Het beste van TPO Magazine

#mustreads

© 2015 Auteurs TPO Magazine

E-boek ontwerp TPO BOOKS / Fosfor

ISBN 9789462251427

TPO BOOKS is een imprint van ThePostOnline.nl en Uitgeverij Fosfor

De artikelen in dit boek verschenen eerder in TPO Magazine

Eindredactie: Caroline Griep

Highlights

Beeld: ANP

Waarom IS in zijn eigen zwaard valt

Arnold Karskens

Hoogmoed komt voor de val. Dat geldt zeker voor de woest zwaaiende jihadisten op een tollend gepantserd voertuig in de hoofdstad Ar-Raqqah van de nieuwbakken Islamitische Staat. Het beeld van slecht gedisciplineerde vechtersbazen die onzorgvuldig omgaan met wapentuig is een teken aan de wand. Dat kan niet goed gaan.

Tot enkele dagen geleden waren de jihadisten bezig met een snelle zegetocht, zoals die we alleen kennen uit de verhalen over de Filistijnen en Chaldeeën in het Oude Testament. Brandschattend. Je bent met ons of tegen ons. Een derde weg is er niet. Maar anders dan het Babylonische Rijk zal de Islamitische Staat geen lang leven zijn beschoren. Buitenlandse druk en binnenlandse onvrede doen het anderhalve maand oude kalifaat ineenstorten. Dat is, als aan de onderstaande voorwaarden wordt voldaan. Daar gaat ie:

Coördinatie

Het gebied dat de strijders van de Islamitische Staat van Irak en de Levant, IS, beheersen meet nu zo'n viermaal Nederland. Enkele duizenden strijders kunnen onmogelijk alle grenzen en fronten goed bewaken. Een gecoördineerde aanval uit, laten we zeggen, de richting Arbil, Bagdad en Aleppo voorkomt dat de verdedigers overal tegelijk felle weerstand bieden. Voorwaarde is wel dat de tegenstanders, dus de regering in Bagdad, de Koerdische regering én de Syrische leider Bashar al-Assad, hun actie afstemmen.

Luchtaanvallen

Luchtaanvallen met F-18-jachtbommenwerpers, zoals de laatste dagen uitgevoerd door de Amerikanen, maken grote transporten van wapens en personeel lastig voor de IS-strijders. Satellietbeelden zullen de opslagplaatsen van munitie en hun hoofdkwartieren vastleggen zodat ze nergens meer veilig zijn. Luchtaanvallen hebben overigens alleen zin als een grondoorlog tegelijkertijd of een paar dagen later wordt ingezet. Let wel: dat laatste graag zonder westerse hulp. De aanwezigheid van NAVO-troepen (lees: kruisvaarders) speelt de extremisten in de kaart.

Buitenlandse steun

Regeringen en inlichtingendiensten willen tot nu toe voorkomen dat vrijwilligers zich aansluiten bij de islamitische strijdmacht. Dat is niet slim. Hun komst naar de Islamitische Staat heeft namelijk twee grote voordelen:

1) buitenlandse strijders in het kalifaat zullen zorgen voor wrijving met de lokale bevolking omdat ze de taal meestal niet beheersen en zich vaak onbeschoft gedragen, het is immers niet hun eigen land. Bovendien behoren velen tot de verwende patatgeneratie. Ze zullen klagen over het gebrek aan voedsel, water en de slechte slaapplaatsen. Dat gemopper zal het moreel van de troepen aanvreten.

B) zo voorkom je dat heethoofden dezelfde truc willen herhalen in bijvoorbeeld de Haagse Schilderswijk. Je laat ze vertrekken, dat democratisch recht hebben ze trouwens, maar je trekt uiteraard wel hun Nederlandse paspoort in zodat ze niet kunnen terugkeren. Dat buitenlandse strijders vooral kanonnenvoer vormen, zullen ze snel aan den lijve ondervinden.

Vermindering sjiitische overheersing

De Irakese premier Nouri al-Maliki wordt gezien als de vertegenwoordiging van tweederde van de circa 35 miljoen Irakezen. En die zijn sjiitisch. Het stempel dat hij drukte door alle belangrijke politieke en administratieve posten voor zijn geloofsgenoten te reserveren, heeft onder de soennieten kwaad bloed gezet. Hij, of zijn opvolger, moet deze eenvijfde van bevolking meer rechten geven. De willekeurige vervolgingen laten ophouden. Anders blijft iedere aanval dweilen met de kraan open.

