Charles den Tex

Schijn van kans

Uitgeverij De Geus

breda 2012

© Charles den Tex, 2002

Eerste uitgave De Geus bv, Breda 2007

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Graphistock/Imagestore

isbn 978 94 621 8004 8

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur/Brood en Tekst bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de twaalfde druk, 2011.

19

Elke ontdekking begint met opletten, maar Matti had nergens oog voor. Het weekeinde leek een eindeloze herhaling van minuten. In het licht of in het donker, wakker of in slaap. Het maakte weinig uit. Ze voelde zich zwaar en zinloos, een emmer vol modder die ze overal mee moest zeulen. Dus stapte ze in haar auto en reed naar Rijpwetering.

‘O kind, wat zie je eruit.’ Haar moeder vond bijna altijd dat Matti er slecht uitzag. Die mening was meer gebaseerd op onbegrip voor haar manier van leven dan op haar werkelijke fysieke gesteldheid. Het was een formule die nog maar een fractie van de oorspronkelijke betekenis had. Een bezwering waarmee haar moeder liet weten dat de trots die ze voelde voor haar dochter altijd op de tweede plaats kwam achter de zorgen die ze zich om haar maakte. Zonder het te beseffen creëerde ze daardoor een afstand, omdat de constatering was verworden tot een oordeel dat met elke herhaling harder aankwam.

Met een kantoorbaan en denkwerk kwam Matti nou eenmaal minder buiten dan haar moeder. Een blos op de wangen had ze sinds de laatste wintersportvakantie niet meer gehad en die was drie jaar geleden. Zelfs de herinnering eraan was al verbleekt.

‘Dag mam’, zei ze.

Haar vader keek naar heel andere dingen. Hij herkende de werkdruk en de dagelijkse verplichting te presteren. Ook al was de brouwerij waar hij meer dan vijfendertig jaar aan de bottellijnen had gestaan heel wat anders dan de financiële specialist waar zijn dochter werkte, hij wist wat een baas was, een eigenaar of een chef. Hij kende de steeds hogere eisen die werden gesteld.

‘Is ’t af, meissie?’

‘En de rest.’

‘Nou, kom nou maar binnen, heb ik koffie.’ Haar moeder liep voor hen uit, maar draaide zich na twee stappen alweer om. ‘En laat dat kind nou niet zo op de stoep staan.’

De koffie was zwart en sterk. Haar moeder redderde, zij roerde in haar kopje en haar vader luisterde naar wat ze vertelde over het keiharde werk, de lange uren en het grote succes. Dat ze erover dacht ontslag te nemen, hield ze nog maar even voor zich.

‘Ik begin wel een beetje genoeg te krijgen van die baan’, zei ze. Een veilige opmerking en het was nog waar ook.

Haar moeder was het er onmiddellijk mee eens, maar dat lag meer aan haar mening over werkende vrouwen dan aan haar begrip van de situatie.

‘Ach, wat weet jij daar nou van?’ zei haar vader.

‘Ik kan toch horen wat ze zegt? Wanneer heb jij voor het laatst zo hard moeten werken?’

De kans op een gesprek ging verloren in het gehakketak tussen haar ouders, die er allebei van overtuigd waren dat ze wisten wat goed voor haar was. Binnen de kortste keren kon ze er geen woord meer tussen krijgen. Haar ouders reageerden op elkaar en daarin fungeerde zij slechts als aanleiding.

‘Ik ga even naar buiten’, zei ze. Ze liet de koffie en de koek staan en liep door het kleine keukentje naar achteren. Via de keukendeur kwam ze op een plaatsje van grindtegels. Tussen het schuurtje aan de ene kant en de garage aan de andere kant was de ruimte beperkt, een meter of zeven van links naar rechts, maar pal daarachter strekte Holland zich uit tot de horizon. Vetgroen gras vulde het zicht, hier en daar geaccentueerd door populieren die als uitroeptekens in de weilanden stonden. Langzaam en diep ademend liep ze van het terras af, de tuin in en verder, door naar het hek helemaal aan de uiterste rand, zo’n veertig meter van het huis. Voorzichtig leunde ze op de houten afscheiding tussen de tuin en het achterliggende agrarische land. Het hek was in perfecte staat. Verzorgd, onderhouden, netjes. Net als alles bij haar ouders. Alles had zijn plek en alles was af en klaar. Elke verandering was een verstoring.

Ze zoog haar longen vol lucht en probeerde zich af te zetten tegen het weidse uitzicht. Dit platte, zware land moest stevig genoeg zijn om van af te springen, maar hoe harder ze probeerde, hoe dieper het land onder de zeespiegel leek te zakken.

