De vis in de fles

Die dag stond de wereld op z'n kop.

We wisten niet waarom het gebeurde. Sommigen van ons vroegen zich af of het aan ons lag. Of we tot de verkeerde Goden hadden gebeden of de verkeerde dingen hadden gezegd. Maar dat was niet zo; de wereld stond alleen op z'n kop.

Wetenschappers die het geluk hadden het voorval te overleven zeiden dat de zwaartekracht niet zozeer was verdwenen, maar zich als het ware had omgekeerd, alsof onze planeet in een kwinkslag al haar massa had verloren en door een kolossaal object werd omringd. Gelovigen die de pech hadden het wonder te overleven, zeiden dat het geven en nemen was en God nu eindelijk nam, na zoveel jaren gegeven te hebben. Maar er was geen kolossaal object, en door God genomen worden is een discutabel gegeven.

Het gebeurde als een donderslag bij heldere hemel, om vijf over tien 's ochtends. Er was een moment, een magisch moment, waarop je ons allemaal halverwege onze woonkamers in de lucht kon zien zweven, ondersteboven in de houding van onze laatste bezigheid, koffiedrinkers koffiedrinkend uit omgekeerde kopjes koffie, verliefden zich vastklampend aan elkaars vallende lichaam, oude mannen graaiend naar afglijdende toupetjes, kinderen kraaiend en katten krijsend, allen omringd door de asteroïden van onze bezittingen; het was een moment van volmaakte waanzin, bevroren in de tijd. Toen begon het gekraak en gerinkel, het gebulder en geschreeuw. Een pandemonium was het. We kwakten tegen plafonds en werden verpletterd onder het puin van ons oude leven. Schedels kraakten. Nekken braken. Baby's stuiterden. De meeste van ons stierven ter plekke of staken stuiptrekkend uit gaten in gipsplaten plafonds. Zij die overleefden lagen verbijsterd op inzakkende zolderingen, proberend te bevatten wat er zojuist was gebeurd.

Maar buiten was het nog erger. Voor iemand ook maar besefte dat de hemel niet langer boven, maar onder ons was, viel men pardoes van het aardoppervlak. Binnen de kortste keren was het luchtruim bezaaid met tuimelende mensen, wapperende kledingstukken, spartelende honden, wentelende auto's, klepperende dakpannen, loeiend vee en dwarrelende herfstbladeren in kleuren die de lucht in vuur en vlam zetten. Mensen onder portieken rollebolden tot ze tot stilstand kwamen op krakende afdakjes en staarden over de rand in peilloze diepten. Een mol die zijn neus uit de grond stak werd gegrepen door de zwaartekracht en een opspringende walvis zou nooit meer terug in zee landen. Moe van haar last schudde Moedertje Aarde al wat niet met haar oppervlak in verbinding stond van zich af. In een opwaartse stuwing viel het de dampkring in. Vliegtuigen, satellieten en ruimtestations verdwenen in het vacuüm en zelfs Vadertje Maan werd van ons weggeduwd. We zagen hem kleiner en kleiner worden, tot hij verdrietig zijn eigen baan om de zon trok. Hij zei niet eens vaarwel.

En ik?

Ik lag op de bank en ik deed eigenlijk niets; ik las geen boek en ik keek geen TV. Was de wereld op dat moment vergaan, dan had ik het niet gemerkt.

Ik keek alleen maar naar mijn telefoon en wachtte tot jij zou bellen.

Het was de tweede keer in twee dagen dat de wereld verging. De eerste keer was toen jij de dag ervoor je ogen had neergeslagen en had gezegd: Het ligt niet aan jou. Het was de laatste leugen van ons samenzijn, of eigenlijk de eerste van ons niet-samenzijn, want je wilde geen samen meer. Wat ik had ervaren als het mooiste in mijn leven had op jou gedrukt als een last. Zonder mij. Je wilde zonder mij zijn.

Mijn hart was op mijn buikwand in stukken gevallen. Grote stukken van een diep, duizelingwekkend verdriet en verbijstering over hoe kalm je me die mededeling deed, zonder de minste aanwijzing dat dit het pijnlijkste was dat je me ooit had moeten zeggen, dat je liever duizend doden zou sterven dan dat je me dit had moeten zeggen. Je was de liefde van mijn leven en ik had er nooit rekening mee gehouden dat je me die kon afnemen. Ik probeerde te doen alsof ik het begreep, alsof ik je niet verweet dat je het niet meer wilde proberen, alsof al mijn frustraties en pijn niet opwogen tegen jouw frustraties en pijn. Ik hield zelfs teveel van je om boos op je te zijn.

We stonden in de gang en ik kon de woorden nauwelijks uitspreken. 'Weet je het echt, heel, heel, heel zeker?'

'Nee. Ja.'

'Je zei nee.'

'Ja.'

'Maar kunnen we niet...'

'Nee.'

'Maar kunnen we niet...'

