Renate van der Zee

Prostitutie

De waarheid achter de Wallen

Pamflet

World Editions

breda 2013

© Renate van der Zee, 2013

Omslagontwerp en -illustratie Multitude

isbn 978 94 6237 033 3

NUR 740

•

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van World Editions BV, Breda, Nederland. Telefoon: 076 523 3500.

Internet: www.worldeditions.org.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013.

Woord vooraf

‘Indien dat werkelijk uwe mening is, zijt ge zedelijk verplicht uw dochters voor dit doel beschikbaar te stellen.’ Met die onsterfelijke oneliner zette feministe Aletta Jacobs (1854-1929) een professor op zijn nummer die beweerde dat prostitutie noodzakelijk was ‘opdat de man zijn driften kon uitleven’.

In een tijd dat ‘nette’ vrouwen behoorden te doen alsof ze niet wisten wat prostitutie was, sprak Jacobs zich daar openlijk over uit. Ze beschouwde het als een maatschappelijke misstand en maakte daar geen geheim van.

Als Jacobs nog had geleefd, had ze haar strijd gewoon kunnen voortzetten. Er zijn in Nederland nog steeds veel mensen die, net als die professor, met oneigenlijke argumenten komen aanzetten in het debat rond prostitutie.

De prostitutiewereld is doortrokken van criminaliteit: uitbuiting en geweld zijn er aan de orde van de dag. En toch bestaat er in Nederland een nationale blindheid voor wat prostituees meemaken. Mensenhandel noemt iedereen ‘heel erg’, maar wie het bestaan van prostitutie an sich ter discussie durft te stellen, komt in een debat terecht waar de dooddoeners, vooroordelen en clichés je om de oren vliegen. Het zijn de quasiwijsheden waarmee de problemen van prostituees eeuwenlang zijn gebagatelliseerd. Ik heb het over opmerkingen als: ‘ze kiezen er zelf voor’, ‘het is makkelijk geld verdienen’ of ‘het is het oudste beroep ter wereld’. Opmerkingen die ons geen steek verder helpen in de zoektocht naar oplossingen omdat de werkelijkheid ermee wordt versluierd en zelfs goedgepraat.

Het prostitutiedebat is nu actueler dan ooit. In 2000 is in Nederland prostitutie gelegaliseerd, maar in 2007 werd al duidelijk dat die maatregel weinig opleverde. De positie van prostituees is sinds de legalisering helemaal niet verbeterd, misschien wel verslechterd. De kranten staan bol van alarmerende berichten over mensenhandel – ofwel uitbuiting – in de prostitutie. En de wet die de aanpak van mensenhandel moest verbeteren, is eerder dit jaar gehavend door de Eerste Kamer gekomen en stelt eigenlijk niet veel meer voor.

De grote vraag is: wat nu?

In dit boekje ga ik in op de grootste misvattingen over prostitutie[1] en probeer ik uit te leggen hoe het dan wél zit. De waarheid achter de Wallen is een ‘inconvenient truth’ waarvoor we in Nederland liever onze ogen sluiten. Maar wat daar dagelijks gebeurt, is zo ernstig dat we onze blik niet langer mogen afwenden. Het is hoog tijd voor een eerlijke discussie.

[1] Dit boekje gaat over prostitutie door vrouwen. Er zijn in Nederland ook veel mannen die zich prostitueren en ook in de homoprostitutie heeft uitbuiting plaats. De homoprostitutie is echter een andere wereld met specifieke problemen en valt daarom buiten de reikwijdte van dit boekje.

Chantal

Eigenlijk kan je lichaam het niet aan. Er waren dagen dat ik meer dan twintig klanten had. In het begin, toen ik nog niet wist dat je ze voor de gek kon houden, scheurde ik uit. Maar ik moest doorwerken, ondanks de pijn. Ik had een vaste kamer op een goede plek, en die zijn er niet veel. Als ik stopte, zou ik die kamer verliezen.

