Charles den Tex

Code 39

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Eerder verschenen bij Uitgeverij Prometheus, Amsterdam

© Charles den Tex, 1998

Eerste uitgave De Geus bv, Breda 2004

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Image Store/Solus Images/Steve Cicero

isbn 978 94 621 8012 3

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur/Brood en Tekst bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de achtste druk, 2008.

2

In zijn kamer heerste de koele stilte van een goed geïsoleerd hotel. Stegger douchte en trok schone kleren aan. Drie keer per dag verkleden leek hem in dit klimaat een vereiste. In de spiegel bekeek hij zichzelf. Hij streek met zijn rechterhand door zijn dunne, blonde haar. Een uur in de zon en zijn gezicht was al schrikbarend rood geworden. Hij moest een petje hebben, anders verbrandde hij hier levend.

Met zijn vlakke hand sloeg hij op zijn buik. Stegger kende zijn eigen beperkingen en kon daardoor zijn kwaliteiten vaak opvallend goed benutten. Hij was verkoper. Managen kon hij niet. Delegeren van verantwoordelijkheden was voor hem iets tegennatuurlijks. Als je een verantwoordelijkheid had, dan moest je die vasthouden. Anders was het geen verantwoordelijkheid meer. Hij zag die dingen simpel. In een team werken was voor hem een bezoeking. Het betekende dat hij niet meer zijn eigen gang kon gaan. Zijn intuïtie volgen. Hoe groter het team, des te erger het was. Vergaderingen in karakterloze kantoorkamers, marktanalyses en strategieën bespreken, evalueren en bijsturen. Stegger gruwde ervan. Met zichzelf ging het nog net, maar met anderen, collega’s, was hij een ramp. Hij deed zijn mond niet meer open en negentig procent van wat anderen zeiden, bleef niet langer hangen dan strikt noodzakelijk.

Zijn kracht was zijn feilloze gevoel voor belangen en posities. Als Stegger een kamer in liep, kon hij binnen een paar minuten aangeven wie welke positie had in de pikorde van het bedrijf. Dat was de basis van zijn verkoopsucces, want hij wist altijd met wie hij waarover moest praten; wie welke beslissing kon nemen zonder door anderen te worden teruggefloten. Daarom werd hij door zijn klanten gewaardeerd. Hij deed nooit een beroep op mensen buiten hun eigen bevoegdheden. Door hem werden zij zakelijk en effectief. Beslissers. En voor dat heerlijke gevoel betaalden zij hem met forse orders. Een team kon zijn effectiviteit binnen een dag volledig verwoesten. De paar keer dat hij was gedwongen als lid van een marketing- en verkoopteam te werken, had hij geen order geplaatst.

Bij Holland Elektro Componenten Industrie was hij op zijn plaats terechtgekomen. Hooggespecialiseerde elektronische onderdelen die in China werden vervaardigd, als het moest precies zoals de klant het wilde. heci had in de loop der jaren een netwerk van agenten, producenten en verschepers opgebouwd waarmee in principe elke order kon worden geleverd. Kleine oplagen met veel maatwerk en hoge marges, net zo goed als enorme oplagen van standaardonderdelen met minimale marges. En alles wat daartussen zat.

Voor Stegger was het ideaal. Zijn bewegingsvrijheid was maximaal. Pas als de order was geplaatst, werden de onderdelen geproduceerd. Nooit hoefde hij een paar miljoen druksensoren te verkopen, omdat deze nog ergens in een magazijn op de plank lagen. heci had geen voorraden. De opzet was perfect, gemaakt voor Jan Stegger en heci wilde Jan Stegger niet meer kwijt.

Tegen die achtergrond was het begrijpelijk dat hij naar Dubai was gestuurd. Hij wilde hier niet zijn, dat was hem na anderhalve dag al duidelijk. De temperatuur verlamde hem. Liever reed hij in zijn Ford Mondeo door de Nederlandse polders. Toen hij eergisteravond de aankomsthal van het vliegveld van Dubai verliet, was zijn leven op slag veranderd. Halfacht ’s avonds, nacht al, zesendertig graden. Hij had zijn koffer op het trottoir neergezet en was erop gaan zitten. Met dode ogen keek hij naar de donkere hitte. Met elke stap die hij zette, zeulde hij een indringende warmte met zich mee, die als een permanente ongewenste intimiteit aan zijn lichaam zat. Overal. Van zijn tenen tot zijn kruin, van zijn kruis tot zijn oksels leek het alsof iemand hem met klamme, warme handen betastte. Op datzelfde moment begon hij te zweten en hij wist dat hij een complete mentale ommezwaai moest maken, wilde hij in dit land ooit nog een moment van rust kennen.

