Anna Gavalda

Samen ben je minder alleen

Vertaald uit het Frans door Judith Wesselingh

World Editions

breda 2014

Deze vertaling is mede tot stand gekomen dankzij een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

•

Oorspronkelijke titel Ensemble, c’est tout, verschenen bij Le Dilettante, 2004

Eerste Nederlandstalige uitgave © Judith Wesselingh en Uitgeverij Prometheus, 2005

Deze editie © World Editions bv, Breda 2014

Omslagontwerp Multitude

Omslagillustratie © Jasmin Sander/Plainpicture/Hollandse Hoogte

isbn 978 94 6237 064 7

nur 302

•

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van World Editions BV, Breda, Nederland. Telefoon: 076 523 3500.

Internet: www.worldeditions.org.

1

Paulette Lestafier was niet zo gek als gezegd werd. Natuurlijk herkende ze de dagen, dat was immers het enige waar ze zich voortaan mee bezig hoefde te houden. Ze tellen, erop wachten en ze vergeten. Ze wist heel goed dat het vandaag woensdag was. Trouwens, ze was er klaar voor! Ze had haar jas aangetrokken, haar mandje gepakt en al haar kortingsbonnen bij elkaar gezocht. Ze had zelfs de auto van Yvonne in de verte horen aankomen... Maar ja, de kat zat voor de deur, hij had honger en toen ze zich bukte om het kommetje neer te zetten was ze gevallen, met haar hoofd tegen de onderste traptree.

Paulette Lestafier viel wel vaker, maar dat was haar geheim. Ze moest er maar niet over praten, met niemand.

‘Met niemand, hoor je me?’ zei ze dreigend tegen zichzelf, stilletjes.

‘Niet met Yvonne, niet met de dokter en al helemaal niet met die zoon van je...’

Ze moest langzaam opstaan, wachten tot de voorwerpen er weer normaal uitzagen, zich insmeren met Synthol en die verdomde blauwe plekken verbergen.

De blauwe plekken van Paulette waren nooit blauw. Ze waren geel, groen of paarsachtig en bleven lange tijd op haar lichaam zichtbaar. Veel te lang. Soms wel maandenlang... Het viel niet mee ze te verbergen. Mensen vroegen haar soms waarom ze zich kleedde alsof het hartje winter was, waarom ze kousen droeg en nooit haar vestje uitdeed.

Vooral die kleine bestookte haar altijd met dit soort zinnen: ‘Hé oma! Wat heb je nou weer aan? Trek toch uit, je stikt straks nog van de hitte!’

Nee, Paulette Lestafier was helemaal niet gek. Ze wist dat die enorme blauwe plekken die maar niet weg wilden gaan haar nog eens in de problemen zouden brengen...

Ze wist hoe nutteloze oude vrouwen zoals zij eindigen. Die laten het onkruid in hun moestuin groeien en houden zich aan het meubilair vast om niet te vallen. Oudjes die de draad niet door het oog van een naald kunnen krijgen en zich zelfs niet meer herinneren hoe het geluid van het televisietoestel ook alweer harder gezet moet worden. Die alle knopjes van de afstandsbediening uitproberen en uiteindelijk het toestel uitzetten, huilend van woede.

Piepkleine, bittere tranen.

Het hoofd in de handen voor een levenloze televisie.

Wat dan? Niets meer? Nooit meer een geluid in dit huis? Geen stemmen meer? Nooit? Omdat we de kleur van het knopje zijn vergeten? Die kleine had er nog wel plakkertjes op geplakt... Hij had er zelfs nog plakkertjes op geplakt! Eén voor de zenders, één voor het geluid en één om hem uit te zetten! Kom op, Paulette! Hou op met huilen en kijk naar de plakkertjes!

Hou op met zo tegen me te schreeuwen, jullie... De plakkertjes zijn al lang geleden verdwenen... Ze vielen er bijna meteen af... Ik zoek al maanden naar het knopje, ik hoor niets meer, ik zie alleen de beelden met een zacht geruis...

Schreeuw niet zo, straks word ik nog doof ook...

2

‘Paulette? Paulette, ben je daar?’

Yvonne vloekte. Ze had het koud, drukte haar sjaal tegen zich aan en vloekte opnieuw. Ze hield er niet van om te laat te komen in de supermarkt.

Dát niet.

Ze keerde terug naar haar auto, zuchtend, zette de motor af en pakte haar muts.

Paulette was vast achter in de tuin. Paulette was altijd achter in de tuin.

