1

Remus sloeg een bres in de blauwe mistbank van goedkope sigarettenrook die hem tegemoet walmde toen hij La Nisip binnenstrompelde. Alsof hij zich eigenhandig een weg door het IJzeren Gordijn had gevochten, zo stond hij in de deuropening van het koffiehuis. Na herhaaldelijk piekeren had hij alle moed verzameld en was het gebouwtje binnengaan. De discussie in het koffiehuis viel stil. Remus rilde. De aanwezigen keurden hem, hij voelde hun ogen graven naar zijn ziel, waarin inmiddels alles was veranderd.

Verlegen wierp hij zijn lange haren van de ene naar de andere schouder. Een oude man streek instemmend over zijn stoppels en stak een sigaret op.

‘Je haar is veel te lang,’ bromde hij tegen Remus. ‘Dus kom verder.’

De stilte had slechts een lange seconde geduurd. Voor een Roemeen genoeg om de goeden van de slechten te onderscheiden, dacht Remus, terwijl hij naar de man knipoogde en naar de enige vrije statafel in de hoek liep. Hij liet een spoor van sneeuw achter. Onderweg stopte hij bij de opening in de muur waarachter een forsgebouwde vrouw koperen koffiepannetjes in een bak met heet zand perste.

‘Een Turkse koffie,’ zei Remus.

‘Iets anders hebben we ook niet,’ antwoordde de vrouw.

Remus knikte en liep naar de tafel. Hij drukte een elleboog in het hout, liet zijn kin in zijn handpalm rusten en wachtte tot de vrouw zou roepen dat de koffie klaar was. Of misschien zou ze de koffie komen brengen.

‘Ik heb jou hier nooit eerder gezien,’ zei de oude man, die hem ongezien was genaderd terwijl hij stond te peinzen. Het donkergroene pak van de man was versleten en op diverse plekken waren gaten en scheuren gedicht met de verkeerde kleuren katoen.

‘Maar ik u wel,’ antwoordde Remus. De man trok zijn wenkbrauwen op. ‘Niet dat ik u in de gaten houd,’ corrigeerde Remus zich snel. ‘Ik werk iets verderop, bij de schoenherstellerij, en loop elke dag langs dit koffiehuis. Soms zie ik u staan. Ik heb wel eens een artikel van u gelezen in een tijdschrift.’

‘Dat moet oud werk zijn,’ verzuchtte de man. Hij analyseerde Remus andermaal en fluisterde toen: ‘De censoren zien in alles wat ik schrijf een aanval op het systeem’.

‘En is dat niet zo?’ Remus verslikte zich. Het was een bijzonder onvoorzichtige vraag.

De man haalde zijn knokige schouders op.

Remus glimlachte opgelucht. ‘Ik word ook telkens afgewezen. Zelf schrijf ik verzen.’

‘Een dichter.’

‘Versjes,’ zei Remus zacht.

‘Een poëet.’ De man grijnsde. ‘Roemenië is een land van dichters.’ Hij haalde een ingedeukt pakje Carpați-sigaretten uit zijn binnenzak. Welgemanierd weigerde Remus een aangeboden sigaret.

‘Ik heb zelf,’ zei hij, en hij sloeg op zijn broekzak. ‘Bovendien rook ik niet.’

‘Gelijk heb je. De rook is hier gratis. Evenals de zure stank die gepaard gaat met onze nationale sigaretten. Je ruikt dat ze gemaakt worden in de Szeklers-enclave, ze stinken naar Hongaren.’ De man krabde zijn hals, zijn nagels schuurden over de stoppels.

Remus dacht aan een oud schoolvriendinnetje, een Hongaarse, waarop hij drie jaar heimelijk verliefd was geweest. Kinderkriebels, overal. Toen hij in de zomervakantie eindelijk de moed had verzameld om haar op te zoeken en verkering te vragen, was ze verdwenen. Het appartement was leeg en de buren zeiden dat de familie verdwenen was.

‘Gevlucht, denk ik,’ zei de buurvrouw. ‘Ik hoop naar Hongarije.’ Ze leek opgelucht. ‘Daar horen ze thuis.’

Remus had gehuild tot hij geen lucht meer kreeg. Onrustig tikte hij met zijn knokkels op de houten tafel. Ze waren slechts zeven jaar oud, inmiddels was hij haar vergeten. Tot nu. Niemand rook zo lekker als Zsuzsi. Hij vroeg zich af of ze nog steeds zo lekker rook. Niet als ze echt naar Hongarije was vertrokken, blijkbaar, als hij de oude man op zijn woord mocht, dacht Remus, en hij keek naar de man tegenover hem die niets had met hun buurland. Hij kon niet geloven dat Zsuzsi van de Hongaarse communisten in Hongarije mocht blijven. Remus hoopte dat Zsuzsi’s familie naar Duitsland was doorgereisd en nu naar Westerse zeep rook. Duits was goed.

‘Er komt een moment dat we allemaal buitenlandse sigaretten kunnen kopen,’ verzekerde de oude man hem. ‘Zodra dat gebeurt, gaat de fabrikant van deze stinksigaretten failliet.’ Hij stak een sigaret tussen zijn lippen en borg het pakje weer op. ‘En ik hoop dat ik het nog meemaken mag. Schrijf daar maar een gedicht over.’

‘Mijnheer Doinaş, uw koffie wordt koud,’ riep een man vanaf een ander tafeltje.

De man liet hem alleen. Remus griste een envelop uit zijn broekzak en streek de kreukels uit het opschrift: De heer Tomescu, Strada Lenin 23, appartement 11, blok 25, Corona. Hij herkende het handschrift. Gisteravond had hij zijn beste vriend voor het laatst gezien, toen Emil aan beide armen de kroeg uit werd gesleurd door agenten wegens verstoring van de openbare orde. Met trillende vingers haalde hij de brief eruit, maar het lukte Remus niet om zich op het volgeschreven papier te concentreren. Liever bestudeerde hij de andere tafels.

‘Ja, ik draag dit pak altijd,’ begon de oude man tegen een leeftijdsgenoot en hij controleerde zijn das, ‘behalve wanneer ik op de foto moet voor mijn paspoort of identiteitskaart. Dan laat ik mijn pak in de kast hangen en trek ik de enige trui aan die ik heb. Een paarse. En dat is mijn protest en tevens een eerbetoon aan Ursu.’

‘Maar zonder pak krijg je geen papieren,’ zei Remus vanuit zijn donkere hoek. Hij had gehoord over een dissident genaamd Gheorghe Ursu, een bromvlieg die de geheime dienst al een poos irriteerde en twee jaar terug uiteindelijk een buikvliesontsteking was ingeramd waaraan hij stierf.

‘Waar hebben wij een paspoort voor nodig? Wij mogen alleen Roemenië zien.’

‘Dat is waar,’ mompelde Remus en trok zich terug uit de discussie. Als ik later groot ben, word ik dissident, dacht hij met een grimas.

Hij staarde naar de brief zonder hem te lezen en dacht terug aan de afgelopen avond.

