Bette Dam

Expeditie Uruzgan

De weg van Hamid Karzai naar het paleis

Amsterdam, 2015

Dank voor de aankoop van dit e-boek van Uitgeverij Fosfor

Wilt u op de hoogte blijven van nieuwe uitgaven van Fosfor?

Meldt u zich dan hier aan voor onze nieuwsbrief.

U mag dit e-boek voor eigen gebruik vrijelijk kopiëren zodat u het op elk apparaat dat u bezit kunt lezen. Elke andere verspreiding of openbaarmaking zonder voorafgaande toestemming van de uitgever is verboden.

Heeft u dit e-boek in uw bezit zonder dat u daarvoor heeft betaald? Overweeg het dan alsnog aan te schaffen. Daarmee steunt u de auteur van dit werk. De opbrengst van dit e-boek wordt gelijkelijk verdeeld tussen auteur en uitgever. Oftewel: van elke euro die dit boek opbrengt, gaat 50 cent naar de auteur en 50 cent naar de uitgever.

Meer informatie over Fosfor vindt u op www.fosfor.nl

Volg ons op twitter of facebook

Eerste druk 2009

E-boek 2015

© 2009-2015 Bette Dam

E-boekontwerp Fosfor

Vormgeving omslag Zinnebeeld

ISBN 9789462251458

Uitgeverij Fosfor Amsterdam

Expeditie Uruzgan verscheen eerder bij De Arbeiderspers. 

VOORWOORD

In 2006 nam ik een kijkje op Kamp Holland bij de hoofdstad van Uruzgan, Tarin Kowt. Twee weken was ik te gast bij de militairen op een geavanceerd complex met onder meer een restaurant en een winkeltje. Op de hoeken van het complex stonden hoge uitkijktorens waar met moderne apparatuur ‘buiten’ in de gaten werd gehouden. Elke dag tuurden mannen via hun verrekijkers het woeste landschap in, op zoek naar iets verdachts. Meerdere ringen dikke muren moesten het gevaar uit die verre wereld op afstand houden. Alle militairen liepen met een wapen over hun schouder naar het supermarktje, naar het toilet en naar hun slaapcontainer. ’s Avonds na zessen ging het licht uit: het zou de vijand te gemakkelijk worden gemaakt wanneer hun spionnen in de bergen rondom het kamp ook nog eens bijgelicht zouden worden. Her en der zag je silhouetten langslopen met een streepje rood licht van hun zaklamp voor zich uit. Dat mocht, dat was de lichtdiscipline.

Alle ogen van de Nederlandse media waren gericht op dit kamp. Hier werden de militairen geïnterviewd, hier werden sfeerverhalen gemaakt over ‘buiten’. En ook ik deed daar volop aan mee. Afghanistan leek wel Kamp Holland. Wij versloegen hier een strijd of een oorlog, waarbij alle schijnwerpers op de ene partij in het conflict – de Nederlanders – gericht waren. Wij, journalisten, brachten nauwelijks in kaart tegen wie Nederland vocht en waarom. Die militairen waren vaak onze enige bron voor het verloop van de strijd. De slager keurde zijn eigen vlees. ‘Vordert de opbouw?’ vroegen we dan aan de dienstdoende commandant. Ja hoor, was dan het antwoord, maar we moeten geduldig zijn, het is hier gevaarlijk. Goedgelovig werd de quote overgenomen zonder dat we enig idee hadden wat ervan waar was. Informatie ‘van buiten’ was meestal nieuws over gevaar: legerauto’s die op bermbommen reden. Raketaanslagen, soms op het kamp zelf. Of een ‘schoonveegoperatie’ in een vallei waar tientallen, soms honderden soldaten werden ingezet om ‘de Taliban’ te verdrijven. Of, de meest dramatische bevestiging van het gevaar, het nieuws over een gesneuvelde militair.