Een van de meisjes legde me de trucs uit. Hoe je klanten kunt laten denken dat ze je penetreren. Maar sommige klanten pikten dat niet, die werden kwaad. Ik leerde heel snel wat je in dat soort situaties moet doen. Dat je moet bluffen, een grote bek opzetten. Want als je dit werk doet, mag je nooit laten zien dat je bang bent.

Niet alleen je lichaam gaat eraan kapot, je geest ook. Het feit alleen al dat je achter zo’n raam staat. Dat je voortdurend bekeken wordt. En hoe. Het commentaar dat ze op je hebben, de grappen die ze maken. Ik deed altijd harde muziek aan, zodat ik het niet hoorde.

En dan wat je over de vloer krijgt. Kerels die hebben gedronken of gesnoven, kerels die in je kamer kotsen. De lucht van hun zweetvoeten, hun gehijg boven je hoofd, hun zweet dat op je druppelt. Hun stinkende adem in je gezicht. En de manieren waarop ze altijd weer proberen meer van je gedaan te krijgen.

Ik ben een keer bijna neergestoken. Een klant zou vertrekken, de deur stond open, maar hij liep terug. Het meisje achter het raam naast me schreeuwde: ‘Hij heeft een mes!’ Ik ben gered door een kickbokser die langsliep. Ik heb hem niet bedankt, ik keek wel uit, hij kon een pooier zijn die die vent met dat mes op mijn dak had gestuurd, zodat ik bij hem in het krijt zou komen te staan.

In dit werk kun je nooit ontspannen. Je bent altijd op je hoede. Want je weet nooit wie je binnen krijgt. Je weet niet welke klanten je willen beroven, welke klanten stiekem hun condoom proberen af te doen, welke pooiers het op je gemunt hebben, of je het meisje naast je wel kunt vertrouwen. Daarom hebben veel meiden op de Wallen een bek als een scheermes. Want ze weten waar hun klanten toe in staat zijn en ze weten dat ze ze voor moeten zijn.

Die grote bek is alleen maar buitenkant. Daar vergissen de mensen zich altijd weer in. Ze horen hoe je van je afbijt, ze zien je lachen achter het raam, ze denken: die redt zich wel. Maar ze weten niet wat er achter de schermen gebeurt.

Ik zag meisjes nerveus worden als er niet genoeg klanten kwamen. Ik zag hoe ze alles inleverden wat ze verdienden. Ik hoorde hoe ze door de kamer werden geslagen. En vaak hielden ze ook nog van zo’n man. Dat is natuurlijk geen echte liefde. Maar als je in de greep van een pooier verkeert die je voor het minste of geringste te grazen neemt, voor een enkel woord, een enkele blik, durf je op een gegeven moment zelfs niet eens meer negatief over hem te dénken.

Als je lang genoeg in de prostitutie zit, vertroebelt je blik op de wereld. Je vertrouwt mensen niet meer. Want wat jij voelt is niet belangrijk. Ik stond met blauwe plekken achter het raam, maar er was nooit iemand die er iets over zei. Mensen liepen lachend langs, maar niemand zag me.

Ik begrijp niet wie heeft bedacht dat prostitutie ooit een normaal beroep zou kunnen zijn. Ik ken meisjes die beroofd zijn, aangevallen en half gewurgd. Ik heb meisjes kapot zien gaan aan de drugs. Ik heb gezien hoe vrouwen verstrikt raakten in het leven, omdat ze niets anders kenden en niets anders konden.

Ik ben er nooit helemaal in meegegaan, ik heb altijd geprobeerd er van een afstand naar te blijven kijken. En eigenlijk ben ik er nog goed van afgekomen. Maar het heeft me wel voorgoed veranderd. Als ik met een man praat, schat ik automatisch in wat voor klant hij is. Is dit er een die goed betaalt? Zou-ie moeilijk doen? Ik zie het meteen, want ooit was die intuïtie van levensbelang.

Chantal (35), tien jaar achter het raam

Het is makkelijk geld verdienen

Als het over prostitutie gaat, hoor je regelmatig de opmerking: ‘Het is makkelijk geld verdienen.’ Vaak wordt die gevolgd door een zin als: ‘Je hoeft alleen maar op je rug te liggen.’

