijn stressvolle baan. Met elk jaar weer hogere te realiseren financiële targets. Met altijd wel een paar vileine collega’s die bereid zijn een dolkje in je rug te steken met als doel je klanten in te pikken. Ik kon me levendig voorstellen dat hij daar niet tot aan zijn pensioen wilde blijven werken. De geldelijke beloning was weliswaar niet karig (de boerderij moest ergens van worden betaald) maar geld kan maar ten dele ontevredenheid en stress compenseren. Veel van Jacks collega’s waren echte work-alcoholics. Ook Jack had bepaald geen 40-urige werkweek, maar hield zich wel voor ogen dat hij werkte om te leven en niet andersom. Al vrij vroeg in onze relatie was het duidelijk dat manlief niet tot zijn pensioen zou voortploeteren, althans niet in zo’n veeleisende baan.

‘Itchy feet’ (jeukende voeten) zo noemen de Engelsen het gevoel van onrust waardoor je het nooit lang op één plek uithoudt. Jack vertoonde onmiskenbaar symptomen van deze aandoening. Hij had daarnaast een sterke behoefte aan Lebensraum. Volgens mijn huis-, tuin- en keukenpsychologie is deze gemoedstoestand terug te voeren naar zijn jeugd. (Dat lijkt me overigens altijd een solide manier om gedrag te verklaren). In 1957 besloten Jacks ouders Nellie en Sjaak te emigreren van het door woningnood geteisterde Amsterdam naar Montreal in het verre Canada. In die dagen was dat een grote stap. Het was nog maar de vraag of je ooit weer voet zou zetten op vaderlandse bodem. Ook de ouders, broers en zussen van Jacks moeder maakten de oversteek.

‘Ik zal niet rusten voordat ik mijn zoon terug heb’, vertrouwde Sjaaks moeder een andere uitzwaaiende moeder toe op het moment dat het passagiersschip de Johan van Oldenbarnevelt loskwam van de Rotterdamse kade. Zij zou slagen in haar missie. Jacks ouders besloten in 1970 terug te keren naar Nederland vanwege de onzekere Amerikaanse arbeidsomstandigheden (het gezin woonde inmiddels in Californië). Om de haverklap zat Jacks vader daar zonder werk waardoor het gezin, met inmiddels vier kinderen, geen aanspraak kon maken op een ziektekostenverzekering. Sjaak en Nellie vonden dat een onaanvaardbaar risico. In Nederland lagen de banen op dat moment voor het oprapen, zo stond althans te lezen in de brieven van Sjaaks moeder. Dit in tegenstelling tot de woningen, maar daarover werd in de brieven niet gerept. Zo gebeurde het dat Jack op 10-jarige leeftijd in Nederland kwam wonen. Hij vond het er krap. Van een ruime bungalow in zonovergoten Californië naar een bovenwoning in Amsterdam waar het gezin bij opa en oma introk. Dat zou elk kind in meer of mindere mate traumatiseren. Voor die tijd hadden ze zo ongeveer elke tweeënhalf jaar van woonplaats gewisseld. Van het kille noorden in Canada tot het zuidelijke, aanzienlijk warmere, Californië. Vriendschappen werden afgebroken voordat ze goed en wel waren begonnen. Dat hij het in een latere levensfase nog achttien jaar in Amsterdam zou uithouden, mag een wonder heten.

‘Sticky feet’

Begin 1973 namen mijn ouders mij apart. ‘We moeten je iets vertellen.’ Dit was het moment dat ik vreesde; ze zouden me nu vast gaan vertellen waar kinderen vandaan komen. Maar, dat mysterie was al opgelost; mijn zes jaar oudere zus Truus had ik ernaar gevraagd. Het was een grote schok toen zij de ‘procedure’ in grote lijnen uit de doeken deed. Ik zat er bepaald niet op te wachten om dit uit de monden van mijn ouders te horen.

De mededeling van mijn ouders was echter van heel andere aard. Ze hadden besloten dat we zouden gaan verhuizen en wel van de Marco Polostraat in Amsterdam-West naar de Egidiusstraat ook in Amsterdam-West. Volgens Google Maps is dat een afstand van 1,7 kilometer. Het is nu bijna niet meer voor te stellen dat deze verhuizing zo’n grote impact op mij heeft gehad. Maar, het waren andere tijden. We hadden geen telefoon en afspreken met mijn ‘verre’ vriendinnen werd lastig. Het betekende dat ik mijn vriendinnen na verloop van tijd niet of nauwelijks meer zag. Ik was niet blij met de verhuizing ook al snapte ik dat wonen op driehoog voor mijn zwaar astmatische vader een steeds grotere belasting werd. De verhuizing vond plaats net voordat ik de lagere school verruilde voor de middelbare. Mijn vriendinnen gingen allemaal naar dezelfde nieuwe school. Ik ging naar een school waar ik niemand kende. Een half jaar later besloten mijn negen jaar oudere broer en zes jaar oudere zus het ouderlijk huis te verlaten. Zij hadden allebei een ruime flat gevonden in de nieuwe veelbelovende woonwijk Bijlmermeer waar ze gingen samenwonen met hun partner. De vier jaren die volgden waren niet mijn gelukkigste; ik werd een onzekere puber.

Op mijn nieuwe school haalde ik hoge cijfers en mijn klassenleraar stelde aan mijn moeder voor mij naar de havo over te laten stappen. Maar, dat betekende een andere school en alhoewel het me niet lukte hechte vriendschappen te sluiten op deze mavo (het behalen van hoge cijfers bevordert niet je populariteit), zag ik de verhuizing naar weer een andere school absoluut niet zitten. Mijn ouders vonden het wel best en drongen niet aan.

