Registreer dit e-book!

Van Duuren Media en Link bieden hun lezers een unieke service. Op de website www.vanduurenmedia.nl kun je dit e-book kosteloos registreren. Als klant van Van Duuren Media ontvang je regelmatig een nieuwsbrief, hoor je als eerste over speciale aanbiedingen en aanvullende downloads en krijg je gratis toegang tot de streaming versie van dit e-book op Yindo - handig als je je e-reader een keer vergeten hebt op te laden!

Registratiecode van deze titel: LNK-7661-1

Registreer je vandaag nog en sluit je aan bij de snel groeiende lezerscommunity van Van Duuren Media en Link.

Om te registreren:

Ga naar www.vanduurenmedia.nl

Klik op Registreer!

Volg ons op de sociale media

Van Duuren Media biedt haar lezers aanvullende service en fora via verschillende socialemediakanalen. Je vindt ons op Twitter, Facebook en LinkedIn:

twitter-fp[1] | Op Twitter: volg ons via @VanDuurenMedia
facebook-fp[1] | Op Facebook: www.facebook.com/vanduurenmedia
linkedin-fp[1] | Op LinkedIn: www.linkedin.com/company/van-duuren-media

1. Definities

In dit hoofdstuk ontdek je:

Het verschil tussen een macro-opname en een close-up.

De betekenis van afbeeldingsmaatstaf.

Het verband tussen vergroting en pixeldichtheid.

De onderwerpen die zich lenen voor macrofotografie.

Introductie

Zoals elk vakgebied heeft ook macrofotografie zijn eigen terminologie. Dit vakjargon is in veel gevallen onvermijdelijk, maar het werpt wel een drempel op om spontaan met het onderwerp aan de slag te gaan. Voor het juiste begrip van deze uitgave, staan we daarom eerst even stil bij technische aanduidingen en zaken als macro, afbeeldingsmaatstaf en pixeldichtheid.

Definities

Macro

Als we de letterlijke vertaling van macro opzoeken, dan zien we dat het woord stamt uit het Grieks en dat het als voorvoegsel betrekking heeft op iets relatief groots, zoals bij macromolecuul of macro-economie. In de fotografie is een macrofoto echter een opname van iets kleins en als we dit type fotografie zouden relateren aan het voorwerp dat we fotograferen, dan zou ‘micro’ eigenlijk een betere aanduiding geweest zijn. Dat we toch macro gebruiken, ligt in het feit dat het aspect groot niet gekoppeld is aan het voorwerp, maar op het beeld dat we er uiteindelijk van maken. En dat is op zich wel terecht, want macrofotografie is niet zozeer onderscheidend omdat we kleine dingen fotograferen, maar vooral omdat we die indrukwekkend groot laten zien.

Of we het nu macro- of microfotografie noemen en welke term het meest van toepassing is, is verder niet van belang. Belangrijk om te weten is dat we van een klein voorwerp of een klein onderdeel van een groter voorwerp een kadervullende foto maken en dat we het resultaat daarvan in vergrote vorm presenteren op beeldscherm of op papier. Hierdoor worden details uitvergroot die we met het blote oog niet zien of worden elementen uit hun context getrokken, waardoor ze een zekere abstractie krijgen. In beide gevallen is de aandacht van de kijker gegrepen en daar gaat het de fotograaf om.

De informatie en voorbeelden in dit hoofdstuk en ook in de rest van dit e-book hebben betrekking op de karakteristieken van systeemcamera’s (compact of spiegelreflex), waarbij de mogelijkheid bestaat om de lens te verwisselen. Het is natuurlijk ook mogelijk om macro- en close-upfoto’s te maken met een ‘echte’ compactcamera (vaste lens), maar daarbij zijn de mogelijkheden beperkt. Dit wordt behandeld in hoofdstuk 3, Gereedschap.

