Wilfred Ploeg

Man met vrouw zoekt man

Homoseksualiteit binnen het heterohuwelijk

Amsterdam, 2016

Van Wilfred Ploeg verscheen eveneens bij uitgeverij Fosfor:

Je mag het altijd ruilen

Wist u dat u ook lid kunt worden van Fosfor?

Voor maar € 40 per jaar (dat is slechts € 3,33 per maand) ontvangt u:

•• Elke maand een nieuwe longread – geschreven door topauteurs.

•• Elke week een nieuwe classic – tijdloze longreads uit het verleden.

•• Elke dag, lezen, kijken en luisteren – in ons archief van longreads.

•• Plus: meer dan 150 e-books – onbeperkt te downloaden.

Niet lezen = niet betalen

Als je bij ons een maand niet leest, loopt je lidmaatschap automatisch een maand langer door. Twee maanden niet ingelogd? Dan krijg je van ons twee maanden verlenging (in totaal verlengen we maximaal drie maanden per jaar).

Meer informatie vindt u op www.fosfor.nl

Eerste druk 2016

E-boek 2016

© 2016 Wilfred Ploeg

E-boekontwerp Fosfor

Vormgeving omslag Bart Driessen

ISBN 9789462251878

Uitgeverij Fosfor, Amsterdam

Inleiding:
Een nieuw boek voor direct betrokkenen en hulpverleners

In dit boek beschrijf ik ervaringen van mannen die in hun heterorelatie te maken hebben met homo- en biseksuele gevoelens. Hoe gaan zij hier mee om? Wat denken zij? Hoe leven zij? Hoe gaat hun leven verder? Ik besteed ook aandacht aan de reacties van de heteroseksuele partner.

Met dit boek wil ik lezers trekken die hiermee bezig zijn en het lastig vinden om over hun situatie te praten, maar er wel iets over willen lezen. Het kan mannen en hun vrouw of vriendin helpen om er voor het eerst over te praten. Het boek kan ook dienen als ondersteuning bij een proces dat al een tijd gaande is. Tenslotte kan dit een nuttig boek zijn voor familieleden, vrienden, collega’s, hulpverleners en begeleiders die met dit onderwerp te maken krijgen.

Ik vond het tijd worden om opnieuw een boek te schrijven over een thema dat ook nu nog actueel is in het leven van veel mensen. Eerdere boeken die ik over dit onderwerp schreef (in 1985 en 2007) bleken verouderd, ondanks het feit dat het probleem - homoseksuele gevoelens hebben, terwijl je een heterorelatie hebt – hetzelfde is gebleven. Er hebben zich de laatste jaren bovendien allerlei maatschappelijke ontwikkelingen voorgedaan die ik in dit geactualiseerde boek heb kunnen verwerken. Mijn ervaringen als coach van homomannen met een heterorelatie zijn een belangrijke inspiratiebron geweest om dit boek te schrijven, evenals de stimulerende invloed van mijn collega-coaches. Tevens heb ik enkele artikelen die ik de laatste vijf jaar over dit onderwerp heb geschreven verwerkt in dit nieuwe boek.

De ervaringen die ik beschrijf zijn onder meer gebaseerd op gesprekken die ik de afgelopen jaren als coach van mannen met homo- of biseksuele gevoelens heb gevoerd. Ook interviewde ik een aantal jongeren met een homo-ouder. Naast de beschrijving van de ervaringen van mannen en hun kinderen probeer ik te reflecteren op en met enige afstand na te denken over de levens van de mannen die in de praktijk van mijn coachingsactiviteiten in mijn blikveld zijn gekomen. Hoe komt het dat hun leven zo is verlopen? Welke invloed heeft de maatschappij daarop? Zijn er ook psychologische omstandigheden die van invloed zijn geweest op hun leven? Waarom is homoseksualiteit binnen een heterorelatie meestal zo’n enorm probleem? Welke verwachtingen hebben we eigenlijk onbewust van seks, liefde en relaties?

Opbouw van het boek

In hoofdstuk 1 beschrijf ik de ‘onzichtbaarheid’ van het probleem van heteroparen waarvan een van de partners homoseksuele gevoelens heeft. Veel buitenstaanders denken dat dit niet meer voorkomt of iets is van ‘vroeger tijden’. Anderen zijn zich er helemaal niet van bewust dat ‘zoiets’ kan bestaan, waardoor veel mannen en vrouwen die met dit probleem worstelen zich vaak erg geïsoleerd en onbegrepen voelen. Ze vinden het meestal ook erg moeilijk om er met anderen over te praten, bang als ze zijn dat die hen veroordelen of niet begrijpen.

In hoofdstuk 2 staat het begrip zelfafwijzing centraal, het niet accepteren van jezelf als homo- of biseksuele man, waardoor je van je eigen spoor afraakt en in moeilijkheden komt. Enig inzicht in dit voor veel mensen zo herkenbare innerlijke proces van (niet)- zelfacceptatie lijkt mij hier op z’n plaats.

In hoofdstuk 3 komt het thema hulpverlening aan de orde. Herkennen hulpverleners de problemen? Staan ze er open voor? Waar kun je als hulpzoekende terecht? En welke hulpverlener is geschikt voor de hulpvrager?

In hoofdstuk 4 wordt beschreven wat er zoal gebeurt als de waarheid op tafel komt. Hoe reageert de heteropartner? En hoe gaan beiden met de nieuwe situatie om? Goede communicatie tussen beide partners blijkt heel belangrijk te zijn en heeft grote invloed op het verdere verloop van het proces.

In hoofdstuk 5 gaat het proces verder en worden voorbeelden beschreven van de verschillende manieren die mannen en vrouwen hebben gevonden om met de nieuwe situatie om te gaan.

In hoofdstuk 6 komen de jongeren aan het woord. Een belangrijk hoofdstuk voor wie wil weten hoe zij als kind van een homo-ouder kunnen reageren op de situatie waarin het gezin terecht is gekomen.

In hoofdstuk 7 wil ik enig licht werpen op de verwarring die ontstaat over homoseksualiteit als mensen van verschillende culturen, westers en niet-westers, met elkaar in contact komen. Ik beschrijf onder andere het verschil tussen homoseksuele identiteit en homoseksueel gedrag, de plaats van het (heteroseksuele) huwelijk, de opvatting over de rol van man en vrouw en de gevolgen daarvan voor beide culturen. Zeker in een tijd van globalisering, multiculturaliteit en immigratie is er op dit gevoelige terrein dringend behoefte aan helderheid en wederzijds begrip.

In hoofdstuk 8 tenslotte houd ik een pleidooi voor openheid tegenover de partner.