Het zou later allemaal nog goedkomen toen ik na het mavo-examen naar de havo ging op het Lely Lyceum aan de Keizersgracht in het centrum van Amsterdam. Die school was een verademing ten opzichte van de enigszins strenge en saaie mavo. Op ’t Lely Lyceum heerste een vrije sfeer met veel sympathieke en enigszins vrijgevochten shag rokende (in de klas!) leraren. Hier kwam ik in vier jaar tot bloei. Eerst op de havo, maar vooral later op het atheneum. Echt hele hoge cijfers behaalde ik niet meer, maar dat deerde me niet. Dat ik eindelijk aansluiting had, maakte dat ik een stuk beter in mijn vel zat.

Mijn onzekerheid is echter nooit helemaal verdwenen. Ik blijf het liefst zitten waar ik zit en ben, op zijn zachtst gezegd, niet erg gecharmeerd van grootschalige veranderingen. Ik schiet wortel en hecht me aan huis en omgeving. Dat zullen de Engelsen dan wel ‘sticky feet’ noemen. En dan ben ik ook nog eens niet avontuurlijk ingesteld. Bij het woord ‘uitdaging’ breekt het zweet me uit en er bevinden zich altijd beren op mijn weg. Ook al weet ik dat de meeste beren het pad verlaten als je ze benadert, ik heb er altijd de voorkeur aan gegeven ze zo veel mogelijk te ontlopen.

Lebensraum

Jack en ik zijn in dat opzicht een lastige combinatie. In een poging de jeuk van zijn voeten te temperen, verruilden we in 1998 het bruisende en prachtige Amsterdam voor een uiterst pittoresk dorp onder de rook van Alphen aan den Rijn: Aarlanderveen. ‘A.s. woensdag Bingo in het dorpshuis’, las ik toen we met de makelaar het dorp binnenreden.

De boerderij was nog maar net in de verkoop en wij waren de eerste kijkers meldde de makelaar. Het was de tijd dat huizen als warme broodjes over de toonbank gingen. Je moest er snel bij zijn en dat waren we nu. We werden er tamelijk nerveus van. De tweehonderd jaar oude boerderij was een plaatje met een weergaloos uitzicht. Dat was wel wat anders dan bij je overburen op tafel kijken. Jack was erg gecharmeerd van de boerderij met de gigantische woonkamer met eiken balken en oude plavuizen vloeren. We liepen de tuin in en lieten het weidse uitzicht met de slootjes, weilanden en molens op ons inwerken. Lebensraum in overvloed hier. Jack was verliefd aan het worden. Met lede ogen zag ik het aan. Ik kon niet ontkennen dat zowel de boerderij als de omgeving ongelooflijk mooi waren. Maar, was het wel wat ik wilde? Leven op het platteland?

Na een weekend bedenktijd stemde ik toe. Hierdoor dacht ik een premature midlifecrisis op betrekkelijk slinkse en eenvoudige wijze de kop in te drukken. Het leek een perfect compromis tussen zijn ‘itchy’ en mijn ‘sticky feet’.

Het was prettig wonen in het lintbebouwde dorp midden in het Groene Hart. De cultuurschok was weliswaar groot: van het bruisende, hectische, multiculturele Amsterdam naar een landelijk agrarisch dorpje van 1500 inwoners met maar liefst vier kerken! Maar, Amsterdam lag op een comfortabele afstand. Binnen veertig minuten kon ik realiseren van mijn sokken gereden te worden in het Amsterdamse verkeer. Aangezien ik er vlakbij werkte, sprak ik op de avonden dat Jack vergaderingen had, vaak af in Amsterdam met vrienden of collega’s. De navelstreng was dan misschien iets gevierd, van volledig doorknippen was geen sprake.

Nova Scotia

Als het aan manlief had gelegen dan zouden we in de jaren negentig al zijn geëmigreerd. Hij wilde naar Canada. Aangezien Jack in Montreal is geboren, beschikt hij over de Canadese nationaliteit en kan hij zich daar zonder problemen vestigen. Als zijn echtgenote zou ik me daar aan zijn zijde hebben kunnen scharen. Het oostelijke schiereiland Nova Scotia bekoorde hem in het bijzonder. Ook mij trouwens. Nova Scotia heeft een ruig landschap, maar er zijn ook lieflijke dorpjes met veel Victoriaanse houten huizen met veranda’s met daarop de obligate ‘rocking chairs’. Een plaatsje als Lunenberg is, met de in verschillende kleuren geschilderde houten huizen, zelfs een Unesco werelderfgoed. De Atlantische Oceaan is er nooit ver weg. We hadden daar tijdens onze vakantie zitten mijmeren over het overnemen van een motel. We hebben dit plan nooit doorgezet omdat al die fraaie beelden van Nova Scotia vervaagden op het moment dat ik weer voet zette op Nederlandse bodem. Dan daalde het besef in wat het runnen van een motel ook inhoudt: vele bedden opmaken, het afhalen van al dan niet besmeurde lakens, het leeg peuteren van doucheputjes, ontevreden klanten geduldig te woord staan, je zorgen maken over de bezettingsgraad. En dat allemaal heeeeeel erg ver van Nederland. Met onze move naar het Groene Hart had ik dit toch allemaal mooi voorkomen.

