Anne Swärd

Poolzomer

Uit het Zweeds vertaald door Edith Sybesma

World Editions

breda 2013

Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van de Zweedse Cultuurraad te Stockholm

•

Oorspronkelijke titel Polarsommar, verschenen bij Wahlström & Widstrand

Published by arrangement with Nordin Agency, Sweden

Oorspronkelijke tekst © Anne Swärd, 2003

Nederlandse vertaling © Edith Sybesma en World Editions BV, Breda 2013

Deze uitgave van World Editions kwam tot stand in samenwerking met De Geus BV, 2013

Omslagontwerp Multitude

Omslagillustratie © Judith Dekker/Hollandse Hoogte

isbn 978 94 6237 027 2

NUR 302

•

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van World Editions BV, Breda, Nederland. Telefoon: 076 523 3500.

Internet: www.worldeditions.org.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013.

Kristian

(Laagte)

In deze tijd van het jaar wordt het nooit helemaal donker. Alsof de zee overdag licht opzuigt en het ’s nachts uitstraalt. Alles geeft licht. De polsen van de chauffeur rusten op het stuur, zijn vingers bewegen ritmisch, alsof hij muziek hoort door het geluid van de motor heen. Hij neemt de bocht te snel en scheert langs de berm, zodat de takken over de portieren schrapen. Daar is het. Ik zie het. Als een enorme houten kist die midden op de strandweide is aangespoeld.

‘Is het dat grote huis daar in de laagte?’ vraagt hij en hij sluit zijn vingers om het stuur.

De hele weg vanaf het station heeft hij gezwegen en niet naar me gekeken in de binnenspiegel, al zie ik dat hij dat wel wil. De zweetplekken onder mijn oksels worden groter, alleen al omdat ik er continu aan moet denken. Ik moet mijn armen stil naast mijn lichaam houden. De laagte? Het huis staat op een hoogte, vanaf de zee gezien tenminste. Ik wijs door de vieze voorruit.

‘Ja, in de laagte’, zegt hij weer en hij rolt de zenderkeuzeknop tussen zijn vingers totdat hij muziek vindt op de autoradio. De strandweide schuimt blauwachtig groen en op de drogere stukken kruipt het Engels gras over de grond. Een illegaal bouwwerk van witgeverfd eterniet, midden op het veld gezet, aan alle kanten open. We zijn er bijna en nu blijft de chauffeur in de binnenspiegel turen. Hij heeft vaart geminderd en bekijkt mijn gezicht van alle kanten om na te gaan waar hij het van kent.

Kaj zit vast al de hele dag op de trap te wachten, de asbak bij haar voeten puilt uit. Ze heeft nauwelijks kleren aan haar lijf, een bikini en klompen, meer niet. Ze kijkt me door het autoraam heen aan.

‘De maand juni heeft het koudenachtenrecord gebroken’, zegt de chauffeur en hij zet de taximeter uit. Hij draait zich naar me om alsof hij me in de auto wil houden totdat hij de herinnering te pakken heeft die als een storende haar in zijn kraag zit. Het zweet kriebelt onder mijn shirt, ook al is de avondlucht koud. Er is iets met deze plek waardoor al mijn poriën zich openen. ‘Vanochtend had ik een vroege rit en toen vroor het in de haven’, gaat hij verder en hij klungelt met het wisselgeld om tijd te winnen. En dan: ‘Trouwens, je vader …’

Nu komt het. Ik wist het. Ik voelde het al aankomen.

‘Jack, toch?’ vraagt hij.

Ik laat mijn blik uit het zijraam glijden naar de daklijsten aan de voorkant van het huis, waar de verf afbladdert door de slagregens.

‘Ik krijg nog geld van hem’, zegt de chauffeur, die nog muntjes aan het zoeken is, ook al heb ik gezegd dat het goed is zo. Natuurlijk. Iedereen krijgt nog geld van Jack. Ik ook.

‘Hij is ergens bij weggelopen, herinner hem daar maar aan. Mijn naam is Ceder, hij kent me nog wel’, beweert hij.

Maar ik reageer niet, want Jack is goed in vergeten en die schuld is vast allang afgehandeld, hij woont hier al vijftien jaar niet meer. Ik pak het wisselgeld snel aan om weg te kunnen.

