Charles den Tex

De erfgenaam

breda, 2013

Uitgeverij De Geus

© Charles den Tex, 2013

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Hollandse Hoogte/Steve Stenson

isbn 978 94 621 8015 4

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur/Brood en Tekst bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013.

Dal

Geen enkele ochtend was ooit hetzelfde, maar deze was klassiek. Vanaf het terras voor zijn deur keek hij naar beneden, naar de bodem van het dal. Zijn dal. Grond vormde de basis van zijn bezit. Hij keek naar de zacht golvende wei, naar het uitgestrekte bezit dat hem elke dag weer de zekerheid bood van heel veel eigen land. Hij rook gras en water en planten die zich na de nacht weer openden en hun geuren langzaam in de vroege lucht verspreidden. Dun en fris. Beneden, achter dichte rijen naaldbomen, stroomde een kleine rivier, niet meer dan drie of vier meter breed, net te ver om overheen te springen. Daar eindigde zijn terrein in een punt, bij een grote rots die in zijn eentje de loop van het riviertje een aantal meters had verlegd. Die rots was van hem. Op het diepste punt van de helling hield dat gevaarte zijn hele bezit bij elkaar. Zwaar en eeuwig. Daar keek hij naar, ook al was de steen vanaf zijn terras niet zichtbaar. Hij wist dat het rotsblok er was, meer had hij niet nodig om het te kunnen zien.

Het begin van zijn dag vulde zich met vertrouwde beelden. Zij zorgden ervoor dat hij, ongeacht het seizoen of de wisseling van de bewoners in de omgeving, begreep waar hij was: voor het huis waar hij was geboren, waar hij was opgegroeid en waar hij tot zijn negentiende met zijn ouders had gewoond. Dat huis was al twintig jaar van hem, het terrein ook.

Aan de overkant van het ondiepe dal, schuin tegenover zijn huis, lag het dorp. Van een paar kilometer afstand leek het kleiner dan het was. Het zonlicht viel vanuit het oosten langs de heuvel en tekende de huizen scherp tegen het donkere groen eromheen. Hij kende de straten en de geluiden die tussen de muren feller klonken, over de weilanden en de bossen reikten en als harde, glanzende torren tijdelijk op zijn erf neerstreken voor ze weer verder vlogen.

Verder naar rechts, aan de rand van het dal, vlak voor het punt waar de helling naar het zuiden boog in de volgende vallei, lag een groot gebouw, een klooster. De lange, hoge muren onttrokken elke beweging aan het zicht. Toch keek hij ernaar alsof hij zag wat er zich daarbinnen afspeelde. Het klooster was zijn grenspost. In het zicht, buiten zijn bereik. Hij kwam er vaak genoeg langs op weg naar de stad, maar hij had er nooit iemand gezien. Dat hoefde ook niet, het klooster was een gegeven. Levenspatronen waren er verheven tot vervulling. Geluid was er uitgebannen en de stilte verdichtte het leven tot een bastion van standvastigheid. Daarachter lag het dal veilig. Zolang het klooster er was, hield het de stad op afstand. Het was de onverzettelijke bescherming van de godsdienst, de moderne mens kwam er liever niet te dichtbij.

Hem kon het niet schelen. Soms glipte er gezang vanuit het in zichzelf gekeerde gebouw en vond het een gunstige wind die de rustige noten rekte tot aan zijn voordeur. Dat gebeurde alleen in de zomer, wanneer het warm genoeg was om in de kapel een raam open te zetten.

Vandaag niet. Vandaag bewogen groene, grijze en gele vlakken in het beslagen licht van de vroege ochtend. Te veel vocht in de lucht hield de kleuren flets en de beweging traag. Het land om hem heen was een compositie die geen minuut hetzelfde bleef. Tinten vervloeiden en diepte versprong. Zijn ogen dwaalden langs de randen van het weiland en nog voordat hij een kwart van de helling had gezien, haperde zijn blik. Niet omdat hij iets zag; hij voelde iets, een aanwezigheid, alsof de lucht om hem heen dikker werd, trager, plakkerig. Hier hoorde hij de enige te zijn. Hier hoorde hij complete vrijheid te hebben. Hier hoefde hij zijn ruimte met niemand te delen, behalve met Louis, de tuinman, en die was er nog niet. Hij kende zijn land, de ruimte erin en erboven; hij kende de versheid van het licht, ongebruikt tot hij ergens naar keek. Dat was er niet meer.

De omgeving keek terug, priemde. Van rust was opeens geen sprake meer, de stille ochtend was opengebroken.

Hij zuchtte, bewoog zijn hoofd en zijn schouders om het plotselinge idee van dreiging van zich af te laten glijden. Wandelaars waarschijnlijk, die hekken en borden hadden genegeerd en in het bos kampeerden of al vroeg op pad waren. Hij stond stil, liet zijn hoofd iets vooroverzakken en sloot zijn ogen. Hij luisterde. Alle geluiden die hij kende, van dieren, van de nauwelijks bewegende lucht, van de planten, vulden zijn oren. Steeds voller, steeds ruimer, in onvoorspelbare golven aanzwellend en verdwijnend. Hij hoorde mezen en vinken, merels en mussen, hij hoorde bladeren en takken, en de wind die nu zachtjes fluitend, verlangend eigenlijk, van de dakrand viel. Hij hoorde alles wat het land op dat uur van de dag te zeggen had. Hij hoorde geen enkel menselijk geluid.

