Steinunn Sigurðardóttir

De goede minnaar

Vertaald uit het IJslands door Marcel Otten

World Editions

breda 2014

Deze vertaling is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van Bókmenntasjoður/het IJslands Literatuurfonds te Reykjavik, IJsland

•

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

•

Oorspronkelijke titel Góði elskhuginn, verschenen bij Bjartur, Reykjavik 2009

Oorspronkelijke tekst © Steinunn Sigurðardóttir, 2009

Nederlandse vertaling © Marcel Otten en World Editions bv, Breda 2014

Omslagontwerp Multitude

Omslagillustratie © Getty Images/Bridgeman Art Library

ISBN 978 94 6237 0456

nur 302

•

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van World Editions BV, Breda, Nederland. Telefoon: 076 523 3500.

Internet: www.worldeditions.org.

•

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

Een toerist

Geen droom. Lichtgroene heuvels vulden de horizon in de volle lengte – opstijgend uit de bodem van de zee, stond er in het boek. Een uur lopen van het strand dat Lotta voor hem had uitgezocht: geel zandstrand, niet druk bezocht, mag afgelegen zijn. En het was heel erg afgelegen, eerder verlaten dan niet druk bezocht, en meer dan geel: verguld.

De toerist ging zitten en keek naar de duizend herrezen heuvels onder de zich opstapelende wolken als een mene tekel uit een bijbels verhaal. Hij trok zijn korte broek uit toen het bij stralend weer begon te stortregenen, viel kletsnat in slaap en werd droog wakker – bekeek zichzelf verwonderd, helemaal naakt op de voormalige bodem van de zee. Hij was wakker geworden door de roep van een koekoek die bij zijn tenen was neergestreken en nu plechtig zweeg, als een boodschapper wachtend op een teken dat men hem te woord zou staan.

De zon was verdwenen toen hij weer op het strand kwam. Hij ging in een kom zitten, begroef zijn tenen in de gouden zandstroom en vergat alles om zich heen terwijl hij naar de zee keek, die door de afwezigheid van het zonlicht de kleur van de hemel had aangenomen. Lange tijd was er niemand te zien, tot een man langs de vloedlijn kwam aangefietst. Dat zou hij morgen ook doen, een fiets huren en dertig kilometer fietsen, tweemaal heen en terug op de lange spiegel tussen hemel en zee.

Kort na twaalven ging hij naar de plek waar het strand ophield, at in een bamboehut een vuurrode vis en dronk witte wijn uit het Loiredal. Dat iets uit het Loiredal hier was aanbeland! De zon kwam weer terug en stortte zich uit alle macht op het pikzwarte rotseiland aan de overkant van de smalle zeestraat. Op de terugweg bekeek hij geamuseerd de hopen steentjes die strepen schaduw op het zand wierpen.

De rest van de dag wilde hij afwisselend zwemmen en in het zand liggen en het niet laten afhangen van wat de zon en de wolken van plan waren. Tegen de avond zou hij op het balkon gaan zitten en kijken naar de doffe glans van de maan die dwars over de zee zou glijden. Hij zou niet van zijn plek gaan en op het balkon zijn avondeten nuttigen. En zich door het geruis van de zee laten indommelen. Veel later.

De eerste keer dat hij naar een zandstrand in een ver land ging, dacht hij bij zichzelf: ik ben alleen. Dat was verleden tijd. Maar achter elk uur dat hij bestond, alleen met zichzelf, vooral op het strand, lagen uren met muziek en gekus, tijdens voorbije winters, lentes en hoogzomers, en hoewel ze lang en voorgoed waren verstreken, kregen nieuwe uren daar hun begin en bestaansrecht.

Wat in het verschiet lag was niet iets om naar uit te kijken en zo gezien leefde hij in het heden, en datgene wat toekomst heette raakte hem niet. Hij had geen haast, was niet ongeduldig – alles wat hij nodig had was binnen handbereik en in het hier en nu. Men zei dat het prettig was om in zijn buurt te zijn, vooral zijn geliefdes zeiden dat, en dat kwam omdat hij geen bepaald doel nastreefde. Dientengevolge was het niet zijn gewoonte zijn reisplannen te veranderen, laat staan zonder enige aanleiding.

Daarom reageerde Lotta tegen haar gewoonte in met het stellen van een directe vraag toen hij haar in de schemering vanaf het strand opbelde en zei dat hij met de eerste de beste gelegenheid naar Reykjavik wilde. Ze vroeg: ‘Wat is er gebeurd?’

#

Er hing een ontzettende koude in en boven de stad, op een februariochtend tegen de tijd van opstaan, en het koudst van alles was de zee rond het hardbevroren eilandje met hier en daar een lichtje op het pikzwarte strand. Een zo’n afstotende blauwzwarte zee dat de toerist op de oever meevoelde met de vissen die erin moeten leven en niet kon begrijpen hoe een schepsel zich in die diepten warm kon houden, ook al was zijn bloed koud. De toerist wist dat een warmbloedig mens de zee voor zijn woonplaats maar kort zou overleven. Degenen die bijna waren verdronken wilden niet gered worden, want de verdrinkingsdood was aangenaam.

Een vloot ijskoude auto’s stond berijpt in de stad te wachten op kinderen en volwassenen die zich in de gangen van alle stadsdelen hadden verzameld en zich warm inpakten voor de korte afstand naar buiten naar de auto. Winterschoenen in allerlei maten stonden op het punt aan de voeten van de rechtmatige eigenaar te belanden, sommige op de groei, andere te klein zodat ze de fragiele tenen beknelden waardoor die in het ergste geval permanent krom zouden gaan staan.

Minderverdieners, samen met studenten, immigranten en excentriekelingen, verzamelden zich bij abri’s, in alle opzichten onfortuinlijke mensen op het feit na dat daar in het oosten iets werd geboren wat in de literatuur ‘het morgenrood’ wordt genoemd, maar hier in het eenheidsgrauw slechts een streep lichter grauw was. Deze mensen hadden het koud, ongeacht hoe warm ze waren ingepakt en sommigen waren niet eens goed genoeg op de kou gekleed, en het kind was er nog erger aan toe dan degene die zijn hand vasthield.

In de zwembaden bevonden zich op die winterochtend onnatuurlijk magere, pezige en verschrompelde mensen van boven de zestig, mensen die zonder met de ogen te knipperen blootsvoets over de bevroren tegels aan de rand van het zwembad stapten, buitensporig kerngezonde mensen die keelpijn noch een hartstilstand konden krijgen, maar die de gemeenschap en zichzelf op hoge kosten joegen doordat ze minstens negentig werden en sommigen zelfs ouder.

Boven deze mensen en boven de koude in de stad en op zee hing op deze vroege ochtend een stralende vollemaan, als een aan de elementen overgeleverde nakomeling van de zon, en hij gaf valse beloftes van warmte die hij nooit kon uitstralen, niet over deze stad, niet over deze zee, nergens.

De toerist keek de taxi na en bleef nog een tijdje buiten voor zijn logies in de sterrenheldere windstilte staan. Het rode houten huis schuin aan de overkant was als een van de weinige woningen in de Skuggawijk van vroeger tijden overgebleven. De andere waren óf de weg van al het aardse gegaan óf ze waren toegebouwd, net zoals zijn hoekhuis, dat was gehuld in het onzichtbare zwijgen achter een massa hoogbouw.