Ik kan me voorstellen dat de hoofdstukken 1, 2, 4, 5 en (vooral als je kinderen hebt) 6 speciaal de aandacht trekken van lezers die in dezelfde situatie zitten als de doelgroep van het boek. Hopelijk bieden hun verhalen een vorm van herkenning en ook houvast voor een complexe situatie. Hoofdstuk 3 zal heel geschikt zijn voor hulpverleners die weinig van het probleem afweten. Ook hoofdstuk 7 zou juist door hulpverleners gelezen moeten worden om meer inzicht te krijgen in cultureel bepaalde normen en waarden die (vaak onbewust) ook meespelen tijdens hulpverlenende gesprekken. Dit hoofdstuk kan natuurlijk eveneens verhelderend zijn voor mannen die een relatie aangaan met een niet-westerse man, zonder direct te beseffen welke invloed zo’n keuze kan hebben op beiden.

Focus op mannen

In dit boek heb ik bewust de keuze gemaakt om de mannelijke partner centraal te stellen. Niet omdat ik niet weet dat er minstens zoveel of misschien zelfs wel meer vrouwen zijn die in dezelfde situatie zitten en het moeilijk hebben met hun lesbische gevoelens, maar omdat ik vooral ervaring heb met begeleiding van mannen, omdat ik zelf man ben en omdat ik me met andere mannen verwant voel. Ik ben me er terdege van bewust dat de keuzes van de homomannen in mijn boek directe gevolgen hebben voor de (meestal) heteroseksuele vrouw waarmee de man een relatie heeft. Deze gevolgen komen in dit boek uiteraard eveneens ter sprake, omdat er dan pas een compleet beeld ontstaat van de moeilijke situatie waarin beiden verkeren.

Ik heb de namen van de meeste mannen en vrouwen in mijn beschrijvingen veranderd om directe herkenning van betrokkenen te voorkomen. Ook heb ik sommige concrete situaties iets gewijzigd. Dat neemt niet weg dat alle beschreven situaties een reële afspiegeling vormen van de ervaringen van mannen met hun partners en van de kinderen die ik in de afgelopen jaren heb ontmoet.

Mijn collega’s René Bolhuis en Gerard Hille en docent homo- en lesbische studies aan de Universiteit van Amsterdam Gert Hekma wil ik bedanken voor het kritisch meelezen en meedenken bij het schrijven van dit boek. Hun opmerkingen brachten mij vaak weer op nieuwe ideeën, waardoor het een boek is geworden waar velen hopelijk iets aan hebben.

Schrijver en interculturalist Jacob Vossestein ben ik zeer erkentelijk voor het voortreffelijk redigeren van het manuscript.

Emancipatie komt op gang als je een stap zet. Dat is het begin van je eigen vrijheid. Ik hoop dat dit boek hier voor lezers aan kan bijdragen.

Amsterdam, maart 2016

Wilfred Ploeg

Hoofdstuk 1:
Niets is wat het lijkt

Over de onzichtbaarheid van homogevoelens binnen een heterorelatie

Bart (40) en Ada (39)

Bart en Ada zijn zestien jaar getrouwd. Ze hebben twee kinderen, een jongen van dertien en een meisje van elf. Bart heeft een leidinggevende positie bij een bank en Ada werkt als docent Engels op een middelbare school. Ze hebben het goed samen, de kinderen doen het ook prima op school. Echt een modelgezin waar velen een voorbeeld aan zouden willen nemen en waar menigeen misschien ook wel jaloers op zal zijn.

Sinds een jaar heeft Bart fysieke klachten. Hij voelt zich moe, is gespannen en heeft veel last van hoofdpijn. Hij slaapt ook slecht en loopt nu zelfs bij de specialist voor hartklachten. Hij snapte er aanvankelijk niks van; hij was altijd kerngezond geweest. Waarom was hij het laatste jaar opeens zo in de lappenmand terecht gekomen? Laatst kon hij zelfs een week niet werken; iets waar hij zich eigenlijk voor schaamt. Ada begreep er ook niks van: wat was er overgebleven van haar optimistische, sterke man? Iemand in de kracht van zijn leven kon toch niet zomaar allerlei klachten krijgen? Zou hij een verborgen hartkwaal hebben die nu opeens aan het licht kwam? Of was het misschien hoge bloeddruk of te veel stress op het werk?

Een week geleden heeft Bart een bekentenis gedaan aan Ada. Toen ze op een avond samen naar het journaal zaten te kijken, werd er onverwachts aandacht besteed aan de acceptatie van homoseksualiteit. Toen werd het Bart te veel; hij werd zo gespannen en verdrietig dat hij de kamer uitliep. Ada liep hem achterna en vroeg hem wat er aan de hand was. Huilend en met horten en stoten deed Bart toen zijn verhaal. Hij vertelde dat hij sinds twee jaar geheime sekscontacten heeft. Met mannen. Hij had zich niet meer kunnen beheersen. Dat had hij jarenlang geprobeerd: keurig leven als de echtgenoot van Ada, als trotse vader van twee kinderen. Maar zijn verlangen naar mannen was niet verdwenen. Zijn werk had hem veel voldoening en ook afleiding gegeven, zeker. Hij hield erg veel van Ada en de kinderen. Dat stond als een paal boven water, maar toch.

Toen Bart zeventien was, werd hij stapelverliefd op Hans. Ze zaten in dezelfde klas. Wat was dat een spannend gevoel. Het was ook de eerste keer in zijn leven dat hij verliefd was. Wat een mooie, leuke jongen was die Hans toch. Maar Hans viel op meisjes, dat was zo duidelijk als wat. Bart was teleurgesteld. Hans bleek onbereikbaar en kreeg verkering met een meisje uit een andere klas. Bart wereld stortte in. Het zou nooit meer goedkomen met hem, dacht hij.

Gevoelens voor mannen….Wat moest hij er eigenlijk mee? Hij leek wel de enige op de hele wereld die verliefd was op een jongen. Alle andere jongens werden verliefd op meisjes. Nee, hij moest het allemaal maar vergeten. Stel je voor, leven met een man. Hij zou zijn vader en moeder ook vreselijk teleurstellen. Dat kon hij hen toch niet aandoen; die zouden dan nooit grootouders worden. Er waren bovendien vast ook wel leuke vrouwen.

Een paar jaar later kwam Bart Ada tegen. Hij zag zijn kans schoon. Ada was meteen stapelgek op Bart. Bart vond Ada wel lief. Ze konden het samen goed vinden, dus waarom zou hij het niet proberen? Hun huwelijksdag was stralend; de wederzijdse ouders waren vreselijk trots.