Modernisering samenleving

Omkoping van de rechter of de politieman mag niet langer het vonnis bij geschillen bepalen. De sharia, hoe hard ook, spreekt eerlijker recht dan het corrupte juridische systeem in Syrië of Irak. Verder moet de extreem hoge bruidschat, die de jonge mannen in Syrië en Irak betalen, worden verboden. Werklozen kunnen niet trouwen en sluiten zich uit frustratie aan bij criminele of jihadistische groepen. In de Islamitische Staat zijn hoge bruidschatten simpelweg verboden.

Ken uw vijand!

De IS heeft ook sterke punten. Laten we dat vooral niet vergeten. De strijders zijn zeer gemotiveerd. Sterven betekent 'fast lane' naar het paradijs met 72 maagden en gratis wijn. Velen kunnen niet terug omdat ze letterlijk bloed aan hun handen hebben door het plegen van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid; ze staan met de rug tegen de muur.

De IS opereert in guerrillastijl, veelal kleine groepen op snelle vierwielaangedreven pick-ups. Na het plunderen van de Irakese nationale bank in Mosul, waarin volgens berichten geld ter waarde van enkele honderden miljoen euro's lag opgeslagen, bezit de Islamitische Staat een grote cashflow. Ze kunnen strijders betalen, hun families onderhouden mochten deze overlijden en wapens kopen, vooral van de Free Syrian Army dat het schiettuig gratis ontvangt van de Verenigde Staten en landen op het Saoedisch schiereiland. Met het geld kunnen ze maanden vooruit. De export van olie uit de bezette olievelden kan in de toekomst veel geld opbrengen.

Afsluiten van alle toevoerroutes vanuit met name Turkije is een absolute voorwaarde voor succes. Ook zal de hulp aan de rebellen die vechten tegen Bashar al-Assad moeten opdrogen, anders zal IS indirect toch aan wapens en munitie kunnen komen.

Interne verdeeldheid

Verschil van inzicht over de te voeren tactiek (hoe vallen we aan?) of strategie (wat willen we aanvallen?) vormt altijd een splijtzwam binnen rebellengroepen. Zeker als de druk bij nederlagen groter wordt en een sterke hiërarchie ontbreekt. IS bestaat uit veel lokale leiders die de heerschappij hebben over een gebied. Dat maakt de organisatie aan de ene kant sterk, omdat er snel kan worden gereageerd, maar buigt om in een nadeel als goed overleg gewenst is.

De sinds 29 juni zelf uitgeroepen kalief Abu Bakr al-Baghdadi van de Islamitische Staat staat op voet van oorlog met die andere grote leider, Ayman al-Zawahiri, de opvolger van Osama bin Laden, van Al-Qaida. Zawahiri zal nooit toestaan dat zijn groep, die de laatste 25 jaar het voortouw nam bij de internationale strijd met spectaculaire aanslagen als op 9/11 in de Verenigde Staten, naar de tweede plaats wordt verdrongen. Ga er maar vanuit dat zelfmoordcommando's van Al-Qaida al op pad zijn om de concurrentie in het hart te raken. De dodelijke aanslag op de leider van de Afghaanse Noordelijke Alliantie, Achmed Sjah Massoud, op 9 september 2001 laat zien dat Al-Qaida daartoe in staat kan zijn.

Maar uiteindelijk zal ook de bevolking zich tegen de IS keren. Irakezen en Syriërs zijn van nature geen godsdienstfanaten. Ze houden van feesten en eten; daarom zijn ze allemaal zo dik. De rigide interpretatie van de islam met niet roken, geen muziek of televisiesoaps druist zo hard in tegen hun vertrouwde levensstijl dat velen de tucht uiteindelijk niet zullen accepteren. De massale executies van gevangen genomen militairen of minderheden als christenen en Jezidi's in de stijl van de Duitse Einsatzgruppen aan het Oostfront in de Tweede Wereldoorlog boezemen alleen bij het begin angst in. Maar de afkeer zal groeien en overgaan in haat die het draagvlak verschrompelt. De Islamitische Staat zal daarom uiteindelijk in zijn eigen zwaard vallen. Maar een zetje in de vorm van bovengenoemde suggesties blijft wel nodig.