Het was koud, de eerste sneeuwvlokken van het jaar dwarrelden naar beneden. Remus was buiten en negeerde zijn grootmoeder die hem vanaf het balkon uitfoeterde voor Turk en Hongaar en vroeg waar hij heenging. Een verdieping lager verscheen een hoofd tussen de gordijnen dat schreeuwde dat er niets mis was met Hongaren.

‘Vind jij,’ schreeuwde grootmoeder terug. ‘Hongaar!’ De twee ramen klapten tegelijk dicht, terwijl Remus door de sneeuw schuifelde naar een eet- en drinketablissement in de binnenstad van Braşov.

Grootmoeder had hem herhaaldelijk op het hart gedrukt om het niet laat te maken. Het was donker en koud. Morgen moest hij weer naar de universiteit en daarna aan het werk. Voor de staat. Voor Roemenië. Voor de Leider. Maar Remus was dit allemaal vergeten zodra hij de klanken van een getemd zigeunerorkest door de dunne ramen van het café hoorde galmen. De violen, accordeon, panfluit en bescheiden drums probeerden Amerikaanse jazz na te bootsen. Jazz met een Karpatentintje.

‘De zigeuners zijn donker, maar niet zwart genoeg,’ zei Emil, zelfbenoemd muzikaal genie en student aan het Koninklijke Conservatorium, bij wijze van groet toen Remus binnenkwam en zijn vrienden elk met twee kussen gedag zei. ‘De jazzmuziek klinkt in dit verdoemde land als een barende Russische circusbeer die aan zijn neusring wordt getrokken door kleine Karl Marxjes.’

Zijn woorden bleven niet onopgemerkt. Direct werd Emil omsingeld door stevige schouders van agenten in burgerkleding. Dat bleek een voorbode van het verloop van de avond. Remus probeerde de boel te sussen door de mannen een biertje te beloven.

Ook Emil wist hij te kalmeren. Remus was idolaat van zijn beste vriend, omdat ze beiden hetzelfde dachten over de staat, maar Emil durfde die gedachten ook daadwerkelijk uit te spreken. Hij betitelde Emil als de Robin Hood van de groep. Het verhaal van de volksheld die stal van de kapitalisten en gaf aan de arbeiders, zoals hem verteld was op school, was Remus altijd bijgebleven. Hij was echter alleen vergeten dat Emil een invloedrijke vader had, directeur van een groot wijnbedrijf en volgens de kranten een partijbons in spe. Zijn wijn deed het goed bij de geheime dienst en de hooggeplaatste leden van de partij. De flessen hadden tot dusver het leven van Emil gespaard.

‘Houd je gedeisd,’ siste een kleine, gedrongen man en gaf Emil een duw. ‘Zulke woorden kunnen je vijf jaar van je leven kosten.’ De man verwees naar twee jongens die vorige week waren opgepakt, omdat ze in beschonken staat Ceaușescu hadden vervloekt en heel de stad het hoorde. ‘Maar vandaag vieren wij een feestje. Dus houd je in godsnaam koest.’ De mannen dropen af, nadat ze Emil een tweede keer van zich af hadden geduwd.

Remus had geen beschermheer. Hij had alleen zijn grootmoeder – zij had de geheime dienst niets te bieden, behalve een donderpreek vanaf haar balkon.

‘Ze hebben ons alles afgenomen,’ verzuchtte ze meer dan eens, waarmee ze refereerde aan het landgoed en aan haar vader en echtgenoot die samen met de Saksen naar Siberië waren gedeporteerd en nooit teruggekeerd waren. Ook haar zoon en schoondochter werden haar, zij het twintig strenge winters later, afgenomen. Alleen hun zoon Remus restte en belette haar van een gezwinde dood.

Het ergste vond ze nog de karigheid. Van overdadig eten en drinken naar een door communisten gedicteerd maandelijks eetregime bestaande uit een kilo bloem, drie stuks groenten, een halve kilo suiker, twee eieren, een paar broden, een half flesje zonnebloemolie en een zakje zout was een ontheiliging die ze nooit meer te boven kwam.

‘Sukkel,’ prevelde Remus in Emils oor, terwijl hij onrustig op de houten bar trommelde en in de gaten hield waar de mannen stonden en vooral of ze daar bleven staan. Een hooggeplaatste zatlap gebruikte zijn rang om een rondje te geven en proostte hartelijk op de Leider.

Een paar toosten later werd Emil zoals gewoonlijk door twee opgepompte mannen aan zijn haren naar het gevang van het nabijgelegen politiebureau gesleept. In plaats van ‘op de Leider’ te brullen, riep hij volgens het rapport, ‘op de syfilislijder’, waarna hij op de grond spuwde en het vertikte om te drinken, ondanks ‘herhaaldelijk aandringen van zijn kameraden, die de consequenties van een dergelijke ordeverstoring wel verstonden’.

De ladderzatte ambtenaar sloeg Remus op zijn schouders en bood zijn excuses aan voor het verknoeien van hun avond, maar waarschuwde hem wel. Niemand mocht de Leider ongestraft verloochenen. Remus bewoog zijn schouder net zo lang op en neer tot de dronkaard zijn hand bij zich stak.

‘Zo blijkt,’ antwoordde Remus. Hij drenkte zijn woorden in honing: ‘We hadden niets anders van u verwacht, kameraad!’

‘Koffie,’ krijste de vrouw door de kleine ruimte. Ze kwam het dus niet brengen. Waarom zou ze ook? Iedereen was gelijk, dus iedereen deed even weinig. Remus liep naar het gat in de muur. De vrouw pakte het koperen koffiepannetje bij de lange steel en schonk de dikke koffie in een kopje.

Remus gaf haar twee sigaretten en nam de koffie aan. De oude man hief zijn kopje toen Remus onhandig langsliep, met zijn hand onder de beker zodat hij niet morste. De brief lag nog op de tafel. Remus drukte zijn bovenlip in het dikke schuim van de koffie en bewonderde de sierlijke letters op de envelop. Emil verdomde het om Braşov daadwerkelijk Braşov te noemen en gebruikte steevast de middeleeuwse stadsnaam Corona, Kronstadt, de Kroonstad. Die naam paste de stad beter, vond hij. Remus was jaloers op Emils handschrift. Hij zette zijn kopje op de envelop en vouwde de brief ongelezen onder zijn elleboog.

Bijna elke dag kwam hij langs La Nisip, als hij naar zijn bijbaan liep waar hij werkte als gewezen schoenmaker in een klein zaakje. Ergens in zijn notitieblokje stond: Zool zoekt hiel. Sleetse schoenen slijten mijn ziel. Hij haatte het. Remus beschouwde zichzelf als een versjesschrijver. Versjesschrijver, geen poëet, om de geesten van grote dichters niet kwaad te maken. De dagelijkse blik door de ruiten van het koffiehuis maakte de tocht naar de schoenherstellerij dragelijk. Daar zitten de grote en kleine geesten, dacht hij, zonder dat hij voor de ingang durfde te stoppen om een koffie te drinken met literatoren, critici, denkers en mannen die simpelweg van Turkse koffie hielden. Vandaag durfde hij pas naar binnen te gaan. Anders zou het misschien nooit meer gebeuren, had hij tegen zichzelf gezegd voordat hij naar de deurklink reikte.