Ada weet het nu: haar Bart valt op mannen. Zijn fysieke klachten hebben daar vast mee te maken. Ze zijn allebei radeloos. Wat is er over van hun prachtige huwelijk? Waren al die jaren samen dan voor niets geweest? Zouden ze niet proberen gewoon verder te gaan? Ze houden toch van elkaar? En wat zouden de anderen wel niet zeggen? Niemand zou begrijpen waarom uitgerekend zij zouden gaan scheiden. Zo’n ideaal stel! Nee, geen denken aan. Niemand mag het weten; de kinderen ook niet. En Barts ouders en schoonouders al helemaal niet. Maar Bart wil niet meer terug. Hij wil zijn gevoelens niet langer verbergen; hij kan het gewoon niet meer. Hij is er ziek van.

Reflectie

Bart en Ada laten zien dat er achter een goed lijkend huwelijk toch problemen schuil kunnen gaan. Een van de mogelijke problemen waar bijna niemand bij stilstaat is hierboven beschreven. Dat iemand sterke homoseksuele gevoelens kan hebben binnen een bestaande heteroseksuele relatie, is voor de meeste mensen moeilijk voorstelbaar. De buitenwereld ziet een prachtig stel mensen in de kracht van hun leven: niets aan de hand toch? Maar er zijn heel wat heterostellen waarvan een van de partners homoseksuele gevoelens heeft, terwijl de ander daar niets van af weet. Getallen zijn moeilijk te geven, want hoe zou je daar achter moeten komen? Het probleem is verborgen en betrokkenen praten er niet over of verbreken pas na jaren het stilzwijgen.

In de jaren zestig van de vorige eeuw werd geschat dat er ongeveer honderdduizend heterostellen zouden zijn waarvan een van de partners overwegend homoseksuele gevoelens heeft.¹ We zijn nu bijna een halve eeuw verder, maar nog altijd ontbreken betrouwbare cijfers. Er is bij mijn weten dan ook geen onderzoek meer naar gedaan, misschien wel vanuit de (volgens mij onjuiste) veronderstelling dat het hele probleem al is ‘opgelost’. Soms weet de partner wel van de homogevoelens, zoals nu bij Bart en Ada het geval is, maar vaak worstelt de betrokkene er in zijn (of haar) eentje mee. Soms jarenlang. Hoe kan dat? Er is anno 2016 toch geen enkele reden meer om je homoseksualiteit verborgen te houden? Je hoeft toch niet meer een heterorelatie aan te gaan, terwijl je eigenlijk homo of bi bent? Is Nederland niet wereldkampioen homotolerantie? Was het maar zo eenvoudig.

Een beetje geschiedenis

Mijn boek uit 1985 Naar verten die niemand weet, over homoseksualiteit in het huwelijk², kwam precies op het goede moment. Het bleek het eerste Nederlandstalige boek te zijn over dit onderwerp. Het was een succes; velen kochten het boek en lieten mij weten dat ze er veel aan hebben gehad. Ze putten er steun uit, herkenden zich in de verhalen van lotgenoten en werden gestimuleerd om met hun partner te gaan praten. In de jaren tachtig van de vorige eeuw bloeide de homobeweging. Steeds meer homo’s kwamen uit de kast en homoseksualiteit werd in bredere kring bespreekbaar. Homo’s werden weerbaarder en besloten zich na de rellen van Roze Zaterdag in 1982 in Amersfoort zelf te gaan verdedigen tegen aanvallen van buitenaf. Zelfverdedigingsclub ‘Tijgertje’ werd opgericht. In die sfeer durfden ook homomannen en lesbische vrouwen met een heterohuwelijk uit de kast te komen. Veel mensen hadden het gevoel dat de homo-emancipatie weldra zou zijn voltooid. Toen Nederland in 2001 als eerste land ter wereld het huwelijk openstelde voor ‘personen van gelijk geslacht’, gaf dat veel mensen het gevoel dat het eindstation nu eindelijk was bereikt. Homo’s hadden nu toch dezelfde rechten als hetero’s?

In 2007 verscheen mijn tweede boek Geen mens is van een ander³. In dit boek klinken hier en daar al twijfels door over te veel optimisme. Er is na 2001 veel gebeurd in de wereld. De aanslag op de Twin Towers in New York, de moord op Pim Fortuyn in 2002, op Theo van Gogh in 2004 en de toenemende immigratiestromen maakten van Nederland een behoedzamer land. De luiken gingen eigenlijk weer wat verder dicht. Het vreedzame, tolerante Nederland was geen eiland. Liberale normen en ruimte voor minderheden bleken niet vanzelfsprekend te zijn. In de jaren na 2001 gingen sommige homo’s juist de kast weer in, uit angst afgewezen te worden.

Twee jaar voor het verschijnen van dit tweede boek, in 2005, gaf ik een lezing voor ‘Orpheus’⁴, ter gelegenheid van het 35-jarig bestaan van de vereniging. Hoewel ik aannam dat het probleem van ‘homoseksualiteit binnen een heterorelatie’ wel minder urgent zou zijn geworden, kwam ik bedrogen uit. Veel van de aanwezige mannen en vrouwen hadden wel degelijk nog allerlei vragen en problemen, veel meer dan ik had verondersteld. De vijf mannen die ik tijdens mijn opleiding als coach in 2008 mocht begeleiden in een gespreksgroep vertelden mij openhartig over de heftige problematiek waarmee zij in hun heterorelatie te kampen hadden. Ze durfden tijdens deze avonden gevoelens met elkaar te delen die ze in hun hele leven nog nooit met iemand hadden besproken. In datzelfde jaar startte ik mijn coachingspraktijk⁵, waarin ik mannen met homoseksuele gevoelens in een heterorelatie begeleid. Meestal komen ze alleen, maar soms ook met hun vrouw. Ik kwam opnieuw oog in oog te staan met mannen tussen de dertig en de zestig jaar die op het eerste gezicht een geslaagd leven leiden en er vrolijk en flitsend uitzien, maar binnen vijf minuten met hun verdriet voor de dag komen. Hoe kan dat? Hoe komt het dat er nog steeds mannen zijn (en uiteraard ook vrouwen, maar daar gaat dit boek niet over) die een heterorelatie aangaan, terwijl ze homo- of biseksueel zijn? Veel Nederlanders lijken te denken dat er geen problemen meer zijn. We zijn verdraagzaam, alles is wettelijk geregeld en iedereen heeft dezelfde rechten. Dat laatste is zeker waar, en Nederland is vergeleken bij veel andere landen zeker tolerant. Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau⁶ blijkt dat 96% van de Nederlanders zegt homoseksualiteit te accepteren. Daarmee scoren we beduidend hoger dan in de meeste andere landen. Uit datzelfde rapport blijkt echter ook dat slechts 5% van alle middelbare scholieren meent dat jongeren op school altijd open kunnen zijn over hun homoseksualiteit. Ook in 2014 komt ditzelfde resultaat naar voren. Een paar jaar eerder, in 2010, meldt hetzelfde SCP⁷ dat de helft van de homojongeren weleens heeft overwogen om zelfmoord te plegen. Dat is vijf keer zoveel als heterojongeren. Van de groep homojongeren doet 12% ook daadwerkelijk een poging om zichzelf van het leven te beroven. In een SCP-rapport van 2015⁸ over seksuele oriëntatie en jongeren, blijkt ongeveer een derde van de jongeren tussen de 11 en 25 jaar het vies te vinden om twee mannen op straat met elkaar te zien zoenen. In het dagblad Trouw van 11 mei 2015 staat boven een artikel over datzelfde onderwerp: ‘Veel Nederlanders gruwen van openlijk vertoon van intimiteit tussen mannen of vrouwen.’ Zonder nu direct te willen somberen, vraag ik mij af of je in zo’n klimaat als jongere probleemloos homoseksueel kunt zijn. Naast alles wat is bereikt – en dat is heel veel – concludeer ik dat er nog steeds jonge mensen zijn die een heterorelatie aangaan vanwege de druk van de sociale omgeving. Vaak komen ze pas na jaren (heel vaak zijn ze tussen de 35 en 45 jaar) in de knoop te hebben gezeten voor de vraag te staan: ‘Hoe wil ik mijn leven verder inrichten?’ Dat leidt niet zelden tot een crisis, zowel binnen de persoon zelf, als ook bij de direct betrokken partner, als deze tenminste op de hoogte is.