Hij spitste zijn oren, alsof de muziek uit het huis zou opleven als hij alleen maar luisterde: Jussi Björling die de vrouw bezong van wie hij hield en waar hij niets aan kon doen, Astamama en de acteur met de basstem die de wals uit Der Rosenkavalier zongen en er uit volle borst tegenaan gingen: Ohne mich, ohne mich, jeder Tag dir zu lang … Mit mir, mit mir keine Nacht dir zu lang …

Een rij scherpe ijspegels hing dreigend boven de voordeur van het rode huis. De toerist was altijd bang geweest voor ijspegels. Mensen waren gestorven omdat ze een ijspegel op hun hoofd hadden gekregen. Later kwam hij erachter dat het een perfect moordwapen was. Het smolt.

Hij was net van plan verder te gaan toen de voordeur van het rode huis openging en een jongeman met bronskleurig haar de trap af snelde. Zodra de voordeur dichtknalde viel er een ijspegel omlaag, die versplinterde in het portiek. De jongeman, die bijna was geraakt, keek niet eens om toen de knal was te horen en rende richting zee.

De toerist liet de lift links liggen en snelde als een zalm op de thuisweg rechtstreeks de trap op. Puffend en hijgend deed hij de deur van de zolderetage open en bleef in de deuropening als aan de grond genageld staan toen het uitzicht op het tankstation, de zwarte zee en de ijzergrauwe berg Esja onder de laagstaande maan zich aan zijn ogen ontvouwde.

Hij zonk neer in een witleren fauteuil bij het raam. Zijn hart had veel tijd nodig om het ritme terug te vinden terwijl hij naar het uitzicht keek, achter de schaduw van de kus op het gezicht van het meisje op de avond dat het heden gestalte kreeg en in een toekomst veranderde.

Dat was exact in februari geweest. Een hele maand en nog langer was hij in de nabijheid van het meisje geweest, dat nu eens betoverend en dan weer schalks glimlachte. Na al die jaren kon hij het nog zo voor de geest halen: de betoverende glimlach die langzaam oploste en nog wat sporen in het gezicht achterliet lang nadat hij verdwenen was, en de schalkse glimlach die zo snel kwam en ging dat je er als de kippen bij moest zijn om hem te zien.

Het was op een avond na de bioscoop, terwijl een noodweer woedde. Ze trotseerden op de Skulastraat de storm en de bruisende branding, namen bij het tankstation een hotdog en een cola en zij ging met hem mee naar huis en na een kus zei ze iets wat op ‘Ja’ leek. Nu strekte het stadsdeel waar ooit de toekomst was begonnen zich in het maanlicht als een fata morgana voor hem uit.

Toen hij eindelijk zichzelf bij elkaar had geraapt, stijf tot aan zijn grote teen, bleek dat de deur achter hem nog open was en zijn koffer nog op de gang stond. Sporen van een gedrag dat niet bij hem hoorde. Hij corrigeerde het verwonderd, om niet te zeggen met afschuw.

De woning was zoals ze moest zijn. Gestileerd en ruim. Een hoog plafond, witte wanden en een donker parket. Weinig meubels, maar wel chic. Een espressomachine zoals hij hem zelf uitgekozen zou hebben. Geen storende prullaria. Maar één ding ontbrak. Rozen. Dat was een minpunt. De woning was zo duur dat aan alle vereisten tot in alle details tegemoet moest worden gekomen. De rozen waren in feite de hoofdzaak. Het liefst wilde hij Lotta bellen om dat in orde te maken, maar in Amerika was het natuurlijk nacht.

De koelkast was ruim voorzien. Een uitgehongerd mens kon kiezen uit IJslandse kwark met slagroom, gerookt lamsvlees en roggebrood volgens grootmoeders recept. Te vermoeid om toe te tasten gulpte hij het IJslandse kraanwater naar binnen en liet zich dwars op de donkerblauwe kasjmieren sprei van het twee meter brede bed vallen.

Toen hij na een lange verwarde droom met melodieën van Nino Rota weer bij zinnen kwam, was hij ontzettend geïrriteerd over zichzelf en zijn planning. Hij had met zijn eigen grondregels gebroken: naar IJsland reizen zonder zijn zuster Frida en nichtje Asta ervan in kennis te stellen. Hij was slecht voorbereid op deze ijskoude stad en zou gedwongen zijn warme kleding te kopen als hij naar het kerkhof wilde gaan om rozen op het graf van Astamama te leggen.

De toerist verkeerde in een toestand dat hij zichzelf moest dwingen zijn koffer open te maken en broeken en colbert op te hangen, zijn zwarte pyjama uit te pakken en deze op het bed te leggen. Hij was in zijn korte broek en T-shirt in slaap gevallen, iets wat hij voor zover hij kon nagaan nooit eerder had gedaan, fanatieke pyjamadrager als hij was.

Ondanks zijn knagende honger stond zijn hoofd niet naar de IJslandse delicatessen; hij had zin in een hotdog en een cola bij het pompstation. Een absurd idee, maar hij maakte zich klaar om het uit te voeren, trok twee onderbroeken aan, twee paar sokken, een shirt met korte mouwen en een vliesdunne trui.

Toen hij buitenkwam en in de richting van het oude ijspegelhuis keek, was hij erop bedacht verdachte figuren te zien rondsluipen, maar in de februariduisternis was niemand onderweg, afgezien van een zwerver die als een verdwaalde in de mist ‘Ho!’ riep.

De toerist kwam in de problemen bij het bestellen van de hotdog, want intussen kon je allerlei soorten hotdogs krijgen, met gebakken spek, gegrild, met aardappel- of met garnalensalade. Hij hield zich aan de hotdog van vroeger, met alles erop en eraan behalve rauwkost, en een cola in een flesje. Het smaakte precies zoals in de dagen van weleer en hij zag in een waas dat zijn meisje daar kwam om herinneringen van langgeleden op te halen, van een avond met gierend noodweer.

Op zijn weg naar buiten zag hij de rozen. Misschien was dat voor hem beter dan niets, hij die met zijn peperdure appartement was belazerd omdat er geen verse bloemen stonden. De witte rozen zagen er het beste uit, maar ze deden te veel aan een begrafenis denken, dus nam hij de gele.

Een jongeman met bronskleurig haar kwam binnen toen hij betaalde. Degene die in het huis met het perfecte moordwapen woonde en er niet voor op zijn hoede was. Wat had hij bij dit pompstation te zoeken? Een toerist in een jas van Dior bespioneren?

De toerist wilde er zeker van zijn dat niemand hem naar zijn logies volgde. Dus er zat niets anders op dan een taxi te nemen. En hij moest, om zich uit de absurde situatie te wurmen dat hij zich voor een paar huizen liet vervoeren, een verklaring paraat hebben. Een gebrekkig been veinzen?

De man achter de kassa verstond geen IJslands en bestelde de taxi in het Engels. Dat was geheel in de stijl van het nieuwe Reykjavik. Met alles werd groots uitgepakt: buitensporige verkeerskruisingen, reusachtige nieuwbouw die zijn schaduwpoten over de oude houten huizen legde. Alsof het datgene wat ooit was, het verleden en het kleinschalige, wilde bedekken. Zelfs de taal was te klein geworden.