Remus roerde rusteloos het schuim door de koffie. Hij keek naar meneer Doinaş, even verderop, ooit een gerespecteerd auteur die de mannen aan alle tafels verenigde in een lachsalvo door een grap te maken over de voorzitter van de Schrijversunie. De grap was Remus ontgaan, maar het verraste hem dat er zo ongegeneerd en onvoorzichtig werd gelachen. Dat had hij nooit eerder meegemaakt.

Hij dubde hoe hij het respect van meneer Doinaş moest winnen. Misschien moest hij ook een grap maken of iets intelligents opmerken over iets belangrijks in Roemenië, een vergelijking trekken tussen de verouderde staat van de fabrieken en de oubollige verlangens van het volk om onderdrukt te worden. Of juist iets onbenulligs aansnijden. Remus wist het niet. Of wellicht was het verstandig om gewoon de vraag te stellen: hoe word ik gepubliceerd, meneer Doinaş?

Waarschijnlijk wist hij het ook niet, dacht Remus, terwijl hij dronk van zijn koffie.

Gisteren kreeg het bierfust de dorst van de gasten ook niet gelest. Het bier was op, de wijnflessen waren leeg en de flessen țuică hadden de rit van het platteland naar de stad nooit gehaald. Met andere woorden: sluitingstijd.

Remus goot de laatste slok bier in zijn keel en Pinu vroeg om glas water maar kon alleen een vuile blik van de barman in ontvangst nemen. Nicu, die nog maar net binnen was, liet uit onvrede een boer.

Het zigeunerorkestje zette met veel heisa een hitnummer van Gică Petrescu in, sneller en levendiger dan het origineel, de oriëntaalse stem van de zanger smeekte de tram uit het lied bijna om hem naar huis te brengen. De accordeonist gleed heimelijk van de bühne en glipte langs de kwelende saloncommunisten. Neuriënd volgde Remus hem met zijn ogen. De jongen wrong de broekzakken van de communisten uit en verborg de gestolen portemonnees, voedselbonnen en zakhorloges in zijn accordeon.

De accordeonist werd door het zwakke cafélicht naar de voordeur geleid. In het voorbijgaan trok hij een duur ogende bontjas van de kapstok. Een vlaag koude lucht woei door het café. Aan een vrouwenhand overhandigde hij het gevulde kistje dat aan zijn accordeon zat bevestigd. De jas gooide hij over haar schouders. Gouden armbanden rinkelden. De lantaarns stonden uit om stroom te besparen. Niemand zag wie de hand toebehoorde, omdat het duister en de alcohol haar verhulde.

Niemand, behalve Remus. Hij zat tegen het raam geplakt en ving een glimp op van de bijbehorende ogen van het meisje. Ze keek terug. Remus deinsde achteruit, getroffen door het noodlot, en drukte zichzelf daarna direct weer tegen het glas.

Een man sloeg met zijn vuist op de tafel. ‘Het duurt niet lang meer,’ zei hij. Hij schrok er zelf van, keek toen goed om zich heen en fluisterde: ‘Dit jaar is hij nog weg. Opgehangen of gevlucht.’

Een aantal mannen trommelde op de tafels. Sommigen sloegen een kruis. Remus begreep niet wat er in de gasten was gekropen. Elke vreemdeling die hij kende, zelfs vertrouwelingen en familieleden, wogen hun woorden. Alles wat je zei kon misbruikt worden. De geheime dienst verstopte zijn afluisterapparatuur overal en waar geen microfoons onder de tafels plakten of in vazen hingen, waren gespitste oren van verklikkers. Het kwam Remus voor dat alleen hij wist van de algemene gang van converseren in Roemenië. Hierover peinzend tikte hij met zijn duimnagel tegen de onderkant van de koffiekop en nam de gasten in zich op. La Nisip leek een West-Europese enclave van een paar vierkante meter midden in het centrum van Braşov, dacht hij verward.

‘Ik kan stevige knopen leggen,’ schreeuwde een jongen enthousiast, waarbij hij zijn handen liet zien waarin de scheepstouwen stonden gekerfd. Een scheepsknecht, dat moest haast wel.

‘Maak liever een lus die zichzelf ontrafeld zodra er kracht op komt. Dan kunnen we hem twee keer opknopen,’ zei een ander.

‘Of tien keer.’

‘Honderd keer.’

‘Dit is allemaal absoluut niet geschikt voor de ode die ik mogelijkerwijs behoor te schrijven over twintig jaar staatshoofdschap van het Genie van de Karpaten, beste heren,’ zei de heer Doinaş honend.

Remus verloor meteen weer zijn interesse in de joelende mannen. Met zijn mouw had hij haastig zijn adem van het raam gewreven, op zoek naar het paar ogen. Het meisje keek Remus aan als een jong hert dat niet durfde te bewegen. Remus staarde terug als een jager, als een hongerige beer. Het meisje glimlachte kort naar hem, of dat hoopte hij tenminste, want hij zag het niet duidelijk. Haar fijne gezichtje werd omlijst door donker, krullend haar. De rest van haar uiterlijk moest hij invullen met zijn fantasie. Alleen haar ogen lichtten op door het zwakke licht van de kroeg. Het was slechts een schittering, maar de ogen lieten hem niet los. Het was een weerspiegeling van zijn ongeluk: de ogen van een zigeunerin.

Grootmoeder had hem nog zo gewaarschuwd nooit in de ogen van zigeuners te kijken. Hun betovering kon desastreus zijn, dat wist hij toch?

Maar het was te laat.

‘Niet bewegen,’ zei hij tegen haar, terwijl hij zijn impulsiviteit niet kon bedwingen en op het raam klopte. Hij herhaalde de twee woorden zonder ze uit te spreken, met zijn mimiek en articulatie.

‘We gaan sluiten, het is tien uur,’ riep de barman achter hem. ‘Wegwezen iedereen.’ Om gesmeerde kelen werden shawls gedrapeerd, bontmutsen werden opgezet. Remus probeerde zich wanhopig langs de drukte te wurmen, maar de souplesse ontbrak. Hij botste tegen een massieve man op. Een zware hand rustte plots tegen zijn borst.

‘Vanwaar deze haast?’ De dronken Securitate-agent die Emil op had laten paken duwde Remus tegen de grond. Zijn onderkinnen dansten met zijn geschreeuw mee: ‘Wil je jouw vriendje warm houden in de cel?’

‘Nee, meneer,’ antwoordde Remus. Hij hijgde.

‘Pas dan op waar je loopt.’ De man leek ineens geen zin meer hebben in zijn werk om angst en ontzag te verspreiden. Hij gaf Remus een trap tegen zijn schoenzool en liep samen met zijn kameraden het café uit.

Remus krabbelde vlug overeind. De accordeonist stond alweer op het podium en pakte de laatste noten van een toegift mee; de schim achter het raam was verdwenen.

Hij liet de drab over de bodem van het koffiekopje duikelen. Grootmoeder meende de toekomst in kopjes te kunnen zien. Remus concentreerde zich op de vormen die de smurrie aannam. Een boek, een egel, het geraamte van de Roemeense landsgrenzen van voor 1945, gevolgd door die van erna, een klavertje, een bal, een bil. Hij rolde net zolang met zijn pols totdat de drab transformeerde in een pokdalig hartje en hij tevreden het kopje op de envelop terugzette.