Zittend op een bankje vlak bij haar lege konijnenhokken. Daar zat ze dan urenlang, misschien wel de hele dag, recht, onbeweeglijk, geduldig, de handen op de knieën en met een afwezige blik.

Paulette praatte in zichzelf, sprak de doden toe en bad voor de levenden.

Ze praatte tegen de bloemen, tegen de slaplantjes, tegen de meesjes en tegen haar schaduw. Paulette raakte de kluts kwijt en wist niet meer welke dag het was. Vandaag was het woensdag en woensdag betekende boodschappen doen. Yvonne, die haar al ruim tien jaar elke week kwam ophalen, lichtte de klink van het hekje op en zuchtte: Is het niet vreselijk...

Vreselijk om oud te worden, om zo alleen te zijn en te laat te komen bij de supermarkt en geen wagentjes meer bij de kassa’s aan te treffen...

Maar nee. De tuin was leeg.

De feeks begon zich ongerust te maken. Ze liep naar de achterkant van het huis en vouwde haar hand achter haar oor tegen het raam om de stilte te onderzoeken.

‘Goeie God!’ riep ze uit toen ze het lichaam van haar vriendin op de keukentegels zag liggen.

Door alle emoties sloeg de vrouw een kruis in de verkeerde volgorde, haalde de Zoon en de Heilige Geest door elkaar, tierde ook een beetje en ging gereedschap halen in het schuurtje. Met een schoffel sloeg ze het ruitje kapot en hees zich met een geweldige inspanning op de vensterbank.

Ze liep moeizaam door de keuken, knielde neer en tilde het gezicht van de oude vrouw op dat in een roze plas lag waarin de melk en het bloed zich al hadden vermengd.

‘Hé! Paulette! Ben je dood? Ben je nu dood?’

De kat likte spinnend de vloer zonder zich iets aan te trekken van het drama en de glassplinters, de welvoeglijkheid aan zijn laars lappend.

3

Yvonne voelde er weinig voor, maar het ambulancepersoneel had haar gevraagd mee te rijden om te helpen bij de opname op de eerste hulp en de administratieve rompslomp te regelen: ‘Kent u deze mevrouw?’

Ze had gepikeerd gereageerd: ‘En óf ik haar ken! We zaten samen op de openbare school!’

‘Stapt u dan in.’

‘En mijn auto?’

‘Die auto van u vliegt niet weg! We brengen u straks weer terug...’

‘Goed...’ zei ze gelaten, ‘dan ga ik vanmiddag boodschappen doen...’

Het was er niet erg comfortabel. Ze hadden haar een piepklein zitje naast de brancard aangewezen waar ze zich zo goed en zo kwaad als het kon had geïnstalleerd. Ze drukte haar handtas stevig tegen zich aan en viel bij elke bocht bijna om.

Een jonge man zat bij haar. Hij schreeuwde omdat hij geen ader vond in de arm van de zieke en Yvonne hield niet van die manieren: ‘Schreeuw niet zo,’ mompelde ze, ‘schreeuw niet zo... Wat wilt u nou met haar doen?’

‘Haar aan het infuus leggen.’

‘Aan wat?’

Uit zijn blik begreep ze dat ze maar beter haar gemak kon houden en vervolgde haar mompelende minimonoloog: ‘Kijk nou toch eens hoe hij in haar arm knijpt, nee maar moet je dat zien... Wat een ellende... Ik kijk er maar liever niet naar... Heilige Maria, bidt voor... Hé! U doet haar pijn zo!’

Hij stond en regelde iets aan de toevoer van de lijn. Yvonne telde de belletjes en bad wat voor zich uit. Door de herrie van de sirene kon ze zich niet concentreren.

Ze had de hand van haar vriendin op haar knie gelegd en streelde die mechanisch, alsof het de rand van haar rok was. Door het verdriet en de ontzetting lukte het haar niet zachtaardiger te zijn...