Uit de scriptie van Hella Könings⁹, waarin zij de bevindingen heeft vastgelegd van haar onderzoek naar mannen en vrouwen met een heterorelatie waarbij een van de partners homoseksuele gevoelens heeft, blijkt dat sociale druk van de omgeving nog altijd een erg belangrijke factor is bij het aangaan van een heterorelatie. Daarbij geeft Könings aan dat er weinig verschil lijkt te zijn met de situatie van pakweg dertig jaar geleden, ondanks de huidige grotere mate van acceptatie van homoseksualiteit en de toegenomen hoeveelheid informatie hierover, vooral via internet. Dat is een bijzondere constatering die niet wetenschappelijk valt te bewijzen, maar wel te denken geeft.

In 2014 verenigden drie mannen zich in het coachcollectief ‘GayBiHappy’¹⁰: hypnotherapeut René Bolhuis, coach Gerard Hille en ikzelf. Wij willen een laagdrempelige en ook niet louter commerciële praktijk opzetten waar mannen (en hun eventuele partners) terecht kunnen voor vragen over hun homoseksuele gevoelens. Wij zijn ervan overtuigd dat daar behoefte aan is.

Het onderwerp van dit boek is nog steeds actueel. Het is alleen moeilijk om de doelgroep te bereiken. Veel van wat als verdriet en leed wordt ervaren, speelt zich af in het verborgene. Het vergt moed om over de drempel te komen en met anderen over je relatie en je gevoelens te praten. Daar komt nog bij dat onze samenleving al lang niet meer een exclusief ‘witte’ samenleving is met alleen autochtone Nederlanders. Veel allochtonen¹¹ brengen een andere cultuur met zich mee en denken vaak heel anders over homoseksualiteit en ‘het uit de kast komen’. Homo-emancipatie komt vaak moeizaam op gang. Homo- en biseksuelen hebben het in allochtone kring vaak veel moeilijker dan in autochtoon Nederlandse kring. Daarom heb ik een apart hoofdstuk geschreven over de verschillen in normen en waarden tussen westerse en niet-westerse culturen als het gaat om homoseksualiteit. Maar ook tussen autochtonen onderling zijn grote verschillen: het maakt nogal wat uit of je opgroeit in Amsterdam of in een klein plaatsje in de zogenaamde ‘biblebelt’, hoewel ook daar het gesprek langzaam op gang komt. Ook in de voetbalwereld is homozijn niet direct de meest aantrekkelijk optie. Presentator Arie Boomsma doet tussen 2011 en 2014 met zijn televisieprogramma ‘Uit de kast’ pogingen om jonge mensen voor hun homoseksualiteit uit te laten komen. Ik verbaas mij erover dat dit nodig blijkt te zijn. Zijn jongeren zo angstig dat zij Boomsma nodig hebben om meer zichzelf te worden? Kennelijk wel. Het toont aan dat we er nog lang niet zijn. Ik zie de bestaande emancipatie (waar ik trots op ben) ook niet als een voldongen feit, een voortaan eeuwig bestaande toestand. Verworven rechten kunnen weer worden aangetast, tolerantie kan bijvoorbeeld onder invloed van een economische crisis of uit angst voor al te veel maatschappelijke veranderingen om je heen zo maar weer afnemen. Tijdens een economische crisis ga je minder makkelijk relatie-experimenten aan. Stel je voor dat je gaat scheiden, hoe moet het dan met de hypotheek? Kun je een eigen woning dan betalen? En bovendien: is het leven als homo eigenlijk wel zo leuk als veel glimmende gay-magazines je voorspiegelen? In die bladen staan vaak foto’s van prachtige jonge mannen die model lijken te staan voor het ideale homoleven. Maar daar kunnen de meeste homo’s niet echt aan voldoen, zeker niet als je al wat ouder bent, zoals vaak het geval is bij mannen die in dit boek centraal staan. En is ook de tolerantie van de omgeving vaak niet alleen maar schijn? Een heterorelatie geeft dan toch de (schijn)geborgenheid waar we allemaal zo’n behoefte aan hebben? Blijf zitten waar je zit! Dat geeft veel meer zekerheid in onzekere tijden. En als je boven de veertig bent, ben je vaak al behoorlijk gesetteld.

Karel (36)

Karel weet van zichzelf dat hij seksverslaafd is. Avond aan avond zit hij achter de computer en surft hij langs pornosites. Homopornosites. Hij wacht tot zijn vrouw naar bed is en onder het mom van ‘ik moet nog even mailen voor mijn werk’, klikt hij snel door naar de hem vertrouwde pornosites. Sinds kort heeft hij ook een chatsite ontdekt waar hij driftig gebruik van maakt. Het windt hem op. Hij voelt het als een compensatie voor zijn ‘ingeslapen seksleven’. Op een dag betrapt zijn vrouw hem, terwijl hij achter zijn computer bezig is. Hij probeert het pornofilmpje waar hij naar zit te kijken direct weg te klikken, maar het is te laat. Zijn vrouw schrikt enorm, maakt een hevige scène en is woedend op een man die haar zo ‘bedondert’. Karel wil het allemaal uitleggen, maar beiden worden geconfronteerd met een uiterst moeilijke en pijnlijke situatie waar ze geen raad mee weten.