‘En je zus … Lieve hemel, een bikini in deze kou? Je moet er maar gauw heen’, glimlacht de chauffeur en hij kijkt door het raam naar Kaj. ‘Vergeet niet Jack de groeten van me te doen. Zeg maar dat hij zijn schuld weleens mag aflossen’, gaat hij door, terwijl ik het portier openduw en uitstap. Hij laat me maar aanmodderen met het slot van de kofferbak en ik moet mijn bagage er zelf uit halen. Daarna keert hij de auto en verdwijnt in een groeiende stofwolk over de weg.

‘Ik zat maar te wachten’, zegt Kaj. Ze staat op en wipt heen en weer op haar klompen. Ik zet mijn tassen op het grind, maar ze komt niet naar me toe. Ze staat nog op de trap, met rode vlekken van de kou op haar armen en afdrukken van de grindtegels op haar naakte bovenbenen. Haar ogen kruipen naar binnen als slakken. Daar is het donker, je kunt je eigen gezicht er niet eens in zien. Het is net als in een programma dat ik eens heb gezien over twee vulkaanonderzoekers die niet genoeg konden krijgen van het gevaar. Ze reisden de wereld af om de ene uitbarsting na de andere te documenteren totdat ze midden in een asregen terechtkwamen en niet meer konden omkeren. ‘Ik zat maar te wachten’, zegt ze, en wanneer ze me haar rug toekeert en naar binnen loopt, stoot ze zonder dat ze het merkt de asbak met peuken om met haar voet.

In de keuken staat het ontbijt nog op tafel, net alsof mijn moeder zojuist is vertrokken. Ze was zenuwachtig voor de reis, want op haar plaats is alles onaangeroerd. Het kopje thee, de broodjes, een troebel glas met wit poeder op de bodem. Ze heeft een envelop met mijn naam erop op het aanrecht gelegd, de sleutels van haar niet-verzekerde Toyota en een paar briefjes van vijfhonderd. Die stop ik snel in mijn achterzak voordat Kaj het ziet.

‘Heb je trek, Kaj?’ vraag ik.

Mijn stem is mat, zonder klank. Het geluid wordt hier gedempt door het vocht. Je herkent je eigen stem niet en ook absolute geluiden niet, zoals het geritsel van papier of een bruistablet wanneer het oplost in water. Kaj zegt altijd dat ik het me verbeeld, maar zij verlaat het huis niet vaak genoeg om het verschil te merken. Ze gaat nooit verder dan naar het strand. En alleen wanneer ze duikt, verliest ze het huis uit het oog.

‘Heb je vandaag wel gegeten?’ vraag ik weer.

‘Ik weet het niet. Ik geloof het niet’, antwoordt ze met haar rug naar me toe. ‘Ik zat toch te wachten? Ik dacht dat je vanochtend zou komen’, zegt ze. Ze struikelt bijna over de woorden, alsof haar lippen verstijfd zijn van de kou.

‘Zorg goed voor haar’, zei mijn moeder voor de derde keer vanochtend, terwijl ze de Ritmo startte in de garage. Ze gaf veel te veel gas en liet de motor zo hard loeien dat er een jankend geluid uit mijn mobieltje kwam.

‘Alsjeblieft, mam, laat de koppeling opkomen. Je vergast jezelf nog’, mompelde ik, maar ze hoorde me niet. Mijn stem verdronk in het motorlawaai.

‘Kom niet te laat’, herinnerde ze me. ‘Je weet dat Kaj op je wacht.’

Ik stond met het licht uit in de bezemkast van de afdeling neonatologie. Ik had nachtdienst gehad en zou bijna naar huis gaan, bijna mogen slapen. Ik had alleen een extra pauze nodig, een beetje duisternis, ik moest even ontspannen.