Ben je alcoholist dan?

Caroline Griep

‘Binnenkort een wijntje?’

‘Leuk, we bellen!’

…

‘We moeten nodig bijpraten, morgen een biertje doen?’

‘Lekker, ik zie je om zes uur, bij café W. maar weer?’

…

‘Hoe was het gisteravond?’

‘Heel gezellig, maar mijn god, de limoncello deed het licht weer eens uit.’

Wat alcohol betreft is mijn sociale leven al zo lang ik me kan herinneren een mijnenveld. Als er gezelligheid is, is er drank. Mijn omgeving en ik weten er wel raad mee. Gezegend zijn degenen die het bij een paar glaasjes kunnen houden. Zelf lijk ik meer een kamikazepiloot die op pad gaat zonder rem.

Na de eerste slok bier tijdens mijn studententijd dronk ik het met veel jolijt nachten- en jarenlang. Niet altijd met succes, maar genante herinneringen horen nu eenmaal bij die periode in je leven. Niets aan de hand.

Ik trouwde. Mijn man en ik hielden van uitgebreid koken voor vrienden. Naarmate we meer verdienden, werd de wijn die we schonken beter. In dozen kwam het ons huis binnen. Niet zelden telden we de volgende ochtend ongelovig de lege flessen.

We gingen uit elkaar. Het eerste wat ik kocht was een kurkentrekker waar ik zelf mee overweg kon. Voor tijdens de verwerksessies met vriendinnen.

Aarzelend ging ik na een tijdje weer uit. Op vrijdagavond naar het café. Biertje, biertje, biertje en nog een biertje. Het maakte, zeker scharreltechnisch gezien, vele drempels lager.

Ook in mijn familie spuugt vrijwel niemand in een borrel. De genietende maar matige medemens zou ons zonder aarzelen het stempel ‘échte Bourgondiërs’ geven.

Glas troost

Mijn eerste serieuze confrontatie met niet-leuk drinken was toen ik tijdens een vakantie, op zoek naar de gemeenschappelijke portemonnee, miniflesjes wijn in de tas van een van mijn beste vriendinnen vond. Precies vier jaar geleden is ze overleden. Ze heeft zich doodgedronken. Machteloos en verdrietig stonden we langs de zijlijn toe te kijken hoe ze afgleed. Ze was niet te redden. Na haar dood kwamen de vragen. Hoe was het mogelijk? Zo’n intelligente, geestige en mooie vrouw die totaal naar de verdommenis ging? Onbewust was het ergens wel een geruststelling dat er aan haar ziekte, want dat was het, een veel diepere problematiek ten grondslag lag. Verdrietig dronken we nog maar een glas troost op haar nagedachtenis. Minder was natuurlijk beter, maar hé: wij dronken echt niet elke dag, hoor! En zeker niet in die hoeveelheden…

Ingetogen weken

De tijd verstreek. Ik voelde steeds vaker dat ik er, ouder wordend, minder goed tegen kon. Er kwamen meer goede voornemens en alcoholvrije dagen, maar na een ingetogen week gingen op vrijdag de remmen vaak los.

Toen werd mijn vader ziek. Ernstig ziek. Na een heftige lijdensweg van negen maanden ging hij dood. Ons ontredderd achterlatend. Mijn troost zat in de fles. Als de kurk of schroefdop eraf was, moest-ie leeg. Al snel vrijwel iedere avond, ook in mijn eentje. Tijdelijk, hield ik mezelf voor, het zou vanzelf ophouden als de rouw minder werd. Tuurlijk, struisvogel.

Wake-upcall

Tot ik een paar maanden geleden wakker werd na een rotnacht. Te veel gedronken en vrijwel geen oog dichtgedaan. Tussen de klamme lakens verweet ik mezelf in een onrustige droom dat ik het had laten gebeuren. Voor de zoveelste keer. Ik zag mezelf bij de AA zitten. 'Hoi, ik ben Caroline en ik ben alcoholist.'