De toerist bekeek de rozen terwijl hij op de taxi wachtte. Eentje stak af tegen de rest: ze had de grootste knop en de sterkste steel. Hij bekeek haar van dichterbij, kaarsrecht en fraai in het blad. Ze was het toonbeeld van schoonheid. Haar zou het privilege ten deel moeten vallen dat hij haar behield en de andere weggooide.

De taxichauffeur zei onnatuurlijk hard en duidelijk ‘Ja’ toen de passagier het adres in Seltjarnes opgaf: ‘Zilverstrand 3.’ Dat afschuwelijke ‘Ja’ klonk als een veroordeling in de oren van de man die de belachelijkste bestemming ter wereld had opgegeven.

Het was niet bij hem opgekomen haar te benaderen. Hij had niet eens het telefoonboek erop nageslagen, opgebeld om haar stem te horen en dan op te hangen. Waarom zou hij zoiets proberen? Ze was voor altijd en eeuwig verloren. Hij begreep dat ten volle toen ze de zinnen zei en naar het koninginnenbrood staarde dat hij voor haar had gebakken. Het was een fait accompli en hij stond snel van tafel op zodat zij haar eigen weg kon gaan.

Meteen toen hij haar voetstappen buiten op straat niet meer hoorde, wist hij dat het leven van nu af aan slechts een lege herinnering was. Hij zou iemand worden die van de toekomst niets te verwachten had. Een man zonder toekomst, dat lot was hem deelachtig geworden, en hij bleef naar het stilleven op de keukentafel staren met het zondagse serviesgoed en het half opgegeten koninginnenbrood.

Toen de taxi bij nummer 3 stopte zei hij: ‘Ach, het was toch het huis ernaast.’ En hij betaalde en stapte uit. De enige echte roos nam hij mee en de rest van de bos liet hij op de achterbank liggen. De perfecte plek om ze kwijt te zijn. De volgende passagier zou ze meenemen, of de taxichauffeur zelf.

De windstilte op Seltjarnes was volkomen en de hemel boven Zilverstrand was onbewolkt. De maan en de sterren bekenden kleur, zowel boven als op de donkere zee, het trottoir was berijpt en daar stond hij zonder handschoenen met een roos in zijn hand – alsof hij die aan iemand wilde geven.

Hij wachtte tot de taxi uit zijn blikveld was verdwenen voordat hij de paar stappen naar haar huis zette. Een woning van twee verdiepingen in de stijl van de Nieuwe Zakelijkheid, zo streng dat hij het huis ‘het klooster’ had genoemd en daarmee had hij zich bij zijn geliefde populair gemaakt. De originele bewoners van het huis, haar ouders, waren daarentegen niet helemaal op het karakter ervan afgestemd en gebloemde gordijnen en gebeeldhouwde grenen meubels hadden hun weg naar het huis gevonden. Deze aberraties waren nu verdwenen. Gordijnen zoals de architect ze zelf zou hebben uitgekozen (misschien hád hij het wel gedaan), een sofa en een staande lamp die als beton in de vloer leek te zijn gestort. Een schilderij dat aan de muur leek vastgespijkerd. Hij gokte erop dat het van Svavar Gudnason was.

De laatste keer (in zijn vorige leven!) had hij het huis in een schel licht gezien dat zijn verdiensten naar voren bracht en benadrukte, maar nu bleek dat dit een huis was dat heel goed bij de duisternis paste, het was een nachthuis. De duisternis maakte de strenge eenvoud van vorm milder en de tuin, met een verlichte pijnboom hier en kleine heuveltjes daar, vormde een levendig contrast met de vierkante elementen van beton en glas.

Een vrouw in een donkerblauw nachthemd verscheen voor het langwerpige woonkamerraam. De luxaflex ging langzaam omlaag. En de schaduw van de vrouw knipte de lamp uit en verdween.

In één oogopslag was te zien dat ze weinig veranderd was. Dezelfde krachtige, maar toch soepele manier van lopen. Haar haar net zo: kort, een pony, scheiding in het midden (louisebrookskapsel). Ze was niet veel aangekomen, hooguit vijf kilo, en dat stond beter bij haar gezicht met de hoge jukbeenderen en arendsneus. Ze was zelfs knapper dan de piepjonge vrouw die ze ooit was. De man buiten op straat was trots op die nieuwe schoonheid, alsof hij zelf kleur en glans had toegevoegd aan een vrouw die van zichzelf al stralend genoeg was.

Hij wilde wachten tot ze het licht in de slaapkamer aandeed. Hij wist waar de lamp zich bevond; hij was weliswaar slechts eenmaal in het huis geweest, toen ze pas van het Grundarpad naar hier was verhuisd, maar hij kende het van binnen en van buiten. Dat was op een zonnige avond in juli – en het klopte, hij was eenmaal in dit leven in het huis en de tuin geweest, met de vrouw in het blauwe nachthemd. Daar woonde ze toen, in het huis van haar ouders, daar waren ze één avond samen geweest en hadden naar de zee gekeken die er nog steeds lag en niet oneindig was, maar eindigde op het strand voor dit huis, op dezelfde kiezels als toentertijd.

Het licht in de slaapkamer ging aan en hij gooide meteen de roos op het pad naar het huis en liep weg. Marmer! Stijlbreuk. Beslist iets wat de heer des huizes had bedacht. Zijn geliefde had zo’n perfecte smaak dat hij haar ermee geplaagd had, ze had een absolute visie. Nu zou ze, als ze morgenochtend naar buiten keek, blij zijn bij het zien van een bevroren roos, gebeiteld op het marmer.

Hij stak de straat over en ging op de bank in de abri schuin tegenover het huis zitten. Zijn hart was niet sneller gaan kloppen, ofschoon ze voor het raam was verschenen. Hij was over de halve aardkloot gereisd om dit te zien – waarom zou zijn hart dan sneller moeten kloppen?

Het licht in de slaapkamer ging uit, het was helemaal donker in het huis, alleen het buitenlicht was aan en versterkte het sneeuwwitte van de pijnboom die zich over de perceelgrens naar nummer 5 uitstrekte. Nu spreidde de vrouw op nummer 3 het dekbed over zich uit. Ze ging op haar zij liggen, want ze sliep altijd op haar zij, ze vond dat een goede houding en als ze nog steeds zo snel en vast in slaap viel, zou ze misschien al in het rijk der dromen zijn voordat hij de hoek van de straat om was.

De toerist, die overigens helemaal geen haast had, wilde het liefst daar in die abri blijven zitten tot het dag werd, maar de kou dwong hem op te staan. Hij wilde een taxi bellen, maar kon zich het nummer van de taxicentrale niet herinneren en ook niet het nummer van de IJslandse telefonische inlichtingendienst. Hij kon het wel vergeten dat hier, als op het einde van de wereld, toevallig een taxi langs zou komen.

Hij liep in de richting van een betonkolos die misschien een winkelcentrum was. Daar kon hij een telefooncel verwachten met een telefoonboek, of een taxistandplaats. Het laatste stuk rende hij, want zijn onbeschermde oren deden ontzettend pijn. Het was net zoals bij de beklimming van een berg – het doel, de top, was altijd verder weg dan het leek.