Yvonne Carminot zuchtte, keek naar de rimpels, de eeltknobbels, de donkere vlekken hier en daar, de nagels die nog sterk waren, maar ook verweerd, vies en gespleten. Ze had haar hand naast die van Paulette gelegd en vergeleek ze. Zeker, zij was jonger en molliger, maar ze had het hier op aarde vooral minder moeilijk gehad. Ze had minder hard gewerkt en had meer liefde ontvangen. Zij matte zich al lang niet meer af in de tuin... Haar man teelde nog aardappelen, maar voor de rest was alles veel beter bij de supermarkt. De groente was er schoon en ze hoefde de slakrop niet meer na te pluizen op slakken... En ze had haar eigen wereldje om zich heen: haar Gilbert, haar Nathalie en de kleintjes om te knuffelen... Paulette daarentegen, wat had die nou nog? Niets. Niets goeds. Een dode echtgenoot, een slet van een dochter en een joch dat nooit bij haar langskwam. Alleen maar zorgen, alleen maar een aaneenschakeling van klein leed...

Yvonne Carminot peinsde: was dat dan een leven? Stelde het zó weinig voor? Was het zo hard? En toch... Paulette was zo’n mooie vrouw! En zo’n lieve! Vroeger straalde ze zo... waar was dat dan allemaal gebleven?

Op dat moment begonnen de lippen van de oude vrouw te bewegen. In een oogwenk verjoeg Yvonne al die filosofische onzin die haar bezighield: ‘Paulette, ik ben het, Yvonne. Alles gaat goed, Paulette... Ik was gekomen om boodschappen te doen en...’

‘Ben ik dood? Is het zover, ben ik dood?’ mompelde ze.

‘Natuurlijk niet, Paulette! Natuurlijk niet! Je bent niet dood, kom zeg!’

‘O,’ zei de ander en deed haar ogen weer dicht, ‘o...’

Die ‘o’ was vreselijk. Een kleine klinker, vol teleurstelling en ontmoediging, al berustend bijna.

‘O, ik ben niet dood... eh, goed... jammer dan... sorry...’

Yvonne was het er niet mee eens: ‘Kom op! Je moet leven, Paulette! Je moet toch leven!’

De oude dame schudde van nee. Nauwelijks zichtbaar en heel zachtjes. Een piepklein beetje spijt, droevig en koppig. Een piepklein beetje verzet.

Voor het eerst, misschien...

Toen was het stil. Yvonne wist niet meer wat ze moest zeggen. Ze snoot haar neus en pakte de hand van haar vriendin weer, nu wat behoedzamer.

‘Ze gaan me in een tehuis stoppen, hè?’

Yvonne schrok op: ‘Welnee, ze gaan je niet in een tehuis stoppen! Wel nee! Waarom zeg je dat nou? Ze gaan voor je zorgen, dat is alles! Over een paar dagen ben je weer thuis!’

‘Nee. Ik weet het best wel...’

‘O ja? Hoezo dat dan, lieverd?’

De verpleegkundige gebaarde dat ze zachter moest praten.

‘En mijn kat?’

‘Daar zorg ik wel voor, wees maar niet bang.’

‘En mijn Franck?’

‘We gaan je jongen bellen, we gaan hem meteen bellen. Daar zorg ik voor.’

‘Ik kan z’n nummer niet meer vinden. Ik ben ’t kwijt...’

‘Maar ik vind het wel, hoor!’

‘Maar je moet hem niet storen, hè... Hij werkt zo hard, weet je...’

‘Ja, Paulette, ik weet het. Ik zal een bericht bij hem achterlaten. Je weet hoe dat tegenwoordig gaat... Die kinderen hebben allemaal een mobiele telefoon... Je mag ze tegenwoordig niet meer storen...’

‘Zeg hem dat... Dat ik... Dat...’

De oude dame stokte.

Terwijl de ambulance de hellingbaan van het ziekenhuis opreed, mompelde Paulette Lestafier huilend: ‘Mijn tuin... Mijn huis... Breng me terug naar mijn huis, alstublieft...’

Yvonne en de jonge verpleegkundige waren al opgestaan.

4

‘Wanneer was uw laatste menstruatie?’

Ze stond al achter het kamerscherm, in gevecht met de pijpen van haar spijkerbroek. Ze zuchtte. Ze wist dat hij haar die vraag zou stellen. Ze wist het. Ze had zich erop voorbereid... Ze had haar haren met een zware zilveren speld vastgezet en was op die rotweegschaal gaan staan met gebalde vuisten, zich zoveel mogelijk naar beneden drukkend. Ze had zelfs een beetje gesprongen om de wijzer naar rechts te krijgen... maar nee, het had niet genoeg geholpen en nu kreeg ze haar verdiende zedenpreek...

Ze had het daarstraks gezien aan zijn wenkbrauw toen hij haar buik had onderzocht. Haar ribben, haar te hoekige heupen, haar belachelijke borsten en haar holle dijen, dat alles zat hem dwars.