Het was mijn wake-upcall. Die droom en het besef dat ik al een tijdje op een flinke depressie afstevende. Ik besloot hulp te zoeken. Niet in de verslavingszorg, maar bij een psycholoog. Broodnuchter type, dat na tien minuten de vinger op de zere plek legde. We spraken af dat ik drie maanden niet zou drinken. Ze zei dat ik bij mijn huisarts medicatie tegen ontwenningsverschijnselen kon krijgen. Dat leek me niet nodig.

En het lukte. Sterker nog, het kostte me verbazingwekkend weinig moeite. De voorspelde hunkering, 'craving' in vaktermen, heb ik niet gevoeld. Het was vooral een opluchting om niet meer met mezelf te hoeven onderhandelen over twee, of misschien toch drie, glazen, nee was gewoon nee. Iemand behoefte aan een jubelverhaal over de grote voordelen van niet drinken? Laat het me weten.

Uiteraard moest ik het mijnenveld weer in. Geen sociaal leven meer is vragen om je zielig voelen, alsof je iets afgenomen is. Goede vrienden waren niet echt verbaasd, maar regelmatig trof ik toch ook geschokte gezichten. Voorzichtige vragen: of ik alcoholist was? Was het zó erg? Hoeveel dronk ik dan? Niet iedere avond, geen rem, gevarenzone: ik antwoordde eerlijk. Het is natuurlijk geen onderwerp waar toegewijde gezelligheidsdrinkers graag mee geconfronteerd worden. Soms hoorde ik mensen bijna denken: wat is het verschil tussen haar en mij? Discussies over waar de grens ligt bleven opvallend genoeg uit. En ik waak er voor om op een missie te gaan. Niets irritanter dan iemand die ineens denkt roomser dan de paus te moeten zijn.

Het was best een avontuur om me geen kamikazepiloot meer te voelen en niet langer op de mijnen af te koersen. Toch was het vooral een kwestie van doen. Om te beginnen haalde ik geen drank meer in huis. Als er vrienden langskwamen, vroeg ik ze om zelf iets mee te nemen. Wat overbleef moest bij vertrek met ze mee naar huis. Ik nam geen risico. Wat me opviel was dat eigenlijk niemand pogingen deed om me aan het drinken te krijgen. Integendeel, steeds vaker werd, nog net zonder hoorbare zucht van opluchting, besloten om met me mee te doen. Koken is iets wat ik nu trouwens niet meer even snel na de nodige wijn doe, omdat er nu eenmaal iets bij gegeten moet worden.

Wat ik dan wel drink? Spa bleek geen oplossing, want te hoog saai sneuheidsgehalte. Voor mij dan. Ik probeerde van alles uit en koos voor alcoholvrij bier. Daar heb ik nu altijd een flinke voorraad van in de ijskast. Rond borreltijd trek ik graag een blikje open. Tot genoegen. Er blijkt weinig verschil te zijn in mijn beleving. Het gaat om het ritueel na een dag werken. Twee is genoeg.

De eerste keer naar het café was een moment. Was ik sterk genoeg of zou de associatie met al die jaren me in de valkuil lokken? Ik won en in een rechte streep liep ik na sluitingstijd glashelder naar huis. Na een buitengewoon gezellige avond.

‘Alcoholvrij leven is de trend’ kopte JAN op de cover van het septembernummer. Met daaronder: ‘Zo zielig om niet drinken ongezellig te vinden’. En het oktobernummer van LINDA. had rehab als thema, met onder meer een interview met AA-matties Tosca Niterink en Wim Kieft. Andere (ex-) BN-verslaafden deden ook hun zegje. Is het toeval dat er de laatste maanden in de vrouwenglossy’s artikelen staan over niet drinken of is er echt iets gaande?

