Maarten Kolsloot

Zo word je president

De strijd om het Witte Huis

Amsterdam, 2016

Wist u dat u ook lid kunt worden van Fosfor?

Voor maar € 40 per jaar (dat is slechts € 3,33 per maand) ontvangt u:

•• Elke maand een nieuwe longread – geschreven door topauteurs.

•• Elke week een nieuwe classic – tijdloze longreads uit het verleden.

•• Elke dag, lezen, kijken en luisteren – in ons archief van longreads.

•• Plus: meer dan 150 e-books – onbeperkt te downloaden.

Niet lezen = niet betalen

Als je bij ons een maand niet leest, loopt je lidmaatschap automatisch een maand langer door. Twee maanden niet ingelogd? Dan krijg je van ons twee maanden verlenging (in totaal verlengen we maximaal drie maanden per jaar).

Meer informatie vindt u op www.fosfor.nl

Eerste druk 2012

E-boek 2016

© 2012-2016 Maarten Kolsloot

E-boekontwerp Fosfor

Vormgeving omslag Zinnebeeld

ISBN 9789462251946

Uitgeverij Fosfor, Amsterdam

De strijd om het Witte Huis verscheen eerder bij Kolsloot Publishing 

INLEIDING

Ik ben niet als politieke junkie geboren. Jarenlang interesseerde de politiek mij zelfs weinig. Ja, ik keek naar het journaal en las een krant. De namen van Amerikaanse presidenten kende ik vaag. Hun ronkende toespraken hielden mijn aandacht misschien een paar tellen vast.

Amerika was voor mij als tiener vooral het land van honkbal. Dat was al zo sinds de dagen dat mijn vader mij en mijn broer Sander meenam naar honkbalclub Quick in Amersfoort, begin jaren negentig. Urenlang staarden we naar de grote mannen met de grote knuppels. We hingen honkbalposters van Amerikaanse helden aan de muren van onze kinderkamers. We stuurden presentator Peter Jan Rens en zijn programma ‘Geef Nooit Op’ een brief. Of hij ons niet naar Amerika wilde laten gaan? Van Rens hoorden we niets, maar het gevoel van verlangen bleef. Ik wilde naar Amerika.

In de zomer van 2007 was het zover. Met de hele familie maakten we een reis door Amerika. We belandden in San Francisco. Homerunkoning Barry Bonds van de San Francisco Giants stond op het punt het homerunrecord aller tijden te verbreken. Wij hadden kaartjes. Voor de ingang deelde een man folders uit van een presidentskandidaat. Wie het was, weet ik niet meer zeker, als ik moet gokken was het Ron Paul. Ik nam de folder aan en bladerde. Eerlijk gezegd had ik meer interesse in het honkbal, maar ik moest terugdenken aan een gesprek dat ik een paar maanden eerder had.

Marc Chavannes, columnist van NRC Handelsblad en mijn professor Journalistiek in Groningen, vertelde mij in het voorjaar van 2007 over de Amerikaanse presidentsverkiezingen. De presidentskandidaten zochten altijd enthousiaste stagiaires, wist hij. Was dat niets voor mij? Ik twijfelde. Toch tikte ik een sollicitatiebrief. Uit nieuwsgierigheid en misschien was dit wel een manier om in de Verenigde Staten te komen en meer honkbal te zien. De brief liet ik vervolgens een half jaar liggen. Waarom? Ik weet het niet. Begin september 2007 sprak mijn moeder strenge woorden. ‘Als je die brief nu niet post, doe je het nooit.’ Ik verstuurde de brief. Eentje naar Joe Biden en eentje naar Chris Dodd. Beiden Democraat. De Republikeinen liet ik links liggen: met wapenbezit en anti-homostandpunten wilde ik niets te maken hebben. Toen wist ik nog niet dat ik jaren later bijna dagelijks met zulke standpunten te maken zou krijgen. Net als met de politici die ze verspreiden.

Van Biden kreeg ik geen reactie. Van Dodd wel. Wanneer kon ik komen? Een paar maanden later liep ik mee in de presidentscampagne van de senator uit Connecticut.

Ik zag dingen die ik nog nooit had gezien en waarvan ik niet verwachtte dat ze in een campagne zouden gebeuren. Ik miste de bus en moest met wildvreemden in een huurauto om op tijd in Iowa aan te komen. Ik belde aan bij junks en godsdienstfanaten en probeerde Democraat Chris Dodd, een rooie rakker in de ogen van veel Amerikanen, aan te prijzen. Ik verloor zoals ik nog nooit had gedaan. Het was een hevige ervaring. Amerika zat niet op Dodd te wachten en begin januari 2008 stonden al zijn medewerkers op straat. Ook die stagiair uit Nederland. Ik kon nog een paar maanden mee naar Capitol Hill in Washington DC. Daar was ik stagiair bij het U.S. Senate Banking Committee, het comité dat toeziet op de financiële industrie. Dodd was er voorzitter. Uren luisterde ik naar Ben Bernanke terwijl de voorzitter van de Federal Reserve (Fed, het Amerikaanse stelsel van centrale banken) met zijn rug naar mij toe zat in de vergaderzaal van ons comité. Ik hoorde hoe de FBI, de federale politie, onze staf inlichtte over de val van zakenbank Bear Stearns, de eerste ramp in de financiële crisis, en zag van dichtbij hoe de politiek werkte. Het politieke virus kreeg mij te pakken, maar in mei 2008 was het avontuur voorbij. Ik moest terug naar Nederland.