Het eind van de middag was donker, regen viel met het fanatisme van een religieuze beweging.

‘Blijf toch eten’, zei haar moeder. ‘Ik heb genoeg.’

‘Je ziet niks op de weg.’ Haar vader wees naar buiten. De wereld was gehuld in donkergrijs. Water gutste in stromen van het dak en kolkte door de regenpijpen. De smalle weg voor het huis stond blank.

‘Ach, lukt wel,’ zei ze, ‘het regent hier wel vaker.’ Ze zoende haar ouders, trok haar jas over haar hoofd en holde naar de auto. Even later schoof ze aan in het langzaam rijdende verkeer tussen Hoofddorp en Schiphol. Haar gedachten maalden voort, cirkels waar zij nauwelijks iets over te zeggen leek te hebben. Eén ding kwam keer op keer naar de voorgrond. Als ze zich afzette tegen iets anders leidde dat onherroepelijk tot beweging en het was maar helemaal de vraag of ze daarmee was gediend. Ze moest zich niet het gevecht van een ander laten aanpraten. Net zo min als de voortdurende confrontatie tussen haar ouders een reden was om er zelf aan mee te doen. Hun strijd was echt, maar niet met haar.

Hetzelfde gold voor Dellenge. Wat hij precies aan het doen was, wist niemand, maar het ging hem niet om haar. Zij deed er helemaal niet toe, voor haar tien anderen. Hij was in gevecht met zichzelf.

Het was niet haar gevecht en op de een of andere manier moest Dellenge dat begrijpen. Ze had haar besluit genomen en bij dat besluit hoorde actie. Niet na het weekend, maar nu.

Na de Schipholtunnel koos ze de rechterbaan en reed door de hozende regen naar Bussum. Ze belde om te zien of hij thuis was. De telefoon ging een keer of vijf over voordat er werd opgenomen.

‘Dellenge.’

‘Met mij.’

‘Matti?’

‘Ja.’

‘Zeg het eens, wat kan ik voor je doen?’

‘Thuis zijn.’

‘Dat ben ik al.’

‘Blijven, dan.’

‘Voor jou? Altijd.’

‘Zo lang hoeft nou ook weer niet’, zei ze.

20

Hij was er wel en hij was er niet. Overal in het grote huis waren lichten aan, maar niemand reageerde op de deurbel. Zijn auto stond voor de garage op het pad en door de grote, openslaande deuren van de zitkamer zag ze het beeld van de televisie flikkeren.

Matti klopte op het raam. Harder en harder. Er kwam geen reactie. Ze wilde roepen, maar het nachtzwarte onweer en het gierende besef dat er iets niet klopte, blokkeerden het geluid in haar keel. De afwezigheid van leven duwde de aanwezigheid van het huis naar de voorgrond. Er was zoveel en het was bij lange na niet genoeg. De leegte zoog haar naar zich toe.

Druipend van de regen holde ze om het huis heen en zocht naar een ingang. Een deur naar de bijkeuken was open en zonder zich een moment te bedenken stormde ze naar binnen. Ze liet een spoor van regenwater achter in de keuken en de gang. Midden in de grote hal stond ze stil. Keek om zich heen.

‘E.D.?!’ riep ze. ‘Hallo!’

Het bleef stil. Vanuit de gangen en kamers om haar heen kwam geen enkel geluid. Alleen het vette ploppen van waterdruppels op de natuurstenen vloer weerklonk in de ruimte. Aan de wand tegenover haar tikte een ouderwetse staartklok de seconden ongebruikelijk hard weg. Met elke beweging van de slinger leek het uurwerk het recente verleden van zich af te schoppen. Ze huiverde. Weer riep ze, haar stem galmde door het lege huis.

Ze liet de druipende jas van haar schouders glijden en liep naar de eetkamer. Niemand. De woonkamer. Niemand. Een leeg glas op een tafeltje naast de bank, tegenover de televisie die geluidloos nieuwsbeelden door de kamer flitste. cnn. Jachtig keek ze verder. Serre, werkkamer, slaapkamers, nergens vond ze een teken van het leven dat ze zocht. Tegen de tijd dat ze de badkamer bereikte, had ze zich op het ergste voorbereid, en dat was bij lange na nog niet genoeg. Hijgend probeerde ze zich overeind te houden. Haar vingers om de rand van de wastafel geschroefd.

Dood zag Dellenge er eigenlijk veel aardiger uit. Dat was misschien wel het engste van de situatie. Zijn lange, arrogante lijf had opeens iets aandoenlijks, alsof het zich geen raad wist met alle ambitie en gespannen verhoudingen die daaraan vastzaten. Ongemakkelijk lag hij tussen de badkuip en de douchecel op de grond van de badkamer. Zijn hoofd in een onhoudbare positie ten opzichte van de rest van zijn lichaam. In zijn nek moest iets definitief gebroken zijn.