Afbeeldingsmaatstaf

Als we het over macrofotografie hebben, dan betekent dat dus dat we een klein voorwerp zodanig willen fotograferen, dat we het groot kunnen presenteren. Er is dus sprake van een vergrotingsfactor. Dit is helaas niet de standaardterm in de fotografie, want hierin wordt de term afbeeldingsmaatstaf gebezigd. De afbeeldingsmaatstaf is een begrip uit de analoge tijd en is een karakteristiek van de lens. Ze heeft betrekking op de verhouding tussen de werkelijke grootte van het voorwerp (V) en de grootte van het geprojecteerde beeld (B) op de sensor en is maximaal bij de kortste scherpstelafstand. Als we de afbeeldingsmaatstaf L noemen, kunnen we die vergrotingsfactor in een vergelijking uitdrukken:

L = B / V

De maximale afbeeldingsmaatstaf van een lens (objectief) wordt bereikt bij zijn kortste scherpstelafstand. Bij een zoomlens is dat meestal bij zijn grootste brandpunt, dus helemaal ingezoomd. Fotografeer je met een bepaalde (zoom)lens bij zijn kortste scherpstelafstand een voorwerp van 4 cm (V) en is het beeld daarvan op de sensor 1 cm groot (B), dan is de vergroting (L) dus 1/4, genoteerd als 1:4 of 0,25 en is daarmee de maximale Afbeeldingsmaatstaf van die lens. Deze waarde vind je in veel gevallen terug in de specificaties van de lens.

Specificaties van een lens met onder andere de kortste scherpstelafstand en de afbeeldingsmaatstaf (vergrotingsfactor)

Elke lens heeft een kortste scherpstelafstand. Dit is de kleinste afstand van de sensor tot het scherpstelpunt (het hoofdonderwerp) waarop scherpgesteld kan worden. Is de afstand tussen ‘camera en onderwerp’ kleiner, omdat je een onderwerp groter in het kader wilt hebben, dan kun je zowel met de autofocus als handmatig geen scherp beeld krijgen. Bij de meeste lenzen is de kortste afstand ongeveer 20 tot 70 cm. Bij lenzen met een lang brandpunt kan die afstand oplopen tot meer dan een meter.

Hoe groter de getalswaarde van de afbeeldingsmaatstaf, hoe meer ‘macro’ gefotografeerd kan worden. In hoofdstuk 3 bespreken we macrolenzen en deze kenmerken zich door een maximale afbeeldingsmaatstaf van 1:1. Dat betekent dat bij de kortste scherpstelafstand een voorwerp van 1 cm een beeld op de sensor vormt van 1 cm. Fotografeer je met een lens op grotere afstand tot het onderwerp dan zijn kortste scherpstelpunt, dan wordt de vergrotingsfactor van de opname kleiner. Zo kun je dus met een 1:1 macrolens ook opnamen maken met een kleinere, willekeurige vergroting en behalve een vlieg (1:1) van dichtbij ook twee bloemen (1:4) van grotere afstand kadervullend fotograferen. In de praktijk zal blijken dat we bij veel onderwerpen zelden 1:1 fotograferen. Bloemen, vlinders, paddenstoelen zijn bij 1:1 al meer dan kadervullend en passen beter in 1:2 of zelfs 1:4.

Het verschil in afbeeldingsmaatstaf (vergroting) 1:4 (l) of 1:1 (r)

Sensorformaat

Met de maximale afbeeldingsmaatstaf van een lens ligt de vergrotingsfactor vast. Toch kan bijvoorbeeld een macrolens bij 1:1 op verschillende camera’s een andere vergroting laten zien. Oorzaak hiervoor is het verschil in afmetingen van de sensor en de uitsnede die deze daardoor maakt uit de beeldcirkel van de lens. Een professionele camera met een volbeeldsensor (full frame) van 36 bij 24 mm laat meer van de totale beeldcirkel zien dan een consumentenmodel met een cropped sensor, zoals APS-C, DX, mFT (respectievelijk. 22,5x15, 24x16 en 18x13,5 mm). Bij een volbeeldsensor lijkt de vergroting van een lens dus kleiner dan van diezelfde lens op een cropped sensor.

In de tabel staat een overzicht van de sensorformaten en zie je meteen wat dit voor gevolgen heeft voor het resulterende beeld van het onderwerp in afbeelding 1.4.