Wie de moeite neemt zich te verdiepen in wat prostituees meemaken, komt erachter dat de realiteit heel anders is. Een goed begin zou zijn je simpelweg voor te stellen hoe het is om elke dag seks te moeten hebben met tien, of misschien wel twintig vreemde mannen. En wat dat betekent voor je lichaam en voor je geest.

Bij wat zich afspeelt in peeskamers is de lichamelijke en geestelijke integriteit van de prostituee in het geding. Dat is niet zomaar wat. Veel prostituees vertellen dat ze een ‘knop’ om moeten zetten om het te kunnen doen. Om het vol te kunnen houden, sluiten ze zich tot op zekere hoogte af voor wat er gebeurt. Er zijn prostituees die in de peeskamer een andere persoonlijkheid aannemen om het spel makkelijker te kunnen spelen.

Het voortdurend hebben van seks met vreemden is niet alleen fysiek maar ook psychisch belastend omdat het een aantasting vormt van je meest intieme grenzen. Dat is de voornaamste reden waarom er geen sprake is van makkelijk geld verdienen. Maar er zijn nog talloze andere redenen.

Een daarvan is dat prostituees buitenstaanders zijn. Er wordt op hen neergekeken. Want seks verkopen is maatschappelijk niet geaccepteerd. Daar heeft de legalisering van prostitutie in Nederland niets aan veranderd.

Een prostituee kan op verjaardagsfeestjes geen anekdotes vertellen over haar ervaringen. Als haar familie of vrienden erachter komen waarmee ze haar geld verdient, loopt ze het risico buitengesloten of bekritiseerd te worden. Als het bekend wordt in haar omgeving, kan dat gevolgen hebben voor de rest van haar leven. Er wordt over haar gepraat, haar kinderen lijden eronder, haar carrièrekansen zijn verkleind.

Daarom houden de meeste prostituees geheim wat ze doen. En door die geheimhouding raken ze in mindere of meerdere mate geïsoleerd, want een sociaal netwerk opbouwen wordt er moeilijker door. Met vrienden tegenover wie je niet eerlijk bent over wat je doet, is het lastig een diepgaande band op te bouwen.

Veel prostituees leiden een dubbelleven en verkeren altijd in de angst dat iemand ontdekt dat ze helemaal niet in die nagelstudio of dat restaurant werken, maar achter een raam zitten. Het leiden van een dubbelleven en het isolement ervaren ze als een grote last.

Uit een Nederlands onderzoek (1989) naar het welzijn van prostituees bleek dat maar 7 procent van de ondervraagde vrouwen een open sociaal netwerk had met vrienden en familie die wisten wat ze deden.[2] De helft van de ondervraagde vrouwen vertelde hun familie helemaal niets over hoe ze hun geld verdienden, ook hun huisartsen wisten vaak niet wat ze deden. Zelfs bij het bezoek aan een gynaecoloog zwegen ze.[3]

Mensen die hun ervaringen om de een of andere reden niet met anderen kunnen delen, hebben vaak de neiging hun problemen te ontkennen of goed te praten. Dit geldt ook voor prostituees. De schijn ophouden, doen alsof er niets aan de hand is, lijkt typerend voor de hele gang van zaken in de seksindustrie. Prostitutie zelf vereist al dat de vrouw goed kan doen alsof. Een hoerenloper wil immers geloven dat de prostituee het ook heerlijk vindt. Zij verkoopt hem die illusie. De uitdrukking is niet voor niets ‘de hoer spelen’.

