Duizend hogesnelheidstreinen

Hun ogen lichtten op, altijd.En dan keken ze je aan met zo'n stralende uitdrukking op hun gezicht. Een soort verborgen, omgekeerde vorm van racisme, dacht Jaouad. Zelfhaat, eigenlijk. Toch hadden ze dat nooit door. Hoe kon het ook? Xenofobie jegens Marokkanen, dat deed je gewoon niet. Niet in Nederland. Je schopt niet tegen de schenen van je weldoeners, tenslotte.

Het blonde meisje achter de toonbank glimlachte naar hem toen hij met zijn hand langs de kredietlezer wuifde. Hij hoefde zijn vingers niet krampachtig tegen de sensor aan te duwen: zijn implants waren altijd van topkwaliteit, dus ze werkten gewoon.

Het meisje merkte dat ook, natuurlijk, en haar stralende 'Smakelijk eten' klonk ademloos.

Jaouad grijnsde terug.

Hij liep met zijn koffie en zijn broodje naar een klein tafeltje aan de rand van de gracht. Alex was er nog niet, dus om de tijd te verdrijven telde hij de boten op het water. Het begon langzaam drukker te worden, deze Amsterdamse morgen. Op de meer voordehandliggende plaatsen zag het al bijna zwart van de toeristen en de echte mensen (Alex noemde de toeristen graag 'kunstmensen') maar dit kleine café op de hoek werd gedraaid door een stel geohackers die het al jarenlang klaarspeelden om het van het grid af te houden, zodat je het alleen kon vinden als je al wist waar het was, of als je niet bang was om een witte vlek op je tag-map binnen te wandelen.

Wat betekende dat Jaouad in relatieve rust van zijn koffie kon genieten: een schaars goed in het hart van een van de Oude Immuniteiten. Amsterdam was tenslotte nog steeds het drukstbezochte district van Rand.

Hij keek hoe laat het was. Alex had er al moeten zijn, maar er was nog geen teken van hem. Geen boodschap, geen com, niets.

In plaats daarvan had Jaouads assistente een 'Bel me' achtergelaten, zoals ze deed wanneer ze zeker wist dat hij niet in de stemming was voor slecht nieuws. Hij zuchtte en comde haar. 'Okee, zeg het maar.'

'Jaouad, fijn dat je belt.' Meryam klonk professioneel gehaast. 'Het gaat over de plannen van Orbital. Het moet op het laatste moment natuurlijk allemaal anders.'

'Natuurlijk. Wat willen ze nou weer?'

'Ze willen dat je erbij bent. Als in: fysiek?'

Jaouad zoog op de binnenkant van zijn wang. 'Erbij, waar?' vroeg hij, om tijd te winnen.

'LP.'

Laâyoune Principal. Het hoofdkantoor. Ze waren niet goed snik. 'Maar ik ben in Rand. Ver van de beschaving. Dat was het hele idee, weet je nog?'

'Dat heb ik ze verteld.'

Jaouad wachtte. Ze zou hem niet bellen om hem alleen maar te informeren over de onrealistische verwachtingen van een klant. Hoe groot die klant ook was, hij kon vanmiddag niet in Marokko zijn.

Meryam kuchte. 'Ze willen het schema wijzigen.'

Hij knipperde met zijn ogen. 'Voor mij?'

'Voor de aandeelhouders. Maar jij bent inderdaad het excuus.'

Ze had hen natuurlijk uitgelegd wat voor consequenties het zou hebben als ze wachtten met het starten van hun nieuwe energiezender. Het tijdstip was maanden geleden al vastgelegd. Er waren harde afspraken gemaakt, er waren plannen op gebaseerd - zelfs een enkel uur uitstel betekende een eindeloze reeks moeilijkheden. Ze had hen dat ongetwijfeld voorgerekend, voor het gemak gepresenteerd in mega-euro's aan te betalen schadevergoedingen en gemiste omzet, zowel direct als indirect.

Maar klaarblijkelijk had het ze niet op andere gedachten gebracht.

'God!' mompelde hij. 'Wat is de nieuwe datum?'

'Donderdag, twaalf uur 's middags.'

'Twee hele dágen? Belachelijk.'