‘Wens me een goede reis’, zei mijn moeder. Ze liet eindelijk de koppeling opkomen, waarna de wielen over de betonnen vloer reden. Ik stelde me voor dat Kaj naar buiten kwam om haar uit te zwaaien, ik zag haar de terrastrap af komen in haar gele kimono met haar haar nog in de war van de slaap. ‘Jij mag de andere auto lenen. Maar die heb ik uit de verzekering gehaald, dus je mag er niet mee de grote weg op’, herinnerde mijn moeder me. Zakgeld en een auto van de zaak. Betaalde vakantie. Een afspraak tussen mijn moeder en mij. ‘Het zal vast allemaal goed gaan’, verzekerde ze me op de volgende adem. ‘Zolang je Kaj haar zin maar niet geeft.’ Laat je zus niet te ver in zee gaan en nooit meer terugkomen, laat haar niet alleen met vreemden of lucifers, verlies haar niet uit het oog, zorg dat ze van de wijn afblijft …

Ik leunde met mijn voorhoofd tegen de koele deur. De vermoeidheid explodeerde achter mijn oogleden. Ik had een lange nacht gehad, het laatste uur had eindeloos geduurd.

‘Lekker even weg uit de stad, Kristian. Hier wat zon meepikken. Dat is toch niet gek?’ vroeg mijn moeder en daarna werd de verbinding verbroken alsof ze een lange ondergrondse tunnel in reed.

Kaj maakt de wijnkast van mijn moeder open met een pennenmes en haalt er een fles rood uit die we in haar kamer gaan delen. Wijn heeft op Kaj hetzelfde effect als catastrofes. Wanneer de catastrofe een feit is, wanneer alle anderen als kippen zonder kop rondrennen, is zij in staat rustig op een stoel aan haar nagels te zitten peuteren.

‘Dat kunnen we beter niet doen’, zeg ik, maar dan bungelt de fles al in Kajs hand.

‘Jij moet me meten!’ zegt ze alleen en ze gaat met haar rug tegen de deurpost van de keuken staan, de fles in een losse greep heen en weer zwaaiend boven de drempel. Het is een ritueel van ons, ook al wordt ze binnenkort drieëntwintig en zou ze niet moeten groeien of krimpen. Ze staat net als altijd op haar tenen, maar toch bereikt ze de oude viltstiftstreep op de deurpost niet. Alsof ze ingezakt is tijdens mijn afwezigheid. Ik pak een stift en zet een nieuwe streep boven haar kruin, ik kijk naar de datum bij de vorige streep. Ik ben hier twee jaar geleden voor het laatst geweest.

Kajs kamer ruikt nog precies zoals ik me herinner, naar oude chocola, oude spullen en stof. Onder haar bed heeft ze haar voorraad chocola liggen. Ze trekt de kartonnen doos tevoorschijn, haalt er een grote chocoladewafel uit en geeft die aan mij. Daarna gaat ze languit op haar bed liggen en kijkt naar me door de rode vloeistof in haar glas.

‘Heb je me gemist? Je bent zo lang niet meer thuis geweest’, zegt ze.

Ik schud mijn hoofd.

‘Ik ook niet, het was lekker rustig zonder jou’, zegt ze met een glimlach.

Ik beweeg de wijn heen en weer in mijn mond om hem op te warmen. Zij ook. En daarna is het gewoon afwachten wie als eerste in de lach schiet.

We nemen onze vertrouwde posities in. Ik in haar groene leunstoel, Kaj rokend op het bed onder de brandmelder waar ze de batterijen uit heeft gehaald zodat ze niet op het balkon hoeft te staan. Ze heeft altijd al last van hoogtevrees gehad. In deze tijd van het jaar wordt het nooit helemaal donker. Alles geeft licht, dat maakt slapen moeilijk. Kaj strekt haar benen uit op het bed, terwijl ze het wijnglas op haar buik laat balanceren. Ze zegt dat wij ook ergens naartoe zouden moeten gaan. Net als iedereen. Vakantie nemen.

‘Vakantie? Voor mij is dit vakantie. Dat ik hier bij jou ben’, lieg ik en ik zie op de klokradio alle cijfers tegelijk omklappen. Straks landt mijn moeder op Amerikaanse bodem. De hitte zal haar tegemoet slaan van het asfalt, een vreemde geur. Zou ze er nu al spijt van hebben dat ze is gegaan?

‘Weggaan, ergens heen’, herhaalt Kaj en ze pakt mijn hand vast. ‘Ver weg, Kristian …’ zegt ze en ze vlecht haar vingers in die van mij, langzaam, nadrukkelijk. Ik vind het niet prettig als ze zo doet. Als ze dingen voorstelt die niet kunnen. En erop vertrouwt dat ik altijd nee zeg.