Vier maanden sta ik nu vrijwel droog. Vrijwel, ja. Ik ben een paar keer uitgegleden, toen de radar even uitstond en ik in volle vaart op een mijn reed. Zo voelde ik me de volgende dag ook: ontploft. Onlangs vierde ik mijn vijftigste verjaardag met een groot feest. Of ik dan ook niet zou drinken? Daar was ‘men’ wel benieuwd naar. Ik zou wel zien, het was voor mij geen issue. Halverwege de avond heb ik geproost met een gewoon biertje. En nog een. Midden in de nacht deed ik zelf het licht uit. Met kapotgedanste voeten en al beginnend schor. De volgende dag voelde ik alsof ik onder de tram gelegen had, maar dat is natuurlijk de leeftijd…

Fred en Grada overleefden een vliegtuigcrash: ‘Die doodse stilte vergeten we nooit meer’

Joost van der Wegen

Het moest een verrassing voor de kleinkinderen worden. Fred Gimpel had een weekje vrij van zijn werk in Qatar. Hij en zijn vrouw Grada vatten daarom het plan op om in die paar dagen terug naar Nederland te vliegen, niemand wat te vertellen en bij aankomst ’s middags voor de school in Purmerend te gaan staan. Wat zou het mooi zijn om de verbazing op de gezichten van de kleinkinderen te zien, ongetwijfeld blij dat opa en oma weer even in het land waren.

Vanaf Doha, de hoofdstad van Qatar, verloopt de reis voorspoedig. In Istanbul stappen Fred en Grada over, om Turkish Airlines vlucht TK1951 te nemen. Het is een drukbezette vlucht, die hen naar de Hollandse polder zal brengen. Na ruim drie uur vliegen maakt de bemanning zich op voor de landing op Schiphol. Het weer is goed, de vlucht verloopt vlekkeloos.

Omdat ze gewend zijn te vliegen, blijft Grada zich tijdens de daling richten op haar kruiswoordpuzzel. Wel doet ze alvast even haar schoenen aan, om straks snel het vliegtuig uit te kunnen lopen. Fred zit naast haar, bij het raampje. Hij kijkt of hij hun huis in een nieuwbouwwijk van Purmerend kan zien. Het is een woensdag, even na tien uur in de ochtend. Fred en Grada lijken precies op tijd aan te komen om rond het middaguur op het schoolplein te kunnen staan.

Maar dan zien ze de Nederlandse bodem op zich afkomen en beginnen de motoren van het vliegtuig uit alle macht te brullen.

Geen tijd om na te denken

Grada Gimpel zit op de bank van het huis waar ze bijna niet meer was teruggekeerd. Ze denkt terug aan het moment dat de ramp zich voltrok. ‘We hoorden hoe de motoren vlak voor de landing weer helemaal open werden getrokken, alsof de piloten weer hoogte probeerden te winnen. 'O, gaat dit wel goed?' zei ik tegen Fred, terwijl ik hem aankeek.’

Fred herinnert zich hoe snel het daarna allemaal ging. ‘Er was geen tijd om na te denken. Ik heb mijn armen nog kruislings voor mijn borst gebracht, in een opwelling. Toen stortten we neer. De achterkant van het vliegtuig raakte de grond, terwijl we nog een enorme snelheid hadden. Je voelde hoe de krachtenvelden zich naar de voorkant van het vliegtuig verplaatsten. Tijdens de crash vloog er van alles door de cabine op ons af, plastic, metaal.’

Het toestel met de passagiers kwam na de fatale val in een omgeploegde akker terecht. Fred verwachtte dat er paniek zou uitbreken en iedereen zou gillen en schreeuwen. ‘Maar het bleef stil. Mensen keken apathisch voor zich uit. Die doodse stilte, die zal ik nooit meer vergeten. We zaten in het pikkedonker, de verlichting was uitgevallen. Voor onze neus hingen de zuurstofmaskers- en slangen.’

Wilde ogen

Fred maakte de meest dramatische ogenblikken van zijn leven mee. Grada lag half over hem heen, zonder nog te bewegen. Jaren na de ramp raakt hij nog emotioneel als hij erover vertelt: ‘Ik dacht bij mezelf, het is of afgelopen, of ik loop de rest van mijn leven achter een rolstoel. Gelukkig hoorde ik haar toen rochelen en zwaar ademhalen. Een teken dat ze nog leefde.’

Pas tien minuten later kwam Grada bij, helemaal in de war. Met een grote snee op haar hoofd. Fred: ‘Ze keek me met wilde ogen aan, alsof er iemand anders wakker was geworden.’ Terwijl hij zelf verwondingen aan hoofd en been had, en twee gebroken ribben, aarzelde Fred geen moment. ‘We moesten eruit voordat het vliegtuig misschien in brand zou vliegen.’

