Anna Gavalda

Ik hield van jou

Vertaald uit het Frans door Théo Buckinx

World Editions

breda 2014

Oorspronkelijke titel Je l’aimais, verschenen bij Le Dilettante

Oorspronkelijke tekst © Le Dilettante, 2002

Nederlandse vertaling © erven Théo Buckinx en Uitgeverij Prometheus, Amsterdam, 2003

Deze uitgave © World Editions, Breda 2014

Omslagontwerp Multitude

Omslagillustratie © Millennium Images/hh

ISBN 978 94 6237 058 6

nur 302

•

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van World Editions BV, Breda, Nederland. Telefoon: 076 523 3500.

Internet: www.worldeditions.org.

•

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

#

‘Wat zeg je?’

‘Ik zeg dat ik hen meeneem. Het zal hun goeddoen er eens uit te komen …’

‘Maar wanneer?’ vroeg mijn schoonmoeder.

‘Nu.’

‘Nu? Dat geloof je toch zelf niet …’

‘Jawel, hoor.’

‘Nou ja, zeg, wat heeft dat te betekenen? Het is bijna elf uur! Pierre, je …’

‘Ik heb het tegen Chloé, Suzanne. Moet je horen, Chloé. Ik heb zin om jullie mee te nemen, heel ver weg. Hoe vind je dat?’

‘…’

‘Vind je ’t geen goed idee?’

‘Weet ik niet.’

‘Ga thuis je spullen pakken. We vertrekken zodra je terug bent.’

‘Ik heb geen zin om naar mijn huis te gaan.’

‘Dan ga je niet. Dat zien we later wel.’

‘Maar jij …’

‘Chloé. Alsjeblieft … Vertrouw me nou maar, Chloé.’

Mijn schoonmoeder begon alweer te protesteren: ‘Nou ja, zeg! Jullie gaan de kleintjes toch niet wakker maken! Het huis daarginds is niet eens verwarmd! Er is daar niets. Er is niets voor ze. Ze …’

Hij stond op.

*

Marion slaapt in haar kinderzitje, met een duim in haar mond. Lucie ligt opgerold naast haar.

Ik kijk naar mijn schoonvader. Hij zit rechtop. Met zijn handen aan het stuur. Hij heeft nog geen woord gezegd sinds we op weg zijn gegaan. In het licht van een tegenligger zie ik zijn profiel. Ik denk dat hij even ongelukkig is als ik. Dat hij moe is. Teleurgesteld.

Hij voelt dat ik naar hem kijk.

‘Waarom slaap je niet? Je zou moeten slapen, weet je, je zou de rugleuning van je stoel moeten neerlaten en slapen. We hebben nog een lange weg voor de boeg.’

‘Dat kan ik niet,’ antwoord ik, ‘ik pas op jou.’

Hij glimlacht. Het is nauwelijks een glimlach. ‘Dat doe ik zelf wel.’

En weer geven we ons over aan ons gepeins.

Ik verberg mijn tranen achter mijn handen.

#

We staan bij een benzinepomp. Ik maak van zijn afwezigheid gebruik om mijn mobiele telefoon af te luisteren.

Geen enkele boodschap.

Allicht niet.

Wat ben ik ook dom.

Wat ben ik dom …

Ik zet de radio aan en weer uit.

Hij komt terug.

‘Wil jij nog gaan kijken? Heb je iets nodig?’

Ik knik instemmend.

Ik druk op de verkeerde knop, mijn bekertje vult zich met een afschuwelijk brouwsel, dat ik meteen weer weggooi.

In de winkel koop ik een pak luiers voor Marion en een tandenborstel voor mijzelf.

Hij weigert te vertrekken zolang ik de rugleuning van mijn stoel niet heb neergelaten.

*

Ik deed mijn ogen weer open toen hij de motor afzette.

‘Blijf rustig zitten. Blijf bij de meisjes zolang het nog warm is. Ik ga de elektrische radiatoren in jullie kamer aanzetten. Daarna kom ik jullie halen.’

Alweer mijn mobiele telefoon afgeluisterd.

Om vier uur in de ochtend …

Wat ben ik toch dom.

#

Ik kan niet meer in slaap komen.

We liggen met ons drieën in het grote bed van Adriens grootmoeder. Het piept en kraakt afschuwelijk. Óns bed.

Bij het vrijen bewogen we zo min mogelijk.

Als je een arm of been verlegde, wist het hele huis het. Ik herinner me dat Christine bedekte toespelingen maakte toen we de eerste ochtend beneden kwamen. We zaten met een rood hoofd boven onze koffiekommen en hielden onder de tafel elkaars hand vast.

We vergaten de les niet en deden het zo voorzichtig mogelijk.

