De herkenning 

Twee maanden nadat de man in het huis naast het hare was ingetrokken, op een dag vroeg in de herfst, toen de eerste bladeren aan de bomen zich in stervensnood begonnen te krullen, vroeg Mathilde zich niet langer af waarom hij haar bekend voorkwam.

Ze wist het plots, met grote en verpletterende zekerheid. Ze wist het absoluut, en was verbaasd dat ze hem niet eerder had herkend.

Hij was die ruimtevaarder die, twintig jaar eerder, terug naar de aarde was gekeerd na de eerste reis ooit door een mens ondernomen voorbij Neptunus.

De ontastbare leegte tegemoet, ver voorbij de laatste buitenpost van al wat menselijk was.

Er was niets te vinden daar, voorbij Neptunus, behalve heel ver weg nog een planeet, een dode planeet, waar mensen in hun hoogmoed niet welkom waren. En dus keerde de ruimtevaarder weer naar zijn eigen wereld.

Dat was twintig jaar geleden.

De voormalige held

Mathilde had toen, zoals iedereen in die tijd, zijn foto in de kranten gezien. Een gevierd man, een held van zijn tijd, een ontdekkingsreiziger zoals er weinige andere waren geweest. Geen enkel cliché werd hem ontnomen. Zijn staalharde blik was op het oneindige gericht. Zijn kin was ferm en zijn geest scherp. Zijn hoekige schouders konden de verantwoordelijk makkelijk dragen.

Moeders, presidenten en filmsterren haastten zich om hem de hand te drukken.

Hij was een massieve vijftiger met een hoekig hoofd en heldere ogen. Zijn vingers waren lang en zijn huid had een gezonde bruine kleur.

In zijn ogen las je toen de nieuwsgierigheid. En de durf. Hij werd een held genoemd, nog voor hij was vertrokken.

Daarna, veel later, waren er die andere foto's geweest, genomen na zijn terugkomst. Wanneer hij uit de pokdalige, door zonnewinden geteisterde machine stapte die lange tijd zijn thuis was geweest.

Het leek alsof een heel verschillende man was teruggekeerd, schijnbaar gekrompen, met diepliggende en achterdochtige ogen.

Hij sprak nauwelijks een woord.

Er volgde hooguit een officiële en zo goed als nietszeggende verklaring.

Vervolgens verdween hij uit de publieke belangstelling. Men meende hem te zien in Rio de Janeiro, ergens in Atlanta op het terras van een kroeg, in Dublin of in Denemarken tijdens een rockfestival. Hij was gesignaleerd in een open auto in Rome en ook in het Australische binnenland.

Maar niemand wist waar hij werkelijk naartoe was gegaan.

Hij was verdwenen.

De held wilde niets meer met zijn verleden te maken hebben. Hij wilde niets meer te maken hebben met de planeet die hem uitgewuifd had. Sommigen vroegen zich af waarom hij was teruggekeerd. Sommigen vroegen zich af wie hem manipuleerde.

Sommigen vroegen zich af waarom hij voorbij Neptunus was gereisd. Mathilde was er van overtuigd dat haar buurman die voormalige astronaut was.

Zijn aanwezigheid

Tijdens die twee maanden had ze hem niet één keer gesproken.

Toch was hij steeds nadrukkelijk aanwezig geweest - in de tuin, op de veranda, achter een van de ramen, terwijl hij met zijn oude Volvo wegreed of arriveerde.

Een Volvo. Linkse middenklasse, opgegroeid in de stad. Een jongere generatie zou voor een Toyota Prius kiezen.

Niet hij. Hij ging voor degelijk en stevig. Hij ging niet voor een alternatieve energiebron. Hij ging niet voor groen. Aanwezig, maar steeds even nadrukkelijk op een afstand. Als een beroemde politicus die al enkele jaren van het toneel verdwenen was, maar achter de schermen nog invloed uitoefende.