Een aantal jaren ging het best goed. We genoten volop van de rust en ruimte. Het was fijn thuiskomen na een drukke, lange kantoordag. Maar, na een jaar of vijf begon de onrust Jack weer parten te spelen. De molens, weilanden, slootjes, zwanen, eenden, koeien en schapen waren niet voldoende om Jacks onrust definitief te temperen. Ik had beter moeten weten.

Door een merger (gewone mensen noemen dat een ‘fusie’) met een ander accountantsbureau voelde Jack zich steeds minder senang op zijn werk. Er ging een andere wind waaien binnen het bedrijf; er ontstond een ballerige en brallerige sfeer. Weer begonnen Jacks voeten onbedaarlijk te jeuken.

Zwakjes probeerde ik nog het gemis van zijn familie als argument aan te voeren (vooral zijn moeder). Maar, hoezeer hij ook aan hen is gehecht, het was niet voldoende reden hem in het zijns inziens benauwde bekrompen Nederland te houden.

Ook wat de financiële argumenten betreft, stond ik zwak. Als de verkoop van de boerderij gunstig zou verlopen, dan zouden wij het met een flink matiger consumptiepatroon misschien wel kunnen uitzingen tot aan ons pensioen. Wat nog resteerde was mijn argument van de vriendschappen. In de loop der jaren hadden we een leuke vriendenkring opgebouwd. Die was weliswaar bescheiden van omvang, maar het waren vrienden met wie ik me zeer verwant voelde. Jack hechtte daar minder aan. Ook daarvoor ligt de verklaring mijns inziens in zijn jeugd. Door de vele verhuizingen kregen vriendschappen geen kans zich te ontwikkelen.

Afbrokkelen

Aanvankelijk lukte het me mijn voeten ferm in de Aarlanderveense veengrond te houden. Wanneer we gingen wandelen en Jack mij voor de zoveelste keer deelgenoot maakte van zijn hersenspinsels over een leven buiten Nederland, dan hoorde ik het aan en reageerde niet of hooguit heel lauw. Ondertussen voelde ik mijn verzet jaar na jaar, maand na maand, beetje bij beetje afbrokkelen. ‘Waarom zouden we het eigenlijk niet gewoon doen?’ Dat was een gedachte waar ik mezelf steeds vaker op betrapte. Mijn ouders leefden niet meer en we hebben geen kinderen. Dat zou al een hoop emotionele ellende schelen. Misschien dat ik ook werd gestimuleerd door al die Ik vertrek-achtige programma’s met tenenkrommende situaties waarvan je dacht: ‘Als zij het al aandurven, waarom wij dan niet?’ Ik begon steeds vaker te dagdromen over een nieuw leven in een ander land. En om niet meer te hoeven werken op je 45e… wie wil dat nou niet?

En toen was daar dat akkefietje in mijn vriendenkring waardoor ik mijn verzet definitief opgaf. Was ik misschien onbewust op zoek naar dat duwtje? Zo schokkend was het akkefietje namelijk niet. Wat maakt het ook uit, de kogel was door kerk en die had ik er zelf doorheen geschoten.

Uiteindelijk hebben we geen gebruik hoeven te maken van de diensten van een makelaar. Onze overburen zagen de overstap van hun saaie nieuwbouwwoning naar die rustieke boerderij aan de overkant wel zitten en in het voorjaar van 2005 bezegelden wij onderling de verkoop. Zo bleef ons de rompslomp (en kosten!) van een makelaar bespaard. Geen talloze bezoeken van potentiële kopers, geen open dagen waar je de hele dag moet zitten wachten op bezoekers met op de salontafel een ‘stukje’ gezelligheid in de vorm van een door de makelaar meegebracht Kaaps viooltje. Geen rondleidingen met potentiële kopers die je huis kritisch onder de loep nemen. ‘Oh, de vloer loopt wel erg scheef hier!’ ‘De charmes van een oud huis’ had ik me voorgenomen te antwoorden.

Ja, het scheelde flink wat onrust dat we de verkoop zo vlot en soepel hadden kunnen regelen. Met de overburen kwamen we overeen dat de definitieve overdracht uiterlijk 30 juni 2006 plaats zou vinden. We hadden dan nog ruim een jaar de tijd om een nieuwe stek te vinden en ook voor hen gaf dit gelegenheid kopers te vinden voor hun huis. Daarmee werd ook mijn laatste hoop op het blijven in Nederland de grond ingeslagen. Onze handtekeningen onder het koopcontract bezegelden ons vertrek uit Nederland.

Dorpse tam-tam

‘We moeten heel snel een keer afspreken. Ik heb gehoord dat jullie je huis hebben verkocht en willen emigreren.’ Hoe was Jacks collega en tevens goede vriend dat in vredesnaam te weten gekomen? Hij wist wel dat we met plannen rondliepen, maar niet dat we al in een zo’n vergevorderd stadium waren. In al onze wijsheid had het verstandig geleken het nieuws vooralsnog niet rond te bazuinen op Jacks werk. Er kon altijd een kink in de kabel komen. Bovendien weet je nooit wat voor gevolgen zo’n mededeling kan hebben. Er was nog tijd zat om iedereen op de hoogte te stellen.