'De officiële reden is dat ze de architect van Aardzijde in één kamer willen hebben met de vluchtleiding van Orbital. Een soort politiek statement. Zidoune heeft de raad van bestuur kennelijk verteld dat het noodzakelijk is om "onconditionele eensgezindheid" te tonen, om het publiek en de aandeelhouders ervan te overtuigen dat al die honderden miljoenen echt nodig waren. Een paar miljoen meer of minder komen er dan niet zo op aan.'

Hij zuchtte opnieuw. Hij en Cham Zidoune, de CEO van Laâyoune Solaire, waren het over een heleboel zaken niet eens. Het was precies dit soort politiek gedraai dat hij had willen ontlopen, door net voor de grote dag vakantie op te nemen. Alles had zonder hem kunnen doorrollen. Het was toch allemaal uit zijn handen, en er was niets wat hij kon doen om het gladder te laten verlopen.

En bovendien had hij Alex al langer dan een maand niet gezien.

'Wanneer verwacht je een besluit?'

'De vergadering wordt hervat over... een kwartier of zo,' zei Meryam. 'Daarna zal het niet lang meer duren.'

'Bel me als je meer weet.'

Hij staarde naar de rugleuning van de lege stoel tegenover hem. Hier in de pittoreske straten en pleintjes van het oude Europa was het moeilijk om je het hectische gedoe van het echte leven voor te stellen. Maar het echte leven wist je altijd weer te achterhalen, waar je je ook verborg.

En waar was Alex toch?

Hij had natuurlijk beter moeten weten dan te verwachten dat zijn vriend op tijd zou zijn. Alex had de neiging om... afgeleid te raken. Voor een voedingsprogrammeur stond hij verbazend nonchalant tegenover het concept 'lunch'. Jaouad had het zelfs meegemaakt dat hij dinerafspraken volledig miste, omdat hij gewoon had móéten wachten totdat die laatste interessante stam meelworm uit de protoprinter gerold was.

Maar dit was overdreven.

Hij belde Alex en kreeg geen antwoord. Hij raadpleegde zijn geospoor, maar volgens Alex' laatste update was hij tien minuten geleden nog op de Dam.

Wat had hij nou op de Dam te zoeken?

Jaouad stond op.

Tegen de tijd dat hij aankwam bij de met duivenpoep en toeristen bedekte treden rond de grijze stenen pilaar op de Dam, wees het geospoor naar een locatie meer dan zeven kilometer zuidelijker. Jaouad vloekte zacht. Alex had waarschijnlijk de oude museum-metro genomen vanaf station Rokin.

Jaouad liep met grote stappen de roltrap af en sprong op de eerste trein in zuidelijke richting. In de rammelende oude wagon ging hij zitten tussen een groep luidruchtige toeristen. Alex' geospoor bewoog niet; het plaatje toonde een hoek van een naamloze wolkenkrabber tegen een blauwe, zonnige lucht.

Wat was er aan de hand? Was het opzet? Had Alex de metro genomen precies toen hij zag dat Jaouads spoor het café verliet?

Zo kende hij hem niet. Alex' gevoel voor humor grensde aan het bizarre, maar hij was niet iemand die zulke uitgebreide practical jokes uithaalde. Hij was direct. Als hij Jaouad iets te vertellen had, dan zou hij dat doen, op de man af.

Aan de andere kant was hij in staat om zelfs na al die jaren dat ze nu samenwoonden Jaouad nog te verrassen met een onverwachte uitdrukking, een wild plan, een unieke zienswijze. Het was een van de vele redenen dat Jaouad hem had gemist, tijdens de lange weken die hij in El Aaiún en Casablanca had moeten verblijven om het project door zijn laatste fase heen te gidsen. Als het aan hem had gelegen, dan had hij de hele zaak afgehandeld vanuit zijn thuiskantoor aan de Keizersgracht, zoals hij met al zijn projecten deed.

Dan had hij ook de laatste puntjes op de i kunnen zetten in de ecotectuur. Zijn assistenten waren prima in staat om het karwei hier in Rand te klaren, maar zij hadden niet het volledige overzicht. En hoewel hij wist dat gecentraliseerde ecotectuur verondersteld werd achterhaald te zijn, zag hij zichzelf nog steeds als een kunstenaar: een schilder die een stap terug moest kunnen doen van zijn doek om het hele schilderij te kunnen overzien.