Het doel was uiteindelijk Het gele schaap, een café in het winkelcentrum. Onder heftige innerlijke protesten ging hij het café binnen. Ongeacht hoe penibel de situatie was – Het gele schaap! In een dergelijke smakeloosheid zou je niet dood gevonden willen worden! Het zwarte schaap, ja, of De laatste ooi, maar dit! Geel? Sinds wanneer was een schaap geel?

De toerist nam de gebruikelijke wachthouding bij de bar aan, maar dat leverde niets op want de barkeeper was bezig. Hij stond met zijn rug naar de klant en was ergens mee aan het rommelen, maar het was moeilijk te zeggen waarmee.

De toerist moest zijn neus snuiten, hij deed het, niet luid, maar zo luid dat de barkeeper opschrok en zich omdraaide.

‘Goeienavond’, zei de barkeeper.

‘Goeienavond’, zei de toerist en hij stopte zijn zakdoek zorgvuldig in de binnenzak van zijn colbert.

‘Het spijt me dat ik u niet zag’, zei de barkeeper eerbiedig. Eindelijk een serieuze klant die wist hoe je met een zakdoek om moest gaan.

‘Al goed’, zei de toerist, die zich afvroeg sinds wanneer je iemand met je nek kon zien.

‘Wat kan ik voor u doen?’

‘Whisky, een dubbele.’

De barkeeper wees op een aantal flessen en de toerist verwonderde zich over de uitgebreide keuze. Zelfs een zestien jaar oude, voortreffelijke whisky van hetzelfde merk dat hij meestal in zijn huisbar op Long Island en in Zuid-Frankrijk had.

Die bestelde hij en één glas whisky kostte net zo veel als een derde deel van een fles, vierduizend kronen. Zulke woekerwinsten zetten bij hem kwaad bloed, net zoals andere mensen met geld wilde hij de juiste prijs voor iets betalen. Dat had niets met gierigheid van doen, maar met redelijkheid en rechtvaardigheid. Met goddelijke maatstaven voor de verhouding tussen de kwaliteit van de koopwaar en de prijs die ervoor gevraagd wordt.

De barkeeper bediende hem volgens de regelen der kunst, met een onmiskenbare hoffelijkheid. Hij zette een kannetje water voor de klant neer, een glas en ijs in een kommetje, in plaats van hem te vragen of hij de whisky on the rocks of met water wilde drinken. Het whiskyglas was correct, net zoals het waterglas. Zo’n barkeeper en heel zijn manier van doen zouden niet misstaan in een chique bar met een uitgelezen clientèle, als hij niet zelf te diep in het glaasje had gekeken.

De toerist rilde van de kou en moest zich hard concentreren om niet te morsen toen hij het glas naar zijn mond bracht. De barkeeper keek het aan en met zijn vakkennis had hij natuurlijk zijn oordeel al klaar. Een alcoholist, zo ver heen dat het hem ondanks het late tijdstip niet gelukt was de bevingen met alcohol te bevechten.

Deze toerist was altijd heel precies in het uitkiezen van een zitplaats in een café of restaurant. Nu keek hij om zich heen naar de juiste plek, zo ver mogelijk weg van twee oudere mannen die samen aan een tafeltje zaten, omhuld door rookwalmen en een consistent zwijgen.

Hij was van plan met het whiskyglas in de ene hand en het waterglas in de andere naar de andere kant van het café te gaan toen het lied inzette. Hij zette de glazen gauw op een tafeltje en bleef stokstijf staan.

Alleen in een droom gaan wij samen dezelfde weg …

De wals van Lilja Jons was toentertijd, toen hij klein was, een doorslaand succes. Een lied dat alleen maar gemaakt was omdat een jongen ooit rare hersenspinsels had.

Het was zo dat mama’s lieveling, de kleine Kalli, thuis bij zijn vriend het woord ‘liedloos’ hoorde. Hij begreep het niet helemaal, maar hij vond het zo’n afschuwelijk woord dat hij van streek raakte en alleen door het stadspark en nog veel verder liep. Uiteindelijk zag hij een wereld voor zich waarin helemaal geen liedjes meer bestonden. Alle liedjes waren op en het zou nooit meer mogelijk zijn nieuwe liedjes te maken.

Een paar dagen verstreken in een wereld zonder liedjes en Kalli was zo veranderd dat zijn moeder vroeg: ‘Scheelt er iets?’

Ze bracht hem net naar bed en hij wilde de deken over zijn mond trekken om zich goed te houden. Maar dat lukte niet, hij begon te huilen en zei jammerend: ‘Zijn alle liedjes nu op?’

‘Kalm nou, m’n lieve Kalli. Wat bedoel je met “op”?’

‘Nou, dat er zo vreselijk veel liedjes zijn gemaakt dat ze in de hele wereld op zijn. Een liedloze wereld.’

Die avond gingen ze pas laat slapen. Astamama legde hem uit dat er oneindig veel mogelijkheden bestonden om nieuwe liedjes te schrijven. Dat er elke dag heel veel nieuwe liedjes zouden worden geschreven, in elk land op de wereld, ook in IJsland.

‘Zelfs ik kan een liedje maken,’ zei ze, ‘luister maar.’

En Kalli luisterde en Astamama zong voor de vuist weg het liedje over Kalli Ukkepuk.

Een jongetje was altijd mijn grote wens,

en nu is hij er, mijn Kalli Ukkepuk.

En omdat ze nu eenmaal was begonnen, ging ze door met het zelfverzonnen liedje, in eerste instantie voor haar kleine Kalli en zijn zusje Frida. En toen werd ze de liedjesschrijver en zangeres Lilja Jons die met het liedje en haar eigen tekst groot succes had:

Alleen in een droom gaan wij samen dezelfde weg …

Wat was hij trots op zijn moeder als ze samen naar het Bumagebouw op de Laufasweg gingen om de cheque op te halen en een componist met een nasale stem, die eruitzag als een bezeten wetenschapper, haar de hemel in prees voor de heerlijke wals met de dromerige tekst.

‘Een originele en pakkende melodie’, zei hij en hij was zo opgetogen dat hij in de positie was een naaister voor haar muziektalent te prijzen dat hij haar uiteindelijk een kus gaf. ‘Prachtig gezongen. Vooral een fraaie intonatie’, voegde hij er gewichtig en nasaal aan toe.

Deze beide woorden, ‘Buma’ en ‘intonatie’, bleven in zijn geheugen geprent en werden toverwoorden en ijkpunten in zijn leven. Het liefst had hij ‘bij zijn werk’ gezegd, dat hij zijn dagelijks brood betaalde met iets dergelijks als Bumacheques en dat wat de geest bij de zaak hield muziek was, met de nadruk op zang en de perfecte intonatie.

Bij het laatste deel van het lied stonden de beide rokers op om elegant op hun spillebenen een dansje te maken tot de stem van Astamama wegstierf:

… slechts voor even in een droom …

‘Het zijn homo’s’, zei een vrouw die plotseling bij de bar was opgedoken, vanuit geen zichtbare en ook geen hoorbare richting.

‘Ze kunnen goed dansen’, zei de toerist, terwijl hij keek hoe ze hand in hand naar hun zitplaats gingen.

Jon was dansleraar. Biffi kon niet meer horen. Ze waren in de stad een van de allereerste homoparen. Die uit de kast waren gekomen. Voor hen zou een museum opgericht moeten worden. Gewoon een klein museum.