We wisten niet hoe gauw we met de vriend een datum moesten prikken voor een etentje in een poging hem het zwijgen op te leggen. Uit zijn verhaal bleek dat de dorpse tam-tam op volle toeren had gedraaid. De schilder die nog wat laatste klussen in ons huis had verricht voordat ons stulpje in de verkoop ging, hadden we verteld dat we zouden gaan emigreren. We hadden er niet bij stilgestaan dat hij dat aan de grote klok zou gaan hangen. Erg naïef van ons, maar wij wisten niet dat hij een neef was van onze buren die bevriend waren met dorpsgenoten die een paar huizen verderop woonden. Deze waren op hun beurt weer goed bevriend met de ouders van de echtgenote van onze vriend/collega. Ik was het anonieme Amsterdamse leven gewend. Daar wist je nauwelijks wat je buurman of buurvrouw deed voor de dagelijkse kost. Tijdens het etentje beloofde Jacks collega met de hand op zijn hart onze emigratieplannen niet wereldkundig te maken. Hij vond het eigenlijk wel een vermakelijke situatie en had begrip voor ons stilzwijgen tot dan toe. We hadden de situatie weer onder controle.

Barre winter

Met de eerste soepel genomen hobbel van de verkoop van ons huis, konden wij ons gaan richten op de invulling van ons nieuwe leven. Operatie Canada was door mij vakkundig en definitief om zeep geholpen. Ik vond mijn opoffering om Nederland te verlaten al groot genoeg en was vastbesloten op Europese bodem te blijven. ‘Gelukkig’ is mijn schoonmoeder bang om te vliegen. Dit argument was te goed om te laten liggen. Jack bleek hier gevoelig voor. De band tussen moeder en zoon is namelijk heel hecht. Bijna Italiaans echter met het essentiële verschil dat mijn schoonmoeder zich nooit bezitterig opstelt ten aanzien van haar enige zoon. Bepaald een ideale schoonmoeder. Menig Italiaanse vrouw is jaloers op me, weet ik nu.

Ook het toeval hielp een handje mee om Canada voorgoed van tafel te vegen. In dat jaar was de winter extreem streng in Noord-Amerika. Het oosten van Canada staat weliswaar bekend om het winterse klimaat, maar zelfs voor Canadese begrippen was het een barre winter. Mijn oog viel in die periode op een minuscuul krantenartikel met daarin de melding dat op Nova Scotia de noodtoestand was uitgeroepen vanwege extreme winterse omstandigheden. In korte tijd was er een onvoorstelbare hoeveelheid sneeuw neergedaald die het dagelijks leven volledig lam had gelegd. Ik knipte het minuscule artikel uit en plaatste het strategisch op het bureau van manlief. And the rest is history zoals een Engels spreekwoord luidt. Manlief, afkerig van al te winterse toestanden gaf zijn plan naar Canada te verhuizen op.

Onze focus richtte zich daarna op West-Europa. We wilden wel enige verwantschap voelen met ons toekomstige woonland. Dat hadden we bijvoorbeeld niet met Roemenië of Hongarije. Ook al waren we daar nooit geweest en waren de huizenprijzen er onwaarschijnlijk laag.

In ons hart zijn wij verstokte anglofielen. De Britse prachtige landschappen, de lieflijke dorpjes en stadjes. We vonden het altijd een genot in boekenwinkels en op car boot sales rond te struinen, om wandelingen te maken in een prachtige omgeving, om te eten in de zo typische Britse rustieke pubs. En dan zijn Britten ook nog eens erg aardig en hebben ze een geweldige sense of humour. Maar, anglofiel of niet, het Britse klimaat was voor ons de bottleneck. Onze anglofilie houdt op daar waar de regen begint. De vele verregende vakanties stonden in ons geheugen geprent. Als we dan toch gingen emigreren, dan naar een aanmerkelijk zonniger en warmer land.

Bij warm en zonnig, dan denk je al snel aan Spanje. We zijn echter nooit echt begeesterd geraakt door Spanje. Visioenen van drukke costa’s met te veel Nederlanders en Engelsen, fish & chips en kroketten, bleven opdoemen. We schrapten Spanje van ons lijstje.

Frankrijk trof eenzelfde lot. Het Franse stokbrood, de croissants en een zachte welriekende camembert zijn onweerstaanbaar. En ook daar zijn lieflijke landschappen en allerschattigste dorpjes. Vanwege mijn baan bij de Nederlandse importeur van Renault, waar we in kantoortijd de mogelijkheid kregen Franse les te volgen (lang leven het Franse chauvinisme), was ik het Frans redelijk machtig. Ook Jack kon zich redelijk redden in deze taal. In de jaren tachtig hebben we vaak gekampeerd in Frankrijk. Toch zijn we nooit francofielen geworden.

Tijdens onze laatste vakantie in Frankrijk kwam ik met stoom uit mijn oren terug op de Provençaalse camping na een bezoek aan de plaatselijke bakker. ‘We gaan nooit meer naar Frankrijk!!!’, riep ik. Jack keek me geamuseerd aan en wachtte op een toelichting. ‘Staat die Franse troel me te verbeteren terwijl ze zelf geen woord over de grens spreekt!’, verklaarde ik nog steeds behoorlijk geagiteerd. De bakkersmevrouw had me gewezen op het feit dat ik de onbepaalde lidwoorden van croissant en baguette door elkaar haalde: ‘C’est un croissant et c’est une baquette!’, corrigeerde ze mij luid articulerend. Hetgeen op zich al bijzonder was, want de Fransen zijn niet zo van het articuleren.

Was mijn felle reactie niet wat overdreven? Ja, waarschijnlijk wel. Maar, als verzachtende omstandigheid wil ik aanvoeren dat het bepaald niet de eerste keer was dat ik of totaal niet begrepen werd of dat ik op arrogante wijze werd gecorrigeerd. Terwijl mijn Frans behoorlijk was en ook nog eens met een fraaie Franse tongval. Nee, Frankrijk kreeg een vette streep.