De twee probeerden het ramptoestel te verlaten. ‘Eerst via het gat in het vliegtuig achter ons, waar de staart was afgebroken. Maar daar lag een man met zijn gezicht in de modder, waar we niet langs konden. We zijn toen naar de voorkant gelopen en via een nooddeur over de vleugel naar buiten geklommen.’ Als ze op voldoende afstand van het wrak zijn, besluit Fred zijn vrouw daar te laten en terug te keren, het vliegtuig in, om er meer mensen uit te halen. ‘Eerst een islamitische dame, daarna een man met zijn zwaargewonde vrouw. Ik vertelde hem dat we haar naar buiten moesten tillen voor het misschien te laat was. Dat lukte ons. Met vereende krachten, waarover je jezelf later verbaast. Buiten gaf die man me nog spontaan een kus op mijn wang, zo dankbaar was hij.’

Mensen vielen om

Staand in de modder wachten Fred en Grada en hun medepassagiers op hulp. Tientallen politiemensen komen van alle kanten aangesneld, maar ze komen tot verbijstering van Fred niet dichter bij het vliegtuig: ‘Wat staan jullie daar nou, dacht ik, jullie hebben toch een EHBO-diploma? Moeten we het dan allemaal zelf doen? Ik voelde me zo hulpeloos. Later begreep ik ook wel dat zij op het commando van hun chef wachtten en er vooral voor moesten zorgen dat de ambulances ons konden blijven bereiken over de smalle weg.’

Het Purmerendse stel werd een nabijgelegen schuur in gedirigeerd. Daar speelden zich de gekste taferelen af. Fred: ‘Mensen die op een flinke dosis adrenaline uit het vliegtuig waren gekomen, vielen nu plotseling om. Ze bleken een gebroken nek of rug te hebben. Pas na een tijdje begon een jonge agent de lichte en zware gewonden van elkaar te scheiden.’

Fred bedacht zich dat hij zijn kinderen moest bellen om ze te laten weten dat hun ouders in orde waren. ‘Maar voordat het zover was, belde mijn dochter me al op mijn mobiele telefoon. Ze wilde me vertellen dat er een vliegtuig was neergestort op Schiphol, op de route die wij ook weleens afleggen. Ik moest toen wel zeggen: 'Daar zaten wij in.' Daarop bleef het stil aan de andere kant van de lijn. Mijn dochter was natuurlijk even de kluts kwijt, omdat we haar niet verteld hadden dat we naar Nederland kwamen.’

Verdwaasd door de klap

In het ziekenhuis slaapt Fred de eerste nacht niet: ‘In mijn hoofd ben ik nog wel tien keer naar beneden gestort. Ik voelde het steeds weer gebeuren.’ Grada blijft de eerste uren nog verdwaasd, door de klap op haar hoofd. ‘Ik zag mensen in het ziekenhuis steeds voor bekenden aan. Dat bleek onderdeel van het trauma. Gelukkig was het na een dag voorbij.’

De volgende ochtend stond Fred het televisiejournaal te woord. ‘In de krant stond namelijk dat een gebrek aan brandstof de oorzaak van de ramp was. Dat klopte gewoon niet. We hadden de motoren tenslotte nog horen loeien in de laatste seconden. Ik wilde dat rechtgezet hebben.’

Tot zijn ontluistering werd Fred in het ziekenhuis ook gebeld door Amerikaanse letselschadeadvocaten. ‘Op de eerste dag al, heel agressief. Hoe ze aan ons telefoonnummer kwamen weet ik nog steeds niet. Ze vertelden dat ze ons wel even gingen vertegenwoordigen. Ik heb gezegd dat ik een ziektekostenverzekering had en dat ik ze wel terug zou bellen als ik daar behoefte aan had.’