Door dit eenzijdige beeld had ik het gevoel dat alles ‘daar buiten’ moest worden gewantrouwd. Zelfs de Afghanen die ik op het Nederlandse kamp tegenkwam, keek ik met een schuin oog aan. Was dat ook geen terrorist? Was die wel te vertrouwen? Toen ik het aanbod kreeg met een zwaar bewaakte patrouille mee te gaan, sloeg ik dit af. Meerijden met de Nederlandse militairen naar dat onbekende gaf me een onveilig gevoel.

Maar de nieuwsgierigheid bleef knagen en ik vroeg me af: kan ik door dat gordijn van angst heen? Wat gebeurt daar buiten de omheining van Kamp Holland? Hoe is Tarin Kowt en hoe denken de mensen? Achter die lemen muren zit de bevolking waar dit hele conflict om draait.

Op een dag belde collega Hans de Vreij van de Wereldomroep. Hij vertelde over Uruzgan in 2001. Direct na het instorten van de Twin Towers zou in deze ‘Nederlandse’ provincie een heuse opstand hebben plaatsgevonden tegen de Taliban. De opstandelingen hadden daar de dood in de ogen gekeken bij aanvallen van honderden Taliban in de hoge bergen van Uruzgan. Interessant was vooral de leider van de opstand. Dat was niet zomaar iemand, maar Hamid Karzai, die kort daarna de nieuwe president van Afghanistan zou worden. Hij zou toen de tocht vanuit Pakistan naar het afgelegen gebied hebben gemaakt om daar plaatselijke leiders op te zetten tegen het regime van de Taliban.

Een spannend verhaal, maar inmiddels al wel weer jaren geleden. Mij ging het vooral om Uruzgan nu. Wie is nu de vijand en waarom bijten de Nederlandse militairen hun tanden daar vaak op stuk? Een paar weken later belde de collega weer terug. Hij introduceerde me bij een Amerikaan die een belangrijke rol zou hebben gespeeld bij die opstand in 2001. Het was majoor Jason Amerine van Hawaï en hij bleek op bezoek te zijn in Amsterdam. Ik besloot hem te spreken.

Toen hij eenmaal begon te vertellen, bleef hij urenlang aan het woord, en die avond besloot ik een boek hierover te schrijven.

Kort na 9/11 was hij met twaalf Amerikaanse Special Forces en zes CIA-agenten gedropt in het gebied. Zij hadden zich aangesloten bij de Afghaanse opstandelingen. Samen trokken ze in Uruzgan langs plaatsjes als Deh Rawod en Tarin Kowt. Hij had ze gezien, de voor velen toen nog onbekende Taliban en de vaak Arabische buitenlanders van Al Qaida. Terwijl de westerse wereld nog overstuur was van de impact van de aanslagen, bevocht hij al in het diepste geheim de religieuze studenten die tot dan toe zeven jaar in Afghanistan aan de macht waren geweest. Het was een emotioneel relaas. Voor me zat een doorgewinterde militaire commandant, ervaren in het leiden van riskante geheime operaties, die nog steeds onder de indruk was van wat hij toen samen met Hamid Karzai had meegemaakt. Deze majoor had aan het begin gestaan van de historische omwenteling waarbij het fundamentalistische Talibanregime en Al Qaida ‘van de kaart werden geveegd’, zoals ze dat zeggen.

De geschiedenis van deze opstand bleek na de eerste interviews al omstreden. Het verhaal van Jason Amerine was het Amerikaanse verhaal. Zijn Special Forces hadden de leiding en sloegen zich samen met een voor hen volstrekt onbekende Karzai een weg door Talibanland. Via Uruzgan vochten ze zich naar Kandahar en brachten van daaruit Karzai naar het presidentieel paleis in Kabul. In dit verhaal waren de Amerikanen de helden die later in de Verenigde Staten tal van medailles opgespeld kregen. Zonder deze vanuit Washington geregisseerde interventie was de macht van de Taliban nooit gebroken en had Karzai Kabul niet bereikt.