Reflectie

Met een paar klikken kun je alle porno bekijken die je maar kunt bedenken. Je hoeft er de deur niet meer voor uit; je hoeft geen obscure blaadjes meer te kopen die in bruin pakpapier onder de toonbank worden verkocht. Je hoeft geen video’s meer te huren in de plaatselijke videotheek waar je pas naar binnen durft te gaan als je er zeker van bent dat niemand je heeft gezien. Je surft gewoon lekker op je eigen pc of iPad en vindt vast wel iets van je gading. Ook als je een sekscontact zoekt of wil chatten is dat geen enkel probleem. Ben je wat serieuzer en wil je een relatie, dan kun je je inschrijven bij een van de vele datingsites die je op internet kunt vinden. Er is vast wel iemand te vinden op de vrolijk ogende relatiemarkt. Toch is ook daten riskant, want op sommige profielen is de tekst nogal misleidend. Er zijn mannen die zeggen dat ze vriendschap of een serieuze relatie zoeken, maar in werkelijkheid zijn ze alleen uit op seks. En als je dan eindelijk een date hebt geregeld, blijkt de man van je dromen nogal een ander iemand te zijn dan op de foto die hij gebruikt heeft voor zijn profiel.

Anonimiteit heeft soms grote gevolgen, óók voor mannen met homoseksuele gevoelens die een heterorelatie hebben. Ongestoord porno kijken, chatten en contacten zoeken behoren nu tot de mogelijkheden. Sommige mannen raken verslaafd aan porno, iets wat uiteraard niet alleen geldt voor onze doelgroep. Het gemak waarmee je in contact kunt komen met een fantasiewereld staat vaak in schril contrast met de werkelijkheid: je hebt een relatie met een vrouw die vaak niets afweet van je surfgedrag en al helemaal niets van je gevoelens voor mannen. Wat doet dit met mannen? Veel mannen zullen zich uiteindelijk nog eenzamer gaan voelen dan dat ze met hun verborgen gevoelens al zijn. Als je zelfs de deur niet uit hoeft om andere mannen te ‘ontmoeten’, dan wordt je wereld wel erg klein. Je kunt je gevoelens zo jarenlang voor jezelf houden. Het is natuurlijk wel zo dat dit eenzaamheidseffect vooral geldt voor het kijken van porno. Er zijn ook mannen die al chattend met andere mannen contacten leggen die uiteindelijk leiden tot een echte afspraak. Dat is natuurlijk een goede manier. Daar ligt het probleem eigenlijk niet. Het wordt wel moeilijk als de partner er niets van af weet en in de veronderstelling verkeert dat ‘manlief moet overwerken’, terwijl hij in werkelijkheid aan het daten is. De aloude smoes van het overwerken wordt nog steeds veel gebruikt, zo is mijn ervaring. Niet alle mannen zoeken trouwens contact via internet. Sommigen gaan gewoon de straat op.

John

Zaterdag 11 april 2015, Harms 62e verjaardag. Vanmorgen wil Harm vroeg boodschappen doen, voordat het overal druk wordt. Hij wil nog het een en ander inslaan; vanavond komen zijn vrienden op bezoek. Hij moet eerst nog even geld pinnen op het plein, naast de supermarkt, vlak bij hem in de buurt. Hij steekt het plein over en doet zijn jack helemaal dicht; het waait altijd zo op het plein. Op de hoek van het plein staat een man. Harm schat hem tussen de 30 en 35 jaar. Hij is lang, stevig, en heeft een kaal hoofd. Hij draagt een leren jack, spijkerbroek en sportschoenen. In zijn hand houdt hij een flesje frisdrank. Als Harm langs hem heen loopt, kijkt de man hem vriendelijk maar doordringend aan. Hij glimlacht ook een beetje. Wat een stoere man. Een politieagent? Een vrachtwagenchauffeur? Bouwvakker? Harm heeft werkelijk geen idee. Hij heeft vriendelijke ogen. Hij volgt Harm helemaal met zijn hoofd. Dat moet een uitnodiging zijn. Harms hart begint hevig te bonzen. Hij weet het zeker: die man zoekt wat. Hij zoekt een man. Alleen mannen die op zoek zijn naar andere mannen kijken langer naar je dan strikt noodzakelijk is. Dat weet Harm uit ervaring. Alleen komt het op zijn leeftijd steeds minder voor. Harm loopt door naar de pinautomaat. Hij durft niet om te kijken, maar zijn aandacht is vanaf dat moment nog maar bij één ding: gaat hij in op de uitnodigende blik van de man of niet? Harm kan hem natuurlijk ook negeren, maar voelt de ogen van de man priemen in zijn rug en merkt dat hij zijn kant op komt. Als Harm zijn geld uit de geldautomaat neemt, ziet hij hem vlak langs hem heen de supermarkt inlopen. Mijn god, hij loopt hem zo wéér tegen het lijf. Harm moet diezelfde kant op om zijn boodschappen te doen. Vlak bij de vierde kassa staat de man op Harm te wachten. Hij blijft maar naar Harm kijken. Waarom eigenlijk naar mij, vraagt Harm zich af. Wie valt er eigenlijk op een man van 62, ook al is de 2 in dat getal nog zéér pril? Harm besluit naar hem toe te lopen. Wat moet je in zo’n geval zeggen? Toen ontstond er een gesprekje:

Harm: ‘Hoi, je kijkt me zo vriendelijk aan.’

Man: ‘Ja, ik vind je een aantrekkelijke man. Ik val op oudere mannen.’

Harm: ‘Ik vind je ook aantrekkelijk en waar kom je vandaan, zo vroeg op de zaterdagmorgen? Het is nog maar net negen uur geweest.’

Man: ’Ik kom uit Dordrecht.’

Harm: ‘Hoe heet je dan?’

Man: ‘John.’

Harm: ‘Maar waarom sta je zo vroeg uitgerekend op dit plein in Amsterdam?’

John: ‘Kijken of er leuke mannen zijn zoals jij; ik zoek spanning.’

Harm: ‘Ik moet even boodschappen doen.’

John: ‘Doe maar kalm aan, ik wacht wel op je op het plein.’

Die is vasthoudend! Bliksemsnel gaan er allerlei scenario’s door Harms hoofd heen. Als hij zou willen, zou hij John zo mee naar huis kunnen nemen en seks kunnen hebben op de vroege zaterdagochtend. Leuk verjaardagscadeau toch? Maar iets houdt Harm tegen. Eigenlijk houdt hij niet van die snelle avonturen; meestal lopen ze op een teleurstelling uit, want je ziet elkaar na de seks meestal nooit meer en dat vindt hij niet prettig. En bovendien: wie haal je in huis? Is iemand wel te vertrouwen? Eerst boodschappen doen. Harm wil even bedenktijd, maar is toch ook wel heel erg nieuwsgierig. Dan loopt hij terug naar het plein. John komt er meteen aan. Harm stelt voor even samen ergens koffie te gaan drinken. Dat wil John niet. Rondje lopen dan maar? Dan komt Harm misschien meer van hem te weten. Opnieuw beginnen beiden een kort gesprekje:

Harm: ‘Ik snap nog steeds niet wat je hier zo vroeg zoekt, juist op dit plein.’