Ze had hem niet echt staan bespieden. Ze had niet echt op de uitkijk gestaan. Ze was zich echter wél bewust geweest van zijn aanwezigheid, achter de haag of achter de muren van zijn huis.

Misschien had hij haar ook gezien.

Dat zou haar storen. De glurende buurvrouw. Ze wilde niet de glurende buurvrouw zijn. De glurende buurvrouw die alléén woonde in dat veel te grote huis en die niet met zo'n auto reed, maar met een zo'n ostentatieve Ford terreinwagen.

'Jeetje,' zei Caroline opgewonden, haar glas limonade neerzettend. Caroline had weinig omhanden. Ze was gauw opgewonden, in de huiselijke betekenis van het woord. Natuurlijk deed ze aan heldenverering.

'De astronaut? Méén je dat écht? De enige astronaut die ooit ...'

Mathilde knikte, terughoudend. Maar die terughoudendheid kwam te laat nu.

Had ze ongelijk haar zus hierover in te lichten?

Over de aanwezigheid van zo'n charismatische ex-beroemdheid in de buurt?

'Carl Broderick," zei Caroline, nadenkend en verrukt tegelijk. Iedereen wist dat de naam klonk als een personage uit een slechte soap op televisie, maar dat was nu eenmaal de echte naam van de man, waar niet hijzelf verantwoordelijk voor was.

Zijn ouders, uiteraard, die bij zijn vertrek uitgebreid in de pers aan bod waren gekomen.

'De held uit onze jonge jaren,' vervolgde Caroline. 'Ik had een poster van hem op mijn kamer hangen. Misschien heb ik hem nog, die poster. Waar zou hij zijn? Neen, ik vrees dat ik hem weggegooid heb.'

Zo lang geleden was het, dat zelfs posters het niet overleefd hadden.

Maar de verrukking wel, alleszins wat Caroline betrof.

Mathilde ergerde zich aan Caroline's onvermogen om trivialiteiten uit de buurt van essentiële feiten te houden. Dat onderscheid ontsnapte haar.

Neptunus onthuld

'Herinner je je die poster niet meer? Hij werd verspreid ten tijde van de eerste reizen naar Mars, vijf of zes jaar vóór de reis naar... Hij was toen bevelvoerder van een expeditie.'

'Neen,' zei Mathilde.

Uiteraard wist ze het nog, van die poster. Maar ze wilde dit Caroline niet gunnen.

Ze wilde het die dwaze zus van haar niet gunnen.

'Hij hing jarenlang op mijn kamer. Tot wanneer hij...'

'Terugkeerde?' Mathilde nam een slok van haar limonade. De brokken ijs in de drank tinkelden tegen het glas.

'Ja. Toen hij van de reis naar... hoe heet die planeet ook weer?'

'Neptunus.'

'Ja, Neptunus. Of hoe die planeet ook heet. Ze lijken allemaal op elkaar, die planeten. Wie houdt zich daar mee bezig? Toen hij daarvan terugkwam was hij helemaal veranderd. Ik heb de poster weggedaan. Maar ik heb hem niet weggegooid. Zou ik nooit kunnen doen. Jeugdsentiment... en ook...'

'Ja,' zei Mathilde. Niet omdat ze instemde met dat jeugdsentiment, maar omdat ze genoeg had van de woordenvloed van Caroline.

'En nu woont hij hiernaast.'

'Ik zie hem niet vaak.'

Het was een relativering, niet een verklaring van onmacht. Tegenover haar zus zou Mathilde nooit onmacht toegeven. Dat leidde alleen maar tot ironische en kwetsende uitspraken.

Zo zat Caroline in elkaar: altijd bereid haar eigen superioriteit te bevestigen wanneer zich een mogelijkheid aanbood.

'Je hebt hem nog nooit gesproken?' zei ze, op een verbaasde toon. Precies die toon. Werkelijk? Heb je hem nog nooit gesproken? Wat voor een vrouw ben jij? Niet eens nieuwsgierig?