‘Hot’ Toscane

‘Zijn jullie nog nooit in Italië geweest?’ Onze vrienden konden het niet geloven. ‘Maar, dat is echt iets voor jullie. Daar moeten jullie echt eens naartoe’. Inderdaad, nog nooit hadden we voet gezet op Italiaanse bodem. Met een licht schaamrood op de kaken moet ik bekennen dat vooroordelen ons hadden weerhouden af te reizen naar de laars van Europa. Want, stonden er in de Kampioen (het lijfblad van de ANWB) niet altijd van die horrorverhalen over in Italië afgezette en beroofde landgenoten? Ook zagen we er tegenop vakantie te houden in een land waarvan we de taal niet spraken. Dat was geen steekhoudend argument, want dat gold ook voor landen als Spanje, Portugal en Griekenland waar we wel op vakantie waren geweest.

Maar, in de jaren negentig was Toscane ‘hot’ en dus een ‘must’. Nu waren (en zijn) we niet zo trendgevoelig, maar diep in ons hart wilden ook wij die weelderige Toscaanse villa’s op die groene heuvels met de obligate cipressen weleens met eigen ogen aanschouwen.

In 1993 deed zich een goede aangelegenheid voor de stap te wagen. Dat jaar ging een langgekoesterde wens van Jack in vervulling, hij kocht een klassieke cabrio: een Triumph TR4a IRS uit 1966. En laat de internationale TR-meeting dat jaar nou net in Italië plaatsvinden! Weliswaar niet in Toscane, maar in de Dolomieten. In een vlaag van lichte verstandsverbijstering en overmoed besloten we met onze klassieke bolide op vakantie te gaan naar Italië. Eerst naar Toscane en op de terugweg zouden we via de Dolomieten huiswaarts keren. Zo sloegen we twee Italiaanse vliegen in één klap. We schaften een mini-kampeeruitrusting aan: tentje, opvouwbare wasbak en watertankje, 1-pitsgastoestel en compacte roltassen. Samen met een flinke voorraad Triumph reserve-onderdelen (die nog goed van pas zouden komen) paste het allemaal net.

In Zwitserland volgden we niet langer de snelweg en reden we met de kap open waardoor de machtige bergen en felgroene weides een overweldigende indruk maakten. De donkerhouten chalets en hutjes met de uitbundig bloeiende geraniums aan de balkons oogden overdreven lieflijk. Het was alsof we door een modeltreinenlandschapje van Faller toerden. We voelden de stress van de dagelijkse beslommeringen uit ons wegvloeien. We boekten een kamer in een uiterst pittoresk hotel in Hospental net voor de Gotthardpas. Na een weldadige douche streken we neer op het terras waarlangs een klaterend beekje met helder koel water ons nog verder liet ontspannen. Ook de wijn deed in dit opzicht een duit in het zakje. ’s Avonds deden we ons tegoed aan een kaasfondue en dronken nog meer wijn waarna we ons beneveld naar de kamer hesen. Onder de dikke donzen dekbedden vielen we in een diepe slaap. De hotelrekening die we de volgende dag kregen voorgeschoteld, ontnuchterde ons volledig. Zwitserland was in 1993 ook al aan de prijzige kant.

Het was die ochtend behoorlijk fris en aangezien we de pas zouden nemen en met de kap open wilden rijden, kleedden we ons dik aan. Bij de Zwitsers-Italiaanse grens stond een rij auto’s. Een Italiaanse douanebeambte stond de inzittenden van de auto voor ons geagiteerd toe te spreken. Ik voelde een onbehaaglijk gevoel in mij omhoog kruipen. Mannen in uniformen hebben dit effect op mij. Ook in het Amsterdamse openbaar vervoer had ik er altijd last van als er kaartcontroleurs de tram inkwamen. Ook als ik wel keurig mijn strippenkaart had afgestempeld.

De auto voor ons mocht uiteindelijk doorrijden en, de goden zij gedankt, ook tegen ons gebaarde de douanebeambte minzaam dat we Italië mochten binnentreden.

Na het mooie Zwitserland kon het Italiaanse landschap ons niet direct bekoren. Het was een stuk rommeliger, minder geordend en ook beduidend minder groen. We namen de snelweg en koersten richting de Povlakte. Italiaanse snelheidsduivels scheerden langs ons heen. Dat deed de spanning in de auto behoorlijk oplopen. Ook werd het allengs warmer en we zweetten de auto uit, aangezien we nog getooid waren in onze ‘Gotthardpas’-outfit. We besloten te stoppen bij een wegrestaurant om ons te ontdoen van een paar lagen kleding. Ook wilden we nu weleens een echte Italiaanse cappuccino nuttigen. In het restaurant was het een chaos en een kakofonie van druk pratende Italianen. Jack begaf zich naar de bar en begreep uit de gebarentaal van de barman dat je eerst een bonnetje bij de kassa moet halen voordat je iets kunt bestellen. Dit gedaan hebbende probeerde Jack zich wederom een weg te banen naar de bar en de aandacht te trekken van de barrista. De hem omringende Italianen waren hierin aanmerkelijk meer bedreven. De cappuccino was weliswaar van een perfecte kwaliteit (en spotgoedkoop), maar kon niet bewerkstelligen dat we ons erg senang voelden.