Maar er was ook het verhaal van Hamid Karzai zelf. Hij zou amper contact hebben gehad met de Verenigde Staten en was vooral zijn eigen gang gegaan. Hij was voor de komst van Amerine en zijn mannen in Uruzgan al druk bezig de opstand voor te bereiden door bondgenootschappen te sluiten met tal van tribale leiders in het gebied. In dat verhaal waren de Amerikanen weliswaar een belangrijke hulp bij de opstand, maar lag het initiatief bij Karzai.

Gefascineerd door het contrast van beide verhalen besloot ik dit scharnierpunt in de jongste geschiedenis van Afghanistan in detail uit te zoeken. Waren de Taliban inderdaad van buitenaf door het vrijheidslievende Westen uit de macht verdreven, of hadden de Afghanen daar zelf ook een belangrijke rol in gespeeld? Zou ik door deze opstand te analyseren zicht kunnen krijgen op hoe de Afghanen zelf hadden gereageerd op de aanslagen in New York en Washington? En welke Afghanen waren dat dan? Het bleef niet bij een gesprek met Jason Amerine, ik wilde ook de andere getuigen van deze opstand spreken. Dit was de kans om hen op te zoeken en ze te leren kennen.

Mijn missie bracht mij in de gastenkamers van de hoog ommuurde lemen huizen (kala’s) buiten Kamp Holland. In veel van die kala’s is de opstand tegen de Taliban nog steeds een spannend verhaal waar de mannen ’s avonds onder het genot van naswar (pruimtabak) over spreken. Maar door hun lange verhalen over de opstand laten ze meer en meer zien hoe zij dit land zelf in de hand proberen te houden. Hoe hebben zij zich gedragen in de laatste dagen van het Talibanregime en waarom? Hoe bedrijven Afghanen politiek, hoe zit die stammenwereld in elkaar, hoe worden de machtsposities verdeeld? Dit boek is niet enkel een reconstructie van de opstand van Uruzgan. Het is ook het verhaal van Afghanistan zelf geworden, een complexe samenleving waarin familie en tribale netwerken het politieke leven bepalen.

DE HOOFDROLSPELERS BIJ DE OPSTAND VAN HAMID KARZAI IN 2001

JAN MOHAMMED (Popolzai) is de belangrijkste bondgenoot van Hamid Karzai in Uruzgan. De Taliban zetten hem in 1999 gevangen als ze merken dat hij samen met Hamid Karzai een opstand wil. Hamid Karzai leunt na 9/11 toch zwaar op het netwerk van deze krijgsheer als hij begint aan de opstand.

AHMED WALI KARZAI (Popolzai) is de halfbroer van Hamid en de ‘logistieke man’ van de opstand; hij regelt – via de CIA – proviand, geld en satelliettelefoons voor Hamid.

SAID (Popolzai) is de boodschapper van Hamid Karzai. Deze jongeman, die amper weet wat er gebeurt, wordt er voortdurend op uit gestuurd om loyalisten te ronselen voor Karzai.

MOHAMMED SHAW (Popolzai) is de toplijfwacht van Hamid Karzai die na Said naar binnen wordt gestuurd om Hamid Karzai in Uruzgan aan te kondigen. Maar blijft hij Karzai steunen als iedereen afhaakt?

DE STILLE (HAJI MOND) (Popolzai) is de tweede bewaker van Hamid Karzai; hij moet hem beschermen bij de tocht van Pakistan naar Uruzgan.

HAJI FAISULA (Popolzai) is de derde bewaker van Hamid Karzai; hij moet hem beschermen bij de tocht van Pakistan naar Uruzgan.

HET NEEFJE VAN HAMID KARZAI (Popolzai) wil niet met zijn naam in het boek uit angst voor represailles. Hij is – in tegenstelling tot Karzai – een goede motorrijder en gaat samen met Karzai de grens over.

ABDUL RAHIM ACHUNDZADA (Popolzai), alias DE IMAM, geeft les aan de Taliban en is de eerste man bij wie Hamid Karzai wil onderduiken in Tarin Kowt.

ABDUL RHANI MAMA (Popolzai), alias DE RIJKE OOM, is de loyalist van Jan Mohammed en wordt ook opgetrommeld door boodschapper Said. Hij is het tweede adres in Tarin Kowt waar Karzai wil onderduiken.