Gespannen

Ruim vier jaar later zijn ze vooral blij dat ze nog leven, Fred en Grada. Maar ze zijn met hun gedachten ook bij de andere passagiers of nabestaanden. ‘We denken nog weleens aan die stewardess die het niet heeft overleefd. Ze was een leuke verschijning, haar gezicht zal ons altijd bijblijven.’ Op de lotgenotenbijeenkomsten schrokken ze ook van het aantal overlevenden dat gehandicapt is geraakt of psychisch geknakt. ‘Omdat ze om zich heen mensen hebben zien sterven, terwijl ze niet in staat waren er iets aan te doen.’ Na de ramp hebben ze veel ondersteuning en hulp gehad, vinden de twee. ‘Het aantal kaartjes van vrienden en bekenden in de week na de ramp was hartverwarmend. Door alle publiciteit zijn we zelfs herenigd met uit het oog verloren familieleden.’

Maar ook Turkish Airlines liet zich deze keer van haar beste kant zien: ‘Zodra zij hoorden dat wij kort na de ramp weer terug naar Qatar wilden vliegen, hebben ze ons continu begeleid. Ze hielden zelfs een keer één van hun vluchten voor ons tegen, toen we te laat dreigden te komen omdat we in de file stonden.’

Vliegen doen de twee weer regelmatig. ‘Want de kans dat we nog een keer een crash meemaken is nu heel klein’, stelt Grada. Hoewel ze bij het dalen altijd wat gespannen zijn. Fred: ‘Dan kijk ik of we wel snel genoeg gaan. Ook bij de eerste landing, na de ramp, in Istanbul, hoorde ik elk geluidje van het toestel.’

Toen ze achteraf over de oorzaak van de ramp hoorden, was Fred wel verontwaardigd: ‘Een van de hoogtemeters die het niet deed, waardoor de automatische piloot de landing te vroeg wilde inzetten. Dat is toch ongelofelijk?’ Hij verbaast zich er vooral over, omdat hij zelf werkzaam was in de olie-industrie. ‘Daar mag niets draaien zodra een van de metertjes een afwijkende waarde geeft. En uitgerekend in een vliegtuig kon dit wel gebeuren?’

Achteraf stelde de Onderzoeksraad voor de Veiligheid trouwens vast dat niet alleen Boeing, maar ook de luchtverkeersleiding op Schiphol wat te verwijten viel. Zij lieten de piloten een korte draai naar de landingsbaan maken, vanaf een te grote hoogte. De drie piloten hadden de ramp zelf kunnen voorkomen als zij, volgens voorschrift bij problemen, de landing voortijdig hadden afgebroken. Wrang detail is dat een van de piloten kort na de crash nog in leven was. Helaas was de deur van de cockpit zo tegen het binnendringen van terroristen beveiligd dat hulpverleners te laat binnenraakten. Toen was de piloot al overleden.

Na afloop van de ramp bleek er nog een mysterie te zijn. Twee vrouwelijke passagiers werden eindeloos ondervraagd over een laptop die ze zouden hebben gezien. Fred: ‘We vroegen ons af of het soms CIA-agenten waren?’ Achteraf bleken dit de computers te zijn van vier Boeing-medewerkers die meevlogen. In Turkije hadden ze voor de overheid enkele 737’s tot militaire verkenningsvliegtuigen omgebouwd. Pijnlijk genoeg stierven deze medewerkers in een toestel van hun eigen werkgever, die hiervoor naderhand ook nog eens verantwoordelijk werd gesteld.

Geknakt

Fred en Grada onthullen in Purmerend dat zij de crash door een speling van het lot hebben overleefd. Ze hoorden eigenlijk voor in het vliegtuig te zitten, business class, omdat Freds werkgever dat vergoedde. ‘Om geld uit te sparen zijn we economy class gaan zitten, achterin. Van dat bedrag wilden we de kinderen naar Qatar laten overkomen.' Dat werd ons geluk. Want in economy overleefden de meeste mensen de crash.’

Het Purmerendse stel stelt nuchter vast dat ze niets noemenswaardigs hebben overgehouden aan de vliegtuigcrash. Fred is wel wat makkelijker in het leven gaan staan: ‘Als ik nu mensen hoor klagen over dingen, denk ik weleens: waar maak je je druk om? Wees toch tevreden met wat je hebt.’ Ook Grada kan vier jaar na de ramp goed relativeren. Ze stelt vast dat de verrassing om de kinderen van school op te halen anders uitpakte dan zij hadden bedoeld: ‘We kwamen iets te letterlijk uit de lucht vallen.’

Dit artikel is een bewerking van een eerder verschenen artikel in Panorama.