Voorzichtig stak Matti haar hand naar hem uit. Raakte hem aan. Warm nog. Of niet? Wat voelde ze? Ze duwde zachtjes tegen zijn schouder.

‘E.D.?’

Zijn overhemd was los. Blote voeten. De ene beduidend witter en dunner dan de ander, geknakt onder aan zijn been. Een arm tegen de muur, de andere op de grond, de nagels krabbend aan het spiegelende marmer.

‘E.D.?’

Zelfs nu was zijn naam niet meer dan de afkorting ervan, de abstractie van een verleden, een familiegeschiedenis teruggebracht tot twee letters en twee punten. Dellenge was nooit Ernst geweest, maar een onpersoonlijke combinatie van tekens. Dat zei iets over hem. Hij leefde in een wezenlijk andere wereld dan de rest van de mensen, het volk. Afstand bewaren was cruciaal om de integriteit van zijn leven te bewaken. Het was scheef, vertekenend en misleidend, maar het was niet anders.

Het zei misschien meer over haarzelf, over haar bereidheid hem te zien in zijn eigen vertekening. Nu draaide alles een kwart slag en zag ze de zijkanten van haar rechtlijnige gelijk. Ze verbaasde zich over het gebrek aan omvang.

Onzeker boog ze zich voorover en probeerde hem om te draaien, maar door de manier waarop hij was gevallen lag hij bijna klem. Ze greep zijn schouder en trok. Het lichaam wiebelde een beetje, maar bleef liggen waar het lag.

Wanhoop overviel haar. Ze pakte zijn arm om hem uit de hoek trekken. Het lukte niet, ze had te weinig grip op de gladde stof van zijn overhemd. Ze greep zijn hand en voelde voor het eerst dat hij kouder was dan ze verwachtte. Door de gedaalde lichaamstemperatuur was de hand geen hand meer, maar een vlezig iets, zonder gevoel, zonder leven.

Ze gilde en liet los. Vertwijfeld wilde ze het met zijn voeten proberen. Ze boog voorover, stootte haar billen tegen de wastafel, verloor haar evenwicht en viel voorover. Schreeuwend graaide ze om zich heen, houvast zoekend dat er niet was. Haar vingers gleden langs de glimmend gladde tegelwanden en met een gesmoorde plof landde ze boven op het levenloze lichaam van Dellenge. Haar adem stokte in haar keel, ze verstijfde en tegelijkertijd dreunde haar hart in haar keel. Plotseling was ze bang dat een verkeerde beweging hem alsnog pijn zou kunnen doen en alles nog erger zou maken dan het al was. Angstige gedachten en vreemde emoties joegen elkaar op, haar lijf reageerde. Met moeite kon ze een neiging tot kokhalzen onderdrukken. Ze hield een hand voor haar mond en duwde zich naar achteren, weg van het lichaam dat steeds duidelijker dood was.

Eindelijk stond ze weer overeind, een hand aan een van de wastafels om zich in evenwicht te houden, de andere voor haar mond om haar ademhaling te controleren. Het was net of haar kleren anders voelden, plakkerig of magnetisch of besmet. Wat eigenlijk? Ze veegde over haar jasje, klopte, beschaamd om haar eigen gebaren en haar onmacht iets te kunnen doen.

Waar was Désiree? dacht ze. En waarom heeft zo’n groot huis dan ook zo’n stom, klein badkamertje? Met die gedachten wist ze zichzelf los te weken uit de paniek. Ze draaide zich weg van Dellenge en zag haar eigen gezicht in de spiegel. Enorme ogen, zwart en ontregeld, waren op de vlucht voor wat ze hadden gezien, zochten rust in vertrouwde beelden van onveranderlijke dingen als muren, vloeren en deuren.

Voorzichtig stapte ze over zijn benen heen en verliet de badkamer. Ze holde door de gang terug naar de keuken. Na drie glazen water, die ze gulzig naar binnen goot, hing ze hijgend tegen het aanrecht. Ze vulde het glas nog een keer en liep ermee naar de hal, op zoek naar de telefoon. Bij 112 kreeg ze een kalme, professioneel pratende vrouw aan de lijn die snel de juiste informatie van haar kreeg, allerlei beslissingen nam en aanwijzingen gaf. Een paar minuten later hing Matti op en wachtte op de mensen en dingen die zouden komen.