De gebeurtenissen lijken op riedels die telkens wanneer je ze uitspreekt een klein beetje anders worden. Wat ik me het duidelijkst herinner van Parijs, behalve de gebeurtenis in het Notre-Damepissoir, is de geur van de crêpes die op straat werden gebakken en met donkere stroop werden geserveerd. Ik heb er nooit een gehad, maar ik kan me de geur nog steeds herinneren met een scheut van gemis in mijn mond.

Je moet altijd met de beste wijnen beginnen. Dat heeft Kaj van mij geleerd. Ze gaat naar de keuken en komt terug met een fles Hongaarse rode wijn die smaakt naar roestig gereedschap dat een hele winter buiten heeft gelegen. Mijn moeder houdt niet bij hoeveel flessen er in de kast staan, want dan had ze die niet op slot hoeven doen, redeneert Kaj. Onder haar bedlampje zit een jeugdfoto van ons tweeën in de keuken van de buren. We houden allebei een pasgenekte haan in onze hand. Die laten we aan de camera zien, zo trots alsof we hem zelf hebben geslacht. Kaj kijkt scheel naar de toeschouwer, ze mist twee tanden, en ik ben bleker dan water.

‘Waren we toen echt zo lelijk?’ vraag ik. Ik ga naast haar liggen en bekijk de foto van onderen, ik herinner me mijn zus als het mooiste in ons zonnestelsel.

‘Kunnen we niet even slapen?’ vraagt ze mompelend. Ze is doodmoe van het stilzitten de hele dag waartoe ze zichzelf had gedwongen. En dronken omdat ze niets in haar maag had. Haar stem is een beetje lijzig. ‘We slapen totdat het ophoudt met regenen, Kristian. Kom naast me liggen.’

De geur is hier overal, zodra ik het huis binnenkom ruik ik hem. Kruipschimmel en zout. In de vloerbedekking, in het behang. In de lakens en kussens ’s nachts. De dingen die ik het ergst vind, geven me tegelijkertijd het gevoel dat ik thuis ben. De geur. De altijd aanwezige wind. Ik hou zelfs meer van de zee dan van mensen, maar soms vraag ik me af of het eigenlijk wel liefde is, en niet gewoon wortels. Een fysieke herinnering die in mijn lichaam zit. Met elke kilometer die ik me verwijder met de zee in de achteruitkijkspiegel, groeit het gevoel dat ik de verkeerde kant op rijd. Misschien is Kaj daarom hier gebleven. Omdat ze niet meer desoriëntatie aankan dan ze altijd al heeft gehad.

Ik lig op hete kolen en voel haar onregelmatige ademhaling in mijn nek. Ik moet mijn ogen steeds opendoen om te kijken waar ik ben, ik moet opletten of niet alles zinkt. Het is net als slapen op een schip; midden in de nacht boort Kaj misschien gaten in de bodem van de boot en laat het duister binnenstromen. Zodra ik stiekem probeer op te staan, grijpt ze in haar slaap mijn pols vast en houdt me tegen. Ik word vroeg in de ochtend wakker van de kou in het vertrek. Alleen in bed, verstrikt in het klamme laken. Kaj is weg. Dat is mijn eerste, langzame gedachte. Het raam is opengewaaid en buiten hangt de mist laag; de zee is niet te zien. Ik roep haar, één keer, twee keer de mist in, maar mijn stem komt niet ver in de dichte lucht. Verdwenen? De eerste nacht al – wat moet ik in godsnaam tegen mijn moeder zeggen? Snel trek ik mijn coltrui aan over mijn hemd, maar het vocht zit al in de stof en hij verwarmt me helemaal niet. Ik luister of ik iets hoor in de tuin en op het moment dat ik naar buiten leun en haar naam nog eens roep, houdt ze haar handen voor mijn ogen en zegt dat ik moet raden wie ze is.

Er kwam iemand bij ons aan de deur. Iemand kwam Kaj brengen, gewikkeld in een geel gewatteerd jack. Het was midden in de winter, ik was vier jaar oud en Kaj nog maar een paar maanden. De vrouw zei dat het papa’s dochter was en volgens mijn moeder bevestigde noch ontkende hij dat. Hij pakte het gele bundeltje gewoon aan in de hal, als een pakketje waar hij op had gewacht.