'Geen woord.' Mathilde hield de strategie van de beknoptheid aan. In dit geval de beste optie. Caroline had niettemin een scherf gevonden om haar mee te kwetsen.

Ze zou die scherf in haar vlees duwen en dan omdraaien, om de wonde te vergroten. Een uitpuilende, etterende wonde zou dat worden.

Dat kon Caroline doen met één enkele zin, wanneer ze er zich op toelegde.

Ze zei: 'Wat vreemd, je buurman! Je spreekt hem niet aan? En dan te bedenken wat hij betekende, voor zoveel mensen. Iedereen keek naar hem op. Maar toen hij terugkwam veranderde dat allemaal. Ze schreven toen dat de mens niet geschikt is om in de ruimte te reizen. Toch niet zo vér. Alsof daar, ik weet niet wat, een ziekte heerst...'

'Neptunus is niet ver. Het is alleen maar een planeet binnen ons zonnestelsel. Daarbuiten is de ruimte onmetelijk. Andere sterren, andere melkwegen. Miljoenen lichtjaren. Dat is pas vér.'

De zon, die nog behoorlijk wat warmte gaf, had de bomenrij aan de overkant van de weide bereikt. Mathilde was dankbaar voor de warmte van de zon en voor de westelijke oriëntatie van haar terras, van waaruit ze niet alleen over de weide kon kijken maar ook in de richting van het huis van haar buurman.

De toekomst

'Onmetelijk,' zuchtte Caroline, alsof die ongrijpbare kwaliteit van het universum, in combinatie met de afstand tot haar voormalige ruimtereizende idool, haar verrukkelijk deed dromen.

Caroline droomde echter niet van sterren. Niet dat soort sterren. Caroline was een van die mensen die niets van sterren en van de ruimte begrepen. Het soort mensen die klein zijn in wat ze begrijpen, en spotten met mensen die verder durven te kijken.

De astronaut? Die was bij die mensen bekend omdat hij een beroemdheid was. Niet zozeer omdat hij naar de sterren ging. Ze begrepen niet wat hij daar zocht.

'Sindsdien...' begon Mathilde, haar gedachten bij de lamentabele staat van het ruimtevaartprogramma, de verloren dromen van de mensen, de vele gemiste kansen om op lange termijn te denken.

Ze had lang geweigerd om daarover na te denken.

Wat ze zich wél herinnerde was een tijd van opwinding om het avontuur van een kleine groep mannen en vrouwen; een tijdperk van immense machtige machines, van rechtstreekse uitzendingen op televisie.

Wat ze zich herinnerde waren de muziek uit die tijd en de drugs, de achteloze liefde, de zekerheid dat alle dromen zouden uitkomen en nog wel in de onmiddellijk voorzienbare toekomst.

Het was een visionair tijdperk waarin het beeld van de toekomst glitterde als een heldere poolster; een gestroomlijnde, wetenschappelijk verantwoorde toekomst waar de mens zelf zijn lot in handen zou hebben.

Hoe zal de toekomst er binnen tien jaren uitzien - dat vroegen de mensen zich af. En hoe zal hij er binnen honderd jaren uitzien.

Toen durfden de mensen nog te dromen. Toen wisten ze dat er een toekomst op hen wachtte, en dat die toekomst radicaal verschillend zou zijn van het heden.

Vandaag was de toekomst een schimmige vlek. Vandaag werd de toekomst in maanden gemeten.

Beroemdheid

'Je denkt er toch aan om hem op te zoeken,' stelde Caroline voor, opgewekt. Alsof ze wist dat zij dan ook mee kon gaan.

We gaan samen, zus, dacht ze. Je denkt er niet aan alleen te gaan. Je gaat dit moment niet alleen voor jezelf gebruiken.

'Om wat te doen?' vroeg Mathilde. 'Het voorbeeldige huisvrouwtje spelen dat, twee maanden te laat, de nieuwe buurman verwelkomt? Een veertigjarige bakvis met een cake en een fles wijn?'