Is de uitleg over afbeeldingsmaatstaf echt abracadabra, dan wordt het tijd de camera ter hand te nemen. Zet de lens en eventueel de camera op handmatig scherpstellen en draai de scherpstelring zodanig dat de kortste scherpstelafstand ingesteld is. Leg een liniaal op tafel en richt hierop de camera. Beweeg nu vanaf ongeveer twee meter de camera langzaam naar het liniaal toe totdat het beeld in de zoeker scherp wordt. De afstand van de sensor tot aan het liniaal is op dat moment de zogeheten kortste scherpstelafstand. Maak bij deze afstand een foto en kijk hoeveel centimeter de breedte vult van het kader. Stel dat dit 12 cm is en je camera heeft een DX-sensor, dan is de afbeeldingsmaatstaf van die lens 0,2 (2,4/12) oftewel 1:5. Gebruik je voor dit proefje een zoomlens, dan moet je dit experiment uitvoeren met de lens helemaal ingezoomd (grootste brandpunt) om de grootste vergrotingsfactor te verkrijgen.

Heb je een macrolens gebruikt, dan heb je bij de kortste scherpstelafstand het liniaal 1:1 gefotografeerd en zal de breedte van het stukje liniaal op de foto net zo groot zijn als de breedte van de sensor. Dat zal bij de meeste consumentencamera’s dus ongeveer 2 ½ cm zijn.

Zelf bepalen wat de Afbeeldingsmaatstaf van een (zoom)lens is (http://bit.ly/o9gMqv)

Bij veel telelenzen is de kortste scherpstelafstand ruim meer dan een meter en kun je dus niet van dichterbij een foto maken. Hoewel u dus ver kunt inzoomen, blijft de afbeeldingsmaatstaf bij deze lenzen relatief klein. Voorbeeld: de EF 500mm 4L van Canon heeft een kortste scherpstelafstand van 4,5 m (!) en een vergrotingsfactor van slechts 1:8 (0,12).

Pixeldichtheid

Uit het voorgaande zal duidelijk geworden zijn dat om zo groot mogelijk ‘macro’ te kunnen fotograferen, de combinatie van een grote afbeeldingsmaatstaf met een ‘kleine’ sensor de grootste vergroting oplevert. Er is echter nog een factor die de uiteindelijke vergroting van het beeld bepaalt en dat is de pixeldichtheid van een sensor. Dit is een grootheid waarmee het aantal pixels per mm wordt uitgedrukt. Deze pixeldichtheid wordt berekend uit de grootte van de sensor en het aantal megapixels die de fabrikant erop gezet heeft. Zo heeft een volbeeldsensor van de Canon EOS 5D mark II op een breedte van 36 mm 5616 pixels en is de pixeldichtheid dus 156 px/mm (5616/36). Eén cm van het onderwerp, zoals een bij, wordt dus door 1560 pixels geregistreerd. Een Canon EOS 1000D (10,1 Mp) heeft een APS-C sensor en een pixeldichtheid van 175 px/mm (3888/22,2) en de betreffende bij van 1 cm wordt bij deze camera beschreven door 1750 pixels en dat is dus niet zo veel groter dan de volbeeldcamera, waar de bij ogenschijnlijk veel kleiner op de foto staat.

Wil je voor je eigen camera de pixeldichtheid van de sensor uitrekenen, ga dan naar www.dpreview.com en kies in het menu Camera’s de optie Database en zoek daarin je cameramerk en model. Onder de knop specificaties tref je de waarden van het maximale beeldformaat en de afmetingen van de sensor. Deel het aantal pixels in de breedte door de breedte van de sensor in mm.

Op het moment van schrijven hebben systeemcamera’s met een DX-sensor en 24 miljoen pixels de hoogste pixeldichtheid. Met 6000 pixels in de breedte van 23,5 mm van de sensor is die dichtheid ongeveer 255 px/mm. Een voorwerp van 1 cm (V=10 mm) wordt op deze camera’s beschreven door 2550 pixels en deze uitsnede van 10mm uit de totale breedte van 22,3 mm kun je bij een afdrukresolutie van 100 dpi (100 pixels per 2,5 cm) opblazen tot het posterformaat van ca. 66 cm bij 44 cm (~ 27”x18”)!