Bedachtzaam trok hij de brief onder zijn elleboog vandaan en vouwde deze open. Beste heer Tomescu...

De deur van het koffiehuis vloog open. Net als bij Remus’ entree werd iedereen stil. Alleen de dame liet van zich horen door het hete zand om te scheppen en er koperen pannetjes in te dammen.

‘Goedemiddag,’ zei de nieuwkomer zacht, maar Remus verstond hem duidelijk. Geruisloos vouwde hij de brief op en schoof deze in zijn broekzak. De man hield de deur open met de punt van zijn schoen. Zijn haar was piekfijn opgeschoren. De stilte hield koppig aan, de aanwezigen hinkten op hun plek. Dat leek de man te amuseren. Zijn ogen kneep hij samen, terwijl hij de ruimte in zich opnam. Hij hief zijn hand, zijn wijs- en middelvinger wezen omhoog zoals Jezus op de illegale iconen, en wuifde. Direct stroomden er langs zijn beide flanken mannen het koffiehuis binnen. Hun eensgezinde tred deed de vloer trillen.

‘Een razzia!’ schreeuwde de heer Doinaş en hij smeet zijn kopje op de grond. Het was alsof de gasten hadden gewacht op zijn teken, op het geluid van gelukbrengende scherven, voordat ze als een losgeslagen kudde de achteruitgang bestormden en de koffiedame omverduwden.

Er werd geschreeuwd en gejammerd. Remus had nooit eerder een inval meegemaakt en de angst verdoofde hem. Hij stond achteraan, dus de politie stortte zich eerst op de dichtstbijzijnde gasten. Een man werd tegen de muur gesmeten en gefouilleerd. Zijn zakken werden geplunderd: paperassen en notitieblokken werden doorgegeven en uitgebreid geanalyseerd. Een ander bood weerstand en werd op de grond geslagen. Mannen omsingelden hem en lieten luid vloekend hun hardrubberen stokken op hem neerdalen.

Remus ontwaakte pas toen de voorman een schaar uit zijn leren jas haalde en naar hem wees. De man stormde op hem af, met de schaar in de aanslag, en Remus draaide zich vlug naar de achteruitgang. De politieman versperde hem echter de weg en trok Remus aan zijn haren naar hem toe.

‘Hier komen, klootzak!’

Remus durfde zich niet te bewegen, bang dat de man hem zou neersteken. Totdat hij zag hoe er haar naar beneden dwarrelde. Zijn haar. Remus begon vruchteloze excuses te mompelen. De man duwde Remus wang tegen de statafel. ‘Smoel dicht. Dit is niet de coupe van het volk, dat weten jullie eikels best. Deze zaak zou gesloten moeten worden. Stelletje ratten. Wat voor plannetjes maken jullie hier? Wat heb je mee? Maak je zakken leeg.’

Remus durfde niet te antwoorden, kon ook niet antwoorden. Hij dacht alleen maar aan wat hij bij zich droeg. Wat had Emil geschreven in de brief? God, laat het niets gevaarlijks zijn, smeekte hij in gedachten. Met brute kracht stak de man de schaar in het tafelblad. Remus verslapte: niet mijn notitieblok, dacht hij.

‘Klote intellectuelen,’ schamperde de man en schopte Remus in zijn knieholte, waardoor hij door zijn knieën ging en met zijn kin op de tafel belandde. ‘We gaan eens zien wat jij allemaal meezeult. Benen wijd.’

‘Laat hem met rust,’ schreeuwde plotseling iemand achter hen. Er vloog een prullenmand over Remus heen. De man deinsde achteruit en de schaar kletterde van de tafel. Remus werd aan zijn mouw door de achteruitgang getrokken.

‘Hoe...?,’ stamelde hij.

Hij keek recht in de grote ogen van de heer Doinaş. ‘Wegwezen, versjesschrijver. Snel!’

De man duwde hem weg, het zetje dat Remus nodig had. Wat ben ik een idioot, dacht hij telkens, terwijl hij door de wirwar van stegen rende, het historische centrum verliet en in de mist verdween die hing tussen de blokken van opgetrokken stapelwoningen.

Remus stopte pas met rennen toen hij zich veilig waande. Hij liet zich langs een muur naar beneden glijden. Zo bleef hij vijf minuten hijgend luisteren naar de voetstappen die hij elk moment verwachtte. Tien minuten. Een kwartier. Het bleef stil. Hij durfde weer na te denken. Wat was dat voor inval? Waren ze naar hem op zoek? Had Emil iets verteld in zijn cel? En zo ja, wat? Remus streek door zijn haar, of wat daarvan over was. Het moest een routine-inval geweest zijn. Toen hij zijn hartslag voelde zakken krabbelde hij weer op.

De mist werd dikker en versmolt met de grijze hoogbouw. Opeens was Brașov verlost van de puisten die de communisten hadden gebouwd om de inwoners van de stad te herbergen. Hij wandelde verder, kalm, zodat hij niet zou opvallen. Een half uur lang dwaalde hij door de stad, zonder te weten waar hij was, omdat de mist alle herkenningspunten verborg.

Langzamerhand kreeg Remus ook zijn ademhaling weer onder controle. Als zijn gedichten niet werden gepubliceerd, moest hij het echt maar gooien op het dissidentschap, dacht hij en lachte in zichzelf.

Zijn grijns verstrakte toen hij ineens de straat herkende waaraan de kroeg van gisteravond zich bevond. Ineens vroeg hij zich af welke kant de zigeunerin op was gelopen. Waar zou ze heen zijn gegaan? Hij probeerde door de mist te kijken. Vragen spookten door zijn hoofd, terwijl hij op de tast naar zijn notitieblokje zocht. Woont ze in de nevel om mij heen? Hoort ze mij als ik haar naam schreeuw?

Hij keek rond, zonder iets te zien. Hij moest op zijn gevoel vertrouwen. Hij las zijn vragen op papier na. Ze zou mij horen, als ik haar naam wist, besloot hij. Maar zou ze ook antwoorden?

De gedachten kwelden hem. Hij zocht afleiding. Opnieuw vouwde hij de brief open die hij van Emil had gekregen. Beste heer Tomescu, las hij.

Voetstappen doemden in de verte op. Ritmisch, alsof een parade ter ere van de Leider zijn kant op kwam. Er klonk gelach. Niets was verdachter dan lachende mannen in de avond. Snel borg Remus de brief voor de laatste keer op en kneep zijn ogen samen. Hij vroeg zich af welke straat hij moest nemen om ongezien thuis te komen. En in welke straat de zigeunerin was verdwenen. Hij riep nog eenmaal de verschrikte ogen op die hem sinds gisteravond dwarsboomden en draaide zich toen vlug om.

2

De slaap strafte haar, wist Florica, en ze droeg haar straf waardig. De maan drong door de gordijnen, niet meer dan gaten met een doek eromheen, en bescheen haar sieraden. Ze was de enige zigeunerin in het pand die haar sieraden afdeed voor het slapengaan. Met het goud naast haar – weggemoffeld onder een oud jurkje – sliep ze vrediger. Maar ze kwam niet verder dan doezelen.