AZIZ SAHIBZADA (Alokozai) is oud-politiecommandant van Uruzgan (onder Jan Mohammed). Hij steunt Hamid Karzai, duikt tijdens de Taliban onder in Nederland en schreeuwt het uit als Hamid Karzai niet de president dreigt te worden.

MUALIM RAHMATULLAH (Popolzai) is, nu Jan Mohammed in de gevangenis zit, een van de prominente Popolzai in Tarin Kowt, maar hij twijfelt lang als hij ook opgeroepen wordt door Hamid Karzai.

ROZI KHAN is een prominent leider van de Barakzai, de grootste stam in Tarin Kowt. Hij is al jaren een rivaal van Jan Mohammed, maar kiest uiteindelijk toch voor Hamid Karzai.

HASHEM KHAN is de ingang voor Hamid Karzai naar rivaliserende stammen in Uruzgan waartoe hij als Popolzai moeilijk toegang heeft.

HAJI BADR (DE HELD) is een substamgenoot van Jan Mohammed (van de Karanag-stam, onderdeel van de Popolzai). Hij is voor Karzai een belangrijke ingang in Deh Rawod.

IBRAHIM (Popolzai) is de tweede ingang voor Karzai in Deh Rawod. Ook al vindt hij de actie van Hamid Karzai ‘een zelfmoordpoging’, hij heeft goede connecties, ook met de Taliban.

MULLAH NAQIBULLAH (Alokozai) is legerleider bij de Taliban, maar hij loopt na 9/11 over en onderhandelt nu namens Karzai met de Taliban.

GUL AGHA SHERZAI (Barakzai) uit Kandahar was voor de Taliban gouverneur van Kandahar. Werkte tijdens de Taliban samen met Karzai, maar zocht na 9/11 zijn eigen weg.

MULLAH OMAR is een Hotak (Ghilzai) uit Deh Rawod en leider van het Talibanregime.

MULLAH BERADER uit Deh Rawod is een belangrijke Popolzai, maar ook commandant bij de Taliban. Kiest hij voor zijn stam of voor de Taliban als de aanval op Hamid Karzai wordt geopend?

MULLAH SHAFIQ, een Kakar uit Mirabath in Uruzgan (sommigen zeggen Dew Reshan), is een prominente Talibanleider in Uruzgan maar vooral een rivaal van Jan Mohammed. Gaat hij zich ook overgeven?

‘GRAIG’ is een CIA-agent en de Amerikaanse counterpart van Hamid Karzai bij de opstand.

JASON AMERINE is kapitein van het A-team van Special Forces dat Hamid Karzai uiteindelijk helpt in Uruzgan.

JAMES DOBBINS is Speciaal Vertegenwoordiger van de Amerikaanse president George Bush voor de Afghaanse oppositie. Hij probeert namens Amerika een nieuwe Afghaanse regering te vormen.

SATTAR SIRAT is de Oezbeek die Hamid Karzais benoeming tot president bij de conferentie van de Verenigde Naties in het Duitse Bonn probeert tegen te houden.

De eerste tocht van Hamid Karzai in de strijd tegen de Taliban. Hij ging op 9 oktober 2001 met de motorfiets de Afghaanse grens over en kwam via Kot Wal Uruzgan binnen. Karzai hield het uiteindelijk niet vol en werd na veel omzwervingen het gebied uitgevlogen door de CIA.

Een versimpelde stamboom van het Pashtun-volk. Qais Abdul Rashid is de mythische voorvader van de Pashtun die zo’n 600 jaar voor Christus leefde. Twee nakomelingen – Durrani en Ghilzai – vormen nu de grootste stammen in het zuiden van Afghanistan. Hamid Karzai is een Popolzai en vertrouwde bij de opstand tegen de Taliban vooral op bondgenoten uit deze stam. De Popozai wonen vooral in Uruzgan en Kandahar.