Geërgerd tuurde hij naar het bos, naar de randen van de grote weide, naar het donkere gebied onder de bomen, waar het licht nauwelijks doordringt, daar zou iemand kunnen staan. Zolang hij maar niet bewoog, zou hij nooit opvallen. Eigenlijk was het te ver weg om met het blote oog iemand te kunnen ontwaren. Hij zou de verrekijker moeten pakken en meter voor meter de bosrand moeten inspecteren, maar hij wilde niet toegeven aan een gevoel waar hij geen echte reden voor had. Beheersing en terughoudendheid waren zijn eerste weerstand. Angst maakte geen onderscheid tussen echt en inbeelding, dat moest hij zelf doen.

Langzaam verloor de onzichtbare dreiging haar urgentie. Het tintelde na in zijn nekharen, in de huid op zijn armen en op zijn rug, heel even, nog één keer. De tinteling bleef hangen. Was er nou iemand of niet? De vraag bleef.

Verschuivend licht trok de overkant dichterbij of duwde de loop van het dal juist uit het zicht. Gewassen en begroeiing wisselden elkaar af en vonden hun onderlinge grens in oude lijnen. Ook die grens bewoog. Drie jaar geleden overleed de buurman, hij liet zijn bezit na aan vijf kinderen en acht kleinkinderen in drie verschillende grote steden. Na de begrafenis daalde de vereniging van erfgenamen af om met luide stem de liefde voor het land te belijden. Hun land, dat zij bejubelden in prachtige woorden bij de borrel, onder de indruk van de eigen geëxalteerde praatjes. Zes hectare maïs groeide door tot de kolven op het land stonden te rotten en sindsdien was er weer een grens opgerukt. Brem, varens, vlier en bramen schoten de grond uit in een tempo dat hardere planten niet konden bijhouden.

De buren bewoonden een verder terug gelegen deel van het dal, uit zijn zicht, uit het zicht zelfs van het klooster, in een ander licht en een andere wind. Tweehonderdzevenendertig hectare lijkt veel, maar zonder bocht of helling of bos had je nauwelijks de mogelijkheid om verborgen te blijven. Een kilometer is minder dan je denkt.

Links, iets voorbij het dennenbos, lagen zijn eigen weilanden, die over de heuvel liepen en aan de overkant pas ophielden bij de nu verwilderde maïsvelden. Hij kende het land, wist hoe de grenzen liepen. In zijn hoofd was de grillige lijn zo echt als een houten hek waarop hij kon leunen.

Dat zag hij om zich heen. Overal waar hij keek, zag hij meer dan er te zien was. Hij zag een wereld waarin verschillende werkelijkheden achter elkaar schuilgingen, waarin wegen en paden niet alleen van het ene punt naar het volgende leidden, maar ook van licht naar schaduw of van voorgrond naar achtergrond. Van zijn bezit naar dat van een ander. Met zijn rechterhand wreef hij zijn nek, het was er nog steeds, de tinteling, de ongewone stijfheid in zijn haren, maar nu wist hij niet meer of het de aanwezigheid van een ander was of de herinnering van daarnet. Of iemand hem bespiedde.

Waarde

Buiten was het domein, binnen was het geld. Het huis zelf was de houdster, het bindend element, het bewijs van zijn afkomst. Steenkoolbaronnen. Adel van het zwarte gruis. Breder Weltmann stamde af van de mannen die hun fortuin hadden vergaard met de tunnels onder de grond. Hij keek naar de vierkante hal en de brede gang die dwars door het pand liep, naar de achterkant. Professioneel verlichte muren waar schilderijen als visioenen opdoemden. De verzameling was niet groot, maar de magie van de vernieuwing die eruit sprak wist Breder altijd te vangen. Het was kunst uit de tijd dat steenkool de grote aanjager was van welvaart en industrie, de tijd dat vormen en kleuren een nieuwe essentie zochten, de tijd waarin eenheid werd verlaten en uiteen werd getrokken in onderdelen. Dat was de kern van de ontwikkeling. Die onderdelen vormden de nieuwe basis, zij konden worden gekopieerd, vergroot, uitgerekt en opnieuw samengevoegd tot een werkelijkheid die anders niet kon bestaan. Machtige machines, grote fabrieken en nieuwe technieken leidden tot de ontdekking van weer nieuwe details. In die tijd richtte ook de kunst zich op de afzonderlijke delen van haar onderwerpen die als eigen vorm naar voren werden gehaald. Soms zacht in vervaagde kleuren, soms in hoekige vlakken waarmee een beeld werd geconstrueerd als bouwwerk, soms met uitgesproken tekening en ronde kleuren. Groen, rood, geel en blauw. Morandi, Kisling, Gris, Giacometti, het waren namen die Breder het eerst van zijn vader had gehoord en die hem toen niets zeiden. Pas later zag hij wat zijn vader had gezien, de herkenning van een blik, het inzicht dat je pas iets kunt maken als je begrijpt waaruit iets is opgebouwd en die onderdelen beheerst. Vooral dat laatste had zijn vader aangesproken, de ondernemer met een stalen greep op alles wat hij deed. In de grote hal keek Breder naar het bronzen beeld van een lopende man, de mens teruggebracht tot een paar lijnen waar hij zijn hele leven in meedroeg. Het ranke beeld was nu meer waard dan het hele landgoed. Toch was het niet het geld waar Breder aan dacht, hij had het beeld niet zelf gekocht. Toen hij geboren werd, stond het hier al. Hij kende het huis niet anders dan met de bronzen lopende man in de hal. Hij hoorde erbij.

De oude zwarte en witte tegels die in een regelmatig patroon op de vloer lagen, de brede houten trap naar de eerste verdieping, de zware deur waarachter de toegang tot de kelder zat, Breder kende het huis nog beter dan zijn land. Hij bewoog zich met vanzelfsprekend gemak door de ontvangstruimtes, de eetkamer, de twee zitkamers, zijn werkkamer, de slaapkamers boven, de enorme zolder, de grote keuken aan het eind van de gang. De Anstelhoff was een statig, oud landhuis met bijgebouwen, een grote schuur, een garage en oude stallen die al tientallen jaren geen paard meer hadden gezien.