Zo hoorde het ook, dacht ze, ondanks dat ze de slaap goed kon gebruiken. Morgen was een belangrijke dag voor hun gemeenschap. Dus ook voor haar.

Haar broers snurkten een wand verder bij hun vader en de Rroma-mannen die ze ooms moest noemen – elke Rrom-man was haar oom en elke niet-Rrom een kloothommel, dat was de ongeschreven wet. Florica leek de enige in het pand die de slaap niet kon vatten. Niet alleen de buit van de avond die onder haar bed lag, hield haar wakker. In het kistje zaten eigendommen uit de zakken van cafébezoekers. Portemonnees en gouden ringen die de mannen afdraaiden zodra ze de geur van bier en dansende vrouwen roken. Bezit van de vijand, zoals haar vader en vaders broer telkens benadrukten als ze het over gadjo’s, niet-Rroma, hadden. Florica wilde er niets mee te maken hebben. Hoewel haar broer, en niet zij, de zakken had uitgeklopt in het café, voelde Florica zich een zigeunerin gelijk de vervloekingen van de Roemenen. Een oplichtster en een dievegge. Huiverend lag ze in bed. Het was haar taak om de buit naar het huis te brengen. Ze was rank en vlug en vader had gezegd dat ze er alles behalve staatsgevaarlijk uitzag en daardoor minder snel aangehouden zou worden dan haar broers. Florica probeerde alle argumenten te weerleggen, maar een keuze had ze niet. Want wat deed zij voor de kost?

Maar dat was niet de enige reden waarom ze wakker lag.

‘Ga slapen Florica,’ siste haar zusje Lala, die wakker was geworden door het onrustige gewoel van haar zus. Een dubbelgeslagen kleed scheidde haar van de bevroren houten planken op de grond. ‘Je ogen geven licht.’

Florica rolde op haar zij: ‘Ik wil niet zijn zoals we zijn’. Ze zei het meer tegen zichzelf dan tegen haar negenjarige zusje die het waarschijnlijk toch niet zou begrijpen.

‘Ik ben niets hoor,’ antwoordde Lala vanonder haar deken.

‘En dat wil ik juist niet.’

‘Ik snap je niet.’ Ze klappertandde van de kou.

‘Kom bij mij liggen.’ Florica hield haar deken omhoog zodat Lala erbij kon kruipen. Ze masseerde de rug van haar zusje warm. Ze sliepen in een oud en vervallen pand aan de rand van de stad Braşov. De roze verflaag brokkelde winter na winter van de buitenstenen. Vader haatte het huis: ze hoorden niet hier, maar in een wagen.

De communisten hadden de oorspronkelijke bewoners – bijzonder welgesteld – verbannen naar de bovenste verdieping van een appartementenblok in de binnenstad en de familie van Florica uit het zigeunerkamp naar het huis gesleurd. Een mini-diaspora. Militairen hadden de kleurrijke familie op de veranda voor het huis gezet. Ze kon zich nog goed herinneren hoe ze daar stonden: zijzelf voorop met haar broers, aan de zijkanten wat vriendjes, vader en moeder achter in het midden met naast zich ooms en vrouwen die ze nog nooit had gezien. Ze mochten absoluut niet bewegen en moesten lachen, terwijl een man in pak een aantal keer met zijn vinger op een zwart doosje tikte. Er volgde een aantal lichtflitsen, waarop Florica verschrikt haar ogen dichtkneep. Toen ze daarna voorzichtig door haar lange wimpers tuurde, zag ze de man met een papiertje wapperen waarop langzaamaan haar kleurrijke familie voor het roze huis verscheen.

‘Dit zijn afdrukken van de werkelijkheid,’ zei de man toen Florica vroeg wat die flits betekende. Smart droop door zijn dikke baard. ‘Voor de oude eigenaren van het huis. En de krant.’ Hij had drie keer geflitst. De twee beste foto’s stopte de man in zijn binnenzak, de derde gaf hij aan Florica. De militairen in het groenbruin wilden de foto uit de handen van het meisje rukken, maar de fotograaf zei dat het papier zwart bleef. Een misdruk. Kon gebeuren.

Het was echter geen misdruk. De foto was een afdruk van Florica’s geluk. Het was magie op een papiertje. Ze was de enige die oprecht lachte op de foto, zo dacht ze.

Haar geluk ontsprong vlak voor de foto genomen was, toen een militair haar bij zich had geroepen. Hij poogde zijn gezicht neutraal te plooien, maar Florica wist wat verachting was nog voordat ze het woord leerde. De militair klemde zijn pet tussen zijn arm en legde een hand op Florica’s jonge schouder. Hij zei dat ze een smerige zigeunerin was.

Maar niet voor lang meer: ‘De staat maakt van jullie zigeuners betrouwbare socialisten. Je gaat naar school, zigeunermeisje, om daarna voor de Leider, voor Roemenië en voor het communisme in een fabriek te werken. Je zult trots zijn op Roemenië en Roemenië zal trots zijn op jou.’

‘School!’ Vader vloekte. Zijn kinderen zouden naar school gaan. Een Rroma-onwaardig bestaan. En dat leek Florica, hoe jong ze ook was, een heerlijk vooruitzicht.

Haar lach paste bijna niet op haar gezicht. Moeder vroeg haar waarom, maar Florica hield zich stil. Ze voelde zich maar een keer gelukkig in haar leven en dat moment was vastgelegd door een man met een baard en een zwart kastje dat kon bliksemen. Dat kleine ogenblik van fortuin droeg ze altijd bij zich.

Haar zusje vlijde zichzelf tegen haar in slaap. Lala zou een kind geweest zijn als kinderen in hun gemeenschap hadden bestaan, dacht ze voordat ze eindelijk insliep en droomde over dansende ogen. Wimpers knipperden op de ritmes van accordeons en violen. Een paar groene ogen danste steeds dichterbij de hare. Het waren de ogen uit het café, realiseerde ze zich direct. Het werd donker. Ze zag niets meer, behalve de ogen, groen als een smaragd, maar dof en leeg. Iemand moest ze oppoetsen, dacht Florica. Ze probeerde haar mouw over de ogen te wrijven, maar ze doken eronderdoor.

‘We moeten dansen,’ zeiden ze. En dat deden ze. Florica swingde zichzelf in het zweet. Ze voelde hoe het water onder haar oogballen opspatte. De groene ogen huilden.

‘Stop daarmee,’ schreeuwde ze. ‘Laat mij je troosten.’ Ze probeerde de oogballen te omhelzen, maar ze had geen armen. ‘Stop met huilen. Zigeuners kunnen niet zwemmen. Ik ook niet.’

Florica werd uit haar droom getrokken door de kriebelende vlecht van haar zusje. Ze hoorde niet in slaap te vallen, niet na afgelopen nacht. Niet met de buit naast zich, niet met de horloges, trouwringen en portemonnees van gadjo’s, die vanonder het jurkje ruis naar Florica’s dromen straalden. Ze wilde zich schuldig voelen. Ze moest zich schuldig voelen, de schuld omhelzen. Haar motivatie om verder te komen in het leven teerde op schuldgevoel. Ik moet anders zijn, dacht ze herhaaldelijk, maar het was niet de schuld die haar wakker hield of haar vluchtige dromen vertroebelde. Stelen deed ze steeds vaker. Het waren de ogen.