PROLOOG

Nonchalant neemt de Afghaanse president het presentje dat ik voor hem heb meegenomen aan. Het is een patu, een omslagdoek voor mannen, die veel in het zuiden van het land gedragen wordt. ‘Aardig, aardig,’ zegt de man lauw. Karzai is er niet bij met zijn hoofd. Hij komt net van de dokter. Het is halfnegen in de ochtend. Zojuist is hij aan komen rijden in zijn zwarte gepantserde wagen met voor en achter hem een beveiligingsauto. Toen de deur openzwaaide, keken de bewakers schichtig om zich heen om de president ook de laatste paar meters veilig het paleis in te loodsen. ‘Eh, de dokter? O, het was maar een routinebezoek om alles te checken,’ zegt de president en hij lacht mijn vraag weg. Dan staat hij de vier, vijf ambtenaren te woord die om hem heen zwerven. Gedienstig staan ze te wachten; hun haar glimt van de gel en ze zijn gekleed in een iets te groot donker pak. Karzai is de enige die de Afghaanse traditionele hemdblouse draagt, met de wijde katoenen broek. ‘Wat wil jij, en jij, en jij?’ De president van Afghanistan tekent iets, houdt even een telefoon aan zijn oor en instrueert zijn chef-protocol. Ik heb twintig minuten gekregen om tijdens het ontbijt over zijn opstand in Uruzgan te praten, maar als dit zo doorgaat kan het wel eens een heel kort gesprekje worden. Karzai is veel te druk met het Afghanistan van nu.

Ik ben allang blij dat ik een plaatsje in zijn agenda had gekregen. Een halfjaar heb ik erover gedaan om tot het paleis door te dringen. In eerste instantie lukte het me niet eens om een afspraak met zijn woordvoerder te maken. Ik zat al in de wachtkamer, maar moest vertrekken. Er was een bom ontploft in het noorden van het land. Er was een bloedbad aangericht; politici en veel kinderen waren omgekomen. De Taliban hadden de aanslag niet opgeëist. Het was een chaos. ‘Karzai beantwoordt je vragen schriftelijk,’ zei de woordvoerder gestrest en hij liep weg. Daarna waren er veel buitenlandtripjes voor de president; hij vloog de hele wereld over. Uiteindelijk kreeg ik na lang aandringen toch een afspraak met een assistent van de woordvoerder. Zijn Engels was slecht en eigenlijk ging hij over de Afghaanse media. Ik vroeg hem Karzai te laten weten wie ik allemaal had gesproken. Ik noemde de namen van de mannen die ik inmiddels had geïnterviewd over zijn tocht uit 2001. Mannen uit Kandahar en Uruzgan. Zij hebben Karzai toen geholpen, zei ik nog maar een keer. Nu kan de hoofdrolspeler natuurlijk niet ontbreken! Hoewel de man mij niet helemaal begreep en me nauwelijks aankeek, drong dit toch tot hem door. ‘Ga terug naar je hotel, we bellen je,’ zei hij. Twee dagen later kreeg ik telefoon. We hebben het met His Excellency besproken en hij wil u zien. Weer een dag later was het geregeld. ‘De president heeft twintig minuten, u moet anderhalf uur van tevoren aanwezig zijn omdat de beveiliging veel tijd in beslag neemt.’