Maar uiteraard niet van buiten zijn atelier. Hoewel hij hier de gemakken van El Aaiún moest missen, zat hij in Amsterdam wel dicht bij zijn werk.

Cham Zidoune, wiens c.v. vol stond met termen als 'visionair', 'multitalent' en 'ondernemend leiderschap', had zijn zinnen erop gezet dat Jaouad persoonlijk beschikbaar zou zijn voor de Orbital-tak van de joint-venture, voor zo lang als de ingebruikstelling duurde, zelfs al had hij helemaal niets te maken gehad met het ontwerp en de constructie van de geostationaire energiecentrale zelf. Zijn werk lag volledig op het aardoppervlak, bij de antennes.

Om de microgolfenergie op te vangen die door de phased arrays van de zonne-energiecentrale in een baan om de aarde naar beneden gezonden werd, waren antennes nodig. Grote antennes, vierkante kilometers groot. Vierkante kilometers die het pittoreske, dichtbevolkte Rand niet bepaald kon missen. Bovendien mochten bestaande communicatielijnen niet verstoord worden. Jaouad Amrani was de architect wiens 'modulaire ecostructivisme' voorzag in speciale wooneenheden waarvan de daken geleidende elementen waren die zichzelf konden herconfigureren en autonoom aan hun buren vastschakelen in een enkele rectenna die groot genoeg was om microgolven te converteren in electriciteit. Als de architectuur zelf niet genoeg was om de rectenna-elementen aan het gezicht te onttrekken, zorgde optische verhullingstechnologie dat de esthetiek van het geheel niet verstoord werd.

Niets van dit alles maakte het noodzakelijk dat Jaouad wekenlang in de Sahara moest zitten, maar Zidounes 'visie' was in wezen nationalistisch, gecentreerd rond de Etats-Unis du Maroc et le Sahara Occidental. Wat hem betreft was El Aaiún de navel van de wereld, en alles wat de moeite waard was om te doen, moest gedaan worden in El Aaiún. Jaouad Amrani was daar alleen maar een onderdeel van.

Zelfs als dat betekende dat Jaouad zijn gezin moest missen. Hij had erover gedacht om Alex voor de duur van het project uit te nodigen, maar om een visum te verkrijgen voor een ongehuwde partner was nog steeds moeilijk in Marokko: Rabat had een hardnekkig probleem met jeugdige delinquenten uit Nederland - vooral tweede-generatie immigranten - dat zich maar moeizaam liet oplossen. Bovendien liet ook Alex zijn werk liever niet zo lang in de steek.

Twee dagen geleden had Jaouad eindelijk naar Amsterdam terug kunnen reizen. Hij had zich verheugd op een welverdiende vakantie, maar Alex bleek nog afweziger te zijn dan hij normaal al was. Natuurlijk had Jaouad het zichzelf verweten, omdat hij tegemoet was gekomen aan Zidounes eisen en te lang was weggebleven. En nu heerste er een onuitgesproken wrevel tussen hen, die hij had gehoopt uit de wereld te helpen door samen te lunchen in hun favoriete café.

De metro reed Station Zuid-Boulevard binnen, en Meryam comde weer. 'Dat was snel,' zei Jaouad. Hij stapte uit en liep langs het perron totdat hij tot stilstand kwam voor een groot reclamebord.

'Tja, ze zien zichzelf graag als daadkrachtige beslissingnemers. Ik heb net het vonnis gehoord.'

Op het reclamebord was een strook ongerept strand zichtbaar met een onmogelijk blauwe branding die erop aanrolde. De branding bleef herhalen terwijl het bord Jaouads identiteit probeerde vast te stellen. Toen het stukliep tegen zijn firewall startte het een generieke reclamespot, afgestemd op een Nederlandse man met zijn voorkomen en leeftijdscategorie. Een kleine, lichte, weelderig vormgegeven en overduidelijk zeer energiezuinige auto gleed geruisloos door een verlaten en ruig natuurlandschap. Hij keerde het zijn rug toe.

'En dat is?'