Als ergens posities en belangen speelden, dan was het wel hier. De verdwijning van Robert Lendt had vrijwel onmiddellijk een gat geslagen in de anders continue stroom orders uit de regio. Hoe sneller dat gat werd gedicht, des te geruster men in Amsterdam zou zijn. De angst voor het verlies van de regionale markt was reëel en kon heci financieel aan de rand van de afgrond brengen. Met omzetten van een slordige twintig miljoen per kwartaal was hier te veel te verliezen.

Het Dubaise bedrijf, Daretco, de Dutch Arabian Electronics Trading Company, dat samen met een lokale Arabier was opgezet, dreef op de inbreng van heci. Het was een overzichtelijk verkoopkantoortje, met drie werkkamers en een vergaderkamer, een wc en een minuscuul keukentje waar een grote ijskast en een koffiezetapparaat de belangrijkste voorzieningen waren. De complete inrichting bestond uit drie bureaus, net zo veel telefoons, een fax, twee computers, een kopieerapparaat, wat ladekasten, een vergadertafel en drie airco-units, in iedere kamer één. Aan de muur hingen posters van Dubai en Nederland. Woestijn en polders. Groen en geel. Daartussen zaten Christine en Kalyan, de twee werknemers van Daretco, een secretaresse en een administratief medewerker.

Gisteren was hij er voor het eerst geweest. De aanblik had zijn humeur niet direct verbeterd. Er hing de verloren sfeer van mensen met een baan, maar zonder werk. Uitzichtloos en deprimerend. De enige redding was de airco. Het was er aangenaam koel en kennelijk hield Lendt niet van rommel en chaos, want het kantoor was schoon en netjes.

Christine en Kalyan reageerden uitbundig op zijn komst. Stegger was hun hoop op nieuwe activiteit en nieuw leven voor de zaak. In hun ogen en stemmen fonkelde de verwachting dat alles nu weer goed zou komen. Zo goed en zo kwaad als het ging probeerde hij hun vragen te beantwoorden. Om te beginnen over mister Robert, over zijn verdwijning en wat er met hem was gebeurd. Af en toe stelde hijzelf ook een vraag, maar het was al snel duidelijk dat hij daar beter mee kon wachten. Hun angst en onzekerheid lagen te dicht aan de oppervlakte. Voor hen gold hetzelfde als voor Sanjay in het hotel: zodra hun baan er niet meer was, om wat voor reden dan ook, liep hun verblijfsvergunning af en was de kans groot dat zij kort daarna zouden worden teruggestuurd naar India.

Dus nam Stegger ruim de tijd voor een uitgebreide kennismaking. Met zijn grote lijf bewoog hij omzichtig door de beperkte ruimte van het kantoor. Hij sprak rustig, langzaam, zonder hen op te jagen. Hij hield niet van poespas of gewichtigdoenerij. Hij dronk koffie en water en praatte met deze twee mensen die al weken niets hadden gehoord, behalve dat er een nieuwe man uit Nederland zou komen.

‘Alles is op orde, mister Jan’, zei Christine na ongeveer anderhalf uur. Haar grote, bruine ogen straalden boven een felrood gestifte mond en onder een enorme bos gitzwart haar. Het was tijd om het over de zaak te hebben. Kalyan beaamde dit enthousiast.

‘We kunnen zo aan het werk’, zei hij.

‘Jullie misschien,’ zei Stegger, ‘maar ik niet.’ Hij spreidde zijn armen zo wijd als hij kon. ‘Ik weet nog niets. Ik weet dat ik in Dubai ben en dat dit het kantoor van Daretco is. Ik weet wat wij kunnen verkopen, alles namelijk als het maar elektronische onderdelen zijn, maar dan houdt het echt op. Ik weet niet eens waar ik hier in de buurt naartoe moet om een beetje goed te eten en dan hebben we het toch over de essentiële dingen in het leven.’