Als je naar Kaj kijkt, heb je een idee hoe haar biologische moeder er moet hebben uitgezien, want Kaj heeft heel andere trekken dan wij. Mijn vader is spoorloos door haar heen gegaan, net als bij Jens en bij mij. Alsof hij bang was om iets van zichzelf te verliezen.

De naam KAJ ANGELIKA was in haar truitje genaaid. En aangezien we dachten dat degene die haar had achtergelaten haar ook ooit weer zou komen ophalen, bleven we haar Kaj noemen. Totdat het te laat was om haar die naam af te nemen, het enige wat ze bij zich had gehad toen ze kwam. Mijn moeder had altijd al graag een dochter willen hebben. Maar ze kon natuurlijk niet weten dat de enige dochter die ze ooit zou krijgen onaangekondigd zou komen, gewikkeld in een geel jack met een vreemde naam, een vreemde geur, vreemde ogen, vreemde alles.

Wanneer de mist landinwaarts is verdwenen, gaat Kaj naar het strand en blijft daar uren. Ze zit meer in het water dan op het land, de witte bikini licht op tussen de golven. Van de bovenverdieping kan ik haar in het oog houden zonder dat ik de zon in hoef. Ze zwemt naar de drijvende steiger die mijn vader heeft gebouwd toen we klein waren en duikt ervanaf. Je kunt Kaj niet beschermen tegen de zee. Dat gaat niet, dat probeert mijn moeder volgens mij niet eens. Ik heb altijd geweten dat de stromingen haar niet zullen meevoeren, ook al heeft mijn moeder daar vaak voor gewaarschuwd. Kaj is te sterk en te snel. De stromingen zouden haar niet eens kunnen meevoeren als ze dat zelf wilde. Wanneer de onderstroom vat op haar krijgt, zal ze net op dat moment aan mij denken en zich niet kunnen laten meetrekken.

Pas wanneer het koud wordt, komt ze weer thuis. Roodverbrand en zanderig met haar scherpe schouderbladen als glimmende visvinnen op haar rug, haar snorkel en duikbril aan haar hand vastgegroeid.

‘Ga mee een avondduik nemen’, zegt ze en ze perst haar blauwe lippen tegen haar tanden om ze te laten stoppen met trillen. De wind komt van zee en hoge golven komen schuimend op het zand af.

‘Een andere keer’, antwoord ik en ik kijk de andere kant op terwijl zij zich uit haar natte zwemkleding wurmt en zich droogwrijft met de badstof handdoek.

‘Hè, toe nou, Kristian!’ zegt ze.

‘Nee.’

‘Toe nou, Kristian, alsjeblieft …’

‘Er komen nog meer avonden’, antwoord ik.

‘Niet met zulke mooie golven. Heb je me gezien? Ik surfte er dwars doorheen.’

‘Je weet dat dat gevaarlijk is’, probeer ik.

‘Ja, ja, ja’, antwoordt ze. Ze laat haar bikini en badlaken in een natte hoop op de vloer vallen en gaat naar haar kamer.

Kaj loopt door de kamers alsof ze slaapwandelt in het late zonlicht. Ze heeft iets van een vlieg, iets traags, iets van een slaapwandelaar. Alsof ze iets zoekt waarvan ze niet meer weet waar ze het heeft neergelegd. Of iets wat ze altijd al heeft willen hebben, maar waarvan ze niet weet wat het is. Ik had haar dat van die vliegen niet moeten voorlezen. Het was een kort berichtje dat ik had uitgeknipt en in mijn portemonnee had gestopt. Ergens in de maand augustus, stond er, zouden er dertigduizend vliegen van een insectenverzamelaar uit Skåne aan het British Museum in Londen worden geleverd. Sommige exemplaren waren afkomstig uit exotische plaatsen als het pissoir onder het grote rozetraam van de Notre-Dame. En uit een zweer op de rug van de vrouw van de verzamelaar.