In zijn werkkamer was alles modern: de bureaus en tafels, de verlichting, de bekabeling, de stoelen, de verbindingen en de apparatuur. Hij schoof zijn stoel aan en keek naar de beeldschermen die voor hem op de lange werktafel stonden. Drie naast elkaar. Op een andere tafel stonden er nog een paar. Verbonden met een eigen server, die dag en nacht bleef draaien, zeven dagen per week. Deze kamer, negen meter lang en vijf meter breed, was het hart van zijn financiële vermogen, het digitale centrum van zijn beheer, zijn eigen kleine dealingroom. Op de schermen kon hij de koersen en financiële ontwikkelingen bijhouden, kocht en verkocht hij, runde hij zijn beleggingen en deelnemingen.

Het was negen uur ’s ochtends, tijd om in te loggen. Headsetje op, rechterhand op de muis, alle systemen open. De afgelopen tijd was moeizaam, de economie ging achteruit, waardes daalden. Welke kon nog verder naar beneden en welke had zijn bodem bereikt? Die vragen waren bepalend. Tijdig uitstappen en niet te laat instappen. Al maanden was hij bezig zich over een breed front terug te trekken. Telecom was het eerste wat hij van de hand deed, zijn vertrouwen in de sector daalde met de dag, en vertrouwen was waar het om draaide. Vertrouwen in mensen en in technologie. Steeds vaker leek het of mensen hun eigen plannen niet aankonden, of hun ideeën groter waren dan hun vermogen er iets mee te doen. Vanuit zijn teruggetrokken positie had hij een droog en soms hard oordeel. Het opgewonden enthousiasme van de markt en de handelaren drong nauwelijks door in de Anstelhoff, het leek alsof de oude muren van het landgoed een extra hindernis vormden voor hypes en verdwazing. Dat was ook de bedoeling, het leven van de jonge durfinvesteerder had hij achter zich gelaten, hij bemoeide zich niet meer met de contacten, persoonlijke betrokkenheid bij de investeringen vermeed hij. Die leidde tot verblinding en verhoogd risico. In zijn werkkamer hield hij afstand en overzicht. Breder Weltmann was eind dertig en had geen vergeten gram aan zijn lichaam, hij liep twee uur per dag, at niet te veel, geen snack en geen snoep, zoetigheid was niet aan hem besteed. Chocolade, koekjes, cake, taart, hij was er nooit aan begonnen en had nooit de behoefte aan suiker ontwikkeld. Overdag dronk hij water en koffie, ’s avonds wijn, bier en af en toe vieux. Een goedkope zonde. Hij at fruit en veel groente en leefde sober. Zo stelde hij zich voor dat zijn keuzes in beleggingen helder bleven. Soms droeg hij een pak, donkergrijs of donkerblauw, meestal liep hij rond in kleding die ook goed was voor buiten. Geen corduroy, nooit corduroy.

Via zijn beleggingsmaatschappij Weltfin zat hij in biotech en agrotech, in fijnmechanica, toerisme, pure software, zwaar transport, duurzame energie, kunststofontwikkeling en voedersystemen. Hij participeerde in grote bedrijven en kleine, jonge ondernemingen, in Nederland en in het buitenland, in de buurt en ver weg. En overal zat de klad in. Zijn ogen gleden over de schermen. Het was een slagveld. Zelfs China wist zijn percentages niet vast te houden en de effecten daarvan kwamen hard door. Onroerend goed was een ramp, de prijs per vierkante meter ging gestaag verder onderuit. Kantoorpanden, winkels, woningen, vakantieparken, het maakte niet uit, iedereen bleef maar bouwen en niemand wilde het nog hebben. Het afgelopen half jaar had hij zijn verlies genomen en zich teruggetrokken uit deelnemingen en projecten. De agro lag op zijn gat, dienstverlening was hopeloos, en het enige bouwproject waar hij nu nog in zat was de uitbreiding van Hotel Centraal in het dorp. Maar dat was geen investering, dat deed hij omdat hij het wilde.

Eén klik op een naam en hij kreeg verbinding met Niels Franken, zijn financieel assistent die honderdtachtig kilometer verderop in Amsterdam werkte. Franken was de scherpste analist, handelaar en manager die hij ooit had gehad. Hij kende de handel en hij kende de vraag, hij wist waar financiering werd gezocht en waar het rendement het beste zou zijn. Hij was altijd bereid zelf in actie te komen, bij bedrijven langs te gaan en ervoor te zorgen dat deelnemingen niet verdampten. De man was onbetaalbaar.

Met een schuin oog hield hij de ontwikkeling van een geselecteerd aandeel in de gaten, vandaag wilde hij ervan af. In de vier jaar dat hij het had gehad was de waarde meer dan verdubbeld en nu wilde hij de winst nemen voor die weer verdampte. Hij had Franken opdracht gegeven zo snel mogelijk te verkopen, maar zijn analist had niet naar hem geluisterd. Op zijn scherm zag hij waarom, het was een van de weinige aandelen die tegen de stroom in koerswinst had geboekt en Franken zag er nog meer in zitten.

‘Geduld’, zei hij. Sinds de opening van de beurs kroop de waarde verder omhoog. ‘We pakken nog een paar dubbeltjes, let maar op.’

Een paar dubbeltjes zou een eerder verlies compenseren en Breder wist dat hij zijn analist moest vertrouwen. Daar was het weer. Franken had nog nooit een verkeerd advies gegeven. Niet dat hij het geld nodig had, hij was alweer op zoek naar een volgende mogelijkheid om te investeren, je moest niet eeuwig blijven zitten in een fonds. Twintig cent erbij. Dertig cent. Het aandeel wist van geen ophouden. Veertig cent. Toe maar.