Kalyan veerde op. ‘Hier de deur uit, rechtsaf en dan op de tweede hoek links. Heel goed, niet duur.’ Zijn diepliggende, donkere ogen verraadden de terugkerende pret die voor veel mensen uit India normaal scheen te zijn, maar die voor Stegger nieuw en intrigerend was. Het ongegeneerde genieten van contact met anderen had iets kinderlijks. Niet naïef, maar ontwapenend.

‘Juist,’ zei Stegger, ‘morgen zit ik daar. De eerste beslissing is genomen. Het gaat goed. Nu de rest nog.’

Kalyan had een overzicht gemaakt van de verkopen van de laatste twaalf maanden. Alle opdrachten per klant, op datum bij elkaar, zodat hij in één oogopslag kon zien wie, wanneer, voor hoeveel had besteld. De totalen klopten redelijk met de getallen die Stegger in Nederland had gehoord. Alleen de namen van de bedrijven waren nieuw. Aan dergelijke uitsplitsingen was op het hoofdkantoor geen behoefte. Hij bestudeerde de overzichten, maar de lange lijst Arabische bedrijfsnamen zei hem niets. Wel was in één keer duidelijk, dat ook hier de tachtig-twintigregel opging. Tachtig procent van de omzet werd gehaald bij niet meer dan twintig procent van de klanten.

Hij vouwde het overzicht op en legde het in zijn koffertje. Aan Christine vroeg hij namen van contactpersonen voor die bedrijven. Ook zij had zich voorbereid en gaf hem een lijst, compleet met telefoonnummers.

Stegger leunde achterover en legde zijn handen op zijn achterhoofd. Het was bijna zes uur, de werkdag zat erop. ‘Voor vandaag lijkt mij dit meer dan voldoende’, zei hij. ‘Hier moet ik eens rustig naar kijken, voordat ik weet hoe we verdergaan. Dus,’ hij stond op, ‘hoogste tijd om naar huis te gaan. Kantoor is gesloten!’

Christine en Kalyan keken hem verbouwereerd aan.

‘Niet goed?’ vroeg Stegger.

‘Naar huis? Nu?’ Kalyan keek op zijn horloge.

‘Ja.’ Stegger begreep het niet. ‘Of zeg ik iets stoms?’

‘Nee, nee, niet stom, maar...’

‘Maar wat?’

‘Wij werken altijd tot acht uur, mister Jan. Vaak tot negen uur.’

Stegger slikte. Ongelovig keek hij de twee, plotseling gedweeë werknemers aan. ‘Echt waar?’

Zij knikten.

‘Negen uur! Daar hou ik helemaal niet van’, zei Stegger. ‘Dat zijn geen tijden voor ontwikkelde mensen.’ Hij rolde de mouwen van zijn overhemd weer naar beneden en knoopte de manchetten vast. ‘We zien wel. Nu gaan we in elk geval naar huis, want er is hier toch niets meer te doen. Oké?’

Christine gaf hem een sleutel van het kantoor en terwijl iedereen zijn spullen bij elkaar raapte, stond Stegger bij een van de bureaus. Hij pakte een dik zwart boek. ‘Is dit de bureauagenda?’ vroeg hij aan Christine. Met zijn duim bladerde hij door de bladzijden.

Ze knikte.

‘Bezwaar als ik die ook even meeneem?’

‘Nee, natuurlijk niet, mister Jan.’

‘Geen persoonlijke afspraken?’

Zij schudde haar hoofd. ‘Maakt u zich geen zorgen.’

Hij stopte de agenda in zijn koffertje. ‘Om jou’, zei hij, ‘maak ik me geen zorgen. Het is de rest van de wereld waar ik over inzit.’

Vanuit dat kleine kantoortje realiseerde Lendt een miljoenenomzet. Natuurlijk stonden daar alle ervaring, middelen en mogelijkheden van het Nederlandse bedrijf achter, maar toch was het een prestatie waar Stegger even stil van was. De contacten van Lendt moesten goudgerand zijn, anders was het niet te doen. Indrukwekkend. Raadselachtig. Maar ja, er waren wel meer raadsels omtrent Robert Lendt. Zoals: waar hij was en waarom hij weg was. En wie die mannen waren geweest?