Ik weet dat hij ook met een ander in dit bed zal kruipen en dat hij ook dan de grote matras op de grond zal leggen als ze zich niet meer kunnen inhouden.

#

We worden wakker van Marion. Ze laat haar pop over het dekbed stappen en vertelt haar een verhaal over lolly’s die zijn weggevlogen. Lucie raakt mijn wimpers aan: ‘Je ogen zitten helemaal dicht.’

We kleden ons onder de dekens aan omdat het in de kamer te koud is.

Ze lachen om het kraken van het bed.

Mijn schoonvader heeft vuur gemaakt in de keuken. Ik zie dat hij in de schuur achter in de tuin houtblokken gaat halen.

Het is de eerste keer dat ik met hem alleen ben.

Ik heb me nooit op mijn gemak gevoeld in zijn gezelschap. Te afstandelijk. Te zwijgzaam. En dan alles wat Adrien me over hem vertelde: hoe moeilijk het was op te groeien onder zijn ogen, met zijn onbuigzaamheid, zijn woedeaanvallen en de dwang op school.

Met Suzanne is hij al net zo. Ik heb nooit iets van tederheid tussen hen bespeurd. ‘Pierre laat het niet zo merken, maar ik weet wat hij voor mij voelt’, zei ze op een dag toen we samen bonen afhaalden en over de liefde praatten.

Ik knikte, maar ik begreep het niet. Ik begreep die man niet die spaarzaam met zijn gevoelens omging en zijn opwellingen beteugelde. Niets laten blijken, uit angst daardoor zwakker te staan, is iets wat ik nooit heb kunnen begrijpen. Bij ons thuis raak je elkaar aan en geef je elkaar om de haverklap een zoen.

Ik herinner me een stormachtige avond in deze keuken … Christine, mijn schoonzus, klaagde over de leraren van haar kinderen, ze zei dat ze incompetent en bekrompen waren. Daarna kwam het gesprek op opvoeden in het algemeen en hun opvoeding in het bijzonder. En toen ging de wind uit een andere hoek waaien. Ongemerkt. De keuken veranderde in een rechtbank. Met Adrien en zijn zus als aanklagers en hun vader in de beklaagdenbank. Een paar hachelijke momenten … Als de boel nu maar was ontploft, maar nee. De bittere gevoelens werden verdrongen, een hevige botsing werd vermeden doordat ze het hielden bij een paar dodelijke steken onder water.

Zoals altijd.

Hoe had het trouwens anders gekund? Mijn schoonvader weigerde in de arena af te dalen. Hij hoorde de scherpe kritiek van zijn kinderen aan zonder er ook maar ooit op in te gaan. ‘Jullie opmerkingen glijden van mij af als de regen langs de veren van een eend’, besloot hij altijd met een glimlach alvorens op te stappen.

Maar deze keer was de discussie feller.

Ik zie nog zijn verkrampte gezicht voor me en hoe zijn handen zich om de waterkaraf sloten alsof hij die voor onze ogen wilde verbrijzelen.

Ik stelde me alle woorden voor die hij niet zei en die ik probeerde te begrijpen. Wat voelde hij precies? Waaraan dacht hij als hij alleen was? En hoe was hij van binnen?

Christine wendde zich ten einde raad tot mij: ‘Wat vind jij van dat alles, Chloé?’

Ik was moe, ik wilde dat er een einde kwam aan de avond. Ik had meer dan mijn bekomst van hun familieperikelen.

‘Ik,’ zei ik nadenkend, ‘ik denk dat Pierre niet tussen ons leeft, ik bedoel niet echt, ik denk dat hij een soort Marsbewoner is die in de familie Dippel is verdwaald …’

De anderen haalden hun schouders op en wendden zich af. Hij niet.

Hij liet de karaf los, zijn gezicht lichtte op om tegen mij te glimlachen. Het was de eerste keer, misschien ook de laatste, dat ik hem zo zag. Ik heb het gevoel dat er die avond een zekere geheime verstandhouding tussen ons is beginnen te groeien … Iets heel subtiels. Ik had geprobeerd hem naar vermogen te verdedigen, die rare Marsbewoner met zijn grijze haar die nu met een kruiwagen vol hout naar de keukendeur komt.

*

‘Gaat het wel? Is het niet te koud?’

‘Nee hoor, het gaat best, dankjewel.’

‘En de kleintjes?’

‘Ze kijken naar hun tekenfilms.’

‘Zijn er dan nu tekenfilms?’

‘In de schoolvakantie elke morgen.’

‘O? Mooi. Heb je de koffie gevonden?’

‘Ja hoor, dankjewel.’

‘En jij, Chloé? Over vakantie gesproken … Moet je niet …’

‘Naar kantoor bellen?’

‘Ja. Nou ja, ik weet het niet.’