Langzaam ontwaakte Florica’s geest. Ze had de ogen uit haar droom onmiddellijk herkend. Diezelfde ogen hadden haar vanachter het raam in het café aangekeken. Niemand had haar gezien toen haar broer de kist met gestolen spullen in haar handen drukte, daar was ze van overtuigd, maar ze had buiten die twee groene ogen gerekend.

De ogen van de jongeman doordrongen haar. Daardoor had ze de fluisterende woorden van haar broer slechts half gehoord, iets van: ‘Snel, wegwezen’. Ook haar eigen antwoord ontging Florica. Ze was in ieder geval alles behalve snel weg. Angstig had ze teruggestaard. Ze ontleedde zijn blik en zag daarin niet de verwachtte afkeuring, zelfs geen haat of spot. Wat wel school in zijn blik, wist ze niet goed. Ze herkende leegte. En, misschien, begeerte.

Ze dubde erover tot haar ogen zwaar werden. Murw legde ze de verwilderde vlecht over de hals van Lala, die tevreden iets mompelde. Haar zusje sprak graag in haar slaap, flarden van zinnen die ze zich devolgende morgen niet zou herinneren. Woorden in het Roemeens, de taal van Lala’s onderbewustzijn. Noch Roemeen, noch zigeuner kon haar de taal afnemen. Haar taal en Florica’s taal. De taal hoorde het legitimatiebewijs te zijn, vond Florica, niet haar twee donkere vlechten en haar huid van goud.

‘Jij spreekt weliswaar onze taal én hun taal,’ zei haar grootvader tegen Florica toen ze als kind de oude man in vertrouwen nam tijdens een wandeling door de stad en haar filosofie voorlegde. ‘Maar je kunt geen van beide talen lezen of schrijven. Dus wat maakt jou dat, mijn prinsesje?’ had hij gevraagd.

‘Dat maakt me een zigeunerin, grootvader,’ antwoordde Florica.

Het had haar een knik opgeleverd die ze kon opvatten als goedkeuring of als een droevige bevestiging.

‘Maar ik ben geen kind meer, grootvader. Ik kan nu lezen en schrijven,’ mompelde Florica, terwijl ze de groene ogen weer zag achter haar eigen weerspiegeling in het raam.

Dit keer was het niet Lala’s vlecht die Florica wakker maakte, maar de schelle schreeuw van haar moeder. Florica schoot overeind. De kamer was verlaten.

‘Geef eens antwoord. Je nichtje wacht op je,’ riep haar moeder van beneden.

‘Ik kom eraan.’ Florica trok vlug een feestelijke jurk aan, wit met zwarte strepen, en snelde naar de woonkamer waar ze haar nichtje in kleermakerszit aantrof in haar ondergoed. Florica’s moeder en twee tantes haalden opgelucht adem toen ze haar zagen binnenkomen. Zonder iets te zeggen, kuste Florica haar nichtje, nam de tiara aan die haar tante haar gaf, pakte een make-up etui van de tafel en ging voor haar nichtje zitten met het etui op haar schoot.

‘Zit toch stil,’ snauwde Florica. Haar nichtje wipte voortdurend op en neer, waardoor Florica de tiara voor de derde maal scheef in haar nichtjes opgestoken haar stak.

‘Wees eens aardig voor haar,’ riep Florica’s moeder vanaf de andere kant van de kamer, waar ze samen met haar zussen gebogen zat over de bruidsjapon. Met zijn drieën voorzagen ze de jurk van stiksels, gouden linten en parelbloemen. ‘En lach eens. In godsnaam, het is haar trouwdag.’

‘Ja moeder.’ Florica trok de tiara uit de krullen van haar nichtje en kroonde haar voor de laatste keer. En nu goed. Ze knikte vergenoegd en ritste het make-up etui open.

‘Mag ik de kleur lippenstift uitkiezen?’ vroeg haar nichtje.

‘Laat Florica dat toch doen,’ schreeuwde haar moeder, Florica’s tante, die constant heen en weer liep en alle aanwezigen op de vingers keek. ‘Jij hebt geen smaak.’

‘Lik mijn kut!’ fluisterde de aanstaande bruid, waakzaam, zodat haar moeder haar niet horen kon.

Florica schudde haar hoofd. Ze roerde met haar wijsvinger in het make-up etui en viste de lippenstiften eruit. Rood, paars, felroze en perzik. Florica had op straat gespeurd naar spijkerbroekdragers. De eerste liet lang op zich wachten, maar toen ze er een zag, had ze wel meteen beet: een verdwaalde Britse toerist. Ze gaf hem een zak met geld – van de vader van de bruid – en een boodschappenlijstje en vroeg of hij de opgeschreven make-up wilde kopen bij de dollarshop. Dat wilde hij pas toen ze in hakkelend Engels had uitgelegd dat zijzelf daar niet naar binnen mocht: ‘Niet voor Roemenen, verboden, alleen voor toerist’.

Niet dat ze door de Roemenen als een van hen werd beschouwd, dacht ze, terwijl ze met een hoofdknik aan haar nichtje vroeg welke kleur ze op haar lippen wilde. Tot Florica’s opluchting sloeg ze de ordinair roze over en wees de donkerrode lippenstift aan.

‘Wanneer ga jij eens trouwen?’ vroeg haar nichtje, voordat ze haar lippen tuitte.

‘Nooit,’ antwoordde Florica bits.

‘Elke Rrom moet trouwen,’ riep Florica’s moeder.

‘Zo is dat,’ beaamden de tantes in koor.

Het nichtje knikte hevig: ‘Wij vrouwen zorgen voor het stromen van het Rroma-bloed,’ zei ze met een donkerrode bovenlip. Het gerinkel van haar gouden oorbellen onderstreepte de woorden die ze ergens had opgevangen.

Florica negeerde de opmerking van haar nichtje, waarin ze de stem van haar eigen vader hoorde doorschemeren. Arme meid, ze was nog maar net twaalf. Een meisje dat vrouw speelde.

‘Hoe oud ben je?’ vroeg haar nichtje aan haar.

‘Stil zitten.’

‘Bijna achttien of niet?’

‘Mijn dochter is een laatbloeier,’ zei Florica’s moeder, bijna beschaamd. Ze stak haar naald wild in een zoom van de jurk.

‘Voorzichtig,’ zei de moeder van de bruid tegen haar zus. ‘Het is een fijn stofje.’

‘Dat is het zeker,’ zei Florica’s andere tante, die amper sprak. Ze werd de Gek genoemd. Het huwelijk was ook geen gespreksonderwerp voor haar; zij was de enige van de zussen die geen diklo-hoofddoek droeg. Alleen getrouwde vrouwen bonden zo’n doek om hun hoofd. De Gek ging er door de tijd ook steeds meer uitzien als een ongehuwde vrouw, vond Florica. En dat lag niet alleen aan het ontbreken van een hoofddoek. De wrat op haar wang groeide en kreeg gezelschap van een tweede op haar kin, ze trok de lichte haartjes niet meer onder haar neus vandaan en ze ging steeds krommer lopen. Volgens grootvader omdat ze de hele dag kruiden en plantjes plukte. Ze woonde ver buiten de stad, op een bergje, en daalde alleen naar beneden voor een huwelijk of een begrafenis van haar familie- of stamleden. Dan dronk ze zich laveloos en dreigde ze een ander dronken familielid te vervloeken als hij haar niet direct thuis zou brengen.