Hoe hoger de pixeldichtheid (bij dezelfde afbeeldingsmaatstaf), des te groter het afdrukformaat kan zijn. De afdrukresolutie van bovenstaande relatieve formaten is gelijk

De hoge pixeldichtheid van een APS-C/DX/mFT sensor geeft dus de mogelijkheid om het kader van een 1:1 macro verder bij te snijden, waarbij nog voldoende pixels overblijven voor een behoorlijke vergroting. Als we van een foto van 6000 bij 4000 pixels een gedeelte uitsnijden van 2550 bij 1700 pixels, dan kunnen we daarvan nog de genoemde afdrukformaat maken. Hiermee is de afbeeldingsmaatstaf feitelijk twee keer zo groot geworden en 2:1 geworden! Dit wordt een cropped macro genoemd.

Een uitsnede van 10 mm van een sensorbeeld van 23,5 mm is nog 2330 pixels breed en op goede kwaliteit af te drukken op 60 bij 40 cm

Een hoge pixeldichtheid van de sensor geeft dus een grotere vergrotingsfactor bij dezelfde afbeeldingsmaatstaf, maar kan bij hoge ISO’s ook resulteren in een verhoging van de hoeveelheid ruis en dus een verlaging van de beeldkwaliteit. Het verdient daarom de voorkeur om bij macrofotografie bij zo laag mogelijke gevoeligheden te werken (ISO 400 of minder) en bovendien in RAW. Dit laatste om detail- en kwaliteitsverlies door ruisonderdrukking en compressie van JPEG te voorkomen.

Samenvatting

Als we met onze camera de wereld van kleine voorwerpen in willen stappen om deze te fotograferen en later zo groot mogelijk te presenteren, dan is goed gereedschap het halve werk. De grootste vergrotingfactor bereiken we met een echte macrolens met een afbeeldingsmaatstaf van 1:1 en dan gebruikt op een camera met een sensor met een hoge pixeldichtheid. Op dit moment zijn we in staat om met bepaalde camera’s 10 mm (bij 6,6 mm) van het voorwerp vast te leggen met 2330 pixels (bij 1553 pixels) en dat visueel scherp af te drukken op 60 bij 40 cm. Bovendien is dat aantal pixels ruim voldoende voor beeldvullende weergave op een full-HD monitor, televisie of beamer. Kun je je voorstellen dat je een detailuitsnede van 1 cm van een 1:1 opgenomen foto van een libel haarscherp projecteert op een formaat van 3 bij 2 meter? Dat is een vergroting van een factor 300. Wow!

Overigens zul je in de praktijk merken dat je niet altijd met de maximale afbeeldingsmaatstaf van 1:1 zult werken. Voor mooie close-ups van bloemen en grotere insecten is 1:4 een heel werkbare vergroting en kun je tevens de omgeving van het voorwerp in de context van de foto betrekken.

De belangrijkste ontdekkingen uit dit hoofdstuk:

We spreken over macro als de vergroting van de lens 1 op 1 (1:1) is bij de kortste scherpstelafstand.

Is de vergroting kleiner dan 1:1, bijvoorbeeld 1:3 (0,33) dan is de foto een close-up.

De grootte van de sensor (mFT, APS/DX of Volbeeld) bepaalt de grootte van de beelduitsnede bij een 1:1 macro.

De pixeldichtheid van de sensor bepaalt de grootte waarop een macrofoto kan worden afgedrukt.

Conclusie

1. Definities

We spreken over macro als de vergroting van de lens 1 op 1 (1:1) is bij de kortste scherpstelafstand.

De grootte van de sensor (mFT, APS/DX of Volbeeld) bepaalt de grootte van de beelduitsnede bij een 1:1 macro.

De pixeldichtheid van de sensor bepaalt de grootte waarop een macrofoto kan worden afgedrukt.

2. Macro-thema’s

Veel onderwerpen in onze directe omgeving lenen zich voor macrofotografie.

Macrofotografie kan registrerend, artistiek of grafisch zijn.

Behalve macro kan ook close-up meer aandacht op het onderwerp leggen.

3. Gereedschap

De mooiste macro’s maak je met een echte 1:1 macrolens.

Met een kleinere sensor krijg je een grotere vergroting.

Een statief (en zelfontspanner/afstandsbediening) is onmisbaar voor scherpe macrofoto’s.

4. Camera-instellingen

Nauwkeurig scherpstellen bij macro doe je bijna altijd handmatig desgewenst met behulp van Live view.