Hij had hem niet herkend, de Jon met zijn zwarte manen en zijn grootse manier van doen, die naar Astamama kwam om met haar te kletsen en iets te laten naaien. En misschien kon hij zich hem niet herinneren, omdat een keertje toen Jon op bezoek kwam een elfjarig meisje net de trap af getrippeld kwam. Hij stond als een slome duikelaar in de deuropening van de keuken met een glas melk en een koek in zijn handen en het meisje had spottend ‘Smakelijk’ gezegd.

‘En waar komen we vandaan?’ vroeg de vrouw.

‘Wat jou betreft weet ik het niet,’ zei de toerist, ‘maar ik kom van een wandeling.’

‘Ja, hier kun je fijn wandelen’, zei de vrouw. ‘Met die zeelucht. En de Snæfellsgletsjer ligt praktisch voor de deur.’

‘Die was ik vergeten.’

‘Hoe kun je de Snæfellsgletsjer vergeten? Dan moet je in het buitenland wonen. Ja, jij woont in het buitenland. Je hebt een accent.’

Had hij een accent? Hij, die de zeldzame keren dat de gelegenheid zich voordeed zich zo uitsloofde foutloos IJslands te praten, hij, die er zorgvuldig op lette de warme moedertaal vast te houden, in de auto naar IJslandse voorlezingen luisterde, zelfs naar de lange Saga van Njal, gelezen door Einar Olafur Sveinsson. Het was voor hem moeilijk te slikken dat hij een accent had.

‘Nou ja’, zei hij. ‘Het is niet mijn streven accentloos onder een valse vlag te varen en me voor een IJslander uit te geven.’

‘Uit welk land kom je dan?’

‘Ik ben een Duitse Amerikaan of een Amerikaanse Duitser.’

‘Is je moeder Amerikaans?’

‘Omgekeerd, mijn vader was Amerikaans.’

Hij hoopte dat ze weg zou gaan, zodat hij met zijn duurgekochte whisky en het beeld van een vrouw die de luxaflex naar beneden liet met rust zou worden gelaten. Maar de vrouw ging niet weg.

Wie was ze eigenlijk? Niet jong, niet oud. Niet knap, niet lelijk. Niet dronken, tenminste, niet zo erg. Maar verre van nuchter. Ze droeg een bontjasje van goede snit met een wollen sjaal van goede kwaliteit, maar beide van een onbestemde kleur die hij niet kon thuisbrengen. Roestrood? Grijsgroen? Ze gedroeg zich als die kleur, onbestemd. Haar stem klonk vlak en enigszins larmoyant. Maar ze stelde persoonlijke, impertinente vragen. Nu kwam ze op haar belangrijkste punt, met een ietwat verwijtende ondertoon.

‘Er stroomt dus helemaal geen IJslands bloed in jou?’

‘Geen druppel. Jammer genoeg.’

‘Waar heb je dan zo goed IJslands geleerd?’

‘Mijn vader heeft in IJsland gewerkt, dus ik heb hier als kind lange tijd gewoond. Mijn moeder kende ongewoon goed IJslands. Ze las enorm veel IJslandse literatuur en ze kende Halldór Laxness zelfs persoonlijk.’

‘Je liegt’, zei de vrouw, die nu klonk alsof ze van iets beschuldigd werd.

‘Het zal voor jou allemaal ongeloofwaardig klinken’, zei de toerist, die tegelijkertijd vaststelde dat hij een aartsleugenaar was geworden. De man die sinds de kletsverhalen toen hij klein was geen noemenswaardige onwaarheden had verteld, behalve tegen zijn minnaressen natuurlijk.

‘Ik zou heel graag Halldór Laxness hebben gekend’, zei de vrouw en ze haalde haar neus op.

‘Je hoeft een schrijver niet persoonlijk te kennen. Je leert hem het beste kennen door zijn boeken te lezen. Je kunt een mens veel beter inschatten als je niets anders dan zijn woorden voor je hebt liggen. Geen storende toonval, geen gebaren om de woorden te versluieren of er de nadruk op te leggen.’

Dit zei de toerist zo overtuigend, alsof hij voor het spreekgestoelte van de debatteerclub van het gymnasium stond en vanaf dat podium vele nog niet geharde schoolmeisjesharten aan het smelten bracht zonder dat hij het zelf in de gaten had. Er was namelijk maar één hart dat iets voor hem betekende.

‘Ik geloof dat niemand zich zo in geheimen hult als iemand die schrijft. Hij zuigt alle technieken in zich op om zichzelf te verhullen. Dat begint al met de moedermelk. Woorden dienen ter verhulling, niet ter onthulling. Beeldend kunstenaars en componisten kunnen zich niet op dezelfde manier als schrijvers voor iemand anders uitgeven. Hun kunst is naakt. Woorden zijn er om de dingen te ontwijken. Een schrijver verschijnt in zijn werk als een mummie op een röntgenscherm. En een geröntgende mummie is een raadsel. Behalve misschien voor degenen die het universum als specialisme hebben.’

Het buitenaardse had gesproken. De toerist keek haar sprakeloos aan. Het was tijd om zichzelf in veiligheid te brengen.

Naar buiten, weg, zo gauw mogelijk, zei hij tegen zichzelf, maar de wil was geteisterd door een chronologische chaos met groene duinen, een pompstation en een vrouw die na zeventien jaar voor een raam verscheen en in een schaduw veranderde. Hij stond als aan de grond genageld en hoorde zichzelf zeggen: ‘Wat kan ik je aanbieden?’

‘Hetzelfde wat jij drinkt, graag’, zei de vrouw dof.

Hij bestelde meer van hetzelfde en telde achtduizend kronen neer. Hij was een man die, als het kon, altijd contant betaalde en Lotta zorgde ervoor dat hij genoeg cash bij zich had. Nu had hij echter zelf naar de geldautomaat op het vliegveld van Keflavik moeten gaan. Hij vond het obsceen en genant, alsof hij in het openbaar condooms kocht. Als een miljonair die zichtbaar met grote bankbiljetten wapperde.

‘Een bijzonder goede whisky’, zei de vrouw, alsof ze op het punt stond het bewustzijn te verliezen.

‘Interessant dat ze dat merk hier hebben.’

‘Luter Indridi is de beste barkeeper van de stad. Hij is een neef van mij.’

Ze ging verder op een halve fluistertoon, alsof ze nu in het stadium van vertrouwelijkheden was aanbeland. ‘Met zijn volle naam heet hij Hreinn Luter Indridi, maar hij noemt zichzelf gewoon Luter, tenzij het schriftelijk moet, dan noemt hij zich H. Luter Indridi. H komt in het alfabet voor de L. Dat kan soms van pas komen.’

H. Luter Indridi ploeterde stilletjes in de schaduwwereld achter de bar. De beste barkeeper van de stad praatte niet uit zichzelf met de klanten, ook al was het zijn nicht. De beste barkeeper van de stad mengde zich niet in een belangwekkend gesprek dat zich zonder zijn toedoen aan de bar tussen twee onbekenden ontspon.

De toerist voelde zich zwak in zijn knieën en leunde tegen de bar alsof hij in een vergevorderd stadium van dronkenschap verkeerde. Om niet in zo’n onelegante houding betrapt te worden, vroeg hij of ze ergens konden gaan zitten.