Ze nam de tijd om haar brede ceintuur rustig vast te gespen. Ze had deze keer niets te vrezen. We waren bij de bedrijfsarts, niet meer op de middelbare school. Een praatje voor de vorm en ze zou ervan af zijn.

‘Nou?’

Ze zat nu tegenover hem en glimlachte.

Dat was haar dodelijke wapen, haar geheime klap, haar kleine kunstgreep. Glimlachen naar een gesprekspartner die je in verlegenheid brengt, tot nu toe is er nog nooit iets beters gevonden om het gesprek een andere wending te laten nemen. Helaas, de man kende het klappen van de zweep... Hij had zijn ellebogen neergezet, zijn handen gevouwen en daarbovenop ook nog eens een andere ontwapenende glimlach gelegd. Ze moest wel antwoorden. Ze had het trouwens kunnen weten, hij zag er goed uit en ze had onwillekeurig haar ogen gesloten toen hij zijn handen op haar buik had gelegd.

‘Nou? Zonder te liegen, hè. Anders heb ik liever dat u geen antwoord geeft.’

‘Lang geleden...’

‘Natuurlijk,’ grijnsde hij, ‘natuurlijk... Achtenveertig kilo voor iemand van één meter drieënzeventig, in dat tempo kunt u binnenkort tussen de lijm en het papier door...’

‘Welk papier?’ vroeg ze, zogenaamd naïef.

‘Eh... van het affiche...’

‘O! Het affiche! Sorry, die uitdrukking kende ik niet...’

Hij stond op het punt iets te zeggen maar deed het toch niet. Hij bukte zich om een recept te pakken, zuchtend, alvorens haar opnieuw strak aan te kijken: ‘Eet u niet?’

‘Natuurlijk eet ik wel!’

Plotseling overviel haar een grote vermoeidheid. Ze was al dat gezeur over haar gewicht zat, ze had er schoon genoeg van. Binnenkort was het al zevenentwintig jaar geleden dat ze haar daarmee voor het eerst lastigvielen. Kon het niet over wat anders gaan? Ze was er toch, verdomme! Ze was levend. Springlevend. Zo actief als de anderen. Zo vrolijk, zo verdrietig, zo dapper, zo gevoelig en zo hopeloos als elke andere vrouw. Er zat een mens achter! Een mens...

Konden ze het vandaag over wat anders met haar hebben, alsjeblieft?

‘U bent het ermee eens, toch? Achtenveertig kilo, dat is niet zwaar...’

‘Ja,’ gaf ze verslagen toe, ‘ja... ik ben het ermee eens... Zo weinig heb ik alweer lange tijd niet gewogen... Ik...’

‘U?’

‘Nee. Niets.’

‘Zegt u het maar.’

‘Ik... Ik geloof dat ik betere tijden heb gekend...’

Hij reageerde niet.

‘Vult u het nou voor me in, dat certificaat?’

‘Ja, ja, dat zal ik doen,’ antwoordde hij, ‘eh... Wat is de naam van dit bedrijf ook alweer?’

‘Welk?’

‘Dit hier, waar we nu zijn, nou ja, waar u werkt...’

‘Touclean.’

‘Pardon?’

‘Touclean.’

‘Hoofdletter T, o-u-c-l-i-n-e,’ spelde hij.

‘Nee, c-l-e-a-n,’ corrigeerde zij. ‘Ik weet het, ’t is niet erg logisch, “Toupropre” was beter geweest, maar ik denk dat ze die yankeekant wel leuk vonden, begrijpt u... Dat klinkt wat professioneler, het heeft wat meer van een... wonderful dream team...’

Hij begreep het niet.

‘Wat is het precies?’

‘Pardon?’

‘Dit bedrijf?’

Ze leunde achterover, strekte haar armen voor zich uit om zich uit te rekken en met de stem van een stewardess somde ze doodserieus de ins en outs van haar nieuwe baan op: ‘Touclean, dames en heren, beantwoordt aan al uw eisen op het gebied van netheid. Particulieren, professionals, kantoren, vakbonden, praktijken, agentschappen, ziekenhuizen, woningen, flatgebouwen of ateliers, Touclean is er voor uw gemak. Touclean ruimt op, Touclean maakt schoon, Touclean bezemt, Touclean stofzuigt, Touclean boent, Touclean poetst, Touclean ontsmet, Touclean laat glimmen, Touclean verfraait, Touclean zuivert en Touclean deodoriseert. Op tijden dat het u schikt. Souplesse. Discretie. Verzorgd werk en lage tarieven. Touclean, professionals die voor u klaarstaan!’