‘Nu’, zei hij.

‘Nog even.’

Terwijl ze spraken sprong de koers nog eens vijfentwintig cent omhoog.

‘Is gebeurd’, zei Franken. ‘Negentig cent boven de koers van gisteren, niet slecht.’

Breder stelde zich voor hoe ruim driehonderdduizend aandelen de komende minuten zouden worden verkocht. Handel op de vloer, actie, verspringende getallen. Ver weg, van die hectiek was in het dorp niets te merken. Ze bespraken nog een aantal andere transacties, Franken had een bedrijfje op het oog dat een nieuw platform ontwikkelde voor mobiele telefonie, computers, laptops en andere apparatuur.

‘Voor thuis’, zei hij. ‘Iets waardoor je niet meer afhankelijk bent van allerlei verschillende systemen. Je plugt alles in op één doosje, wifi natuurlijk, en klaar. Goeie jongens. Werelduitvinding.’

‘Als het werkt. Hoeveel?’

‘Paar ton. Om te beginnen.’

‘Partners?’

‘Nog geen anderen, wij zijn dan de eerste.’

‘Voor hoeveel procent?’

‘Veertig.’

Hij deed het. Met veertig procent had hij geen meerderheid en dat wilde hij ook niet. Liefst was hij de partner op de achtergrond, de man zonder gezicht. Het gezicht van Niels Franken. ‘Ik moet ervandoor’, zei hij. Die dag had hij drie afspraken, twee ervan hadden te maken met de uitbreiding van het hotel in het dorp. Om de eigenaresse te helpen had hij de uitbreiding en ontwikkeling van Hotel Centraal op zich genomen en sinds de werkzaamheden ruim drie maanden geleden waren vastgelopen, was het aan hem om het project weer aan de gang te krijgen. Ze waren begonnen voordat de definitieve vergunning er was, onder de verzekering dat die snel zou komen. De wethouder had het persoonlijk toegezegd, er was geen enkel probleem. De vergunning was er nog steeds niet, en nu de bouw was gestagneerd en de buurt begon te verloederen, maakte de gemeente zich zorgen en wilde ze liefst het hele project afblazen. Het toeristenseizoen stond op het punt te beginnen en het dorp moest zo aantrekkelijk mogelijk zijn. Het woord imago was al gevallen, Breder rilde ervan. Mensen die over imago beginnen, bedoelen iets wat ze niet durven zeggen.

’s Ochtends zou hij spreken met de wethouder ruimtelijke ordening, Herman Wackers, om te proberen de bezwaren van de gemeente tegen de nieuwbouw weg te nemen. Dat was minder makkelijk dan het leek, want de gemeente was zelf met een eigen plan bezig. Op het terrein naast de oude schachttoren, vlak bij het centrum, moest een nieuw hotel komen, liefst een vestiging van een grote keten. Als dat lukte, zou de gemeente heel sterk staan. Veel nieuwe activiteit, nieuwe werkgelegenheid, betere voorzieningen. Daar zouden de belangen van een klein hotel voor moeten wijken, de gemeente was te klein voor twee hotels met conferentiefaciliteiten. Het plan van de gemeente had één probleem: het beoogde terrein lag ingesloten tussen percelen van iemand anders. Van Breder.

Eind van de middag had hij een gesprek met de aannemer, Wien Coumans. Maandenlang had Coumans hem ontweken. Terwijl de zakken cement, stapels zand en de plastic verpakking van pallets met stenen en houten staanders die rondom de bouwput lagen in wind en regen oplosten, verteerden, versteenden of verdwenen, was Coumans onbereikbaar. Het enige wat hij van hem vernam waren de rekeningen die de man stuurde. Na twee maanden was Breder gestopt met de betalingen waarna hij een paar boze brieven en wat aanmaningen had ontvangen die hij keurig in een mapje had gestopt. Eerst praten. Hij had zich goed voorbereid; wat hij voor de besprekingen nodig had, zat in een ordner in het kantoortje van het hotel. Waar het hoorde. De derde afspraak was met de eigenaresse zelf, Anna. Hij glimlachte, het werd een mooie dag.

Hij liep de deur uit, naar de garage, en hij had nog geen drie stappen gezet of hij voelde weer die blik, alsof er ogen in zijn nek graaiden. Hij draaide zich abrupt om, keek achter zich, keek naar de oprijlaan van het huis, naar de heuvel erachter.

Niets.

Rook

Woensdag was een van de twee dagen in de week waarop hij in het dorp aan de overkant wat inkopen deed en een kamer nam in het hotel. Altijd, op vaste dagen, op een vaste tijd. Niet omdat de ene dag beter was dan de andere, maar omdat het weerkerende beslissingen overbodig maakte. Keuzes maken was vaak tijdverspilling, meestal aan zaken die geen verschil maakten. Regelmaat was niet alleen handig, het verdiepte ook de beleving van de handeling. Omdat hij steeds op dezelfde dag, op hetzelfde tijdstip in het dorp verscheen, gingen meer mensen op hem rekenen. In de winkel, in het café, het postkantoor en het hotel. Daardoor groeide het inkopen doen tot iets groters, waarvan het zelf niet meer dan een onderdeel was. Al meer dan vijftien jaar deed hij dat zo. Dat hij twee nachten per week in het hotel overnachtte, was recenter, daar was hij mee begonnen nadat de eigenaresse van het hotel hem had meegenomen naar een kamer en daar tot de ochtend met hem was gebleven. Sindsdien kon hij niet zonder, het liefst was hij er elke dag, maar dat was onbespreekbaar. Anna hield van haar onafhankelijkheid.