‘Met alle plezier.’

Ze ging hem voor naar een tafeltje in de hoek, het verst verwijderd van de twee rokende mannen. Op tafel stonden twee kaarsen en twee rozen. Buitensporige grootmoedigheid van de barkeeper. De toerist wierp een scherpe blik op de bloemen en kon niet ontkennen dat hij uitgerekend die avond een roos op een tuinpad had geworpen. Wat zou de vrouw in het huis morgenochtend zeggen als ze plotseling oog in oog met die bloem stond, wat zou die Ingi Boi, of hoe hij ook mocht heten, zeggen als hij de roos eerder vond dan zij? Gelukkig hadden ze geen kind dat een shock kon krijgen als het op weg naar school op het pad naar het huis een driedimensionale bevroren roos zou vinden.

De vrouw was opgestaan. Hij dacht wellicht dat ze weg zou gaan omdat hij zo onbeleefd had gezwegen vanaf het ogenblik dat ze gingen zitten, maar ze kwam terug met een kannetje water en twee glazen in haar handen. Moesten de klanten hier zichzelf bedienen? Wat was er aan de hand met de beste barkeeper van de stad, H. Luter Indridi?

De toerist had niet in de gaten dat er iemand was binnengekomen, maar daar stond dus duidelijk iemand, een man met een bos rozen. Was de gewoonte om rozen in cafés te verkopen ook al naar IJsland overgewaaid?

De man met de rozen keek om zich heen, stak toen de ruimte over en overhandigde de bos bloemen aan de toerist. ‘Je hebt deze in de taxi laten liggen toen ik je zojuist naar Zilverstrand nummer 3 heb gereden. Alsjeblieft.’

‘Dank je wel.’

‘Het zou natuurlijk mooi zijn als passagiers niet altijd en eeuwig hun troep op de achterbank lieten liggen.’

‘Kan ik je een vindersloon aanbieden?’

‘Wat denk je wel!’ zei de taxichauffeur op weg naar buiten.

‘Tot ziens, Gudmund’, zei de vrouw en de man groette terug.

‘Tot ziens, Gudmund’, zei H. Luter Indridi vanuit een donkere hoek achter de bar.

‘Is die Gudmund hier een plaatselijke bekendheid?’ vroeg de toerist.

‘Dat zijn we hier allemaal’, zei de vrouw. ‘Hij woont hier vlakbij.’

‘En waar woon jij?’

‘Op Zilverstrand nummer 5. Wat dreef je daarheen?’

‘Ik had zin in een autoritje langs het strand. Het gebruikelijke rondje in het centrum leek me zo zinloos. Daarom zei ik dat adres. Dat specifieke nummer was puur toeval.’

‘Ik zal het Una laten weten’, zei de vrouw en ze maakte een geluid dat een lach moest zijn, maar het klonk als een dof gegrom. Alsof een vermoeide hond iets grappigs had gehoord en er graag om wilde lachen.

‘Dat is niet nodig.’

‘Klopt, dat is niet nodig. Maar Una ontgaat niets.’

De man die van Una hield zweeg en de zin ging door zijn hoofd: Una ontgaat niets.

‘Ben je getrouwd?’ vroeg de vrouw.

‘Ik ben gescheiden.’

‘Wat voor nationaliteit had ze?’

‘Duits.’

‘Die hebben de beste kwaliteiten. De Duitse vrouwen die na de oorlog naar IJsland kwamen, waren stevige tantes en ze konden aanpakken als berserkers.’

‘Ze had energie genoeg, maar ze was beslist geen stevige tante.’

Het was ondenkbaar geweest met een vrouw te trouwen, laat staan met een stevige tante. Een stevige tante kwam niet eens in aanmerking als geliefde. Dat was het woord dat hij voor zijn vrouwen gebruikte. Niet ‘scharrel’, niet ‘onenightstand’, maar ‘geliefde’, hoewel het met liefde weinig vandoen had. Het was een kwestie van aardgebondenheid, dat was het dichtst dat hij bij een tastbare liefde kon komen.

‘Hebben jullie kinderen?’

‘Geen kinderen.’

‘En jijzelf? Heb jij kinderen?’

‘Nee. Dat was een risico waar ik me niet mee in kon laten. Vanaf dat ik klein was, was ik vastbesloten geen kinderen te krijgen. Er is zo veel dat er met een kind kan misgaan. En dan is een leven geruïneerd. Ik ben ontzettend blij dat ik geen kinderen heb. Terwijl ik toch dol op kinderen ben. Ik begrijp ze. Dat merken ze. Ze komen naar me toe.’

‘Kinderen zijn een volkssoort waar ik niet vertrouwd mee ben. En ze zijn lastig op langeafstandsvluchten.’

‘Je komt veel tekort als je geen kinderen kent.’

‘Is dat geen goede definitie van het leven? Dat je veel tekortkomt?’

‘Sommigen krijgen er veel voor in de plaats, voor het feit dat ze veel tekortkomen. Anderen die veel tekortkomen krijgen minder dan niets. Jij behoort misschien tot de groep die veel ervoor terugkrijgt.’

De toerist overpeinsde of je dat over hem kon zeggen, met zijn huizen, zijn reizen en zijn prachtige geliefdes, plus een behoorlijke portie luxe: dat hij veel terug had gekregen voor het feit dat hij veel tekortgekomen was. Una, met haar ogen die niets ontgingen. Una, die in haar huis aan zee sliep, op de landtong waar hij als jutgoed was aangespoeld. Nee, je kon eerder zeggen dat hij veel had teruggekregen voor het vele dat hij had. Hoeveelheid in plaats van kwaliteit?

‘En jij?’

‘Moeilijk te zeggen. Ik heb in ieder geval geen financiële zorgen. ’s Morgens ga ik in het beste zwembad van IJsland zwemmen, het is daar heerlijk en vaak zit ik in de sauna.’

De toerist zou het liefst in lachen uitbarsten. Deze saunavrouw zag er namelijk beneveld en verwaterd uit, waar je ook keek: haar ogen, haar haar, de kleur van haar huid. Het was haast alsof er iets bij haar ontbrak. Maar ze was wel schrander.

Als het om een geliefde ging kon het hem niet schelen of ze schrander of dom was. Hij wilde zich gewoon aangenaam met haar onderhouden en ze moest geen lelijke stem hebben. Ze moest gevoel voor humor hebben of humor kunnen waarderen, hoewel ze er niet zelf mee hoefde komen aandragen. Ze hoefde geen schoonheid te zijn, maar wel elegant. Gaaf. En slank natuurlijk.

Dat was zijn maatstaf, maar jammer genoeg had hij een zwak voor vrouwen die aan de mollige kant waren, met weelderige vormen. Hij vond die neiging aan het abnormale grenzen en daarom koos hij bijna altijd slanke geliefdes uit. Als hij aan zijn zwakte toegaf en een mollige vrouw nam, was het plezier wezenlijk groter. De laatste was niet onder de vijfenzeventig kilo geweest. Dat was eigenlijk buiten de fatsoensnormen. En ze was niet eens gaaf, ze had spataderen op haar kuiten.