'Toe nou,' suste Caroline. Ach, ach, ach, wat voor een mentaliteit had haar zus. Niets avontuurlijk, niets uitdagend. Zo'n man komt naast je wonen, en je verzint niet eens een voorwendsel om bij hem aan te bellen.

Haar zus had dan ook nooit posters in haar kamer gehad.

Waren ze wel zussen?

'Hij is... vreemd, Caroline,' waarschuwde Mathilde. Hoewel het haar plaats niet was om Caroline voor iets te waarschuwen. En Caroline zou daar overigens geen rekening mee houden. 'En hij woont helemaal alleen in zo'n groot huis. Maar het kan niet verbazen dat hij vreemd is. Herinner je, twintig jaar geleden, hoe hij er bij zijn terugkeer uitzag, hoe we allemaal schrokken, en hoe hij zo gauw uit de publiciteit verdween.'

'De mensen zijn hem niet vergeten,' zei Caroline, die grotendeels haar eigen gedachtegang volgde. Een kronkelpad, weliswaar, maar het was haar kronkelpad. Een pad dat ze zorgvuldig onderhield omdat het zo vaak moest dienen.

Ze zag het als een schuilplaats, die logica van haar. Een schuilplaats tegen al die mensen die meenden belangrijke dingen te denken, over de toestand van de wereld bijvoorbeeld. Of over de toekomst van de mensheid.

Met die mensen in de buurt trok ze zich terug op haar eigen terrein. Haar eigen kronkelende en splitsende pad.

'De jongere generatie kent zijn naam niet meer,' vervolgde Mathilde. 'Er is ook niemand meer naar Neptunus geweest. Alleen nog maar onbemande toestellen.'

Maar voor Caroline was de man een bekendheid, iemand in wiens glorie zij zich kon koesteren - al behoorde die glorie definitief tot het verleden.

Dat koesteren verving haar moederlijke instinct. Zelf kon ze ook niet beroemd worden (de wereld weigerde haar uniciteit te erkennen als een erfgoed), en dus stelde ze zich tevreden met een tweedehandse ervaring.

Ze zocht beroemdheden op, als het enigszins kon, om zich aan hun aura te laven.

Indien ze de kans kreeg de astronaut te ontmoeten zou ze dat dus doen, wat eigenlijk alleen kon via haar zus. En die zus scheen daar niet veel zin in te hebben.

De bomen

Ondertussen had de zon afscheid genomen van de dag. De lange schaduwen van de bomenrij hadden zich opgelost in het schemer. Er was een kille bries komen opzetten, reeds de vroege voorbode van de nakende winter.

Een winter die in deze streek meestal streng maar kort was.

Kil, dacht Mathilde. Dat vreselijke woord.

Weerhoudt misschien die kilte de mensen ervan de ruimte in te gaan? Het absolute onherbergzame gebied, waar er geen leven is en waar overleven een combinatie behoeft tussen het gelukkige toeval en de totale som van de menselijke technologische kennis.

De man die in het huis naast het hare woonde, wist waarom de mens uit de ruimte wegbleef. Dat vermoedde ze. Hij was waarschijnlijk de enige - of één van de weinigen - die kon weten waarom de mensheid dat erge was overkomen, namelijk dat zij vergeten was ooit dromen te hebben gehad.

'Wanneer je hem bezoekt, wil ik meegaan,' zei Caroline, op haar onnavolgbare manier begaan met de banaliteiten van het leven.

'Meegaan?'

'Ja, wij beiden. Leuk, toch?'

En zo wist Mathilde dat een bezoek, hoezeer ook tegen haar zin, onvermijdelijk was geworden.

Colofon

© Copyright 2013 Uitgeverij Link B.V. 

ISBN: 9789462320932

NUR: 333

Omslagontwerp: DPS, Amsterdam

Zetwerk: Uitgeverij Link B.V., Culemborg

www.uitgeverijlink.nl