Na de brug over het riviertje slingerde de weg iets omhoog, met trage, lange bochten. De heuvels waren hier niet hoog of steil, maar weids, met slechts hier en daar dramatische wendingen, zoals vlak voor het dorp. Daar draaide de weg om een naar voren geschoven punt, waardoor je plotseling dwars op de richting van de vallei reed, en daar, op nog geen honderd meter van de eerste huizen, was een klein parkje. Een dubbele rij platanen zorgde voor ruime en hoge schaduw. Het lichte blad kleurde de zon over de tafeltjes en bankjes die de gemeente er had neergezet. Hij zette zijn scooter onder de bomen en zocht een plek naast het muurtje, een gemetselde natuurstenen afscheiding tussen de gemeentelijke voorziening en het naar beneden aflopende talud.

Vanaf dat punt had hij vrij zicht over het dal. Een uitzicht dat net zo vertrouwd was als dat vanaf zijn eigen erf, omdat zijn huis er het hart van vormde. Dit parkje was wat hij zag als hij vanaf zijn terras recht naar de overkant keek, en nu nestelde hij zich in dat uitzicht, in de overkant van zijn leven. Zo was het ook, het bezit daar, het dorp hier. Het waren twee kanten die hij allebei nodig had, de rijkdom en de eenvoud, de omgeving waar die rijkdom vandaan kwam. Vanuit het parkje zag hij zijn huis als een toerist, als iemand die zich van buiten naar binnen denkt en daar de eigen dromen herkent. Hij zag het weiland voor het huis en het bos dat langs het grasland naar beneden liep. Hij staarde naar de bosrand, naar de plek waarvan hij had gedacht dat iemand er had staan kijken. Er was niets te zien, de afstand was te groot.

Naast zijn mobiel op de picknicktafel lag een klein pakketje, verpakt in vetvrij papier. In zijn rechterhand hield hij een zakmes met een verweerd houten handvat. Hij leunde achterover, zijn rug tegen de rechte, harde leuning, legde zijn handen in zijn schoot en keek naar het dal, andersom, in tegengesteld licht. Als een korte meditatie. Het geld was aan het werk, het dal was in rust.

Uit het papier haalde hij een stuk worst, hij sneed een paar plakken en met kleine, geduldige bewegingen trok hij het velletje eraf voor hij ze in zijn mond stak. Hij reikte nog een keer in zijn tas om er een pakje tissues uit te halen en midden in de beweging stopte hij.

Zijn portefeuille. Met zijn handen tastte hij in zijn broekzakken en de zakken van zijn jasje en vond er niet wat hij zocht. Hij was zijn portefeuille vergeten en terwijl het besef tot hem doordrong, zag hij de zwarte leren billfold op de keukentafel liggen. Stom, onoplettend, maar niet erg. Er was niemand in huis, de huishoudster zou pas de volgende dag komen, en nu hij wist dat hij zijn portefeuille niet kwijt was, haalde hij opgelucht adem. In het dorp kon hij makkelijk een keer zonder. In de winkels zou hij de volgende keer betalen en van het hotel kreeg hij eens per maand een rekening voor negen overnachtingen. Soms tien. Die betaalde hij met een overschrijving. Breder Weltmann was rijk, maar hij had een sobere levensstijl, zo kon hij de verleidingen van het geld op afstand houden. Uit eigen ervaring wist hij waar die toe zouden leiden, in de jaren na het overlijden van zijn ouders was hij met open ogen in de val gelopen en was zijn vertrouwen gebroken. Eigenlijk wilde hij maar één ding: Anna, de eigenares van het hotel. Zij hield hun relatie binnen perken die zij bepaalde. Al zeven jaar lang. Hij smachtte, zij liet zich niet ompraten.

Breder groette een jong echtpaar met kind, een jongetje van vijf of zes jaar oud. De moeder gaf het kind een stukje cake, pakte een thermoskan uit haar tas en schonk koffie voor haar man en haarzelf, dansende vlekken zonlicht in haar blonde haar. Haar lach was een balans, een vooruitzicht. Ook dat had hij nooit gehad. Wel gezocht.

Kauwend op zijn worst, in de ban van de rijpe, gronderige smaak, liet hij zijn blik dwalen, van het gezin naar de parkeerplaats, via de huizen aan de rand van het parkje terug naar het dal, naar een kleine rookpluim die in de vrijwel windloze ochtend recht omhoogsteeg. Hij zou zich erin willen wentelen, als in een droom. Van onder het vreedzame wolkje walmde een zware kluwen gitzwarte rook die de witte pluis verdrong.

Het kind schreeuwde: ‘Pap, kijk! Kijk dan! Wauw!’

Door het midden van de wolk schoot plotseling een roodgele vlam omhoog, heftige wervelingen spoten door de lucht. Een seconde later rolde een doffe knal door de vallei.

‘Daar gaat zijn olietank’, zei de man van het gezin. De vrouw had een hand voor haar mond geslagen en keek met grote ogen naar het huis, dat in een orgie van rook en vuur verdween.

Zijn huis.

Hij zag het en begreep het niet. Brand woedde en hij kon slechts toezien, van een afstand. Het liefst wilde hij in actie komen, onmiddellijk ingrijpen, redden wat er te redden viel. Zijn lichaam schreeuwde in verlamde stilte. En weer prikte die graaiende blik, niet in zijn nek deze keer. In zijn hart.