Veel prostituees vinden het toneel spelen tegenover hoerenlopers psychisch belastend, zo blijkt uit een Nederlands onderzoek uit 2000. De geïnterviewde vrouwen zeggen daarover: ‘Je moet ze toch het gevoel geven dat ze heel wat zijn. De zuiver technische handelingen zijn tot daaraantoe. Het spel, het feit dat ze dingen over je willen weten, dat is zwaar’ en: ‘Het is geestdodend werk. Je kunt nooit iets van jezelf in dit werk kwijt, omdat je dan jezelf direct laat raken.’[4]

Voor problemen aan de orde stellen is in de prostitutiewereld niet veel ruimte. De grote ongeschreven wet is: je moet de dingen nemen zoals ze zijn. Vaak is een prostituee niet eens in de positie om iets te zeggen van zaken die haar niet bevallen. Ze zal ook niet snel aankloppen bij hulpinstanties. Ze is bang haar anonimiteit te verliezen, bang om niet serieus genomen te worden, want ze weet dat de kans groot is dat ze te horen krijgt dat ze ‘dat werk’ dan maar niet moet doen. En dus is haar houding er een van: ik red mezelf wel. Die zelfredzaamheid getuigt van kracht, maar ook van een pijnlijk isolement.

Sociale uitstoting werkt diep door in een mensenleven. Volgens de Amerikaanse psycholoog Irwin Katz roepen gestigmatiseerde mensen ambivalentie en zelfs agressie op.[5] Ze worden onderschat en krijgen minder kansen. Vaak geloven prostituees zelf ook dat ze minder waard zijn en worstelen ze met een laag zelfbeeld. Ze schamen zich voor de positie waarin ze verkeren of kampen met schuldgevoelens tegenover hun familie.

Prostituees lopen bovendien meer risico geweld mee te maken dan andere vrouwen. Want met een ‘onfatsoenlijke’ vrouw mag je doen wat je wilt. Zij is minder waard dan een ‘nette’ vrouw. Ze vraagt erom.

Uit Nederlands onderzoek (1994) blijkt dat 60 procent van de prostituees het slachtoffer is geweest van geweld van onbekenden, vaak hoerenlopers.[6] Het geweld waarmee die vrouwen te maken krijgen, varieert van klappen krijgen tot in elkaar geslagen worden, van bestolen worden tot neergestoken of zelfs beschoten worden. Prostitutiemoorden zijn een bekend fenomeen in de criminologie. De afgelopen dertig jaar zijn in Nederland 127 prostituees vermoord: dat is meer dan vier per jaar gemiddeld. Van deze moorden zijn er 85 onopgelost gebleven.[7]

De Canadese onderzoeksjournalist Victor Malarek somt in zijn boek The Johns: Sex for Sale and the Men Who Buy It (2009) een reeks veiligheidstips op die aan prostituees in Australische bordelen worden gegeven. ‘Bedenk altijd een vluchtroute voor je aan het werk gaat!’, ‘Draag geen kettingen of bijous waarmee je gewurgd kunt worden’, ‘Verzeker je ervan dat je werkplaats een alarmsysteem heeft in alle kamers, met knoppen die bereikbaar zijn’, ‘Ontspan niet als het werk gedaan is – dat kan juist het moment zijn waarop hij je aanvalt. Ontspan nadat hij vertrokken is!’[8] Die paar tips vertellen een heel verhaal over de sfeer waarin prostitutie zich kan afspelen.

Bijna de helft van de prostituees heeft een wapen bij zich en dat varieert van een bus haarlak tot een pistool. Veel vrouwen hanteren de regel dat ze nooit onderliggen en altijd hun handen vrijhouden, zodat ze zich kunnen verdedigen, mocht de man in kwestie gewelddadig worden.[9]

De meeste risico’s lopen jonge vrouwen, vrouwen die niet in Nederland geboren zijn en vrouwen die uit nijpend geldgebrek prostituee zijn geworden.[10] Want jonge vrouwen missen de ervaring om gevaar aan te zien komen, buitenlandse vrouwen kunnen vaak niet terugvallen op een netwerk en wie het geld hard nodig heeft, kan het zich niet permitteren lastige hoerenlopers af te wijzen en staat zwakker als die bijvoorbeeld onveilige seks willen.

Ongeveer 70 procent van de prostituees in Nederland komt uit het buitenland, vaak uit straatarme landen zoals Hongarije en Roemenië[11], en voldoet aan alle drie deze eisen: ze zijn jong – meer dan een kwart van de prostituees op de Wallen is tussen de 18 en 21 jaar oud[12] – ze zijn niet in Nederland geboren en ze hebben het geld hard nodig. Dit geeft te denken over de risico’s die zij lopen.