Het gevoel van verlangen naar Amerika was sterker geworden. Vrienden vertrokken voor een jaar naar Zuid-Amerika op zoek naar Inca’s, of scheurden op een oude brommer door Cambodja. Ze leerden kinderen Spaans of hadden gewoon lol. Ik zat in Nederland. Ik had geen zin in avontuurlijke trektochten door derdewereldlanden. Ik wilde zo snel mogelijk terug naar het centrum van de wereld.

Maar hoe? Ik had geen idee en ging voor een paar weken naar Engeland om voor de Liberal Democrats campagne te voeren in St. Albans. Vervolgens ging ik voor D66 in Groningen langs de deuren in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2010 en de Tweede Kamerverkiezingen van juni 2010. Ik wilde nog steeds terug naar Amerika.

Toen diende zich een nieuwe mogelijkheid aan. Het ANP zocht een correspondent. Ik stuurde een brief en in augustus 2010 zat ik tegenover twee redacteuren van de buitenlandredactie in Rijswijk. De boodschap was simpel: als ik dit dacht te kunnen, dan mocht ik het proberen. ‘Maar als het ons na een half jaar niet bevalt, dan gaan we niet met je verder.’ Ik verzekerde de heren dat het goed zou komen. Ik vertrok naar Washington DC en nam mij één ding voor: wanneer het kan, ga ik DC uit. De Amerikaanse hoofdstad heeft iets benauwends, iedereen houdt elkaar nauwlettend in de gaten. Alles draait om de macht. De meest gehoorde vraag is niet ‘hoe gaat het?’, maar ‘wat doe jij?’. Ik wilde naar de staten, naar het platteland, over de vlakten, de highways zien, ervaren en luisteren naar wat de gewone Amerikaan beweegt en beleeft. Daar hoopte ik het echte Amerika te vinden, als je dat al kunt aanwijzen in zo’n divers land, en zelf te ervaren hoe Amerikanen hun president kiezen.

In de zomer van 2011 ging ik voor het eerst op pad naar Iowa en de volgende maanden bezocht ik bedompte restaurants en reed duizenden kilometers langs boerenakkers en over glooiende heuvels. Ik stortte mij middenin de race, wilde zo dicht mogelijk bij de kandidaten komen. Voelen, horen, zien en ruiken wat zij moeten doen om president te worden. Of dat gelukt is, leest u hier.

DEEL I

ZO WORD JE GEEN PRESIDENT

Inleiding: brief aan Chris Dodd

Het is september 2007 en zelfs in Nederland raken de mensen niet uitgesproken over Barack Obama. Presidentskandidaat Obama is in alles een anti-Bush, een soort politieke Messias die een einde wil maken aan de oorlogen in Irak en Afghanistan. Ik wil wel eens weten hoe de verkiezingen eigenlijk werken en ga op zoek. Sommige kandidaten bieden stageplaatsen aan voor studenten. Zo ook Chris Dodd, een typisch Amerikaans politicus met spierwit haar, vrolijke ogen en een familiegeschiedenis vol politieke ervaring. Zijn vader Thomas Dodd werd in 1952 lid van het Huis van Afgevaardigden. Zoon Chris was toen acht. Pa wordt later senator en presidentskandidaat. Zoon Chris ziet hoe je dat niet moet aanpakken. Pa Dodd gebruikte stiekem 116.000 dollar voor zichzelf in plaats van voor de campagne. Voor die daad werd hij in 1967 door de Senaat berispt. Drie jaar later werd hij niet herkozen als senator en een halfjaar na die nederlaag overleed hij. Zoon Chris stelt zich begin 2007 kandidaat voor het presidentschap na een lange carrière in de Senaat en probeert te voorkomen wat zijn vader overkwam.

Iedere Amerikaan, tenminste 35 jaar oud en geboren als Amerikaan, kan presidentskandidaat worden. Simpel idee. In theorie zou iedereen mee kunnen doen. In theorie. Je moet wel heel optimistisch zijn om te denken dat het niets uitmaakt waar je vandaan komt. Kijk eens naar Hillary. De achternaam Clinton schaadt haar niet. Sterker nog: een Clinton of een Bush heeft wel heel veel meer kans op een (vice)presidentspost dan de gemiddelde Amerikaan. De laatste keer dat één van die namen niet op het stembiljet voorkwam, was in 1976. Daarna: pa George H.W. Bush als vicepresidentskandidaat in 1980 en 1984, pa Bush als presidentskandidaat in 1988 en 1992 en Bill Clinton als presidentskandidaat in 1992 en 1996. Het verschil met een koning mag zijn dat je die niet kunt kiezen, maar de families Bush en Clinton doen evenmin graag afstand van hun tronen.