‘Jawel hoor, ik bel zo, ik …’

Ik begon opnieuw te huilen.

Mijn schoonvader sloeg zijn ogen neer. Hij trok zijn handschoenen uit.

‘Het spijt me, ik bemoei me met zaken die me niet aangaan.’

‘Nee, nee, dat is het niet, het is alleen dat … Ik voel me zo verloren. Volkomen verloren … Ik … Je hebt gelijk, ik ga mijn chef bellen.’

‘Wie is dat, je chef?’

‘Een vriendin, althans dat denk ik. We zullen zien …’

Ik bond mijn haar bij mekaar met een oud haarbandje van Lucie dat ik nog in mijn zak had.

‘Zeg maar dat je een paar dagen vrijaf neemt om je om je oude, chagrijnige schoonvader te bekommeren’, raadde hij me aan.

‘Ja … Ik zal zeggen chagrijnig én gehandicapt, dat klinkt serieuzer.’

Hij glimlachte en blies in zijn koffie.

Laure was er niet. Ik stamelde een paar woorden tegen haar assistente, die een gesprek had op een andere lijn.

Ik belde ook naar huis. De code van het antwoordapparaat. Boodschappen zonder enig belang.

Wat verbeeldde ik me eigenlijk?

Opnieuw kwamen de tranen opzetten. Mijn schoonvader kwam binnen en ging meteen weer naar buiten.

Toe maar, huil maar een keertje flink uit, dacht ik. Droog je tranenstroom op, knijp de spons uit, wring dat grote, bedroefde lijf van je uit en sla de bladzijde om. Denk aan iets anders. Ga op weg en begin opnieuw.

Dat heb ik al honderd keer gehoord: ‘Denk aan iets anders. Het leven gaat door. Denk aan je dochtertjes. Je mag je niet laten gaan. Blijf niet bij de pakken neerzitten.’

Ja, ik weet het, ik weet het allemaal wel, maar ik kan het niet, begrijp je?

Om te beginnen: wat betekent leven in feite? Wat betekent het?

Mijn kinderen. Maar wat heb ik hun te bieden? Een strompelende moeder? Een omgekeerde wereld?

Ik wil best ’s morgens opstaan, me aankleden, eten, de kinderen aankleden, ze te eten geven, het volhouden tot de avond en ze dan met een kusje in bed leggen. Dat kan ik.

Iedereen kan dat. Maar meer niet. Alsjeblieft.

Meer niet.

‘Mama!’

‘Ja’, zei ik, mijn neus in mijn mouw snuitend.

‘Mama!’

‘Ik kom eraan, ik kom!’

Lucie stond in haar nachthemd en haar jas voor mij. Ze slingerde haar barbiepop bij d’r haren in het rond.

‘Weet je wat opa zegt?’

‘Wat dan?’

‘Hij zegt dat we bij McDonald’s gaan eten.’

‘Dat geloof ik niet’, zei ik.

‘Toch is het zo. Hij heeft het zelf gezegd!’

‘Wanneer dan?’

‘Straks.’

‘En ik dacht dat hij een hekel had aan McDo…’

‘Helemaal niet. Hij zei dat we boodschappen gaan doen en dan naar McDonald’s gaan, jij ook, Marion ook, ik ook, en zelfs hij!’

Ze nam me bij de hand terwijl we de trap op liepen.

‘Weet je dat ik hier bijna geen kleren heb? We hebben alles in Parijs achtergelaten.’

‘Dat klopt,’ gaf ik toe, ‘we hebben alles achtergelaten.’

‘Maar weet je wat opa zegt?’

‘Nee.’

‘Hij zegt tegen Marion en mij dat hij nieuwe koopt als we boodschappen gaan doen. Kleren die we zelf mogen uitkiezen…’

‘O ja?’

Ik deed Marion een schone luier om en kietelde haar buikje.

Ondertussen vertelde Lucie, op de rand van het bed gezeten, langzaam wat ze kwijt wilde.

‘Hij zei dat hij alles goedvond …’

‘Dat hij wat goedvond?’

‘Alles wat ik hem vroeg …’

O jee.

‘Wat heb je hem dan gevraagd?’

‘Barbiekleren.’

‘Voor je pop?’

‘Voor mijn pop en voor mij. Dezelfde voor ons allebei.’

‘Bedoel je die afschuwelijke glanzende T-shirts?’

‘Ja, en alles wat erbij hoort: een roze spijkerbroek, roze basketbalschoenen met het Barbiemerk erop, sokjes met een strikje. Weet je wel … hier … een strikje van achteren …’

Ze wees naar haar enkel.

Ik legde Marion neer.

‘Prrrachtig,’ zei ik, ‘jij wordt prrrachtig!!!’