Ook zijn prostituees onevenredig vaak het slachtoffer van seksueel geweld.[13] Maar als een prostituee wordt verkracht, dan wordt dat meestal gezien als ‘minder erg’. Ze is toch gewend met onbekende mannen naar bed te gaan? Een vrouw die zo overduidelijk geen grenzen stelt, vraagt die er eigenlijk niet een beetje om?

Uit een onderzoek onder hoerenlopers in Schotland (2008) bleek dat 12 procent van de mannen vond dat het niet mogelijk is om een prostituee te verkrachten. 10 procent zei dat het concept van verkrachting simpelweg niet van toepassing is als het gaat om een prostituee. En bijna eenvierde was van mening dat een hoerenloper het recht heeft te doen wat hij wil met de prostituee aangezien hij ervoor heeft betaald.[14]

Opmerkelijk is dat Noorse onderzoekers die in 2012 een studie deden naar geweld tegen prostituees de vrouwen niet alleen vroegen of ze weleens waren verkracht maar ook of ze weleens tot seksuele handelingen waren gedwongen die niet waren afgesproken. De tweede situatie is natuurlijk ook een verkrachting, maar de onderzoekers stelden die vraag bewust. Lang niet alle prostituees vonden namelijk dat ze waren verkracht als een hoerenloper hen tot handelingen dwong waar ze niet mee hadden ingestemd.[15] Dit zegt iets over de mate waarin seksueel geweld in de prostitutiewereld is genormaliseerd.

Agressieve hoerenlopers legitimeren hun gedrag met het argument dat prostituees vrouwen zijn die het verdienen, want als ze zouden deugen, zouden ze toch op een andere manier hun geld verdienen? Ze weten bovendien dat de kans klein is dat hun gedrag consequenties voor hen heeft. Prostituees doen niet snel aangifte uit angst hun anonimiteit te verliezen en bij seksueel geweld is die drempel nog hoger. Want wie gaat hen serieus nemen?

Prostituees maken meer geweld mee dan de gemiddelde vrouw, maar het geweld komt niet alleen van de kant van hoerenlopers. Ook de relatie met de pooier is vaak gewelddadig. Geweld door hoerenlopers is incidenteel, maar geweld door pooiers structureel, soms dagelijks.

Pooiers vormen nog steeds een belangrijke factor in de prostitutiewereld. Volgens de criminoloog Frank Bovenkerk leeft de overgrote meerderheid van de prostituees op de Wallen met mannen die op de een of andere manier van hen profiteren.[16] Toen hij veldwerk deed in Amsterdam verzekerden de vrouwen hem dat ‘werkelijk geen enkele’ prostituee helemaal zonder man opereerde. Wie dat probeerde, maakte namelijk geen schijn van kans tegen de kerels die zich voortdurend opdrongen als ‘beschermers’.

Want als een raamprostituee geen ‘vriend’ heeft, wordt ze lastiggevallen door mannen die willen dat ze geld voor hen gaat verdienen. Intimiderende methodes om ervoor te zorgen dat ze dat ook daadwerkelijk gaat doen, zijn soms verrassend simpel. De pooier gaat bijvoorbeeld voor haar deur staan, zodat er geen hoerenlopers naar binnen kunnen.

Tussen die pooiers zitten agressieve criminelen, maar ze hanteren lang niet allemaal honkbalknuppels zoals de Turkse mensenhandelaar Saban Baran en zijn gewelddadige bende. Soms houden ze de vrouw in hun greep met psychologisch geweld: chantage, bedreiging, intimidatie of emotionele druk. Prostituees zijn vaak zowel zakelijk als emotioneel van hun pooier afhankelijk.