Voor het eerst sinds ze binnen was, keek ze om zich heen. Nu niet meer op zoek naar Dellenge, maar naar de herkenning van wat ze eerder had gezien. Twee keer was ze hier als gast geweest, samen met anderen. Om het succes van projecten te vieren, had Dellenge het hele team en alle betrokken relaties uitgenodigd voor een uitgebreide borrel met aansluitend diner. Vrouwen in het lang, mannen black tie. Haar entree in de wereld van geld en chic, binnenglijdend op de laatste golven van de beurshausse in 1999. Het was het staartje van de tijd waarin de fusie- en overnamebranche werd beheerst door de woorden ‘eten of gegeten worden’ en door de angst ergens ‘tussen tafellaken en servet’ te eindigen. Eenvoudige beeldspraak die niet meer dan een overzichtelijke menukaart nodig had. Die eenvoud werd tijdens buffetten en diners ruimschoots gecompenseerd. Nu keek ze geschrokken om zich heen. De combinatie van dood en stilte greep haar aan. Ze ging zitten op een stoel in de gang, niet te ver van de voordeur en wachtte stilletjes tot ze buiten auto’s hoorde.

Politie en ambulancepersoneel deden opvallend geruisloos en aandachtig hun werk. Kalm, maar niet nonchalant. Voordat het lichaam van Dellenge werd opgetild en weggehaald waren er allerlei vragen te beantwoorden. Wie ze was, waarom ze in het huis was, hoe ze was binnengekomen. Elk antwoord werd opgeschreven of ter plekke gecontroleerd. Haar gang door het huis werd gereconstrueerd totdat ze naast een politieman weer in de badkamer stond.

‘Heeft u het lichaam nog aangeraakt?’

‘Nee, eh, ik bedoel, ja, eigenlijk wel, ja, nogal.’

‘Nogal?’

‘Ik probeerde hem uit die hoek te trekken, om te draaien, en...’

‘En?’

‘Toen ben ik gevallen.’

De politieman keek haar met grote ogen aan. ‘U bedoelt dat u op meneer bent...’

Ze knikte.

‘Juist.’ De man keek om zich heen, nam de beschikbare ruimte in zich op. ‘Helemaal?’

‘Hoe bedoelt u, helemaal?’

‘Languit?’

‘Ja, languit, ja.’

‘U heeft hem dus aangeraakt?’

‘Dat kan je wel zeggen.’

‘Nee, ik bedoel, met uw handen. Vingers en zo?’

‘O, op die manier, eh, wat moet ik daarop zeggen?’

‘Wat u van hem heeft aangeraakt, meer niet.’

Haar gedachten sprongen plotseling heen en weer, van het moment dat zij het huis binnenkwam tot haar val in de badkamer. Had ze hem aangeraakt? Ja, natuurlijk, maar wat? Wat had ze met haar handen gedaan? Had ze zijn gezicht aangeraakt? Zijn nek? Zijn hals?

‘Ik weet het niet’, zei ze. ‘Het is te gek, ik kan het me nu al niet meer herinneren. Zijn hand, zijn linkerhand heb ik vastgepakt en zijn gezicht heb ik gevoeld, zijn wang, maar verder...’

Tranen stroomden zonder enige belemmering over haar wangen. Ze had niet gedacht dat ze nog zou huilen, maar opeens was er geen houden meer aan. Haar emoties hadden het gaatje in de verdediging gevonden en mepten alle beheersing in één grote haal aan de kant.

‘Neem rustig uw tijd’, zei de politieman. Hij reikte haar een tissue aan en wendde zich van haar af. Door de tranen heen zag ze hoe de man zich over Dellenge boog en stelselmatig elk deel van het lichaam bekeek. De kleding eerst. Broek, overhemd, onderhemd. Zijn jasje, schoenen en sokken had hij ergens anders al uitgedaan. Daarna bekeek hij het gezicht, de nek en de hals. De linkerhand waar ze aan had staan sjorren. Voorzichtig draaide hij de hand om. Niets. Hij stond op, leunde met één hand tegen de muur, over Dellenge heen, en bekeek de rechterhand die in een gebalde vuist omhoog stond in de hoek tussen de douchecel en de muur van de badkamer. Met zijn balpen wrikte hij in de vuist tot er een klein glinsterende dingetje uit viel. Hij boog zich nog verder voorover om het van de grond op te rapen. Even later stond hij met een opengevouwen hand voor haar. In zijn palm lag een oorbelletje. Een simpel witgouden ringetje. Schitterend in eenvoud.

‘Is deze misschien van u?’ vroeg hij.

‘Nee’, zei ze.

‘Misschien van zijn vrouw?’

‘Misschien?’ Ze schudde haar hoofd. ‘Weet u waar mevrouw Dellenge is?’

‘Niet echt’, zei de politieman. ‘Maar ik begrijp dat zij vanochtend naar het buitenland is vertrokken.’