In Amsterdam was hem met zoveel woorden gezegd zich er niet mee te bemoeien. ‘Dat handelt de politie daar af’, had Vrijns gezegd. Zijn algemeen directeur hield van duidelijke beslissingen. ‘Wij zitten daarbovenop. Via BéZet, natuurlijk. Bovendien zul je je handen vol hebben aan de business daar. En ik weet uit eigen ervaring hoeveel tijd dat kost.’ Hij lachte. ‘Dus Jan, geen avontuurlijk gedoe. Je bent daar in een heel ander land. Een heel andere cultuur. Hou daar rekening mee. Dat wilde ik even zeggen.’

Vrijns en Stegger begrepen elkaar wel. Hun aanpak was alleen wezenlijk verschillend. Vrijns vond dat je dingen kon afspreken en vervolgens geen rekening meer hoefde te houden met de details van de praktijk. Intussen hadden ze hem wel in hetzelfde appartementenhotel gezet, moest hij met dezelfde mensen werken in het kantoortje waar Lendt had gewerkt, en moest hij alle klanten van Lendt opzoeken. Niet dat daarin veel keus was, maar hij kon het niet negeren.

‘Maak je geen zorgen’, had hij gezegd. ‘Ik speel geen spelletjes. Vroeger verloor ik al met Monopolie. Later met poker. Daarna ben ik ermee opgehouden.’

Lunch, dacht Stegger. Hij keek op zijn horloge. Bijna één uur. Geen wonder dat hij zich flauw voelde. Daarna door naar het kantoor. Hij pakte zijn koffertje en verliet het hotel.

Buiten op de stoep stak hij zijn hand in de lucht en binnen een minuut zat hij in een taxi.

‘Beniyas Road’, zei hij. Het was de boulevard aan de andere kant van de Creek, de inham van de zee die als een riviermonding de stad Dubai in tweeën splitst. Aan Beniyas Road lagen de grote hotels, banken en kantoorgebouwen. Eigenlijk was het grootste deel van de boulevard opgeofferd aan het internationale zakenleven. Hoge torens van beton en glas overheersten het beeld. Alleen aan de kop van de Creek, in de wijk Al Ras, was iets te vinden van een Arabische stad. De goudmarkt en de kruidenmarkt lagen er verscholen in kleine, overdekte steegjes en passages. Volle, rijke geuren en de schittering van meer goud dan hij ooit bij elkaar had gezien, bestormden de zintuigen. In de schaduw van de overkappingen drong het felle zonlicht in strakke, parallelle banen door. Stof en fijn zand dwarrelden in scherpe kolommen door de lucht. Overal stonden de smalle stoepen volgepakt met uitgestalde koopwaar. Mannen en jongens trokken oude, houten handkarren op bovenmaatse luchtbanden door de kleine straatjes. Beladen met balen kruiden, dozen met elke denkbare soort moderne elektronica, pakken textiel en kleding en God mag weten welke andere consumentenartikelen, werden de karretjes snel en vrijwel geluidloos door de volle straten gemanoeuvreerd.

Overal in de buurt waren eettentjes en restaurants. Arabisch, Indiaas, Pakistaans, Chinees, Iraans, Japans, Libanees, tot en met alle internationale fastfood- en snackketens die hij kende.

Hij betaalde de taxi en stapte uit. Op de stoep sloegen vermoeidheid en honger toe. De aanpassing aan dit zinderende land vergde meer dan hij had verwacht. Geuren van gegrild lam, tandoorikip, tabouleh, humus, uien, knoflook en een eindeloze variëteit aan kruiden drongen zich aan hem op. Het leek wel of ze overal vandaan kwamen, alsof hij midden in één enorme keuken stond voor het hele land. Om hem heen liepen mensen met de doelgerichte vertraging die hij steeds beter begon te begrijpen. Op weg, maar met zo min mogelijk inspanning. In de schaduw van gebouwen, luifels, winkelingangen en van de paar bomen in de buurt zaten en lagen groepjes mannen en jongens te wachten tot het heetste moment van de dag voorbij was. De algehele sfeer leek loom en lusteloos, maar dat was hij niet. Hij was domweg verstandig. Praktisch. Elke overdreven activiteit was uitsloverij die duur betaald moest worden.