Er wordt de laatste jaren bovendien een verschuiving gesignaleerd van ‘ouderwetse’ pooiers die hun vrouwen uitbuitten maar ook beschermden, naar een harder slag pooiers dat alleen uit is op zo veel mogelijk geld maken en de vrouwen verder aan hun lot overlaat.[17]

En dan is er nog de fysieke tol die het leven als prostituee eist. Het lichaam van een vrouw is niet gebouwd op het voortdurend hebben van seks; dat alleen al kan allerlei lichamelijke problemen tot gevolg hebben. Veel prostituees hebben last van buikpijn, van ontstoken eileiders en blaasontstekingen, van rugklachten vanwege slechte stoelen en bedden of van huidklachten vanwege overmatig douchen.

Raamprostituees staan soms urenlang achter het raam op extreem hoge hakken in kleine, benauwde ruimtes, waarvoor ze een hoge huur moeten betalen, zodat er altijd de spanning is of ze die huur wel bij elkaar kunnen krijgen. Clubprostituees worden regelmatig onder druk gezet mee te drinken met de klanten of drugs met hen te gebruiken.

Deze vrouwen krijgen allemaal te maken met hoerenlopers die dronken of high zijn, die zich niet hebben gewassen, die hardhandig zijn of seks zonder condoom willen. Soms eisen pooiers of exploitanten van de vrouwen dat ze orale seks zonder condoom uitvoeren of helemaal geen condoom gebruiken, met alle risico’s op soa’s van dien. Sociaal geneeskundige Jan-Willem Koten noemt in een referaat uit 2012 als gezondheidsrisico’s: rsi-klachten, rug- en gewrichtsklachten, vaginale letsels en pijnklachten, latexallergie en mondaandoeningen zoals orale gonorroe en kaakproblemen.[18]

Prostituees hebben niet alleen meer lichamelijke maar ook meer emotionele en psychosociale problemen dan de gemiddelde Nederlandse vrouw.[19] Koten noemt burn-out, chronische stressverschijnselen, posttraumatische stress-stoornis en depressie als ‘beroepsziekten’. Waarbij hij aantekent dat veel prostituees om uiteenlopende redenen (zoals misbruik als kind) vaak al psychische en lichamelijke klachten hebben voordat ze beginnen en dat door prostitutie de klachten worden versterkt, terwijl de zorgmogelijkheden beperkt zijn.[20]

De psychologe Ine Vanwesenbeeck deed uitgebreid onderzoek naar het welzijn van Nederlandse prostituees en constateerde dat ze vaak kampen met hoofdpijn, eetproblemen, slapeloosheid en hyperventilatie. Ook gespannenheid, zenuwachtigheid, depressiviteit, agressiviteit, wantrouwen, schuld en angst komen veel voor. De geïnterviewde vrouwen vertelden over problemen op sociaal gebied vanwege hun dubbelleven of hun isolement. Het aantal vrouwen dat zei ooit met zelfmoordgedachten te hebben gespeeld, was ‘schokkend’ hoog.[21] Meer dan een kwart van de vrouwen dronk veel tot zeer veel en bijna de helft gebruikte softdrugs. 41 procent gebruikte kalmeringsmiddelen.[22]

Van onbezorgd en makkelijk geld verdienen in de prostitutie is dus absoluut geen sprake. Er zijn zelfs onderzoekers die stellen dat prostitutie per definitie een trauma veroorzaakt bij de vrouw, ongeacht uit welke cultuur ze komt.

Die zware omstandigheden zouden misschien nog te rechtvaardigen zijn als de verdiensten zo goed waren als het vooroordeel wil. Maar hoe zit het nu werkelijk met de verdiensten van een prostituee? Valt er inderdaad zo veel te verdienen?

De gemiddelde prijs voor – laten we maar de termen gebruiken die in de prostitutie worden gehanteerd – neuken is 25 euro, voor pijpen eveneens 25 euro en voor beide 50 euro. Er zijn vrouwen die veel meer geld vragen, maar er zijn ook veel vrouwen die onder die prijs zitten. Vooral nu het economisch minder gaat en hoerenlopers zuinig zijn geworden, zijn vrouwen geneigd een lager bedrag te vragen. Ook de instroom van vrouwen uit Oost-Europa en Afrika, voor wie 50 euro veel geld is, drukt de prijs. Er zijn vrouwen die voor 20 euro beide diensten verlenen.