Ze vertrok haar mond.

‘Jij vindt toch altijd alles wat mooi is lelijk.’

Ik lachte en drukte een kus op haar schattige pruilmondje.

Ze trok dromerig haar jurkje aan.

‘Ik word mooi, hè?’

‘Je bent al mooi, konijntje van me, je bent al heel erg mooi.’

‘Ja, maar dan word ik nóg mooier …’

‘Denk je dat dat mogelijk is?’

Ze dacht na.

‘Ja, ik denk van wel …’

‘Kom, draai je om.’

Meisjes, wat een prachtuitvinding, dacht ik terwijl ik haar haar kamde. Wat een prachtuitvinding …

#

Terwijl we bij de kassa in de rij stonden, vertelde mijn schoonvader me dat hij al langer dan tien jaar niet meer in een supermarkt was geweest.

Ik dacht aan Suzanne.

Altijd alleen achter haar boodschappenwagentje.

Altijd overal alleen.

De meisjes speelden na hun kipnuggets in een soort kooi vol veelkleurige balletjes. Een jongeman had hun gevraagd de schoenen uit te trekken en ik zat met Lucies afschuwelijke basketbalschoenen — You’re a Barbie girl! — op mijn knieën.

Het ergste was nog die transparante hele hak …

‘Hoe kon je zoiets lelijks kopen?’

‘Ze wilde het zo graag … Ik probeer met de nieuwe generatie niet dezelfde fouten te maken … Net als dit hier … Met Christine en Adrien zou ik hier nooit zijn gekomen, als dat dertig jaar geleden al mogelijk was geweest. Nooit! Maar nu vraag ik me af waarom ik hun dit soort genoegens heb ontzegd. Wat zou het me uiteindelijk hebben gekost? Een vervelend kwartiertje? Wat is nou een vervelend kwartier vergeleken bij de hoogrode gezichten van die meiden van je?’

‘Ik heb alles verkeerd gedaan’, voegde hij er hoofdschuddend aan toe. ‘Zelfs dit verdomde broodje hou ik verkeerd vast, of niet soms?’

Zijn broek zat onder de mayonaise.

‘Chloé?’

‘Ja?’

‘Je moet eten … Sorry dat ik net zo tegen je praat als Suzanne, maar je hebt sinds gisteren niets gegeten …’

‘Ik kan het niet.’

Hij werd weer zichzelf.

‘Hoe kun je zo’n smeerlapperij ook eten? Wie kan zoiets eten? Hè? Vertel me dat eens. Wie? Niemand.’

Ik probeerde te glimlachen.

‘Oké, je mag nu nog vasten, maar vanavond is het afgelopen! Vanavond kook ík, en dan ben je verplicht mijn kookkunst eer aan te doen. Begrepen?’

‘Ja.’

‘En dit hier? Hoe moet je zo’n kosmonautengeval eten?’

Hij wees naar een onwaarschijnlijk slaatje in een plastic shaker.

*

De rest van de middag brachten we door in de tuin. De meisjes fladderden om hun grootvader heen die het in zijn hoofd had gehaald de oude schommel te repareren.

Gezeten op de stoeptreden keek ik vanuit de verte naar hen. Het was koud, maar mooi weer. De zon scheen door hun haren en ik vond hen mooi.

Ik dacht aan Adrien. Wat deed hij op dit ogenblik?

Waar was hij op ditzelfde ogenblik?

En met wie?

En ons leven, hoe zou dat eruit gaan zien?

Door alles wat ik dacht, raakte ik nog dieper in de put. Ik was erg moe. Ik deed mijn ogen dicht. Ik droomde dat hij kwam. Ik hoorde het geluid van een motor op de binnenplaats, hij kwam naast mij zitten, kuste me en legde een vinger op mijn mond omdat hij de meisjes wilde verrassen. Ik voel nog zijn tederheid in mijn hals. Zijn stem, zijn warmte, de geur van zijn huid: alles …

Alles is er …

Ik hoef er maar aan te denken.

Na hoeveel tijd vergeet je de geur van iemand die van je heeft gehouden? En wanneer hou je op met op jouw beurt van hem te houden?

Ik heb een zandloper nodig.

De laatste keer dat we elkaar omstrengelden, kuste ík hem.

Dat was in de lift in de rue de Flandre.

Hij liet het zich welgevallen.

Waarom? Waarom liet hij zich kussen door een vrouw van wie hij niet meer hield? Waarom gaf hij mij zijn mond? En zijn armen?

Onbegrijpelijk.

De schommel doet het weer. Pierre kijkt in mijn richting. Ik wend mijn hoofd af. Ik voel er niets voor om zijn blik te kruisen. Ik heb het koud, mijn neus druipt en ik moet de verwarming in de badkamer aanzetten.