‘Het is een wonder dat ze niet van de berg is weggejaagd door de Roemenen,’ had haar moeder eens gezegd, een week na de begrafenis van een verre oom. ‘Onze ouwe Gek.’

Florica’s grootvader had opgekeken van zijn boek en gelachen: ‘Ze wordt beschermd door de burgemeester van het nabije dorp. Zonder haar was hij als kind gestorven aan de koorts. En daar maakt ze nog altijd goed gebruik van.’

‘Ze moest hem laten sterven,’ had Florica’s moeder geantwoord. ‘Het is maar een Roemeen, een gadjo.’

Haar tante was een buitenbeentje, net als zij, had Florica zich al gauw gerealiseerd. Sindsdien hield ze een beetje meer van haar, maar dat leek niet wederzijds. Ze kwam nooit voor haar familie, maar voor de fles. Inmiddels probeerde Florica geen toenadering meer te zoeken, omdat ze wist dat het volkomen zinloos was.

‘Het is ook niet gek dat jouw dochter nog niet getrouwd is,’ zei de moeder van de bruid, alsof Florica er niet bijzat. ‘Ze heeft natuurlijk niet veel kwaliteiten.’ Van verbazing smeerde Florica de rouge over haar nichtjes gehele kin.

‘Pardon?’ Florica’s moeder hield de naald onder de neus van haar zus. ‘Wat wil je daarmee zeggen, trut?’

‘Sorry,’ stamelde ze. Florica’s moeder was nog altijd de oudste van de drie en verdiende daar automatisch respect mee. ‘Ik ben gewoon wat zenuwachtig voor het hele gebeuren.’ Ze bleef even stil, kuchte toen en vervolgde: ‘Jouw dochter kan lezen en ze heeft manieren. Dat is tenminste iets. Maar ze is niet te vergelijken met mijn dochter.’

‘Naai je kop,’ vloekte Florica’s moeder. ‘Iedereen weet dat jullie dochter gejat is.’

‘Dat is niet waar,’ gilde de bruid.

De paniek was compleet.

‘Kom op moeder, wees eens aardig, het is haar trouwdag,’ zei Florica vlug. Ze bad dat haar nichtje niet ging huilen, want dan zou haar mascara uitlopen en kon ze weer opnieuw beginnen.

‘Het is toch zo?’ mompelde haar moeder.

Iedereen zweeg, behalve de bruid, die zacht jammerend heen en weer wiegde. Florica liet haar even met rust. Ze leek nogal op haar ouders, vond ze, en borg de rouge op in het etui. De roddel vond zijn oorsprong in een korte vakantie die Florica’s oom en tante hadden doorgebracht aan de Zwarte Zee. Nooit gingen ze weg. Ze verafschuwden vakanties, maar op een vrijdag waren ze plotseling verdwenen en een week later waren ze weer terug. Direct organiseerden ze een banket, met meer drank dan eten, en vertelden dat haar tante zwanger was geworden. Zeelucht deed haar moederschoot goed, beweerde Florica’s tante. Hun dochter werd twee maanden te vroeg geboren, met een strakke huid en een bos haar, en had het formaat van een baby van een jaar. Volgens de dorpsoudste had ze een achterhoofd als de baby’s van de Turkse gezinnen die aan de kust leefden. Maar de moeder zei dat God haar een oersterke dochter had geschonken: ‘Een wondertje!’ Een banket later vond iedereen de grootte van het kind normaal.

Het verhaal leefde echter voort.

‘Het is gewoon niet waar,’ besloot Florica’s nichtje met een slotsnik.

‘Zo is dat,’ beaamde Florica met een glimlach.

‘En jij moet niet zo raar doen. Trouw gewoon met iemand.’

‘Dat is dus het probleem,’ zei de moeder van de bruid, opgelucht dat het zwijgen werd doorbroken, ‘want niemand wil haar prijs betalen.’ Ze richtte zich tot Florica’s moeder: ‘Je man is zo’n gierige klootzak.’

En zo begon de discussie opnieuw, verzuchtte Florica. Ze zei luid en duidelijk dat ze absoluut niet verkocht wilde worden.

‘Ik ben geen brood.’

Hetzelfde had ze gezegd tegen haar vader, toen hij haar vroeg wat ze van de zoon van de overburen vond.

‘Je wordt ook niet verkocht,’ had haar vader toen geantwoord. ‘Ik krijg een vergoeding voor het verliezen van mijn dochter.’

‘Broden zijn duurder.’ Een cynische bijdrage van de Gek. Haar langdurige hoge lach maakte een doorstart van de discussie onmogelijk.

Pas toen de lach was verstomd, zei Florica’s moeder: ‘Integendeel. Het is nog geheim, dus mondje dicht dames, maar mijn man heeft een ontzettend goed gesprek achter de rug.’ Ze zweeg even en keek haar zussen doordringend aan. Haar dochter keurde ze geen blik waardig. Moeder grijnsde zelfgenoegzaam. ‘Er is hem een goed aanbod gedaan.’

De vrouwen joelden en klapten. Florica staarde met grote ogen naar haar nichtje, die meedeed en Florica blij omhelsde. Het etui viel op de grond, make-up kletterde over de vloer. Florica wist dat dit moment ooit zou komen. Ze had het weten uit te stellen, meer niet. Ik ben al bijna achttien, dacht ze, en ze bevocht haar tranen. Ze ontdeed zich uit haar nichtjes greep en stortte zich zo kalm mogelijk op de gevallen make-up.

‘Houd het geheim totdat alles is beklonken,’ drukte haar moeder iedereen op het hart.

‘Moederlief,’ verzuchtte de Gek met haar handen wijzend naar de hemel, ‘ik word te oud om telkens die verdoemde berg af te dalen’.

Florica smeet de weggerolde nagellak in het etui en controlleerde halfslachtig of alles compleet was. Ze wilde niet weten hoe de onderhandelingen waren verlopen. Toch kon ze het beeld van haar vader niet uitbannen, hoe hij aan een klein tafeltje zat te roken en zijn snor rolde tussen zijn dikke vingers, terwijl de bezoekende partij aanschoof en zijn voorstel uiteenzette. Haar vader had al het goud omgehangen dat hij bezat, de vader van de eventuele bruidegom liet zijn goud juist thuis. De geraffineerd kledingsvoorschriften voor het spel van de onderhandelingen.

‘Kan uw dochter schoonmaken?’

‘Ze is lerende.’

‘Juist ja. Heeft ze vlugge vingers?’

‘Ze kan lezen.’

‘Aha. Ze is wel wat op leeftijd hè?’

‘Ervaren, zou ik willen zeggen.’

‘Jouw kant van de familie wordt niet echt oud hè?’