'Nee, Tobi. Het spijt me.'

In de stilte hoorde ik mijn trillende adem. Jij frunnikte zenuwachtig aan je tas, zocht een manier om de voordeur te openen. Wat is een gang een vreselijke, vreselijke plek: een midden tussen blijven en gaan. Ik verzamelde al mijn moed en vroeg: 'Zijn we nu niet meer...'

Eindelijk keek je me aan, met tranen in je ogen, en schudde toen langzaam je hoofd. Ik vocht tegen mijn tranen, maar ze kwamen toch. Daardoor brak jij ook. We hielden elkaar vast, lang, stevig tegen elkaar aan, en dat vasthouden was het moeilijkste wat ik ooit heb gedaan. Toen liet je me los.

Ik glimlachte door mijn tranen heen.

Jij glimlachte door je tranen heen.

'Omnomnom?' vroeg ik.

'Nomnomnom,' zei je. En toen verdween je in het trappenhuis.

Het eerste halfuur nam ik me voor me een waardevol en integer mens te tonen en niet bij de pakken neer te zitten. Ik dwong mijn tranen terug in mijn ogen en deed de afwas. Maar terwijl jouw lipafdrukken op het glaswerk oplosten in het sop, werd ik doorlopend geplaagd door visioenen over hoe andere mannen over jouw gezicht ejaculeerden en miljoenen potentiële kinderen die van ons hadden moeten zijn op jouw mondhoeken stierven, visioenen die mij het serviesgoed met zoveel doelloze wroeging te lijf deden gaan dat de glazen trillend dekking zochten onder de borden, en ik met het even angstaanjagende als aanlokkelijke idee begon te spelen om een glas tegen het aanrecht stuk te slaan en de scherven in mijn pols te zetten. Aan het eind van de middag zag ik dat je je Facebookstatus had veranderd in 'vrijgezel', iets waarmee je omgekeerd pas na wekenlang zeuren schoorvoetend had ingestemd, en smeet ik mijn laptop in het afgekoelde sop. En vroeg in de avond was de leegte die je had achtergelaten volledig over me neergedaald en was ik alleen, alleen in de volle omvang van mijn verdriet.

Het was laat toen je sms'te. Ik lag op de bank, niet echt slapend en niet echt wakker. De scherven van mijn hart sprongen op in mijn buik.

Blub staat nog bij jou. Ik kom hem morgen halen.

En dat was het. Niet eens Ben je morgen wel thuis? of Misschien kunnen we er nog over praten. Geen Zet je dan alvast een pot Minty Morocco, die je altijd zo lekker vond, en zelfs niet Hoe gaat het nu met je? Alleen: Ik kom hem morgen halen. Meer dan alles maakte dat het onomkeerbaar, definitief.

O, Sophie, ik vind je zo ontzettend, ongelooflijk, onnavolgbaar lief. Waarom moest je dit doen?

Ook Blub wist daarop het antwoord niet. Hij keek alleen maar weemoedig in het troebele water, zoals hij weemoedig keek bij elk van de twee dingen die zijn kleine goudvissenbrein overwoog: de instinctieve, evolutionair bepaalde drang om te overleven, en het vage gevoel dat er meer was, iets groters, buiten de door de vissenkom afgebakende grenzen van zijn universum.

De rest - het lot dat de planeet als het zwaard van Damocles boven het hoofd hing, de neiging van de rancuneuze schrijver om Blub tragikomisch door het toilet te laten spoelen, en zijn rol aan de vooravond van een episch avontuur - ontging hem volkomen. Daar zijn althans de meeste ichtyologen het met elkaar over eens.

Toen het gebeurde lag ik met een kussen over mijn gezicht gedrukt, misschien in een poging om me af te sluiten voor de wereld die iets al te letterlijk over me heen viel, en zodoende was mijn landing op het plafond een merkwaardig zachte. De gipsplaten braken mijn val; de rugleuning van het bankstel voorkwam dat mijn botten braken. Versuft kroop ik eronder vandaan, zonder ook maar een schrammetje.

Het eerste wat men voelt wanneer de zwaartekracht zich heeft omgedraaid en alle tumult eenmaal is verstomd, is geen schok, maar desoriëntatie. Ik had zelfs niet door dat ik op het plafond lag en mijn huiskamer op z'n kop stond. Ik dacht niet aan een aardbeving, hoewel het luchtalarm loeide. Nog voor ik iets kon denken zag ik tussen de alomtegenwoordige chaos van verbrijzelde meubels, geknakte kamerplanten, uitgestrooide potaarde, hangende stroomdraden en versplinterde foto's van jou en mij iets waarvan mijn bloed bevroor.

De vissenkom was kapotgevallen.

Blub spartelde in paniek in een plasje water tussen de glasscherven.

En op dat moment ging de telefoon.