Ik wil weten hoe dat precies in zijn werk gaat: hoe word je president? De weg naar het presidentschap lijkt mij glibberig als een zeepbaan. Waarom gaan zoveel kandidaten en zelfs presidenten onderuit? Ze houden hun libido niet onder controle of verzwijgen tegen beter weten in misstappen uit hun verleden. Zijn het echt zulke gladjakkers, leugenaars, en wat hebben ze ervoor over om in het Witte Huis te belanden en te blijven? Ik stuur een brief naar Chris Dodd.

Begrafenisstemming

DES MOINES, IOWA, JANUARI 2008

De avond is bitterkoud. In de Hy-Vee Hall, aan de rand van Des Moines, de hoofdstad van Iowa, betreedt Barack Obama het podium. Hij heeft vanavond gedaan wat een paar maanden eerder onmogelijk leek. In oktober, nog maar drie maanden geleden, lag hij in de peilingen meer dan dertig punten achter op Hillary Clinton. Vanavond wint hij de eerste Amerikaanse voorverkiezing. De zaal explodeert. Hoop. Verandering. Het lijkt op komst. De fans brullen.

Elders in de stad, in de Temple for Performing Arts, op een podium omgeven met Griekse zuilen, is de stemming als op een begrafenis. Ook al is er niemand dood. De feestelijke wit-blauw-rode banners boven het podium staan in schril contrast met de ernstige gezichten van de toeschouwers. Fans zijn er nauwelijks, wel treurende campagnemedewerkers. Op het podium een zestiger met spierwit haar. Senator Chris Dodd kijkt naar het papier voor zijn neus. Het staat er echt. ‘Ik verlaat de race.’ Nu weet hij het zeker. Zo word je geen president.

Geen oude grijze man

Zo word je geen president. Dat is het eerste wat ik denk als ik halverwege 2007 naar een filmpje van Chris Dodd kijk. Het beeld op mijn computerscherm is schokkerig, maar duidelijk. Op een klein podium in een veld in Iowa spreekt een blanke man een menigte toe. Kort wit haar, wenkbrauwen als een uil. De man is boos. Nou, boos? Zeg maar gerust woedend. Hij klinkt als een in razernij ontstoken buurman die zojuist de bal heeft gevonden die jij in zijn rozenperk schoot. En de rozen zijn allemaal geknakt. Met ieder gesproken woord persen de wenkbrauwen van de man op het podium zich verder samen. Zijn ogen vormen kleine spleetjes. Met een uitgestoken vinger zet hij zijn woorden kracht bij. Hij doet een belofte. Op zijn eerste dag in het Witte Huis zal hij de Amerikaanse grondwet herstellen. De grondwet, altijd maar die grondwet. De mensen in het veld klappen beleefd, maar zijn duidelijk niet van hun stoel gevallen. Na het afspelen van Dodds filmpje kijk ik naar het filmpje van Hillary Clinton. Iedereen in Iowa kent haar. Met dank aan haar man, oud-president Bill Clinton. De senator uit New York is al maanden de favoriet om de eerste vrouwelijke president ooit te worden. En dan zal het gaan zoals het vaker gaat in Amerika: een bekende naam, uit een bekende politieke familie, wordt president.

Dan zie ik het filmpje van Barack Obama, kind van een Keniaanse vader en een Amerikaanse moeder. Hij is nog maar twee jaar landelijk senator voor de staat Illinois en iedereen heeft het over hem. Overal waar hij gaat, verschijnen duizenden mensen. Of het nu bij de steenkoude presentatie van zijn campagne in zijn thuisstad Chicago was, of hier, in een weiland in Iowa. Zijn woorden vloeien in dezelfde cadans als die van een zwarte dominee. Bij ieder woord neemt het gejuich, het applaus toe. Stap voor stap nadert de climax. ‘We hebben fundamentele verandering nodig. Daarom ben ik kandidaat voor het presidentschap van Amerika!’ De mensen zien in hem een soort profeet van de verandering die de Amerikanen zo graag willen zien. Meer een verhalenverteller dan een politicus. Vernieuwend in plaats van de ouderwets ogende Dodd. De senator uit Connecticut zou in iedere voorgaande verkiezing een kandidaat zijn met een goede kans op de zege. Een oudere grijze man. Daar waren de kiezers aan gewend. Dit jaar was alles anders. Hoop, vernieuwing, daar zaten de mensen op de wachten. Een oudere, blanke kerel? Nee.

Dit was een voorproefje

Verder lezen?

Koop het volledige e-book op fosfor.nl