Ik weet niet of ik vliegen heb gezien in dat pissoir. De enige herinnering die ik aan Parijs wil bewaren is de geur van de crêpes die werden gebakken op straat. Ik ben maar één keer in precies dat pissoir geweest en ik heb het nooit tegen iemand gezegd, niet eens tegen Kaj. Afgezien van domme toeristen en homo’s zou niemand daar ooit een voet zetten, maar ik was toen pas vijftien en groen als gras. Toen ik voor de pisbak stond, kwam er iemand achter me staan die zijn hand recht in de straal hield. Recht in de straal. Ik bestierf het bijna.

Kaj begint het hele huis te doorzoeken en vindt algauw een handvol vliegen, op een plek waar geen vliegen zouden moeten liggen als ze naar behoren had schoongemaakt. De schoonmaak is haar verantwoordelijkheid. De enige die mijn moeder haar toebedeelt. In de praktijk van mijn moeder doet ze de meeste vondsten. Ik waarschuw haar, mijn moeder ziet het als je haar chaos een halve millimeter verstoort en dat vindt ze verschrikkelijk. Maar Kaj verplaatst statussen, vruchtbaarheidstests en bacteriemonsters en breidt haar verzameling snel uit. Ze pakt de vliegen een voor een op met een pincet alsof het exemplaren zijn van een met uitsterven bedreigde soort. Ze heeft altijd al dingen verzameld. Wat ze spaart verandert continu, maar de leegte laat zich niet vullen. Toen we klein waren, spaarde ze gelukkige momenten. In een ongecompliceerde tijd, ik geloof vlak nadat mijn vader was verhuisd, heeft ze een poosje als een heel gewoon kind luciferdoosjes gespaard. Maar daarna begon ze opeens met giftige planten. Ze vond een boek op school en leerde namen en bijwerkingen uit haar hoofd. Vochtige blaasjes, bloedende slijmvliezen, spierverlamming en ademstilstand. Ik herinner me de namen nog steeds die ze bij zichzelf mompelde: witte heggenrank, zeepkruid, hulst, rood peperboompje. Mooie namen voor zulke dodelijke planten. Toen ze daar ook weer genoeg van kreeg, begon ze haren, glazen dieren, afgeknipte nagels, melkpakken en gladde stenen te verzamelen. Ze heeft bijna alles verzameld, behalve gedachten van mensen over haar. Dat zou te gemakkelijk zijn, en gemakkelijk is niets voor Kaj.

Misschien verzamelt ze ter compensatie van alles wat er om haar heen verdwijnt. Dingen verdwijnen als sneeuw voor de zon om Kaj heen, altijd al, vaak dingen die je absoluut niet kwijt wilt. En hoe meer Kaj helpt met zoeken, hoe langer het duurt voordat je ze weer vindt. Alsof haar aanwezigheid alleen al ervoor zorgt dat de spullen uit de buurt blijven.

Kaj

(Beslagen glas)

Wiervliegen zijn kleiner en moeilijker te vangen, ze vliegen tussen je vingers door, bijna even doorzichtig als de zee. In de potjes blijven ze vliegen, langzaam alsof ze onder water bewegen. Beestjes. Daar hou je van. Zeker als je kind bent, daar is niets raars aan. Soms doe je ze pijn, maar dat gaat over, dat is gewoon iets wat gebeurt, waar je later spijt van hebt en dan vergeet je het. De vleugels van de vliegen zijn dun, net zo dun als ’s ochtends het ijs op de plassen. Je wilt met je vingers voelen of het houdt. Eén keer, toen ik dertien was, een paar jaar nadat Jack bij ons was weggegaan, stuurde mijn moeder me naar hem toe. Dat was vanwege de vogel, omdat ik hem had kaalgeplukt terwijl hij nog leefde. Hij zat in een schoenendoos onder het aanrecht, hij was verstrikt geraakt in het net over de frambozenstruiken en had een gewonde vleugel. Kristian had hem dagenlang gevoerd met suikerwater en muggen. Hij was mooi, helemaal zwart. Ik plukte eerst de veren van de vleugels, ik wilde zien wat eronder zat. Hij spartelde met zijn pootjes maar zei niets. Toen begon mijn moeder zich zorgen te maken. Niet om de vogel, maar om mij. Zor-gen. Ze kreeg een hysterische aanval en stuurde me naar Jack. En de vogel? Ze draaide hem de nek om en begroef hem achter de garage, wat moest ze anders? Jack was er niet op voorbereid dat ik zou komen. Hij was bijna vergeten dat ik bestond. En toen stond ik opeens voor de deur samen met mijn moeder en een tas die ze voor me had ingepakt.