John: ‘Ja, ik wacht eigenlijk totdat de mannensauna opengaat. Maar dat is pas om twaalf uur.’

Harm: ‘Heb je veel ervaring?’

John: ‘Nou, het is niet de eerste keer.’

Harm: ‘Heb je een vriend?’

John: ‘Nee, ik heb een vriendin.’

Harm: ‘O, en weet ze ervan dat jij ook mannen zoekt?’

John: ‘Nee, maar we wonen ook niet samen.’

Harm besluit een eind te maken aan het gesprek en zegt dat hij John misschien nog wel in de sauna zal zien. Harm aait hem nog even over zijn bol, maar John weert hem af. Geen tederheid tussen mannen op straat, lijkt hij te willen zeggen. John wil alleen anonieme seks in de sauna.

Reflectie

‘Ik heb een vriendin die van niks weet. Maar we wonen niet samen.’ Het stoort me dat John dit zegt. Waarom eigenlijk? Je hoeft elkaar als partners toch niet alles te vertellen? Hoe komt het dan dat ik zo denk? Homoseks kan toch gewoon een leuke hobby voor je zijn die je op zaterdag uitleeft in de grote stad, terwijl vrouwlief overdag slaapt, omdat ze misschien verpleegkundige is en nachtdienst heeft? Zou John soms homo zijn? Of bi? Of kun je dat niet zeggen en beschouwt hij homoseks als een soort hobby die je zo nu en dan moet uitleven, net als voetballen of kickboksen? Of heeft een dergelijke ‘hobby’ veel meer invloed op iemands leven dan het lijkt? Ik vermoed van wel. Waarom dan?

Hier in het westen zijn we gewend om onszelf in te delen in seksuele identiteiten. Je kunt kiezen uit drie opties: je bent hetero-, homo- of biseksueel. Nog korter: je bent he, ho of bi. Sinds kort kun je ook transgender heten. Wij identificeren ons voor de rest van ons leven dan volledig met een van deze seksuele voorkeuren en passen ons gedrag daarop aan. Voor hetero’s is dat meestal een onbewust en automatisch gebeuren, maar als je ho, bi of transgender bent, vergt dit vaak een complex psychologisch proces van acceptatie van jezelf. We gaan er daarbij van uit dat onze seksuele voorkeur verregaande gevolgen heeft voor ons leven en de manier waarop wij vormgeven aan onze relaties. Het gaat kennelijk niet alleen maar om seksueel gedrag, maar om een seksuele identiteit. Als je hetero bent, heb je het liefst een intieme relatie met iemand van het andere geslacht, ben je homo dan wil je een seksegenoot en als je biseksueel bent dan kun je beide kanten op. Het gebied van de geschreven en vooral ongeschreven normen is op dit terrein onmetelijk uitgebreid. Eén van de meest hardnekkige idealen in onze cultuur is het romantische verlangen om in je partner alles te vinden wat je nodig hebt: vriendschap, seksualiteit, samen kinderen krijgen, een gemeenschappelijk huishouden en nog veel meer. Eerlijkheid, openheid en gelijkwaardigheid zijn belangrijke waarden in een westerse liefdesrelatie. En daar wringt bij mij de schoen als ik met John praat. Hij wekt bij mij de indruk dat hij een van de belangrijkste waarden uit de westerse liefdesrelatie niet invult: eerlijkheid. En omdat seksualiteit in onze cultuur is ingebed in identiteit, met alle gevolgen van dien, maakt hij zich er in mijn ogen eigenlijk te gemakkelijk van af. Hij geeft wel toe dat hij homoseks zoekt, maar wil kennelijk niks weten van zijn eventuele homo- of seksuele identiteit. Het is natuurlijk pure speculatie, maar hij zou kunnen denken: ‘Ik homo? Hoe kom je er bij! Ja, zo nu en dan zoek ik spanning bij mannen, dat wel. Meer niet. Het is een soort uitlaatklep voor me, maar ga me niet aan mijn hoofd zeuren over homo zijn en dergelijke. Dat is veel te bedreigend, want dan moet ik naar mezelf en mijn gedrag gaan kijken en me misschien serieus gaan afvragen welke rol mijn vriendin in mijn leven speelt. En moet ik er met haar over gaan praten. En dat wil ik niet. Veel te veel gedoe. Ik kan het zo toch lekker combineren? Het gaat me goed af, ik heb er geen problemen mee, ik kom heus niet elke zaterdag naar Amsterdam.’

Ik weet niet of John wel of niet eerlijk is. Ik weet niet of hij homo of bi is. Ik weet nauwelijks wat er in hem omgaat; ik heb maar heel kort met hem gesproken. Ik weet wel dat ik in hele korte tijd allerlei veronderstellingen over relaties en identiteit op hem heb losgelaten die mij misschien hebben belemmerd om echt goed naar John te kijken. Projecteren doen we allemaal, we plakken onze eigen ervaringen vaak onbewust op anderen. Mannen zijn vaak goed in staat om hun seksuele gevoelens volkomen te isoleren van de rest van hun persoonlijkheid en komen daardoor dan makkelijk tot snelle sekscontacten. Ik weet ook niet of John last heeft van zijn homoseksuele gevoelens in relatie tot zijn vriendin. Pas als dat zo zou zijn, zou ik hem willen vragen om daar iets mee te doen. Of zijn vriendin per definitie zou moeten weten wat hij in Amsterdam doet op de vroege zaterdagochtend: ik weet het niet. Bij mij ligt het criterium bij pijn, verdriet, onrust, schuldgevoel, stress, fysieke klachten, een verslechtering van de relatie. Praat erover, hoe moeilijk ook.

De gezondheidsrisico’s die John neemt, zijn ook een belangrijk punt. Als je onveilig met mannen vrijt en je hebt ook nog een seksuele relatie met je vrouw of vriendin, dan laad je wel heel veel verantwoordelijkheid op je. De vrouw weet van niks en kan besmet worden door haar eigen partner. Dat lijkt me een heel ernstige situatie die voorkomen moet worden. Wat in ieder geval wél duidelijk is, is dat het gedrag van John voor de buitenwereld verborgen blijft. Alleen als je goed oplet en ingewijd bent in de gewoonten van ‘homoland’, zie je wat John zo vroeg op een niet zo heel bekend plein in Amsterdam aan het doen is. De meeste mensen die hem daar zien staan zullen aannemen dat John een man is met een vriendin. Hoe zou het ook in je hoofd moeten opkomen dat John daarnaast (of misschien liever) ‘iets met mannen heeft’? Wie is daar nu mee bezig, behalve als je daar zelf mee bezig bent?