'Zoals verwacht. Er is begroot voor drie dagen uitstel, dus ze zitten zelfs nog aan de veilige kant.' Meryam wachtte even. 'Sorry.'

Jaouad controleerde opnieuw Alex' geospoor. Hij was niet verrast dat het intussen nog verder naar het zuiden was getrokken, en nu ook enigszins westelijk. Terwijl hij zijn ogen half dichtkneep probeerde hij te bedenken waar zijn vriend heen zou willen. Hij faalde.

Hij keek de achterlichten van de trein na toen ze in de tunnel verdwenen, vergezeld van een oorverdovend krijsen van metaal tegen metaal. Toen hij zichzelf weer kon horen zei hij: 'Ik ga niet.'

Hij moest wel aannemen dat Alex dit alles per trein deed. Als hij een taxi had genomen of een vriend zo ver had gekregen hem een lift te geven, dan was het helemaal niet te voorspellen waar hij zou uitkomen.

Dus volgde Jaouad hem langs het strakgespannen web van de spoorlijnen van Rand. Dat web was een superpositie van historische stedelijke ontwikkeling en moderne ideeën over snel en efficiënt vervoer. Het betekende dat er een grofweg hoefijzervormige bundel van hoofdlijnen langs alle Oude Immuniteiten van Rand liep, met het gesloten segment naar de kust toegekeerd, terwijl de ruimte binnen de U-vorm was opgevuld met een netwerk van dunnere lijnen dat kriskras tussen knooppunten heen en weer liep. Als hij Alex' bestemming had geweten, dan had hij RandRail een kortere weg voor hem laten programmeren. In het beginstadium van het project had hij behoorlijk door de stad heen en weer moeten reizen, op zoek naar geschikte locaties, en inmiddels wist hij zijn weg wel te vinden door het kluwen expertsystemen dat het vervoersnetwerk draaiend hield.

Nu kon hij alleen maar uit het raam zitten te staren terwijl het pijnlijk nette Nederlandse landschap langs hem heen vloog, onderwijl Alex in stilte uitscheldend omdat hij maar niets van zich liet horen - en zichzelf verwijtend dat hij zich dat zo aantrok. Als dat opzet was van zijn vriend, dan was hij daarin geslaagd. Jaouad nam zich voor om een hartig woordje met hem te spreken.

Iemand comde hem. Hij herkende de sig, kreunde zachtjes, en antwoordde. 'Cham.'

'Jaouad. Jongen toch. Wat hoor ik nu over...'

'Dit heeft geen zin, Cham. Ik ben op vakantie, weet je nog? Zou je ook eens moeten proberen.'

Cham Zidoune wist in zijn zuchten een levensmoeheid te leggen die een Romantische dichter niet zou hebben misstaan. 'Jaouad. Als er ook maar iets, ook maar iets is dat ik kan doen om je het belang van deze gebeurtenis duidelijk te maken? Laten we nou gewoon, voor dit moment, Laâyoune Solaire even helemaal vergeten. Dít, dit draait niet om zakelijke belangen voor de korte termijn. Het gaat hier om het maken van geschiedenis. Ik bezweer het je. Geschiedenis.' Zijn Frans verlengde dat woord tot iets dat alleen maar geschreven kon worden met een sierlijke, zinnelijk uitgestrekte Arabische ligatuur.

'Juist,' zei Jaouad.

'De magnitude hiervan is... onthutsend. Weet je, jij bent... nee, we zijn allebei te jong om ons de tijd te herinneren dat we afhankelijk waren van ontwikkelingshulp uit het Noorden. Maar vergis je niet: dat waren aalmoezen voor de armen, en ze waren bedoeld om ons arm te houden. Weet je dat ik geboren ben in hetzelfde jaar als de Staten van Marokko? Het jaar dat we eindelijk onze eigen olierijkdom konden ontsluiten? Onze ouders gebruikten die rijkdom verstandig, want ze hadden genoeg voorbeelden gezien van Afrikaanse corruptie, hebzucht en wanbeleid. Het Noorden wilde onze olie hebben... o, hoe graag wilden ze die hebben! Maar wij deden onze hulpbronnen niet goedkoop van de hand. We gebruikten onze nieuwe rijkdom om zelf zonne-energie te ontwikkelen. En toen draaiden we de kraan dicht, omdat wíj, in tegenstelling tot het Noorden, ons bewust waren van onze verantwoordelijkheid jegens de planeet.' Hij pauzeerde. 'En nu zijn de rollen omgedraaid. Waar zou Europa zijn, waar zou jouw geliefde Rand zijn, zonder onze investeringen en technologie?'