De chaos en de herrie gaven ons een onbehaaglijk gevoel. We verlangden terug naar het saubere, geordende en rustige Zwitserland. Maar, zo snel gaven we ons niet gewonnen. De Toscaanse heuvels wachtten op ons. We vervolgden onze weg en in Toscane verlieten we de snelweg. We werden direct een stuk relaxter. Niet ver van Lucca streken we neer op een kleine stille camping. Na het opzetten van ons tentje daalden we te voet af naar het dorpje. We aten een goddelijke pasta in een eenvoudig restaurant. De wijn danste als een engeltje over onze tong. Als toetje kregen we een hemelse tiramisu voorgeschoteld. We voelden een ongekende sereniteit neerdalen in lichaam en geest. Het was het begin van een weergaloze vakantie. Wat de Spanjaarden en de Fransen niet lukte, dat kregen de Italianen wel voor elkaar. Wij werden verliefd op het land en de mensen. Toch had ik toen niet kunnen bevroeden dat wij dertien jaar later de sappige Hollandse polders achter ons zouden laten om ons te vestigen in dit land van pasta en pizza.

In de laatste week van onze eerste Italiaanse vakantie leek het toch nog fout te gaan. Jack maakte met onze oldtimer een tamelijk krappe inhaalmanoeuvre. Helemaal Italian style!

De ingehaalde Italiaan in kwestie leek daar niet van gecharmeerd. Kilometers lang kleefde hij aan onze klassieke bumper. We besloten in het volgende dorpje te stoppen voor de lunch en ook om de Italiaan van ons af te schudden. Hij stopte ook en stapte onmiddellijk uit. ‘Daar zal je het hebben!’, dacht ik terwijl mijn hart in mijn schoenen zonk. ‘Che bella macchina!!!’ riep hij terwijl hij op ons afliep. Het niet beheersen van het Italiaans was voor ons geen obstakel om te begrijpen dat zijn woorden allesbehalve vijandig waren bedoeld: hij was verliefd op onze auto. We trachtten een conversatie op gang te brengen, maar aangezien de Italiaan geen Engels sprak en wij geen Italiaans, bleef het bij het uitwisselen van gebaren en vriendelijke blikken. Wel begrepen we dat hij een sportzaak had in hetzelfde dorp. We namen afscheid en gingen op zoek naar een restaurant. Eenmaal terug bij de auto zagen we, toen we de afdekhoes terugsloegen, twee T-shirts liggen met daarop het logo van zijn sportzaak. Die man is misschien wel verantwoordelijk voor het feit dat wij nu in Italië wonen.

Na die eerste vakantie in 1993 gingen we nog vaak in Italië op vakantie. Dat we geen Italiaans spraken was voor de Italianen geen enkel probleem. Zij herhaalden gewoon datgene wat ze hadden gezegd op steeds luidere toon in de veronderstelling dat we het dan wel zouden begrijpen. Over articuleren gesproken! Als we een enkel Italiaans woord eruit wisten te persen, dan zag je de Italiaanse ogen twinkelen. Niks geen ten hemel geslagen ogen. Een verademing ten opzichte van de Fransen.

Het staat me niet meer precies voor ogen wanneer we de knoop definitief doorhakten, maar op een gegeven ogenblik was het voor ons allebei duidelijk: La Bella Italia viel de eer te beurt ons nieuwe thuisland te worden.

Teletubbiesheuvels

Ooit was Jacks oog gevallen op een artikel over Piemonte, een regio in het noordwesten van Italië. Een nog tamelijk onbekend gebied. Dat klonk ons als muziek in de oren. Toscane is prachtig maar erg duur en het wemelt er van de toeristen. Op campings zochten wij altijd een plekje tussen de Italianen en probeerden het contact met landgenoten zoveel mogelijk te vermijden. Hetgeen nog niet eens zo makkelijk was.

We besloten Piemonte in de zomer van 2004 nader te verkennen en dan ook maar meteen Ligurië (provincie aan de Bloemenrivièra) en Il Veneto (in het noordoosten). Onze eerste stop was een B&B in Nizza Monferrato in Piemonte gerund door een Zuid-Afrikaans/Engels echtpaar Peter en Christina die daar vijf jaar eerder waren komen wonen. We hingen aan hun lippen toen ze vertelden over hun ervaringen. Weliswaar was ik op dat moment nog niet overtuigd dat we de stap zouden gaan zetten, maar oriënteren kon geen kwaad leek me.

Naast de B&B runden Peter en Christina een wijngaard. Het werd Jack al snel duidelijk dat daar nooit zijn ambitie zou komen te liggen. Christina vertrouwde ons toe dat Peter zich eigenlijk altijd zorgen maakte wat betreft de wijngaard. Als het stormde, als het hagelde, als het onweerde en als het lang niet regende. Een groot deel van hun wijngaard was ook nog eens weggespoeld. De nieuwe aanplant zou pas vijf jaar later weer een behoorlijke oogst opleveren. Daarbovenop was de prijs van wijn behoorlijk gekelderd. De B&B hield de boel in financieel opzicht gaande. Overigens leek ons het runnen van een B&B ook allesbehalve ideaal. Ik heb een grondige hekel aan bedden opmaken en Jack is zeer gesteld op zijn privacy.

Daar in Nizza Monferrato werden we verliefd op het lieflijke heuvelachtige groene panoramische landschap. ‘Teletubbiesheuvels’ noemde Jack ze. Het ontbreken van massatoerisme vonden we een groot pluspunt.