In een kleine Toyota Corolla rijdt mijn vertaler me door Kabul richting het paleis. Langs de drukke bazaar met grote karren fruit en noten, langs de moskee met de blauwe koepel die maar niet af komt omdat de eigenaar vermoord is, langs de bedelende vrouwen in smerige boerka’s die agressief op de autoraampjes tikken om geld. Langzaam naderen we een lange hoge muur en een door tientallen zandzakken ingekapselde controlepost, waaruit de lopen van kalasjnikovs steken. Achter deze muren bevindt zich niet alleen Karzai, ook de kantoren van de CIA, de VN en de Amerikaanse diplomaten zijn er gevestigd. Het presidentieel paleis staat in het hart van Kabul, ver weg van de vijand. Ons autootje schuift aan in de rij van SUV’s waarin klerenkasten van bodyguards westerse ambtenaren op de achterbank moeten beschermen. De grote gepantserde jeeps rijden zonder te stoppen door de stad. De jammers (stoorzenders) op het dak zorgen ervoor dat er niet gebeld kan worden want elk telefoontje kán een bom doen afgaan. De angst onder de westerlingen is groot. We rijden stapvoets door. De paleisbewaker kijkt wat raar op; we passen hier niet echt. ‘Bettiee Dom,’ zegt mijn vertaler tegen de bewaker. Nieuwsgierig buigt de bewaker zijn hoofd tegen de achterruit. ‘Oow, blue eyes’, roept hij als hij me ziet zitten. Als zijn baas groen licht geeft, mag ik door. Via walkietalkies word ik aangekondigd en zo hobbel ik langzaam, van veiligheidscheck naar veiligheidscheck, naar binnen. Bij het laatste checkpoint is de sfeer gespannen. Nu zijn we dichtbij en ik moet gaan lopen. ‘Mag ik toch niet mee?’ fluistert de vertaler. Maar Karzai spreekt Engels en ik kies ervoor om alleen te gaan. Als mijn tas en pennen zijn afgenomen en ik nog net de recorder bij me weet te houden, zegt een van de bewakers ineens ‘thee?’ Ik glimlach, toch nog een flintertje Afghaanse gastvrijheid.

Onze eerste ontmoeting zal in de hoge hal in het werkpaleis van Karzai plaatsvinden. Hier in het gebouw met de naam ‘Huis van de Bloemen’ is het stil en klikken alleen de schoenen van de medewerkers op het marmer. Bewakers bewegen als schimmen door het gebouw. Ik moet wachten en sta bij de lange, brede trap met kroonluchters. De afgesleten rode loper ligt tot net buiten de hoofdingang waar twee stramme Buckingham Palace-bewakers alleen kort salueren als er iemand langsloopt. Deze trap weet hoe gruwelijk het er hier in Kabul aan toe kan gaan. De bloedige geschiedenis van Afghanistan met oorlogen tussen machthebbers is ook hier geschreven. In 1979 schoten Afghaanse communisten hier midden in het paleis de toenmalige president van het land, Daoud Khan, en familieleden van hem dood. Op de marmeren trap waar nu de rode loper ligt, zakten de lichamen ineen. De moord vormde de inleiding op de bezetting door de Sovjets een jaar later en stortte Afghanistan in een oorlog die van het land niet veel heel liet. Ook toen de Afghanen na het vertrek van de Sovjets elkaar bevochten, werd het paleis herhaaldelijk beschoten. De toenmalige communistische president Najibullah wist net op tijd weg te komen. In 1994, toen de Taliban de macht grepen, werd hij toch nog gepakt. Najibullah werd door de Taliban vastgebonden achter een auto, door de stad gesleept, gemarteld, gecastreerd en doodgeschoten voordat hij werd opgehangen. Dagenlang hing zijn lichaam bij de ingang van het paleis. Het hoofd was naar voren geklapt nadat het touw zijn nek had gebroken. Het verkeerspolitiehokje waar Najibullah hing staat er nog steeds, bij de compound van de CIA en het werkpaleis van Karzai.