Brand

In een rechte lijn door de lucht was het iets meer dan drie kilometer, over de weg duurde het minimaal een kwartier voor hij van het parkje bij zijn huis was. Vijftien minuten waarin het vuur zijn huis zou verteren. Machteloos keek hij naar het geweld, in shock, niet in staat te besluiten wat hij moest doen. Zijn mobieltje lag onaangeroerd op de tafel. Gedachten kaatsten in zijn hoofd. Moest hij ernaartoe, naar de brand, om daar desnoods met zijn eigen lichaam te proberen de brand te stoppen? Of naar het dorp om daar hulp te organiseren? Brandweer. Politie. Dat, natuurlijk, maar hij deed niets.

Achter zijn rug hoorde hij de man opeens praten, alsof zijn woorden door een geluidsdempend vlies hadden moeten breken. Zijn stem klonk overtuigd, geïnformeerd, zeker van zichzelf, een man die in een mobiele telefoon praat.

‘Ik sta er nu naar te kijken. Nu, ja. Hier in het parkje. Schuin tegenover ons staat een huis in de fik, ja, weet ik veel? Een boerderij, een groot huis, ongeveer halverwege de helling aan de overkant … daar ja. Van wie? Weltmann? Geen idee. Ik zou niet weten wie daar woont, ik ben niet van deze buurt. Maar wie het ook is, nou woont er niemand meer!’

Bij het horen van zijn naam was het alsof hij uit een coma ontwaakte. Die val was hard. Voor zijn ogen vervloog de zekerheid van zijn bestaan, de stenen en het hout waaromheen al zijn gedachten en handelingen waren geordend.

Breder Weltmann had zijn ouders in het dorp begraven. Hun plotselinge dood had een schok teweeggebracht in de plaatselijke gemeenschap. Hij wist niet veel van hen, hij had herinneringen als oude topveertiglijsten, alleen de grote hits waren blijven hangen, de rest was weggezakt in een kluwen van weinig opvallende melodieën en ritmes. Zijn vader, in elke hand een fles wijn, lachend in de deuropening, altijd vol verhalen over wie wat deed en waarom, wie welk belang had of wie ergens achter zat. De plotselinge ontwikkeling van een nieuwbouwwijk aan de westkant van het dorp bleek een handjeklap tussen de wethouder en een verpauperende boer die geen geld had om zijn stallen op te knappen. Na wijziging van het bestemmingsplan was het stukje weiland tien keer zo veel waard, de boer kon verder, had meer geld dan ooit en de wethouder kreeg zijn deel. Vader Weltmann kon erom lachen, dat soort dingen moest je niet erg vinden. Je moest ervan op de hoogte zijn, dat wel, soms had je meer aan de juiste informatie dan aan een dikke portemonnee. De Weltmannen hadden beide, ze waren al generaties rijk. Zij waren vroeger de eigenaar van de steenkolenmijn. Welko, Weltmann Kolen, was vijfenzeventig jaar lang een begrip geweest, de bepalende factor in het dorp en de omgeving. Zijn overgrootvader, zijn grootvader en zijn vader hadden de mijn geopend, tot bloei gebracht en weer gesloten. Driekwart eeuw was de plaatselijke economie in hun handen geweest. In het dorp en in de regio eromheen kende iedereen zijn vader en hij kende iedereen: Ype Weltmann, derde generatie nazaat van een Limburgse ondernemer en een Friese vrouw die via de voornamen haar stempel op de familie had gedrukt. De mijn was allang gesloten, in de tijd dat in Nederland de steenkool werd afgezworen had ook Welko haar deuren moeten sluiten. Eens waren er vijf schachten, nu stond alleen het gebouw van Schacht 1 er nog, een gekoesterd aandenken aan een groot verleden. De schacht zelf was dicht, maar het gebouw was ingericht als een informatiecentrum, een soort museum. Nog steeds eigendom van de familie, van Breder. Nu werd het beheerd door Henk Sonnen, een van de mannen die er vroeger zelf had gewerkt. Zo leefde de voorbije tijd voort, een tijd van onstuimige activiteit, want Ype Weltmann was de perfecte combinatie van ondernemer en lobbyist. Mensen hadden het idee dat Weltmann hen begreep. Hij kon kijken alsof hij luisterde, zijn ogen weerspiegelden de woorden van de spreker, waardoor die meer vertrouwen kreeg dan hij verdiende. Hij zorgde goed voor zichzelf, dat hadden de Weltmannen altijd gedaan. Breder had de hele nalatenschap van zijn vader en zijn grootvader geërfd. Die had hij beheerd, verkocht en gestroomlijnd tot er twee dingen over waren, Weltfin, het succesvolle investeringsbedrijf, en de Anstelhoff, een prachtig onderhouden en uitgebouwd landhuis op een bijeengesprokkeld landgoed van meer dan tweehonderddertig hectare. Het hele bezit kwam hem toe, met alle lusten en lasten – onmiskenbare status, aanzien bij banken en juristen, een dorp vol stille vijanden, mensen die hem aankeken en zich niet uitspraken. In het vergaren van hun bezit hadden zijn ouders en voorouders zich niet laten tegenhouden door tradities of emoties, en meer dan eens bleken er openstaande rekeningen en gevoelens zo oud als de bomen in het bos. Families die drie generaties geleden waren benadeeld, lang voor hij was geboren, hielden hem verantwoordelijk voor het geleden verlies, voor een gemankeerde toekomst. Niemand beschuldigde hem expliciet, hij hoorde het in de klank van hun stemmen, de scherpe rand langs hun woorden, grof gezaagd uit harde gedachten. Hij zag het in hun ogen, hun verschoten blikken, wrok van jaren werd zwijgende woede. Onverwacht soms, in de bus, in de rij voor het loket van het postkantoor, in het café, als hij het kleine kopje zwarte koffie van het schoteltje tilde voor een eerste slok, kon zijn aandacht worden getrokken door een oudere vrouw die beleefd groette, een gescheurde glimlach om haar lippen, haar huid vaal van frustratie, haar vingers trillend om het hengsel van haar tas. Dan wist hij het, zag hij de schimmen uit de tijd van zijn vader. Mensen die ervan overtuigd waren dat hij iets van hen had. Grond meestal, of een huis, of de verloren kansen van hun mannen en kinderen.