Een vrouw in het hogere segment van de escortservice kan veel verdienen: daar worden bedragen gerekend van 300 euro of meer per uur. In het middensegment wordt een prijs van gemiddeld 150 euro per uur gehanteerd.[23] De prostituee houdt daar ongeveer 50 euro aan over.[24]

Prostituees hebben ook veel kosten. Raamexploitanten vragen per dagdeel hoge bedragen voor hun ramen: 100 euro is heel gewoon. Soms betalen vrouwen meer om er zeker van te zijn dat ze hun raam kunnen houden. Voor handdoeken en condooms moeten ze extra betalen. En dan zijn er ook nog de boodschappenjongens, die soms wel 10 euro per boodschap krijgen. Vanwege de hoogte van de raamhuur moeten raamprostituees eerst drie tot vier mannen ontvangen voordat ze hun huur kunnen betalen. Als dat niet lukt, leveren ze erop in. Veel raamprostituees hebben financiële problemen.[25]

De vrouwen in clubs moeten meestal de helft afdragen aan de exploitant en ook in de escort moeten vrouwen een hoog percentage afdragen. Daarnaast zijn er de advertentiekosten en de kosten voor hun vervoer: voor hun veiligheid maken ze vaak gebruik van een chauffeur.

En dan is er nog de familie thuis. Veel prostituees sturen geld naar hun familie in het thuisland. Over Zuid-Amerikaanse prostituees die geen pooier hebben, wordt wel gezegd dat hun familie eigenlijk de pooier is, omdat ze onder druk staan hun hele familie te onderhouden met het geld dat ze verdienen.[26]

Ten slotte is er de pooier die komt incasseren. Soms is dat de helft, soms mag de vrouw een zakcentje houden, maar er zijn ook prostituees die al hun verdiende geld moeten inleveren bij hun pooier. Vaak onder het mom dat ze een schuld bij hem zouden hebben uitstaan.

Bestuurskundige Hendrik Wagenaar, die een vergelijkend onderzoek deed naar de prostitutiesector in Nederland, Oostenrijk, Zweden en Nieuw-Zeeland, concludeert dat het grootste deel van zijn respondenten een gemiddeld inkomen van 8 euro per uur of minder haalt.[27] 8 euro, dat is minder dan het minimumloon van een 22-jarige.

De overweldigende meerderheid van de prostituees in de wereld is arm en blijft arm. Kijk maar naar de dames Fokkens, de hoofdpersonen van de documentaire Ouwehoeren (2011). Ze hadden hun hele leven gepeesd, maar uiteindelijk kropen ze op hun oude dag nog achter de ramen omdat ze niets hadden overgehouden. In de prostitutie valt veel, heel veel geld te verdienen, maar het zijn niet de prostituees die er rijk van worden.

Maar ondanks talloze wetenschappelijke onderzoeken[28] die aantonen dat een bestaan als prostituee meestal zwaar is, dat de vrouwen er vaak weinig en soms helemaal niets aan overhouden en dat ze alarmerend vaak het slachtoffer zijn van fysiek en seksueel geweld, zijn er nog steeds mensen die beweren dat het makkelijk geld verdienen is.

Het lijkt wel alsof er altijd iets goedgepraat moet worden als het om prostitutie gaat. In de negentiende eeuw deed men dat omdat men geloofde dat mannen ziek zouden worden als ze niet regelmatig seks hadden. Omdat ze van masturbatie doof zouden worden, moest er wel een ‘noodzakelijk kwaad’ als prostitutie bestaan. Vrouwen uit de lagere klassen, sowieso al minder waard dan hooggeboren vrouwen, mochten daarvoor opgeofferd worden.

Iets van dat negentiende-eeuwse denken is klaarblijkelijk blijven hangen. Het lijkt alsof Nederlanders diep in hun hart nog steeds vinden dat mannen recht hebben op seksuele bevrediging en dat een ‘lager’ soort vrouwen daarvoor mag worden opgeofferd.