Gert (36) en Monique (32)

Gert en Monique zijn negen jaar getrouwd. Ze hebben geen kinderen. Gert is nu ruim een jaar ‘uit de kast’. Zijn vrouw weet van zijn homogevoelens. Beiden willen samen verder gaan, maar weten niet precies hoe. Gert heeft altijd al van zijn homoseksuele gevoelens geweten, maar kreeg thuis te horen dat homoseksualiteit vies, zondig en niet bijbels is. Hij onderdrukte zijn gevoel, maar toen dat niet lukte, ging hij met de dominee praten. Hij mocht van de dominee wel homo zijn, dat viel mee. Daar kon Gert immers niks aan doen en ach, waren wij niet ‘állen in zonde ontvangen en geboren’? Hij mocht het dus wel zijn, maar niet doen, hij moest zijn ‘kruis dragen’, en in ‘onthouding leven’, want ja, we leven nu eenmaal in een ‘gebroken schepping’. Gert was daar volgens de dominee dan ook een sprekend voorbeeld van. Met dit schuldgevoel in zijn achterhoofd was Gert op zoek gegaan naar een meisje waar hij misschien mee kon trouwen en dat hem zou begrijpen. Dat bleek Monique te zijn. Monique was lief, aardig en niet direct uit op seks. Monique vond vanuit haar geloof dat ‘zij niet vooruit mocht grijpen op het huwelijk’: samen wachtten zij met seks tot na hun huwelijksdag, dat vonden zij ‘mooi en helemaal volgens Gods bedoeling’. Je mocht pas gemeenschap hebben als het huwelijk voor Gods aangezicht was gesloten. Nu Gert uit de kast is, voelt hij zich opnieuw vreselijk schuldig. Hij gelooft niet meer letterlijk wat zijn dominee zegt, maar steeds als hij aan een leuke man denkt, hoort hij de stem van zijn vader weer: ‘Homo’s zijn zondig, zij beërven het Koninkrijk Gods niet.’ En Gert voelt zich ook schuldig tegenover Monique. Hij doet haar al negen jaar tekort, maar nu hij ook nog sterk verlangt naar een relatie met een man, wordt hij helemaal verteerd door schuldgevoel. De zorgzame Gert kan het gewoon nooit goed doen. Zijn trouwbelofte verplicht hem goed voor Monique te zorgen, bij voorkeur tot de dood hen scheidt. Hoe kan hij die belofte ooit waarmaken? Niemand is op de hoogte van hun situatie, met de dominee is inmiddels geen contact meer en tegen ouders of schoonouders (allemaal van dezelfde kerk) durven Gert en Monique niets te vertellen. Ze weten vrijwel zeker wat die zullen gaan zeggen.

Reflectie

Ongeveer 500.000 Nederlanders zijn lid van een kerkgenootschap dat gerekend wordt tot de zogenaamde ‘bevindelijk’ protestantse kerken, in de volksmond ook wel ‘zwartekousenkerken’ genoemd. Dat zijn kerken waar de Bijbel letterlijk wordt genomen en waar de persoonlijke geloofsbeleving centraal staat. Zondebesef en zelfonderzoek zijn daarbij belangrijke elementen. Veel leden van deze kerkgenootschappen wonen in de ‘biblebelt’ (ook wel ‘bijbelgordel’ genoemd), een strook die dwars door Nederland loopt van Staphorst in Overijssel, via de Veluwe, de Betuwe en de Zuid-Hollandse eilanden naar Zeeland. Homoseksualiteit wordt in deze kringen veelal gezien als een zonde. Tegenwoordig komt het gesprek in deze kring wel enigszins op gang, maar dat betekent nog niet dat je zonder meer je hart mag volgen als je homoseksuele gevoelens hebt. Gert en Monique komen uit deze voor veel Nederlanders onbekende wereld. Als die horen wat Gert en Monique meegemaakt hebben en nog meemaken, zullen zij dit bijna niet geloven en denken zij dat het een stel is dat in de jaren dertig leefde van de vorige eeuw. Niets is minder waar: Gert en Monique zijn mensen van deze tijd. Beiden hebben een goede baan, kleden zich modern en kijken ‘gezond’ uit hun ogen. Zij hebben zich enigszins losgemaakt van hun achtergrond, maar op heel veel punten blijkt hun opvoeding mee te spelen. Vooral nu het erop aankomt: Gert heeft gevoelens die hij niet meer kan en ook niet meer wil verstoppen. Opeens worstelen beide met de huwelijksbelofte die zij in de kerk hebben gedaan op hun trouwdag en ze worden geconfronteerd met een familie die hen hoogstwaarschijnlijk zal afwijzen. Hun probleem is onzichtbaar voor de buitenwereld. En dat maakt het nóg moeilijker om er mee voor de dag te komen dan het al is. Niemand, maar dan ook niemand in hun omgeving zit er op te wachten. Sterker nog: niemand staat er in de verste verte ook maar één ogenblik bij stil dat er heterostellen zijn waarvan een van de twee worstelt met homoseksuele verlangens. En dat maakt de betrokkene(n) vaak eenzaam, zelfs tegenover hun eigen partner.

Cor (24)

Cor heeft zijn hele leven ervan gedroomd dat hij profvoetballer zou worden. Nu is het hem gelukt en nog niet zo lang geleden heeft hij een contract gekregen bij een voetbalclub in een middelgrote stad. Hij is er erg trots op dat hij zo ver is gekomen en wil zich helemaal inzetten voor zijn carrière en zijn club. Cor is een loyale jongen die graag met de maten van zijn elftal optrekt. De andere voetballers mogen hem ook graag.

Maar Cor valt op jongens. Dat weet hij al jaren. Hij vraagt zich af of hij daarmee openlijk voor de dag kan komen en of dat geen schade zal toebrengen aan zijn carrière. De andere jongens van zijn team hebben allemaal een vriendin, een echte ‘voetbalvrouw’. Cor maakt kennis met een meisje uit zijn omgeving dat hem wel wat lijkt. Het meisje vindt Cor ook leuk en is er trots op dat ze nu een relatie heeft met een voetballer. Cor is blij als hij zijn voetbalvrouw aan zijn maten kan voorstellen. Nu hoort hij er echt helemaal bij, en kan hij zich volledig toeleggen op zijn voetbalcarrière.

Toch voelt Cor zich erg gespannen. Het valt hem toch niet mee om iedere keer maximaal te moeten presteren. Als hij na een voetbalwedstrijd thuiskomt, valt hij meestal doodmoe op bed. En dan begint het gepieker. Leidt hij wel een oprecht leven? Dat schijnleven klopt toch eigenlijk niet? Waarom zou hij niet open zijn tegenover iedereen en het uitmaken met zijn vriendin? Hij merkt ook dat zijn voetbalprestaties onder de maat blijven en vraagt zich af of de voetballerij wel een goede keus is voor hem. Ook zijn teamgenoten krijgen in de gaten dat Cor de laatste tijd niet meer zo best voetbalt.