En nu was het zo ver gekomen dat hij met die veel te zware vrouw vijf keer uit was geweest, hoewel hij de grens bij niet vaker dan drie had gesteld. Werd hij oud en week? Na één keer met Doreen Ash, de vrouw die het systeem in de war had geschopt? Het kon toch geen toeval zijn hoezeer het aantal geliefdes na die ene keer met haar de laatste drie jaar was verkruimeld tot één per maand.

Oud en week. En eenvoudigweg dizzy in deze bar na de toevalsdrank van de avond.

‘Hoe heeft hij me weten te achterhalen, die chauffeur Gudmund met de bos bloemen?’

‘Er is maar één plek die in aanmerking komt.’

‘Je bedoelt dat het voor hem vanzelfsprekend was mij hier te vinden?’

‘Alles is voor hem vanzelfsprekend. Telepathie. Hij is ongelooflijk helderziend.’

‘Is dat epidemisch hier op de landtong? Is Una het ook?’

‘Dat heb ik niet gezegd. Ik zei dat haar niets ontgaat.’

‘Hoe zit het met jou?’

‘Niet uit te sluiten dat ik helderziend ben. Maar ik hou het voor me.’

‘Heb je mij vanavond soms eerder gezien?’

‘Natuurlijk heb ik je buiten voor de deur bij Una gezien. Je gooide een gele roos bij haar op het pad.’

‘Hoe weet je dat-ie geel was en dat het een roos was?’

‘Ik heb hem bekeken.’

‘Wil je daarmee zeggen dat je me hierheen gevolgd bent?’

‘Het was niet nodig je te volgen. Je hoeft geen zienersgaven te hebben om uit te rekenen waar iemand naartoe gaat. Het is zo overduidelijk dat jij lang in het buitenland hebt gewoond, dat valt jou zelfs in het donker aan te zien. Het lag voor de hand dat je het nummer van de taxicentrale niet kende. Dus je kon niets anders doen dan hierheen komen. Te koud om naar het centrum te lopen, en je hebt niets op je hoofd.’

De toerist wou de vrouw het liefst vragen of ze soms te veel Sherlock Holmes had gelezen, maar in plaats daarvan zei hij: ‘Ben je hier stamgast?’

‘Ik kijk af en toe naar binnen. Luter Indridi en ik zijn elkaars volle neef en nicht. Hij heeft in Parijs in hotel Meurice gewerkt, daar nemen ze voor elke vacature alleen maar de beste aan. Drie jaar geleden is hij teruggekomen. Hij heeft een alcoholprobleem.’

‘Dan bevindt hij zich in een sleutelpositie om elke avond dat probleem op te lossen.’

‘Het gaat niet goed met mijn neef Luter. Zo langzamerhand is zijn depressiviteit in een gevaarlijk stadium beland. Alcohol is gif voor zulk soort mensen. En van drank word je natuurlijk depressief. Wat mezelf betreft, als het met mij slechter gaat dan gewoonlijk, dan is alcohol het eerste wat ik laat vallen. Het volgende is koffie. Als dat niet helpt ga ik ’s ochtends en ’s avonds in de sauna. Dat reinigt ongekend goed.’

Het viel niet te ontkennen dat deze vrouw rein was. De toerist was in staat daarover te oordelen omdat hij over een bijzonder reukvermogen beschikte. Hij nam altijd een geur bij iemand waar: de lucht van zeep, zweet, parfum, een propere of onreine geur, een algemene of een bijzondere – maar om deze vrouw hing niet eens het luchtje van shampoo. Laat staan dat ze uit haar mond rook. Als men hem zou vragen of er mensen waren die naar niets roken, zou hij zeggen dat zoiets niet bestond. Behalve geesten. Was zij een geest? Een spook uit het huis naast dat van Una? Eentje die erop uitgestuurd was, een zombie? En wie had haar erop uitgestuurd?

De toerist had het liefst het gesprek op de typisch IJslandse zombie gebracht, maar hij vond geen goede aanleiding en in plaats daarvan stelde hij een persoonlijke vraag van het soort waar hij altijd met een boogje omheen liep. ‘Woon je alleen?’ vroeg hij.

‘Ik woon alleen op twee verdiepingen. Ik heb niet eens een kat, alleen een goudvis. Aan een goudvis heb je niet veel gezelschap, zoals je wel weet. Een kat zou min of meer gezelschap zijn als hij alleen maar katten om zich heen heeft, maar een goudvis is in wezen een morsdood geval. Ik lees veel, maar meer dan zeven uur op een dag kun je niet lezen en dan blijven er nog heel veel uren over. Ik lijd aan zenuwontstekingen en ik ben gehandicapt en zie niet veel andere mensen dan Una en Luter. Zij zijn ontzettend aardig voor mij. Mensen die geen kinderen hebben zijn vaak heel aardig voor hun buren. Mensen die kinderen hebben, hebben niets voor hun buren over.’

‘Jij moet toch gezelschap kunnen vinden als je er behoefte aan hebt.’

‘Ik weet het, ja. Jazeker kan ik dat. Maar mensen zijn zo vermoeiend. Sommige vrienden bellen je na middernacht op. Ik had zo’n vriend. Het ging niet. Meestal ga ik om tien uur naar bed.’

‘Vanavond heb je je bedtijd overschreden.’

‘Soms kan ik niet slapen en dan kijk ik uit het raam. En jij bent door de duisternis gekomen.’

‘Door het raam in de duisternis turen. Waarom?’

‘Je zou het begrijpen als je in mijn schoenen staat. In de duisternis van februari gebeurt zo veel. Het is in feite donkerder dan in december en het heeft iets gezelligs, omdat je weet dat het gauw is afgelopen. In april is het al stralend helder en tussen februari en april ligt maar één maand.’

‘Zoiets kan ik me herinneren.’

‘De maanden waarin Una en jij elkaar hebben leren kennen.’

‘Una en ik?’

‘Degene voor wie de roos is bedoeld.’

‘Die was voor niemand bedoeld. Ik had zulke koude handen dat ik hem kwijt moest.’

‘Ze zal hem morgenochtend vinden. Ze weet van wie hij is.’

‘Wat wil je van mij?’

‘Una heeft me over jou verteld.’

Hij was niet van plan geweest de whisky op te drinken. Nu dronk hij het glas tot op de bodem leeg.

‘Ik ben bekaf’, zei hij tegen zijn drankgezelschap. ‘Je moet me verontschuldigen.’

‘Dat is oké.’

‘Dank je voor het gezelschap’, zei hij en hij stond op.

‘Moet ik een taxi voor u bestellen?’ vroeg H. Luter Indridi, die intussen nog meer had gedronken.

‘Denk je dat dat nog lukt?’ hoorde de toerist zichzelf zeggen, alsof hij iemand anders was. Een Duitse Amerikaan of een Amerikaanse Duitser. Het was niet zijn gewoonte zo met mensen te praten en zeker niet met barkeepers. In een restaurant zou je haast denken dat hij zich verontschuldigde als hij een bepaald gerecht of een fles wijn bestelde. Of als hij quasi vroeg of hij iets wel juist deed. Of überhaupt aanwezig mocht zijn. Als een fles wijn niet in orde was, maakte hij dat kenbaar op een manier alsof het zíjn schuld was. Meer dan één geliefde heeft dat ooit ter sprake gebracht. Dat waren dominante vrouwen. Het lukte hem trouwens meestal die te vermijden. Gelukkig maar.