Die ogen, die blik van verwijt en van niet verrekende schulden had hij gevoeld toen hij die ochtend naar buiten was gekomen. De blik van iemand uit die tijd, van iemand wiens voorouderlijke hectaren door machinatie in handen waren gekomen van zijn grootvader of vader, eigenaren van de kolenmijn, grootgrondbezitters, heren van de jacht en de pacht. De onbenoemde heersers van het dorp.

Nadat zijn ouders op de vangrail waren geklapt, had hij zijn rijbewijs opgeborgen en er nooit meer naar gekeken. Hij verplaatste zich per scooter, auto met chauffeur of de trein. Als hij zelf achter het stuur van een auto moest zitten raakte hij in paniek. Dus reed hij niet zelf. Hij zag het ook als een soort eerbetoon aan zijn vader en moeder van wie hij nooit afscheid had kunnen nemen. Die angst en die zelfbedachte rite was hij in die twintig jaar nog niet kwijtgeraakt. Hij was negentien toen het gebeurde, oud genoeg om zelf te mogen beslissen wat hij wilde. In die tijd droomde hij van dingen die hij zich niet eens meer kon herinneren. Zijn hoofd vol beelden die nog maar net voorbij zijn pubertijd reikten en die nog niet pasten in de wereld van het grote geld die zijn vader hem naliet: het bestuur van een investeringsmaatschappij en een vastgoedfonds en de exploitatie van het landgoed. Adviseurs in alle soorten en maten stonden voor zijn deur. In de eerste periode leunde hij zwaar op twee mannen die veel met zijn vader hadden gewerkt, een bankier en een advocaat. Zij kenden het bezit en de belangen van zijn familie, zij hielden zijn hand vast en zijn vermogen. In een half jaar tijd hadden zij hem opgeleid tot snelle jongen. Opgelucht ruilde hij zijn studentenkamer in Leiden in voor een appartement in Amsterdam. De Anstelhoff, het statige huis van zijn ouders, stond leeg. Alleen de huishoudster en de tuinman kwamen er nog, zij zorgden ervoor dat het huis niet al te veel stof vergaarde, ervan overtuigd dat hij weer terug zou komen.

Breder deed wat er van hem werd verwacht, hij reisde rond, tekende contracten, voerde besprekingen. Hij wentelde zich in een leven vol creditcards, hotels en feesten. Zelf reed hij niet, de fout van zijn vader zou hij niet maken. Met een vriendin lag hij in luxe vijfsterrenbedden tot zij hem verliet voor de bankier in zijn foute pak. Dat was de eerste klap geweest, kort daarna kwam de tweede. De advocaat en de bankier schoven achter zijn rug met zijn vermogen, investeerden in bedrijven van vriendjes en bleken een tweede circuit te beheren waar ze hem buiten hielden. Hij had lang niet altijd geweten wat hij precies ondertekende. Onschuld. Naïviteit. Zelfoverschatting. Alleen een laatste sterke opleving van puberaal verzet had hem alert gehouden en hij ontdekte dat de twee nette mannen vrolijk enorme bedragen achteroverdrukten.

Zijn enthousiasme was in één keer voorbij. Achterdocht en argwaan beheersten zijn denken, hij wist niet meer wie hij kon vertrouwen. Met indrukwekkende doortastendheid ontdeed hij zich van zijn adviseurs, liet de advocaat en de bankier vervolgen en wist een deel van het gestolen vermogen terug te halen. Zijn ex-vriendin bleef zitten met een ontslagen bankier en ook dat was een vorm van genoegdoening. Daarna trok hij zijn conclusies. Hij werd een beheerder, een bewaker, hij had niet het ondernemersinstinct van zijn voorvaderen. Zijn leven was een erfenis, zwaar als de tweehonderdzevenendertig hectare land, verplichtend als het te vroeg geëindigde leven van zijn ouders dat alleen daar, in het landhuis op de heuvel, tastbaar bleef. Overal lagen de belangen van zijn familie, de macht van bezit, de alchemie van invloed die verder reikt dan de eigen cirkel. De erfenis was zoveel groter dan hijzelf. Hij werd een werknemer van zijn familiegeschiedenis en na een jaar wist hij niet beter. Hij hoefde zich de rest van zijn leven geen zorgen meer te maken over geld. Midden op zijn landgoed zat hij goed.

Elk jaar werd het dal populairder, er werden evenementen en festivals georganiseerd voor mensen die de drukte van de grote steden wilden ontvluchten. Elk jaar steeg de prijs die zij daarvoor wilden betalen. Breder Weltmann verkocht stukjes grond, een halve hectare hier, een hele daar, altijd aan de verre randen van zijn bezit. Stukjes met een kot of een schuur erop, zodat de nieuwe eigenaar er kon bouwen. Steeds kleinere perceeltjes brachten steeds hogere bedragen op.

Bezit heeft zijn eigen logica. Hij had niemand iets hoeven vragen, de gemeenschap niet, zijn buren niet en zijn familie niet. Elk jaar leek die familie trouwens verder weg. De vol goede voornemens begonnen bezoeken op zijn verjaardag werden schaarser en korter. Na een aantal jaar waren zij tot wenskaarten teruggebracht en ook daarvan was niet meer dan de helft over.