Na een week vertrokken we naar Ligurië waar we gek werden van de vele scooters die ons links en rechts voorbij suisden. In Sanremo vluchtten we naar de snelweg. We streken neer in het gebied van de Cinque Terre. Vijf zeer snoepige dorpjes met pastelgekleurde huizen die bijna overdreven idyllisch tegen de rotsen staan opgepropt. Het was september en nog steeds struikelde je over de vele toeristen.

Il Veneto was weliswaar een stuk gemoedelijker en we lieten de uit deze streek afkomstige Prosecco rijkelijk vloeien, maar ook deze regio stal niet ons hart. We hadden spijt dat we niet Le Marche hadden aangedaan in deze vakantie. Maar, toen Jack een jaar later op een website van een Piemontese makelaar een link opende met daarin een overzicht van de aardbevingsgevoelige Italiaanse regio’s, vinkten we Le Marche ook af als toekomstige bestemming.

Dus toen ik op die bewuste januari-avond in 2005 de kogel door de kerk had geschoten en niet veel later de verkoop van de boerderij rondkwam besloten we dat we die zomer in de regio Piemonte op huizenjacht zouden gaan.

De makelaar

‘Hè, Nederlands, dat hoor je hier niet vaak. Zijn jullie op vakantie of wonen jullie hier?’, klonk het in onvervalst Nederlands. We hadden net die ochtend met een Italiaanse makelaar drie huizen bekeken. Aangezien ons Italiaans nog allerbelabberdst was en de makelaar geen Engels sprak, hadden we de hele ochtend Frans gesproken. Ons droomhuis had er niet bij gezeten. Wel een ‘eventueel, misschien, als we echt niets anders kunnen vinden’.

‘Nou, we zijn nu op vakantie maar we zoeken een huis’, antwoordde ik. De vrouw bleef nu staan. In haar ogen meende ik een gretige blik of misschien zelfs wel eurotekens te ontwaren. ‘Oh, maar wij verkopen ook huizen. Wat zoeken jullie?’ Bij het noemen van ons budget en wensen werd haar man gemaand zich in ons gesprek te mengen. ‘Günther, diese Leute suchen ein Haus’, zei ze tegen haar man. ‘Ja, mijn man is Duits.’ Dat begrepen wij nu ook. ‘Weet je wat? Jullie gaan met ons mee naar huis en dan laten we meteen wat objecten zien.’

Hun huis was schitterend gelegen met een prachtig uitzicht over de Piemontese heuvels. Daar kreeg je meteen een ‘dat-wil-ik-ook-gevoel’ van. Ze dirigeerde ons naar hun terras waar Günther en Margreet ons onder het genot van een glaasje water, wat foto’s van te koop staande huizen lieten zien. Nadat wij een keuze hadden gemaakt begon Margreet druk te telefoneren om afspraken te regelen. De gretigheid droop van haar af. Het was wel duidelijk dat ze ons niet door haar vingers wilde laten glippen. Vooral toen ze hoorde dat we ons huis in Nederland al hadden verkocht. Wij zouden twee dagen later verder trekken dus regelde ze dat we met haar diezelfde middag drie huizen konden bekijken.

We waren al behoorlijk moe van de ochtendsessie met de Italiaanse makelaar. Mede daardoor begon de op onze achterbank zittende en aan een stuk doorratelende Margreet ons op de zenuwen te werken. ‘Jullie moeten wel Italiaans gaan leren als je hier wilt komen wonen’. Verbluffend goed advies, dat we daar zelf niet aan hadden gedacht! Gelukkig kon ik haar ertoe verleiden Nederlandse dropjes te nuttigen. Dat temperde haar woordenstroom. ‘We rekenen drie procent commissie en dat is niet onderhandelbaar. Maar, we bieden daarvoor wel goede aftersales-service. Trouwens de prijs van het eerste huis dat we gaan bekijken is al heel scherp. Er zit heel weinig onderhandelingsmarge in’. Fijn toch die Nederlandse directheid!

Gammele stopcontacten

Onze zoektocht had zich tot dan toe geconcentreerd op het gebied ten zuiden van Asti. De dag ervoor hadden we een oude wijnboerderij bekeken in Nizza, maar dat was een opknappertje zoals wij dat pleegden te noemen en dat was zacht uitgedrukt. Makelaars noemen het ook wel ‘in originele staat’ en daar was in dit geval geen woord van gelogen. Prachtige oude deuren, bakstenen plafonds, granito vloeren, maar alles in een groezelige staat. Ik vond het fascinerend om te zien, maar de prijs was dusdanig hoog waardoor onze handen niet gingen jeuken. Bovendien was een project als dit niet waar wij naar op zoek waren. Met een Zwitserse makelaar bekeken we drie huizen in beduidend betere staat, maar die waren dan ook aan de prijzige kant en hadden allesbehalve de uitstraling van een droomhuis.