Als de huidige leider klaar is met z’n ambtenaren, nodigt hij me uit in een grote balzaal. De ruimte is nu netjes gewit, met ornamenten aan het plafond. De wederopbouw van het paleis is hier al ver gevorderd. Buiten zijn Afghaanse stukadoors en metselaars hard aan het werk om de sporen van de geschiedenis uit te wissen. We gaan zitten aan het uiteinde van een lange smalle tafel met wel dertig stoelen. Alleen het verste hoekje is netjes gedekt. ‘Uruzgan dus,’ zegt de president. Ik knik. Even voelt het raar dat ik als westerling ‘zijn’ verhaal wil opschrijven. Wie ben ik dat ik denk dat ik deze samenleving kan doorgronden? Ik leg de president uit dat ik graag zijn expeditie uit 2001 aan de hand van zo veel mogelijk getuigen wil beschrijven. Dan noem ik de namen weer van de mannen die ik heb gesproken. Enthousiast buigt de president zich naar me toe. ‘Wat, echt waar? Heb je die allemaal gesproken?’ Even lijken de drukte en de stress van Karzai afgevallen. De in het zwart geklede bewaker achter ons beweegt even; achter elke verdachte beweging kan een aanslag zitten, lijkt hij te denken. ‘Weet je,’ zegt de president, ‘dit heeft nog nooit iemand gedaan.’ Zijn interesse is nu helemaal gewekt. ‘Wacht, laten we even ontbijten. Eten we even een broodje, met honing, wat je wil. Een croissant, naan-brood, alles is er.’ Hij maakt een uitnodigend gebaar over de tafel met porseleinen servies. ‘Wat wil je, koffie, thee, ma’am?’ en hij knikt naar de bediening die zich heeft opgesteld naast de bewaker. ‘We gebruikten die sjaal die ik van jou heb gekregen ook in Uruzgan,’ roept hij verrukt. ‘En weet je,’ gaat hij dan enthousiast door, ‘ik heb nog steeds een jas uit die tijd. Ja, echt. Ik heb die jas nog. Ik had helemaal niet genoeg kleren bij me, Bettie, echt niet. O, wat was het daar toen koud. Toen kreeg ik die jas van de Amerikanen.’ Zijn gedachten gaan terug naar Uruzgan, het gebied dat kennelijk gevoelens van euforie oproept. ‘Dáár zaten mijn mannen, de stammenleiders, die ik al zo lang kende!’ Het waren helden, vindt Karzai, helden die hem in Uruzgan begeleidden bij deze opstand. ‘Uruzgan was mijn plek van verzet, Bettie. Echt.’

‘Roep Qaider Haideri,’ galmt het ineens door de zaal. De woordvoerder schiet weg. Ik ken deze Qaider. Ik heb hem al geïnterviewd, probeer ik de president duidelijk te maken. Bovendien wil ik Karzai nu voor mezelf hebben; ik heb niet veel tijd. Maar daar wil de president niets van weten. Qaider is ook zo’n man uit ‘zijn verzetstijd’ en hij staat erop ons nogmaals aan elkaar voor te stellen. Karzai heeft deze vertrouweling meegenomen naar het paleis. Qaider komt uit het verre Deh Rawod in het westen van Uruzgan, maar is door Karzai na de opstand naar het paleis in Kabul gehaald. ‘Qaider is nu het hoofd van eh, hoe heet dat, de Tenth department,’ legt de president uit. Dat is een van de afdelingen van de Geheime Dienst, die verantwoordelijk is voor de veiligheid van buitenlandse delegaties, hun kantoren en andere plekken waar veel westerlingen wonen, zoals het luxe Serena Hotel in Kabul. Hij houdt kantoor vlak bij het werkpaleis van Karzai en meldt zich dus in een mum van tijd aan onze ontbijttafel. ‘Kijk,’ roept Karzai uit. ‘Dit is Bettie en die onderzoekt onze opstand!’ Ik knik naar Qaider en hij naar mij. De man spreekt geen woord Engels, heeft een drukke baan, maar blijft trouw bij het gesprek zitten. ‘Bettie, dit is de generaal, hij is mijn beste, beste vriend, echt. Wanneer iemand is betrokken bij jouw strijd, en je wint, dan hebben ze het recht beloond te worden,’ zegt Karzai trots. ‘Zo gaat dat hier. O, je kent Haji Faisula ook? Wat leuk, hem moet je ook spreken,’ roept de president opgewonden. ‘Hij was bij me op de motorfiets, toen we de grens overgingen. Je kan hem nu in de Verenigde Arabische Emiraten vinden.’ Kennelijk beseft de president dat ik weet dat deze Haji in 2001 niet meer dan een simpele bewaker was. ‘Maar daarvóór heeft hij de economische faculteit gedaan. Hij was mijn bewaker, maar is nu eerste of tweede secretaris in Abu Dhabi, op onze ambassade.’ ‘Waarom wist ik niet eerder dat Bettie in het land was,’ roept de president dan tegen zijn woordvoerder, die opkijkt en lijkt te denken: gaan we nog naar de volgende afspraak? Het ontbijt loopt al behoorlijk uit. ‘Hoe lang blijf je nog? Heb je nog tijd? Jij weet ook wie Mohammed Shaw is? Hij staat nu op het vliegveld in Kandahar en is onderweg hier naartoe. Je hebt geluk, hij is sinds een week of twee het hoofd van de bewaking van mijn residentie,’ zegt Karzai trots.