Stegger sloeg rechtsaf een van de kleine straatjes in en twee blokken verder, precies zoals Kalyan had gezegd, lag links op de hoek een restaurant, waarvan hij de geuren inderdaad niet kon weerstaan. Hij stapte een ruim en vol restaurant in. Een ober ving hem op en bracht hem naar een vrij tafeltje, helemaal achterin. Het was er koel en prettig. Met enige moeite wurmde hij zijn brede lijf in het smalle bankje. De ober verdween en kwam even later terug met een glas, een fles bronwater, een grote schaal olijven en augurken en een mand met stukken plat, warm brood. Hij schonk het water in en keek Stegger vriendelijk aan. ‘Kip of vis?’ vroeg hij.

Stegger had even nodig om te begrijpen dat de volledige menukaart zojuist mondeling was voorgedragen. ‘Kip of vis?’ herhaalde hij.

‘Ja.’ De ober bleef vriendelijk.

‘Kip.’

‘Heel goed’, zei de man. Hij draaide zich om en was weg, opgeslokt door de dichte menigte mannen die soms met zes tegelijk om de kleine formicatafeltjes gepakt zaten. De meesten van hen in de luchtige, ruime Arabische en Indiase kleding. Kleurig, lang en soepel, elke beweging van het lichaam voortzettend in een vloeiende golf van textiel. De gesprekken kregen daardoor het karakter van een trage lentebries. Rustig, ongehaast, met een eigen reden en een eigen momentum. Om hem heen hoorde hij talen die hij niet eerder had gehoord. Zangerig, soms staccato en gutturaal, dan weer dansend in een onherkenbaar ritme van klanken, maar altijd beheerst, zonder stemverheffingen en zonder de luidruchtige punctuatie van lachsalvo’s en te hard gebrachte kreten van instemming die hij uit Amsterdam gewend was.

Er zaten, nu Stegger het wat nader bekeek, alleen maar mannen, vaak in kleermakerszit op de bankjes en rechte houten stoeltjes. Obers liepen, lenig als slangenmensen, tussen de tafeltjes door. Met elke stap werden ze door iemand aangesproken. Een nauwelijks zichtbaar knikje gaf aan dat de bestelling was gehoord. Meer was niet nodig.

Stegger zat stil, zijn handen voor hem op het tafeltje, en langzaam maar onherroepelijk werd hij opgezogen in het ballet van kleine gebaren, van drukte zonder herrie. Voor hij het in de gaten had, was Diemen verdwenen: de zakelijke rechtheid, de aangeleerde cultuur van de harde lach, van kantines met broodjes kaas en halve liters melk, van uitsmijters en kroketten, van gereglementeerde rijkdom en tot in de puntjes verzorgde armoede. Stegger zuchtte. Hij was aangekomen. De andere wereld had zich voorgesteld en zachtjes zei hij: ‘Jan Stegger, aangenaam.’

‘Kip’, zei de ober en zonder er verder een woord aan te besteden, begon hij borden en schaaltjes op het kleine tafeltje neer te zetten. Gele rijst, sla, brood, een kom dampende groenten in een zwaar gekruide saus en een grote schaal kip in een goudgele saus van saffraan, koriander en munt.

‘Grote man’, zei de ober en hij wees op de schaal. ‘Extra kip.’ Hij lachte, zette een bord voor zijn neus en verdween.

Stegger genoot van het uitzicht dat zijn tafel hem bood en realiseerde zich met een schok wat er ontbrak. Bestek. Er was geen bestek. Snel keek hij om zich heen. Nu pas zag hij dat iedereen met zijn vingers in de schalen graaide en met stukken brood het eten oplepelde. De kleine gebaren en bewegingen kregen plotseling een heel praktisch doel.

Juist, dacht hij, blijf kijken Stegger. Het is nog steeds anders dan je denkt.