Een laatste, gedempte knal brak de weerstand van het huis. Terwijl hij met de alarmdienst aan de telefoon was, zag hij de vonkenregen waarmee het dak instortte. Vlammen schoten breed en zelfverzekerd omhoog, alsof ze er jaren voor hadden getraind.

Zo snel als hij kon reed Breder terug, de scooter kreunend onder zijn billen, het stuur wrikkend in zijn handen. Door het dal loeiden de sirenes van de brandweer die met groot materieel was uitgerukt. Toen hij de oprijlaan in draaide, zag hij de eerste waterstraal het vuur in spuiten. Geschreeuwde commando’s klonken, mannen renden heen en weer, extra slangen werden uitgerold en aangesloten. Een tweede straal. Een derde. Het leken machteloze hoeveelheden water tegen het woest laaiende vuur. Het knetterde en knalde, het oude houtwerk had geen enkel verweer. Breder sprong van zijn scooter en rende het laatste stukje, de hitte sloeg hem tegemoet. Louis, de tuinman, was er niet. Breder holde heen en weer, zocht hem. Louis moest ergens zijn. Twee brandweermannen hielden hem tegen.

‘Niet hier, meneer. Achter de wagen.’

‘Dit is mijn huis!’

‘Maakt niet uit, u kunt nu toch niets doen. Voor de veiligheid.’ De man wees hem terug en begeleidde hem zelfs tot hij op voldoende afstand stond.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg hij. ‘Hoe kan dit? Zo’n huis vliegt toch niet zomaar in brand?’

De man antwoordde niet, hij keek naar het vuur dat ondanks de inzet van zijn mannen geen krimp gaf.

‘Is hier water?’ vroeg hij.

‘Een put, achter het huis.’

De man brulde nieuwe opdrachten in zijn portofoon en een van de mannen rende terug naar een wagen, reed hem om het huis heen, uit het zicht. Even later verschenen van achter het vuur nieuwe stralen. Breder zag het hopeloze gevecht, zijn huis verteerde voor zijn ogen. Hij zag het, maar hij kon het niet geloven.

Politie zette het terrein af, een agent kwam naast hem staan en nam de taak over van de brandweerman. Aan het eind van de ochtend was er nog maar weinig van het huis over. In de droogte van het seizoen kon het kleinste smeulende restje het begin zijn van een nieuwe brand, veel gevaarlijker dan de eerste, als het vuur zich onzichtbaar door het dorre gras vrat en plotseling, bij een aantrekkende wind, op drie of vier plaatsen tegelijk weer zou oplaaien. Die kans werd met enorme hoeveelheden water uitgesloten, tot er van zijn huis en zijn bezittingen alleen een bruinzwarte massa restte waarin hier en daar verkoolde resten ronddreven. Het oude, indrukwekkende buiten, de Anstelhoff, was verwoest.

De kleren die hij aanhad en zijn scooter waren het enige wat hij nog bezat. De garage en de schuur naast het huis stonden er nog, beschadigd, druipend van het bluswater, maar grotendeels intact. In zijn tas had hij nog wat worst, wat kaas, een stuk brood, een schroevendraaier, een setje steeksleutels en een zakmes. Hij zag de puinhopen, hij vloekte en schold tot zijn kaken er stijf van werden.

‘Hoe kon dit gebeuren?’ vroeg hij.

De agent haalde zijn schouders op.

‘Is het aangestoken?’

‘Dat kunnen we nu nog niet zeggen.’ De agent legde een hand op zijn schouder, wees naar opzij en stuurde hem naar het pad dat langs het huis door het kleine dennenbos naar de weg liep. ‘We moeten nog onderzoek doen naar de oorzaak van de brand’, zei de agent. ‘U begrijpt wel.’

‘Ik wil het weten!’ Hij gilde en schrok van zijn eigen schrille stem. Dat deed hij nooit, hij liet zich niet zo gaan, zo onbeheerst. Hij probeerde zich te verontschuldigen, maar in zijn verwarring maakte hij het alleen maar erger.

‘Was er nog iemand in het huis?’ vroeg de agent.

‘Nee.’ Verwarring, paniek. Wat vroeg de man eigenlijk.

‘Weet u het zeker?’

‘Nee. Ja.’ De vraag kwam langzaam door. ‘Nee’, zei hij. ‘Lena was er niet.’ De huishoudster zou de volgende dag pas komen.

‘Dus er was niemand?’

Hij dacht na, vond niets wat hij nog kon zeggen. Hij staarde bewegingloos naar de verwoesting.

‘Kunt u ergens terecht?’ vroeg de agent. ‘Bij iemand hier in de buurt? In het hotel?’

‘Het hotel’, herhaalde Breder.

‘Dan stel ik voor dat u daarnaartoe gaat en rustig afwacht tot het onderzoek hier is afgelopen. Tot die tijd kunt u hier niets doen, ben ik bang.’

Zijn aanwezigheid was opeens zinloos. Onbekende mannen in uniform liepen doelgericht door en over zijn bezit, spraken erover als een bouwvakker over een klus, zonder besef van wat er was geweest of waar het vandaan kwam. Zij spraken over sporen en aanwijzingen, ze benoemden de restanten van zijn huis in specificaties en brandkenmerken. Zij hadden werk te doen, hun aanwezigheid was noodzakelijk, belangrijk zelfs. Hij kon niets doen. Hij mocht niets doen. Hij was verbannen uit zijn eigen wereld. Vreemden, officiële buitenstaanders, bestudeerden de details van zijn leven en daarbij was hijzelf een storende factor. Met één hand aan het stuur van zijn scooter keek hij naar wat er niet meer was en weer vloekte hij. Heel hard.

Brandweermannen en agenten keken op van hun bezigheden.

‘En de rest’, zei een van hen.