‘Geen probleem’, zei H. Luter Indridi en virtuoos bestelde hij een taxi.

‘Wie is eigenlijk op het idee gekomen dit café Het gele schaap te noemen?’ vroeg de toerist.

‘Dat was zo een ideetje van mij. Chique namen voor een café vind ik vreselijk. Cafés moeten beroerde namen hebben. Het liefst zo belabberd mogelijk.’

‘Dat is je gelukt.’

‘Ja, vindt u niet? Er is toch niets zo belabberd als een geel schaap. Maar het trekt mensen aan. Mensen willen zich lam zuipen in Het gele schaap. De onnozele schapen.’

‘Je zou een prijs voor smakeloosheid moeten krijgen.’

‘Die heb ik gekregen.’

De deur van Het gele schaap ging open. Een windstoot woei twee kaarsen uit. De man die binnenkwam had vanwege het weer zijn hoofd ingetrokken en zag eruit of hij geen hals had.

‘Je hebt een taxi gebeld?’

‘Dat was amper een minuut geleden’, zei de toerist, die nu taxichauffeur Gudmund herkende.

‘Het is niet ver. Ik blijf op de landtong als het donker wordt.’

De saunavrouw was naar de bar gekomen en vroeg aan de toerist of ze mee mocht rijden.

‘Rijden of glijden, geheel naar uw wens’, hoorde hij zichzelf zeggen.

‘Bedankt’, zei hij tegen H. Luter Indridi.

‘De dank is mijnerzijds. Hopelijk tot ziens.’

De dank is mijnerzijds. Wat zou H. Luter Indridi in hotel Meurice tegen de beroemdheden en geldmagnaten van de wereld gezegd hebben?

Hij schrok op uit zijn gedachten toen taxichauffeur Gudmund hem de bos rozen onder zijn neus duwde.

‘En vergeet niet weer de bloemen’, zei hij knorrig. ‘Ik heb wel iets anders te doen dan mensen zoals jij achter hun broek aan te zitten.’

Met die onzalige rozen moest de toerist als eenhandige alles op alles zetten om het portier van de taxi meester te worden. Een windvlaag rukte eraan toen hij ging zitten, zodat het portier bijna werd weggeblazen. Ondertussen was Gudmund aan het worstelen om de vrouw heelhuids op de achterbank te krijgen.

‘Hier op de landtong heb je ontzettende rukwinden’, zei de saunavrouw. Aan haar accent te horen kwam ze uit het zuidoosten.

‘Kom je uit Skaftafell?’ vroeg de toerist.

‘Halverwege het westelijke district’, zei de saunavrouw. ‘De mooiste plek van het land. Op het platteland.’

‘Jammer’, zei de toerist. ‘Daar ben ik nog nooit geweest.’ (Waarom loog hij? Astamama kwam daarvandaan en hij was er vaak geweest.)

Toen Gudmund eindelijk wegreed barstte een hagelbui los, zo hevig dat er een gordijn werd dichtgetrokken voor de straatlantaarns en de lichten achter de ramen die op de landtong nog aan waren. Ze reden langzaam voort in de kletterende storm van hagelstenen. In de taxi werd gezwegen. Misschien was de vrouw na twee whisky’s ingeslapen, want het was al ver voorbij haar bedtijd. Misschien was de toerist zelf ingedommeld. In elk geval schrok hij op toen zij vroeg: ‘Ik kan je zeker geen afzakkertje aanbieden?’

Was het geen vanzelfsprekende voortzetting van de avond nadat hij in Het gele schaap met drinken was begonnen? Nee, wat was dat voor nonsens, hij moest thuis zien te komen op zijn zolderetage en kijken naar het tankstation om het grootste geluk van de wereld in zijn herinnering op te roepen tot hij in de witte stoel bij het raam langzaam zou wegdoezelen.

Maar het was de vraag of hij ook nog maar één huizenblok verder durfde te rijden met deze taxichauffeur, die als een zombie steeds weer terugkwam. Was hij soms niet van plan zijn chic geklede passagier te beroven? Had hij soms al niet uitgerekend dat het hier om iemand ging die een berg contanten bij zich had? Misschien had hij per ongeluk laten doorschemeren hoeveel bankbiljetten hij wel niet bij zich had toen hij op het Zilverstrand voor de rit betaalde.

‘Ik kan je ook in het centrum afzetten’, zei de taxichauffeur.

Wat was dat voor een opmerking? Sinds wanneer bepaalde een taxichauffeur waar hij iemand moest afzetten? Iemand die zo praatte moest toch gestoord zijn? Een psychopaat waarschijnlijk. Was dit een gevaarlijke situatie? De saunavrouw was hoogstwaarschijnlijk ook maf, maar nauwelijks gevaarlijk. En stel dat het tot een vechtpartij zou komen, dan zou hij tegenover haar zijn mannetje staan, maar in het geval van de taxichauffeur was dat niet zo zeker.

‘Ik denk dat ik je uitnodiging aanneem’, zei hij.

‘Dat vind ik leuk’, zei de vrouw en ze voegde eraan toe: ‘Ik heet trouwens Sigrid.’

De toerist, Karl Astason, was er niet op gebrand zijn naam te vertellen en hij hield die vervloekte bos rozen vast om niet het gevaar te lopen dat Gudmund hem er weer mee achternakwam. Hij liet Sigrid de taxi betalen. Hij wilde niet nog een keer met zijn portemonnee wapperen en stapte vóór haar uit bij Zilverstrand nummer 5. In het huis ernaast sliep een vrouw in een donkerblauw zijden nachthemd, een vrouw die Una heette en ongetwijfeld soms droomde, en niet alleen ’s nachts, over de tijd die hun beiden had toebehoord. Vanaf het vreugdevuur op oudjaarsavond en de hele winter erna, de lente, tijdens het eindexamen en het grootste deel van de zomer.

De hagelbui hield plotseling op, alsof een kraan werd dichtgedraaid. De wind hield zijn adem in en een halvemaan verlichtte in golven de wolken op hun terugtocht. Een koud licht viel op de woning van de innig geliefde vrouw en vooral op de sneeuwwitte pijnboom op de perceelgrens van nummer 5. Nu ging hij het huis binnen om een afzakkertje te drinken.

Een afzakkertje! Zo eenvoudig was dat niet! En wat daarna? Hoe moest hij weer uit dat huis wegkomen? Een taxi bellen? Zou taxichauffeur Gudmund wederom opduiken? Om zijn slag te slaan? Wat voor slag? Nee, er zat niets anders op dan in het spookhuis te blijven slapen en te wachten tot in de vroege, ijskoude ochtend de bus naar de stad zou sukkelen. Zonder muts naar het centrum gaan was uitgesloten. De striemende hagelbuien volgden elkaar snel op.

Als hij nog eens naar IJsland zou gaan, zat er niets anders op dan een auto te huren. Hij had er geen trek in nogmaals met een bos gele rozen bij die Gudmund te belanden. Maar hij zou natuurlijk niet terugkomen. Dit zou zijn laatste reis zijn. Hij had even de vrouw voor het raam gezien. Hij had haar de luxaflex omlaag zien doen. En haar schaduw het licht in de woonkamer zien uitmaken. Deze laatste aanblik was hem ten deel gevallen. Nu had hij geen reden meer om naar IJsland te reizen.