‘Een week, daarna kom ik haar weer halen’, zei mijn moeder. Een tamelijk lange straf, opdat ik het kunstje met de vogel niet nog eens zou flikken.

‘Ze is ook van jou, Jack. Weet je dat niet meer?’ herinnerde ze hem toen ze hem zag kijken. Daarna ging ze weg. Ze vertelde hem niet wat ik had gedaan, want Jack hield van dieren en hij zou gek worden als hij dat van die vogel hoorde. Wat doe je hier nu, terwijl je hier nooit eerder bent geweest? vroeg hij. Maar ik was niet zo dom om daarop te antwoorden. Jack leek te geloven dat het ermee te maken had dat mijn moeder een man had leren kennen, en ik liet hem in die waan. Hij was helemaal niet blij met mij. Hij had geen tijd. En we kenden elkaar natuurlijk nauwelijks. En dan de vrouwen. Daar zei hij niets over tegen mijn moeder, dat begreep ik toen ze weg was. Dat Jack een heleboel vrouwen had, voor wie hij ook tijd moest maken. Een aantal. Overdag mocht ik doen wat ik wilde in het appartement, terwijl hij tv zat te kijken, sigaretten rolde, vissticks bakte en afwaste. Maar zodra de straatlantaarns aangingen, moest ik naar de kamer waar hij een stretcher voor me had neergezet. De deur dichtdoen. Me niet meer laten zien of horen en niet meer ademhalen. Ik leerde het snel. Ze hadden lelijke auto’s. Ik weet niet waarom … maar lelijke auto’s hadden ze allemaal, oudewijvenauto’s, dat zag ik vanuit mijn raam. Ik hoopte dat geen van hen mijn echte moeder was. En de geur. Je rook hun geur meteen. Zoals de vrouw met de Passat. Haar herinner ik me nog omdat zij de eerste was, daarna begon ik ze door elkaar te halen. De tweede avond kwam ze al, door de kier in de luxaflex zag ik de auto half op de stoep geparkeerd staan. Een gele Passat met roestringen om de wielen. Een oudewijvenauto. Een oudewijvenmanier van parkeren. Ik zette de deur op een kiertje, zodat ik erdoor naar buiten kon kijken. Jack stond in de keuken en schonk twee beslagen glazen voor hen vol. Haar stem uit de tv-kamer. Het enige wat ik van haar kon zien waren een paar mollige benen in nylonkousen.

‘Voor mij graag met ijs’, riep ze. IJs? Dat zat er niet in. Jack had toch geen ijs? IJs is voor oude wijven. Ik moest op mijn kamer blijven met de deur dicht, want ik bestond niet en hoe kon ik dan zomaar binnenkomen, midden in de glazen en de muziek en zeggen: ‘Hallo, ik ben Kaj’, en een hand geven zoals mijn moeder me had geleerd? De vrouw stond op uit de fauteuil en ik ving een glimp van haar op door de kier van de deur voordat ze op de bank ging zitten met haar rug naar de hal. Ze wilde dat Jack naast haar kwam zitten. Ze was hier niet alleen gekomen om met haar benen over elkaar te zitten praten. Ze had zwart haar en droeg kleren in de kleur van de Passat, iets geels en straks dat overal trok. Jack kwam binnen met de glazen in zijn hand, maar ging niet naast haar zitten. In plaats daarvan liet hij zich in de fauteuil zakken. Zij lachte een tikje nerveus vanaf de bank, het stond haar kennelijk niet aan hoe hij naar haar keek. Van een afstand.