Voorzichtig tilde hij een paar stukjes kip uit de saus en legde ze op zijn bord. Het kommetje met de groenten schoof hij dichterbij. Hij nam een stuk brood en zette het mandje verder weg. Met zijn vingers veegde hij een portie rijst op zijn bord. Maar nu?

Hij pakte een van de stukjes kip en begon het vlees van de botjes te trekken. Samen met wat rijst maakte hij er een balletje van en stopte het in zijn mond. Door de concentratie, om te eten zonder er een vreselijke kliederboel van te maken, kwam de volle, rijke smaak van het gerecht toch nog als een complete verrassing. Eten was belangrijk voor Stegger. Goed eten was essentieel. Aan weinig dingen had hij een grotere hekel dan laffe happen en gemaksvoer. Eten was leven. Dat kon geen gesjoemel verdragen.

Binnen een paar minuten vlogen zijn handen tussen de schaaltjes en de bakjes heen en weer. Alsof hij zijn hele leven niet anders had gedaan, schoof hij met het brood en de rijst de kip en de groenten over zijn bord om vervolgens met het brood en zijn vingers steeds precies de gewenste hapjes naar binnen te werken. Met zijn hoofd dicht naar het bord gebogen verdwenen de gerechten een voor een. Voldaan ging hij achterover zitten. Zijn vingers glommen en glibberden van het vet en de sauzen, maar voordat hij zich kon afvragen hoe hij ze schoon kon krijgen, zette een van de obers een bak lauw water met drie halve citroenen voor hem neer. Daarnaast een houder met servetten en een schoteltje tandenstokers. Terwijl Stegger zijn handen in het water stopte en zijn vingers met de citroenen wreef, ruimde de ober de tafel af, haalde er een doek overheen en vroeg met dezelfde onverstoorbare vriendelijkheid als de andere ober: ‘Koffie of thee?’

‘Koffie’, zei Stegger. ‘Sterk.’

‘Medium zoet of met suiker?’ Zonder suiker bestond hier niet.

‘Met suiker, graag.’

Hij veegde zijn handen af en met een stokertje tussen zijn lippen wachtte hij op de koffie.

‘Mister Jan?’

Stegger keek op en zag de panische ogen van Kalyan. Zijn korte gestalte leek nu gedrongen, geschrompeld, zijn blik strak gefixeerd op die van Stegger. ‘Kalyan, wat is er?’

‘Mister Jan, u moet nu komen!’ Zijn stem trilde van de beheersing. Het verzoek was indringend, verplichtend. Met een klein knikje aan het eind van de zin maakte hij duidelijk, dat het hier niet om een of andere persoonlijke bevlieging ging. Het was zakelijk, Kalyan was aan het werk, mister Jan was de baas. Hij moest nu komen.

‘Natuurlijk’, zei Stegger. Hij schoof naar de rand van het bankje. ‘Ik moet nog even betalen.’

‘Niet nodig,’ Kalyan wuifde met zijn handen, ‘oké, is in orde.’ Hij pakte Steggers koffertje, riep naar een van de obers en over de hoofden van andere gasten heen werd met gebaren, knikjes en wat onverstaanbare kreten de betaling geregeld. ‘Oké?’ zei hij tegen Stegger. ‘Bent u nu klaar? Het is heel slecht.’

Voordat Stegger kon vragen wat er zo slecht was, snelde Kalyan het restaurant uit. Het korte stukje naar het kantoor bleef Kalyan twee, drie passen voor hem uit lopen. Af en toe draaide hij zich om. ‘Snel, alstublieft, mister Jan!’ En dan schoot hij weer verder.

Naast de deur van het kantoor bleef hij stilstaan. Hij gebaarde dat Stegger moest openmaken.

‘Ja, ja, rustig maar’, zei Stegger. Uit zijn broekzak viste hij de sleutel en een paar seconden later had hij de deur van het slot. ‘Kijk, zie je, we zijn er al.’ Met een groots gebaar, waarmee hij wilde laten zien dat hij alles onder controle had, zwaaide hij de deur open en stapte naar binnen. Daar bleef hij als aan de grond genageld staan. Zijn ogen sperden zich open en zijn onderkaak zakte onwillekeurig naar beneden.

‘Krijg nou tieten!’ zei hij.