De belichting regel je in diafragmavoorkeur aangevuld met belichtingscompensatie.

Wil je beeldkwaliteit, belichting en kleur op 100% hebben, fotografeer dan in RAW (en ontwikkel met Lightroom).

5. Compositie

Met een bewust gekozen scherpstelpunt en kleine scherptediepte stuur je het oog van je publiek.

Met het onderwerp uit het midden van het kader wordt de foto vaak interessanter.

Gebruik onscherpte in voor- en achtergrond voor een sfeervol karakter van de foto.

6. Weer, plaats en tijd

Een goede voorbereiding is niet alleen het halve werk, maar geeft ook een grotere kans om met mooie(re) foto’s thuis te komen.

Met het volgen van een praktische workshop leer je veel van macrofotografie én van de natuur.

Laat de natuur in haar waarde. Vermijd overlast, verstoor geen nesten en laat geen afval achter.

Over de auteur

Pieter Dhaeze is zelfstandig vormgever en fotograaf. Hij publiceert zijn praktische kennis en ervaringen via educatieve artikelen in diverse landelijke tijdschriften en op websites. Ook geeft hij trainingen en workshops in zijn studio of op locatie en op aanvraag lezingen in boekhandels en bij bedrijven.

Andere papieren publicaties van Pieter:

Focus op Fotografie: Macro- en natuurfotografie

Focus op Fotografie: Reisfotografie

Focus op Fotografie: Compositie

Ontdek Lightroom 4, 2e editie

Bewuster en beter fotograferen met de Canon 600D/650D en 1100D

Bewuster en beter fotograferen met een digitale spiegelreflexcamera 6e ed

Colofon

ISBN:  978-94-6232-107-6
Trefw.: digitale fotografie, spiegelreflexcamera, beeldbewerking
Omslagontwerp: Artifex Graphics, Roosendaal
Vormgeving en opmaak: Uitgeverij Link B.V., Culemborg

Ontdek snel: beknopte e-books die je snel op de hoogte brengen 

Gebruiksvoorwaarden en verspreiding

Dit e-book valt onder het reguliere auteursrecht (zie hierna). Maar de koper wordt bij dezen uitdrukkelijk het recht verleend om dit e-book op meerdere apparaten te lezen en te delen met vrienden en familie.

Heeft een ander dit e-book met jou gedeeld en vond je het nuttig? Bestel dan het e-book via deze link: http://www.vanduurenmedia.nl/EAN/9789462321076

Copyright

© Copyright 2013 Uitgeverij Link B.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Link is een imprint van Van Duuren Media.

Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht. Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatie- of andere werken (artikel 16 Auteurswet 1912), in welke vorm dan ook, dient men zich tot de uitgever te wenden.

Ondanks alle aan de samenstelling van dit boek bestede zorg kan noch de redactie, noch de auteur, noch de uitgever aansprakelijkheid aanvaarden voor schade die het gevolg is van enige fout in deze uitgave.

Over dit e-book

In deze tijd waar elke dag miljoenen foto’s gemaakt worden, is het niet eenvoudig om onderscheidend te fotograferen. Ieder denkbaar onderwerp is vanuit elk standpunt al vele malen vastgelegd. Ben je enthousiast fotograaf en wilt je je publiek – en jezelf – toch nog verrassen met bijzondere foto’s, stap dan eens in de wereld van macrofotografie. Daarmee open je onderwerpen die voor het gewone oog gesloten blijven en dus de aandacht trekken van een argeloze kijker.

Het welslagen van macro- en close-upfoto’s is net als andere disciplines in de fotografie afhankelijk van vier hoofdfactoren: gereedschap, kennis, vaardigheid en creativiteit/inspiratie. Deze vier aspecten vormen de basis van dit e-book en komen uitgebreid aan de orde. Welke lens heb ik nodig? Wat is scherptediepte? Wat zijn de belangrijkste instellingen? Hoe kader ik een aantrekkelijk beeld? Op al deze vragen krijg je snel antwoord in deze uitgave door middel van heldere tekst en duidelijke illustraties en voor de nodige inspiratie is het boek gelardeerd met prachtige macro- en close-upfoto’s.