Anderzijds is er de erfenis van de seksuele revolutie. Er is de angst om voor preuts te worden uitgemaakt als men geen ‘vrijheid blijheid’ roept wanneer het over prostitutie gaat. Maar als het in de prostitutiewereld over vrijheid en blijheid gaat, dan is dat de vrijheid van de pooier om vrouwen uit te buiten en de blijheid van de hoerenloper dat hij voor 20 euro een achttienjarig Roemeens meisje bereid heeft gevonden om hem oraal te bevredigen zonder condoom.

Wie volhoudt dat het voor deze vrouwen makkelijk geld verdienen is, kiest zelf voor de makkelijkste weg. In de prostitutiewereld wordt de leugen verkocht dat ‘zij het ook lekker vindt’. Dat zij het heerlijk vindt al die mannen te ontvangen. De meest comfortabele houding ten aanzien van het hele prostitutiedebat is die leugen te geloven.

[2] Vanwesenbeeck, I., S. Altink en M. Groen, Hoe (ex)prostituées zichzelf redden. Een onderzoek naar (de afwezigheid van) hulpvragen (1989), p. 195.

[3] Idem, p. 219.

[4] Venicz, L. en I. Vanwesenbeeck, Er gaat iets veranderen in de prostitutie … De sociale positie en het psychosociaal welzijn van prostituees in prostitutiebedrijven voorafgaand aan de opheffing van het bordeelverbod (2000), p. 52.

[5] Katz, I., Stigma. A Social-psychological Analysis (1981).

[6] Vanwesenbeeck, I., Prostitutes’ Well-being and Risk (1994), p. 91.

[7] Vermaat, A., Coldcaseteam richt zich op prostituees, in: Trouw, 23 mei 2013.

[8] Malarek, V., The Johns. Sex for Sale and the Men Who Buy It (2009), pp. 209-211.

[9] Venicz, pp. 46, 47.

[10] Vanwesenbeeck, I., Prostitutes’ Well-being and Risk (1994), p. 153.

[11] Zaitch, D., en R. Staring, ‘The Flesh is Weak, the Spirit Even Weaker’. Clients and Trafficked Women in The Netherlands, in: Prostitution and Human Trafficking. Focus in Clients (2009), p. 75.

[12] Wijk, A. van, e.a., Kwetsbaar beroep. Een onderzoek naar de prostitutiebranche in Amsterdam (2010), p. 43.

[13] Vanwesenbeeck, I., Prostitutes’ Well-being and Risk (1994), p. 91.

[14] Macleod, J., e.a., Challenging Men’s Demand for Prostitution in Scotland. A Research Report Based on Interviews with 110 Men Who Bought Women in Prostitution (2008), p. 14.

[15] Björndahl, U. en B. Norli, Fair Game. A Survey of the Violence Experienced By Women Working as Prostitutes (2008), p. 20.

[16] Bovenkerk, F., e.a., ‘Loverboys’ of modern pooierschap in Amsterdam (2004), p. 67.

[17] Venicz, p. 46.

[18] Koten, J.W., Bedrijfsgeneeskundige zorg in de seksindustrie verwaarloosd, in: Tijdschrift voor bedrijfs- en verzekeringsgeneeskunde, nr. 1, 2013, p. 39.

[19] Vanwesenbeeck, I., S. Altink en M. Groen, Hoe (ex)prostituées zichzelf redden. Een onderzoek naar (de afwezigheid van) hulpvragen (1989), p. 82.

[20] Koten, p. 39.

[21] Vanwesenbeeck, I., S. Altink en M. Groen, Hoe (ex)prostituées zichzelf redden. Een onderzoek naar (de afwezigheid van) hulpvragen (1989), p. 82.

[22] Idem, p. 39.

[23] Wijk, p. 94.

[24] Idem, p. 107.

[25] Idem, p. 48.

[26] Idem, p. 48.

[27] Roessingh, M., ‘Sekswerker is niet altijd slachtoffer’, in: Trouw, 12 maart 2013.

[28] Zie voor de Nederlandse situatie bijvoorbeeld de onderzoeken van Ine Vanwesenbeeck.