Makelaar Margreet nam ons mee naar een dorpje op zo’n vijftien kilometer ten noorden van Asti. Dat was voor ons een onbekend gebied. Er waren veel minder wijngaarden, maar daardoor oogde het landschap gevarieerder. Ze wees ons de weg naar een voormalige wijnboerderij in een gehuchtje met ongeveer twintig huizen. Toen we de binnenplaats van de boerderij opreden, was het voor ons al meteen duidelijk: dit was absoluut niet wat we zochten. Het was een huis van ruim twintig meter lang met twee verdiepingen met luiken die overduidelijk al jaren geen lik verf meer hadden gezien. Het stucwerk aan de buitenkant zag er ook verontrustend authentiek uit. Dit was overduidelijk een restauratieproject. Wij zochten een huis dat af was. In Nederland hadden we in onze twee laatste huizen de nodige verbouwingen gehad en dat riep geen warme herinneringen op. Ik had (en heb) een grondige hekel aan alle rompslomp die verbouwingen onvermijdelijk teweeg brengen. Altijd gaat er wel iets mis. In de boerderij in Aarlanderveen kon ik feilloos de plek ín het plafond aanwijzen waar de aannemer per ongeluk doorheen had geboord bij het verwijderen van de badkamervloer. Trouwens ook in ons Amsterdamse huis hadden wij een plek in de woonkamer waar de aannemer door het plafond was gegaan. Om dan een verbouwing te organiseren in een land waarvan je de taal nog nauwelijks spreekt, dat vond ik verre van aanlokkelijk! Een plafonnetje witten of een muurtje verven, daar draaiden we onze handen niet voor om, maar zeker niet meer dan dat.

Maar, de uiterst vriendelijk ogende Italiaanse eigenaresse was in alle haast opgetrommeld (het was een tweede huis) en stond ons verwachtingsvol op te wachten. We konden het niet over ons hart verkrijgen rechtsomkeert te maken. Dus volgden wij gedwee Margreet. ‘We gaan eerst naar boven’, kirde ze. Op de eerste verdieping waren maar liefst vijf tamelijk ruime kamers in originele staat. Plukjes stopverf probeerden wanhopig het flinterdunne glas in de door houtworm aangetaste sponning te houden. Vanuit gammele stopcontacten liepen ielige elektriciteitsdraden over de muren naar het plafond. Originele terracotta vloeren die ooit rood moeten zijn geweest, waren verzadigd met vele jaren stof en daardoor grijs uitgeslagen. Het beige en bruin in de badkamer bracht ons terug in de jaren zeventig. Over twintig jaar zou dat misschien weer helemaal in zijn, maar nu oogde het vooral heel erg gedateerd.

We onderdrukten de neiging er ‘doorheen’ te kijken. We wilden weliswaar een huis met karakter, maar hier hadden we geen zin in, hoe mooi het ook zou kunnen worden. Wederom voor de vorm volgden we de nog immer ratelende Margreet naar de begane grond. Die bleek al grotendeels gerenoveerd. Hier zagen we keurig gestuukte muren, ook nog een paar originele vloeren, maar dan wel in goede staat. Ik voelde mijn weerstand afbrokkelen. In het gerenoveerde deel van de keuken stond een prachtige nieuwe roze marmeren dubbele spoelbak. ‘Die kost alleen al € 3000,-’, tetterde de makelaar. En toen ging ze ons voor in de voormalige stal die was omgebouwd tot woonkamer en eetkamer. We vergaapten ons aan de prachtige bakstenen gewelfde plafonds. De ramen en vloeren waren al gerenoveerd op tamelijk smaakvolle wijze. We voelden allebei een verontrustende weekheid opborrelen.

Op de binnenplaats stond tegenover het huis een brede portico (een soort carport). ‘Daar kan je nog wel twee appartementen maken’, probeerde Margreet de potentie van deze ruimte aan te prijzen. Dat leek ons overigens volstrekt onmogelijk, maar het ontbrak ons aan energie haar tegen te spreken. ‘Laat haar maar raaskallen’, dachten we. Vanuit het huis keek je op de binnenplaats. Vanaf de binnenplaats was er zicht op een hoge rij bomen die het dorpje met zijn majestueuze kasteel aan het oog onttrok. Vanaf de hoger gelegen heuvel naast het huis was er wel fenomenaal uitzicht op het kasteel van Frinco met daarachter glooiende heuvels waarop dorpjes zich uiterst pittoresk aftekenden.

Via de keuken was de toegang tot een gigantische ruimte met aarden vloer, de zogenaamde cantina. Hier stonden nog oude wijnopslagtanks. Het huis had ongelooflijk veel ruimte en bood veel mogelijkheden. Voldoende ruimte voor logeerkamers, studeerkamer, aparte eetkamer, een ruime woonkamer, grote keuken. Bij het huis hoorde een stuk grond van maar liefst 15.000 m2. Dit was gelegen rondom de boerderij zodat er ook niets voor, naast of achter je gebouwd kan worden. Er was veel privacy en toch lag het niet geïsoleerd. Dat alles voor een prijs ver onder ons budget. Maar, de gedachte aan dat vele opknapwerk liet onze ratio overheersen.

We namen afscheid van de sympathieke en goedlachse eigenaresse en gingen met de makelaar verder op pad om nog twee huizen te bekijken. Bij elk huis rende ze als een bezetene naar binnen om alle ramen en luiken open te gooien om de lichtinval te optimaliseren. Haar pogingen waren tevergeefs; de sombere en naargeestige atmosfeer van deze twee huizen liet zich niet verdrijven. Bovendien waren ze te duur, te gedateerd en/of te origineel. Dat er in een van de huizen konijnen werden gehouden in een ruimte die ooit slaapkamer was, hielp niet mee ons te enthousiasmeren. Er zat blijkbaar een grens aan ons vermogen ‘door een huis heen te kijken’. In ditzelfde huis liet de eigenaresse met onverholen trots de ruime (ook zeer gedateerde) badkamer zien. ‘Bello, molto bello’, riep Margreet, terwijl ze er in het Nederlands aan toevoegde: ‘Nou die sloop je er natuurlijk meteen uit.’