Het was Zidounes versie van de Maghreb Renaissance. Er was een hele rits aan ongerelateerde voorvallen en omstandigheden die volgens hem allemaal naar één onafwendbare conclusie toe geleid hadden, resulterend in de opkomst van Marokko als een belangrijke energieleverancier. De Perzische Opstand zag hij liever over het hoofd, al had die een domino-effect van volksrevoluties door het hele Midden-Oosten tot gevolg gehad, zodat de naties van Noord-Afrika, die de bui al zagen hangen, in allerijl politieke hervormingen begonnen door te voeren. Hij had het nooit over dissidente elementen in de Alaoui-dynastie zelf: in het buitenland opgeleide prinsen die in staat waren geweest om de monarchie van binnenuit te hervormen, terwijl ze tegelijk de dreiging van het radicale islamisme op een afstand wisten te houden. In plaats daarvan sprak hij graag over de 'geest van eenheid' die de nieuwe regeringen van Marokko en Algerije tot een vredesovereenkomst hadden gebracht met de leiders van het Polisario Front: de overeenkomst die uiteindelijk had geleid tot de vorming van het dubbelstaat-systeem waarin Marokko en de Westelijke Sahara samengevoegd waren in een enkele nationale entiteit, zodat de olie- en gasreserves voor de kust eindelijk ontgonnen konden worden.

Ook de rol van buitenlandse investeerders bagatelliseerde hij graag, hoewel hij wel toegaf dat de ontwikkeling van de goedkope commerciële ruimtevaart die Laâyoune Solaires rondvliegende energiecentrales kosteneffectief maakte, nooit plaats had kunnen vinden zonder de bemoeienis van Applied Indian Rocket Systems en Tianlong Aerospace. Niemand ontkwam aan China en India.

Jaouad had het allemaal al eerder gehoord. 'Juist,' zei hij opnieuw. 'Maar Cham, ik ben alleen maar een nederige architect. Ik denk echt niet dat ik de persoon ben die daar naast je moet staan, om belangrijk te doen en de geschiedenis te symboliseren en zo. Bovendien ben je langer dan ik.'

'O maar dat is geen probleem, Jaouad. We willen alleen maar dat je wat knikt, wat handen schudt, een paar vragen van de Deense milieu-attaché beantwoordt.'

'Deense?'

'Als het Nederlandse project goed loopt, wil Denemarken onze technologie misschien ook hebben. Er zijn al contacten. Dit wel in vertrouwelijkheid, dat begrijp je.'

'Maar ik zie nog steeds niet waarom...'

'Er is een concurrerend bod. Uit Egypte. Shawqi Nogwat-of-zoiets, Limited. Zonnecollectoren en warmte-opslag in het woestijnzand. Allemaal bewezen technologie, en net zo sexy als een compod-model van vorig jaar. Geen visie. Geen synergie.' Hij gniffelde. 'Ik bezweer het je, beste jongen, als die Eurotypes eenmaal jouw ontwerpen zien, zullen ze ons op hun blote knieën smeken om hun geld aan te nemen.'

'Nou, ze kunnen altijd komen praten,' hield Jaouad vol. 'Mijn kantoor staat op alle grids en tag-maps. En mijn ontwerpen zijn gepubliceerd. Ik zie nog stééds niet waarom ik daar persoonlijk bij zou moeten zijn.'

Opnieuw een van Zidounes naargeestige zuchten. 'Goed dan. Ik had je dit niet willen vertellen voordat je weer veilig hier was.' Hij pauzeerde. 'Maar we denken dat je in gevaar bent.'

Colofon

September 2013

Copyright © 2013 Uitgeverij Link B.V.

Omslagontwerp: DPS, Amsterdam

Zetwerk: Uitgeverij Link B.V., Culemborg

ISBN: 9789462320918

NUR: 330