Ik vond mijn iPhone onder een lap tapijt, maar op hetzelfde moment hield buiten het luchtalarm op en viel de telefoon stil. Toen ik op het display zag dat jij het was sloeg mijn hart op hol. Ik belde je onmiddellijk terug, maar kreeg niet eens verbinding. Ik probeerde het nog eens en nog eens, steeds opnieuw, wat er ook was gebeurd, jij had het overleeft, jij had me proberen te bereiken voor het netwerk uitviel en Blub sprong op in een uiterste poging om mijn aandacht te trekken, happend als een vis op het droge en bleef toen stil liggen, stervende.

Ik leefde nog.

Jij leefde nog.

Blub leefde nog.

Als de wiedeweerga woelde ik tussen het puin en vond zo vlug alleen jouw halfleeggedronken fles Spa Citroen. Verwoed begon ik die te schudden en liet steeds koolzuurgas ontsnappen, terwijl ik mijn vingertoppen in het plasje water tussen de glassplinters depte en er teder Blubs oranje schubben mee bevochtigde. Maar op dat moment sloeg de ongeduldige goudvis met zijn staart, als om me aan te sporen om tot actie over te gaan. Ik nam een slok, constateerde dat de prik eruit was, vrotte Blub door de flessenhals en durfde pas adem te halen toen ik de bevredigende plons hoorde.

Vis en citroen gaan prima samen.

Toen ik naar buiten keek begon de wereld op slag te wankelen. Ik woonde op drie hoog in een drie verdiepingen tellend appartementencomplex. De huizen aan de overkant van het plantsoen hingen ondersteboven aan het aardoppervlak, dat nu boven me was, krakend onder zijn eigen gewicht. De daken hadden hun pannen losgelaten en ook de bomen hingen ondersteboven, en de speeltoestellen in het plantsoen, en de was aan de lijn van de overbuurvrouw. Volkomen sprakeloos greep ik de fles met daarin de ongelukkige Blub, die met getuite lippen boven het spawateroppervlak naar zuurstof hapte, en kroop over het plafond, over het ondersteboven liggende bankstel naar het ondersteboven staande raam. Daar sloeg de diepte van de atmosfeer als een duizelingwekkende golf over me heen en voor een moment zat ik als bevroren, durfde niet eens tranen te plengen, bang dat die het wankele plafond te machtig zouden worden. De aanblik brak op zo'n ontzettende wijze met alle natuurwetten dat ik me aan de kozijnen wilde vastgrijpen om niet omhoog te vallen, maar de zwaartekracht hield me tegen het plafond gekluisterd en het was alleen mijn maag die zich omdraaide.

Ik zag geen mensen, behalve aan het speeltuintjeshek: daar bungelde een vrouw.

Ze hing met wit weggetrokken knokkels aan de spijlen, haar benen in het luchtledige en haar rug naar me toe zodat ik haar gezicht niet kon zien. Aan haar armen trachtten twee wel zeer hinderlijke Albert Heijn-tassen haar de diepte in te sleuren.

Uiterst voorzichtig richtte ik me op en opende het omgekeerde raam. Met mijn hart in mijn keel en mijn handen om de raamposten leunde ik naar buiten. 'Mevrouw?'

Ze schrok van mijn stem, maar durfde niet naar beneden te kijken, bang dat ze met het minste verplaatsen van haar evenwicht haar grip zou verliezen. 'Ik heb hulp nodig!' riep ze, opvallend kalm voor haar netelige uitgangspositie.

Ik riep: 'Wat is er gebeurd?'

'Het is kerstmis, nou goed? Ik hou het niet lang meer vol!'

'Wacht, blijf hangen!'

'Ik had geen andere plannen!'

'Sorry, ik bedoel... ik kom helpen!'

Maar door een ongelukkig toeval brak juist op dat moment de doorgeroeste as van mijn fiets, die acht meter hoger aan zijn kettingslot aan de verankerde fietsenstandaard had gehangen. Terwijl het wiel daarboven bleef bungelen, kukelde het frame de diepte in en sloeg in het voorbijgaan pardoes het open raam aan splinters. Van schrik liet ik de spacitroenfles los. Deze belandde met een boog op de onderkant van de dakgoot, rolde uit bereik van het venster... en bleef op de rand liggen.

Blub, ten prooi gevallen aan een acute aanval van hyperventilatie, schoot van de ene naar de andere kant van de fles, zo snel als zijn tere vinnen hem konden dragen. Ik keek van de getergde goudvis naar de ongelukkig-bungelende vrouw - 'Schiet alsjeblieft op!' riep ze nu - en plotseling zag ik jouw gezicht voor me. Jij had me proberen te bellen.

In een wereld die niet op zijn kop stond was jij het enige dat telde.

Colofon

© Copyright Uitgeverij Link BV

ISBN: 9789462321267

NUR: 334

Omslagontwerp: DPS, Amsterdam

Zetwerk: Uitgeverij Link B.V., Culemborg

www.uitgeverijlink.nl