Op een dag besluit hij zijn verhaal aan het bestuur te vertellen. Hij moet het gewoon kwijt, hij kan zo niet verder, het lijkt nu net of hij zijn eigen voetbalcarrière om zeep helpt. Maar het bestuur is niet gecharmeerd van Cors verhaal. De voorzitter stelt hem voor de keus: óf je zwijgt over je geaardheid óf je stopt met voetballen. Cor is verbijsterd; zijn ze in zijn club zo bang dat zijn homoseksualiteit imagoschade zal berokkenen aan de voetballerij? Hij hoeft niet lang na te denken; hij vindt het verschrikkelijk, maar kiest ervoor om te stoppen met voetbal. Cor kiest voor zichzelf, hij kan niet anders vindt hij. Zijn maten licht hij in nadat hij zijn besluit heeft genomen. Als hij de ware reden van zijn vertrek vertelt, nemen zij het voor hem op en protesteren zij tegen de opvatting van het bestuur, maar het bestuur blijft onvermurwbaar.

Reflectie

Het is kennelijk nog steeds erg moeilijk om in de profvoetballerij voor je seksuele voorkeur uit te komen, ondanks de openheid die tegenwoordig in veel kringen bestaat. Betrokkenen zijn bang dat het imago van het voetbal en van de voetballers zal worden geschaad. Veel verenigingen willen niet dat bekend wordt dat een van hun spelers homo is, omdat supporters dan ‘homo!’, ‘homo!’ vanaf de tribune gaan roepen. Een voetballer moet een stoere jongen zijn die op meisjes valt. ‘Mietjes’ kunnen we niet gebruiken, hoe moet dat dan in de kleedkamer of op het veld als spelers over elkaar heen rollen bij het behalen van een doelpunt? Zei voetbaltrainer Frank de Boer in 2012 niet dat homo’s niet sportief zijn en dat ze een slechte motoriek hebben¹²? Bij een stoere voetballer hoort een blonde voetbalvrouw die enthousiast juichend en roepend op de tribune zit. We weten domweg niet welke profs homo zijn; ze komen er niet voor uit. Een stoere jongen kan toch geen homo zijn? Je kunt het beste maar een vriendin hebben als je profvoetballer bent, of anders maar niet aan zo’n carrière beginnen. En zo blijft de schijn bestaan dat homo’s vooral voorkomen in de artiesten- en kunstenaarswereld of in de gezondheidszorg, waar het veel gewoner is om ‘zo’ te zijn.

Conclusie

Kennelijk komen mensen niet snel uit onder de sociale druk van de omgeving. Wat jarenlang de gewoonste zaak van de wereld was, namelijk het voldoen aan het verwachtingspatroon van je omgeving, blijkt ook nu nog een rol te spelen bij de keuzes die mensen maken ten aanzien van belangrijke zaken in het leven. Omdat wij mensen sociale wezens zijn, ontkomen we niet aan de invloed van de omgeving, hoe individualistisch we ook zijn en vooral ook willen zijn. Misschien zijn we wel veel minder zelfstandige individuen dan we zelf denken. Ieder mens wil geaccepteerd worden door zijn sociale omgeving en kennelijk is het dan toch lastig om ‘gewoon’ homo of bi te zijn, zeker als je voordien al een keuze had gemaakt voor een heteroseksuele relatie. Als je homo of bi bent en je hebt ook een heterorelatie, werp je als het ware een extra barrière op om voor de draad te komen met je eigen homoseksualiteit. Want je bent toch getrouwd? Wist je toen dan niet dat je homo was? Allemaal vragen die je partner, je vrienden, je familie en je collega’s je misschien zullen stellen. Het zijn vragen die natuurlijk ook bij jezelf door het hoofd spoken en kunnen leiden tot een vorm van zelfafwijzing die in de kiem al aanwezig was, maar nu nog sterker wordt. Want je maakte misschien een verkeerde relatiekeuze: hoe heb je dat ooit kunnen laten gebeuren? Nu zit je ermee, en jij niet alleen, maar ook je partner, je kinderen, je omgeving. Hoe moet je daar ooit uitkomen?

¹ Sex in Nederland, Onderzoek in opdracht van het weekblad Margriet, Utrecht 1968.

² Naar verten die niemand weet, over homoseksualiteit in het huwelijk, Wilfred Ploeg, Meinema Delft, 1985

³ Geen mens is van een ander , homo-heterorelaties doorgelicht, Wilfred Ploeg, Lulu London, 2007

4  Orpheus, landelijke vereniging voor hulpverlening bij homo/biseksualiteit in man-vrouwrelaties

⁵ Richting in Relaties, www.ploegcoaching.nl

⁶ Acceptatie van homoseksuelen, biseksuelen en transgenders in Nederland, SCP, 2013

⁷ Gewoon anders , acceptatie van homoseksualiteit in Nederland, SCP, 2010

⁸ Jongeren en seksuele oriëntatie, SCP, 2015

⁹ Homoseksuele gevoelens in een heterorelatie, afstudeerscriptie van Hella Könings, Academie voor Integrale Menswetenschappen SPSO, 2015

¹⁰ www.gaybihappy.nl

¹¹ Iemand die buiten Nederland is geboren of (een) in het buitenland geboren ouder(s) heeft (Omschrijving Centraal Bureau Statistiek, CBS).

¹² Interview met BNN, 4 augustus 2012

Dit was een voorproefje

Verder lezen?

Koop het volledige e-book op fosfor.nl

Over de auteur

Wilfred Ploeg (1953) is gekwalificeerd coach van mannen die binnen hun heteroseksuele relatie geconfronteerd worden met homoseksuele gevoelens. Hij heeft een eigen praktijk in Amsterdam en maakt tevens deel uit van het coachcollectief ‘GayBiHappy’.

Dank voor de aankoop van dit e-boek van Uitgeverij Fosfor

Wilt u op de hoogte blijven van nieuwe uitgaven van Fosfor?

Meldt u zich dan hier aan voor onze nieuwsbrief.

U mag dit e-boek voor eigen gebruik vrijelijk kopiëren zodat u het op elk apparaat dat u bezit kunt lezen. Elke andere verspreiding of openbaarmaking zonder voorafgaande toestemming van de uitgever is verboden.

Heeft u dit e-boek in uw bezit zonder dat u daarvoor heeft betaald? Overweeg het dan alsnog aan te schaffen. Daarmee steunt u de auteur van dit werk. De opbrengst van dit e-boek wordt gelijkelijk verdeeld tussen auteur en uitgever. Oftewel: van elke euro die dit boek opbrengt, gaat 50 cent naar de auteur en 50 cent naar de uitgever.

Meer informatie over Fosfor vindt u op www.fosfor.nl

Volg ons op twitter of facebook