En zo gaan we de schare helden van toen af die nu op belangrijke plekken in Karzais omgeving zitten. Zoals Jan Mohammed, die misschien wel een van Karzais belangrijkste vertrouwelingen is. Hij was zowel voor als na de Taliban lange tijd de ongekroonde koning van Uruzgan. Inmiddels verblijft hij regelmatig in Kabul in zijn riante villa. Intussen bepaalt ‘JMK’, zoals hij door de westerlingen wordt genoemd, nog steeds grotendeels het Uruzganbeleid van de Afghaanse regering. ‘Was hij er maar bij geweest toen,’ zegt Karzai, ‘dan was het veel gemakkelijker gegaan.’ Maar Jan Mohammed zat toen in een Talibangevangenis, waaruit hij pas tijdens de zegetocht van Karzai werd bevrijd.

De president is er trots op dat hij al zijn mannen goede posities heeft gegeven. Ze verdienen het, vindt hij. Ziekenhuisbezoekjes, een reisje naar Mekka, de huur van de woning, een beter salaris, Karzai regelt het allemaal voor hen.

Uruzgan was mijn plek van verzet, mijmert de president weer. Ik ben helemaal alleen die kant op gegaan, helemaal alleen, en hij zucht. De Amerikanen die hem later ook hebben gesteund, weet hij zich amper te herinneren. Ene kapitein Jason Amerine? Pas in een later gesprek komt de herinnering aan Amerine wel terug. ‘Ja, inderdaad, hij kwam er later bij.’

Karzai biedt me een vlucht naar Uruzgan aan. ‘Je moet er hoe dan ook naartoe, je moet zien hoe mooi het daar is,’ moedigt de president me aan alsof hij het over een vakantieparadijs heeft. Acht jaar na dato heeft hij er vooral een romantische gedachte bij. Uruzgan is voor hem een succes, dat is duidelijk. ‘Prachtige boomgaarden, gastvrijheid en de lekkere yoghurt.’ Niet alleen Karzai doet mij zo’n aanbieding. Ik kan bijna kiezen met wie ik mee zal gaan naar Uruzgan. Neem ik de helikopter van onderkoning Jan Mohammed? Rijd ik mee met een konvooi van zijn neefje die ook mee heeft geholpen in 2001 en nu de baas is over de weg tussen Tarin Kowt en Kandahar? Of maak ik een ritje met de senator die Uruzgan in Kabul vertegenwoordigt en die af en toe nog even ‘naar huis’ gaat? Maar uiteindelijk besluit ik op eigen houtje naar Tarin Kowt te gaan en overnacht dan een week bij Aziz, ook een van de mannen die Karzai in 2001 hebben gesteund. Hij is er zelf dan niet, maar ondergaat op kosten van Karzai een hartoperatie in India.

Later blijkt dat Karzai precies wist waar ik heb gelogeerd. Het is tekenend voor de president dat hij nog steeds bijhoudt hoe het met ‘zijn’ Afghanen uit Uruzgan gaat. Hij kent hun reisschema’s, weet waarom ze in de stad zijn en wat hun plannen zijn. Dit soort informele loyaliteit is bepalend voor de verhoudingen in de Afghaanse politiek. Karzais Uruzgan-mannen zitten zelden aan zijn presidentiële bureau, maar komen vooral ’s avonds langs in het paleis om gehurkt aan grote borden rijst en schapenvlees hun zaakjes te bespreken. Dit is hoe de Afghaanse politiek werkt. Wie doet wat voor wie?