‘Waar kijk je naar?’ vroeg ze lachend. Jack stak een sigaret op, bood haar er ook een aan, hoewel hij een afkeer had van rokende vrouwen. Vervolgens liep hij naar het stereomeubel en zette iets op waarvan hij waarschijnlijk aannam dat vrouwen zoals zij ervan hielden. Iets zachts. Een van mijn moeders oude Barbra Streisandplaten. Waar ze allang niet meer naar luisterde. Die had hij waarschijnlijk bewaard als aandenken. Verdorie, ik moest opeens plassen. Ik moest het ophouden, ik moest wegblijven. Ik ging op bed liggen en trok de zak chips open die ik van Jack had gekregen om de hele avond onzichtbaar te blijven. Met mijn benen over elkaar duwde ik snel een paar handjes vol naar binnen, waarna ik op mijn buik draaide en met mijn hand onder het bed naar de glazen pot zocht. Daar. Ik had hem van thuis meegenomen in mijn tas, ik haalde hem tevoorschijn en hield het glas tegen het licht. Het beest zwol niet verder op, maar begon in elkaar te zakken. De kleur was van bruin in grijspaars veranderd, de ogen waren wijdopen en droog. Hij ademde. Een hele week en hij ademde nog steeds. Ik schudde met het potje zodat hij op zijn kop terechtkwam. Hij spartelde met zijn poten, maar hij kon zich niet zelf omdraaien. Als hij morgen nog steeds ademt, dan doe ik het, nam ik me voor. Dan doe ik het, dat heb ik besloten. Niemand kan een week zonder lucht, dat had Jens gezegd. Ik zette het potje terug en gooide er een T-shirt overheen, zodat Jack hem niet zou vinden als hij kwam snuffelen. Jack had een warm hart voor dieren, dat wist ik, net als Kristian. Vogeltjes die tegen het raam vlogen, zelfs insecten. Hij werd gek als hij zag dat je er iets mee deed. Nu moest ik echt nodig. Ik moest op mijn hurken op de vensterbank gaan zitten en als een wild kind pal het donker in plassen. Het kon mij niets schelen als iemand het zag. Hadden de overburen eindelijk iets om naar te kijken. Het leek of ze allemaal met de lamp uit in hun keuken zaten te staren naar wat er buiten gebeurde. De gloed van hun sigaretten was het enige wat ik zag. Ik propte het ene handje na het andere naar binnen, totdat de chipszak leeg was. Ik zapte. Toen werd ik misselijk. Ik moest doodstil blijven liggen en terugduwen wat mijn keel uit wilde. Jack had de muziek harder gezet en de vrouw lachte gemaakt in de pijnlijke stilte tussen de nummers. Nu rook ik haar geur hier zelfs. De oudewijvengeur. Parfum, menthol en knoflook. En daar gingen ze aan de slag in Jacks slaapkamer aan de andere kant van de muur. Het klonk helemaal niet fijn, het hoofdeinde van het bed beukte tegen de muur, maar ik kon in ieder geval eindelijk mijn kamer uit zonder te worden ontdekt. Ik glipte de wc binnen op het moment dat ik net bijna in mijn broek plaste. Zodra ik klaar was, moest ik gauw weer terug, want Jack was vast en zeker snel. Ik trok het rolgordijn naar beneden en dook in elkaar in het bed. Het tv-beeld sprong heen en weer van een film waarin twee zwijgende mannen met een geweer boven hun hoofd door een moeras waadden en een blauwe studio waar een vrouw het nieuws voorlas in een vreemde taal. Ik miste mijn moeder, ik had heimwee, en Kristian … die miste ik ook. Maar miste hij mij? Kristian had weliswaar gezworen dat hij niet wist dat mijn moeder mij naar Jack zou sturen. Hij had zijn mond niet voorbij gepraat, beweerde hij. Nee, nee, maar als een dode vogel voor hem meer betekende dan zijn eigen zus, dan moest hij het zelf maar weten. Want als Jack aan mij wende, dan bleef ik hier misschien wel. Dat had Kristian eerder moeten bedenken. Dat had hij moeten bedenken in plaats van zich alleen maar druk te maken over die vogel. Hij had de vogel hele dagen zitten voeren in de keuken en nu was hij dood en dat was echt niet alleen mijn schuld. Aan de andere kant van de muur was Jack eindelijk stil. Ik lag met mijn hand tussen mijn benen en mijn gezicht in mijn kussen. In het donker onder het bed zat de pad in zijn pot naar zuurstof te snakken. Het deksel ging bol staan. Het gistte. Morgen zou ik het doen, dat had ik besloten. Als hij morgen nog leefde, dan deed ik het.