‘Maar haar moeders kant wel. Die opa is niet dood te krijgen.’

‘Hm.’

‘En we mogen niet oud worden, maar we zijn wel een respectabele familie.’

‘Wind je niet op, oom. Dat weet ik toch. Anders was ik niet bij je gekomen.’

‘Goed dan. Florica danst trouwens goed.’

‘Interessant. Dat is mij nooit opgevallen. Zijn daar getuigen van.’

‘Maar natuurlijk. Zal ik ze oproepen?’

‘Graag, beste oom, graag.’

‘Ik zal ze laten halen.’

‘En dan nog een ding: is jouw dochter nog steeds zo opstandig? Mijn zoon heeft een vrouw met een goed karakter nodig, dat begrijp je.’

‘Ze is van goud, dat verzeker ik je. Massief goud. Ik vind je een goede vent, maar ik zeg eerlijk: ik weet niet of ik haar kan weggeven. Ze is mij zoveel waard.’

‘Maar je houdt je bek,’ zei Florica’s moeder dreigend tegen de Gek. ‘Niemand mag het nog weten.’

‘Die zegt toch nooit wat,’ giechelde de moeder van de bruid, terwijl de Gek onverstoord parels aan de jurk naaide.

Zolang er geen feestdiner ontspringt om de overeenkomst te vieren, was ze nog een vrije vrouw, verzekerde Florica zichzelf. Ze had genoeg van zulke ‘feesten’ meegemaakt om te weten hoe deze eraan toegingen. De familie van de bruidegom klaagde over de hoge prijs van de vrouw en de vader en moeder van de bruid jammerden om het verlies van hun dochter. Maar in werkelijkheid vermaakte iedereen zich, ook Florica genoot van de muziek en het eten, hoe karig de tafel soms ook gedekt was. Er werd gelachen en gedanst. Flessen drank gingen rond, iedereen deelde brood en feestvreugde. Tot slot besloten beide families dat de prijs precies goed was. Iedereen was tevreden.

Bijna iedereen, dacht Florica. Zij zou een bruid worden die afzijdig aan haar jurk pulkte. Ze wendde haar gezicht af, zodat niemand haar zag huilen.

‘Ben ik af?’ vroeg haar nichtje.

‘Ja,’ antwoordde Florica. Ze probeerde haar stem in bedwang te houden. ‘Je ziet er beeldig uit.’

Ze keek strak naar het fleurige wandkleed dat over de gehele muurzijde gespannen was. Aan de andere muur hing een minuscule Jezus, door een oom gedoopt in goud. Florica smeekte hem om haar te helpen.

De kamerdeur vloog open, Florica werd bijna omvergelopen door de in ademnood verkerende vader van de bruid: ‘Ze komen eraan!’ Uit de ladekast haalde hij een plank waar spijkers aan het uiteinde uitstaken en rende daarmee naar de voordeur.

De vrouwen klapten opgewonden. Ook Florica draaide zich nieuwsgierig om en luisterde of ze al wat hoorde aankomen. Heel in de verte dacht ze een menigte te horen naderen. De hoge vrouwenstemmen werden het duidelijkst meegevoerd door de wind.

‘Ik hoor ze zingen,’ zei Florica tegen de rest.

Dat was een teken om luid gillend de bruid in de bruidsjapon te hijsen, onderwijl ‘vlug, vlug’ en ‘voorzichtig, voorzichtig’ roepend.

Ik hoor de violen, dacht Florica, en ze liep naar het raam. Een drom mensen danste naar het huis. De muziek kreeg steeds meer vorm. Ze telde drie violen en een gitaar.

‘Opflikkeren,’ schreeuwde de vader van de bruid de menigte toe. ‘Jullie krijgen mijn dochter niet.’

De vrouwen tolden rond. Hun jurken waaierden uit, de stippen werden strepen. Mannen knipten met hun vingers of klapten en kinderen jengelden mee met de melodie, terwijl de groep zich eensgezind naar de voordeur baande.

Daar weekte de bruidegom zich los en liep op zijn aanstaande schoonvader af. ‘Je krijgt haar niet. Laat mij het niet hoeven te herhalen.’ De vader van de bruid zwaaide vervaarlijk met de houten plank. ‘Ik meen het. Beroof een arme vader niet van zijn lieveling. Ik sla een gat in je kop!’

Een beetje onwennig liep de opgedofte bruidegom door. Florica schatte dat hij iets ouder was dan zijzelf. Hij slobberde naar voren in zijn te grote pak. Het was geen slechte partij, vond Florica, maar ze huiverde toen ze zich inbeeldde dat niet haar nichtje maar zijzelf met deze aangewezen jongeman zou trouwen.

‘Ik waarschuw je niet langer. Wegwezen.’ Zijn hoofd liep rood aan. ‘Neem mijn goud, neem mijn leven, maar niet mijn dochtertje.’

Florica keek achterom en zag haar nichtje klaarstaan. Ze droeg haar bruidsjurk waardig. Om haar nek hingen de gouden munten die ze had gedragen sinds haar verloving – iedereen had geweten dat ze ging trouwen. De lach op haar gezicht kon niet groter zijn. Vandaag was de grote dag en ze leek er helemaal niet mee te zitten. Florica keek weer naar de bruidegom die gespannen een fles drank opendraaide en deze aanbood aan zijn aanstaande schoonvader. De houten plank vloog de voortuin in en boorde zich vast in de harde wintergrond. De vader van de bruid nam de fles aan.

‘Op jullie geluk,’ zei hij luid, terwijl hij een slok nam en daarna zijn schoonzoon liet drinken. Ze bekroonden de plechtigheid met een kus en een omhelzing. ‘Dat jullie maar veel kinderen mogen krijgen, mijn schoonzoon.’

Florica zocht naar het gezicht van haar vader. Samen met zijn zonen sloot hij de stoet af en klapte om de omarming van twee families aan te moedigen. Hij had zijn snor gekamd. Ze probeerde zijn gedachten van zijn gezicht af te lezen, maar hij gaf niets prijs. Behalve dat hij zin had in het feest. Net als iedereen.

‘God zij geprezen,’ antwoordde de schoonzoon, die kwam afhalen wat hem na de slok drank toebehoorde.

Van de rest van het huwelijk kreeg Florica weinig mee. Ingetogen danste ze als er gedanst werd en at als er eten rondging. Ze keek naar haar nichtje, die vrolijk om haar man dartelde, en naar haar eigen ouders, naar haar zusje en broers, en tot slot naar haar grootvader die ze liefhad. Daarna keek ze naar de ongehuwde jongemannen die zich hadden opgedirkt voor het feest. Ze rilde. Florica realiseerde zich dat ook zij moest trouwen om hier te mogen blijven. En misschien moet ik trouwen om hieraan te ontkomen, dacht ze vervolgens. Ze stopte de punt van haar vlecht in haar mond, zoals ze altijd deed als ze diep nadacht. Ze sabbelde op een plan.

Colofon

Copyright 2014 Uitgeverij Link B.V.

ISBN: 9789462321144

NUR: 301

Omslagontwerp: Studio Jan de Boer, Amsterdam

www.uitgeverijlink.nl