Ze had deze bewonderenswaardige speech in één ruk voorgedragen, zonder adem te halen. Haar kleine french doctor zat er helemaal verbijsterd bij: ‘Is dit een grap?’

‘Natuurlijk niet. Trouwens, straks krijgt u het dreamteam te zien, het staat achter de deur...’

‘Wat doet u precies voor werk?’

‘Dat heb ik net gezegd.’

‘Nee, maar ú... U!’

‘Ik? Nou, ik ruim op, ik maak schoon, ik bezem, ik stofzuig, ik boen en de hele santenkraam.’

‘U bent wer...?’

‘Interieurverzorgster, zo heet dat.’

Hij wist niet waar hij aan toe was.

‘Waarom doet u dat?’

Ze sperde haar ogen wijd open.

‘Nee, maar ik bedoel: waarom dát? Waarom niet wat anders?’

‘Waarom niet?’

‘Heeft u geen zin om iets te doen wat... eh...’

‘Dankbaarder is?’

‘Ja.’

‘Nee.’

Hij bleef zo een tijdje zitten, het potlood in de lucht en zijn mond een beetje open, daarna keek hij naar de wijzerplaat van zijn horloge voor de datum en vroeg haar zonder op te kijken: ‘Naam?’

‘Fauque.’

‘Voornaam?’

‘Camille.’

‘Geboortedatum?’

‘17 februari 1977.’

‘Alstublieft, mejuffrouw Fauque, u bent arbeidsgeschikt.’

‘Geweldig. Hoeveel krijgt u van mij?’

‘Niets, het is eh... Touclean die betaalt.’

‘O, Touclean!’ begon ze weer, terwijl ze ging staan. En met een theatraal gebaar: ‘Hier ben ik dan, geschikt om de plees schoon te maken, fantastisch...’

Hij liep met haar mee tot aan de deur.

Hij glimlachte niet meer en had zijn masker van de serieuze hoge piet weer opgezet.

Terwijl hij de deurklink naar beneden drukte, stak hij zijn hand naar haar uit: ‘Een paar kilo’s dan? Om me een plezier te doen...’

Ze schudde haar hoofd. Dat soort dingen werkte bij haar niet. Chantage en sentimenteel gedoe, daar had ze haar portie wel van gehad.

‘Ik zie wel,’ had ze gezegd. ‘Ik zie wel...’

Samia ging na haar naar binnen.

Ze liep de treden van de wagen van de bedrijfsarts af, haar jasje aftastend op zoek naar een sigaret. Dikke Mamadou en Carine zaten op een bankje commentaar te leveren op de voorbijgangers, klagend omdat ze naar huis wilden.

‘En?’ giechelde Mamadou. ‘Wat heb je daarbinnen uitgespookt? Ik moet mijn rer zien te halen! Heeft-ie je soms betoverd?’

Camille ging op de grond zitten en glimlachte naar haar. Niet dezelfde soort glimlach. Een doorzichtige deze keer. Mamadou zou haar niet klein krijgen, daar was ze veel te slim voor...

‘Is-ie aardig?’ vroeg Carine terwijl ze een stukje nagel uitspuugde.

‘Hartstikke.’

‘Aha, ik wist het wel!’ jubelde Mamadou. ‘Dat dacht ik al wel! Hè, had ik ’t jou en Sylvie niet gezegd, dat ze daarbinnen helemaal naakt was!’

‘Hij zet je op zijn weegschaal...’

‘Wie? Ik?’ schreeuwde Mamadou. ‘Ik? Hij denkt dat ik op z’n weegschaal ga staan!’

Mamadou moest over de honderd kilo wegen, op z’n minst, ze sloeg op haar dijen: ‘Nooit van m’n leven! Als ik daarop klim, verpletter ik dat ding en hem erbij! En wat nog meer?’

‘Hij gaat je prikken geven,’ liet Carine zich ontvallen.

‘Wat voor prikken?’

‘Nee hoor,’ stelde Camille haar gerust, ‘nee hoor, hij gaat alleen naar je hart en je longen luisteren...’

‘Dát is oké.’

‘Hij gaat ook aan je buik voelen...’

‘Nou zeg,’ zei ze nors, ‘dan mag-ie wel oppassen. Als-ie aan m’n buik komt, eet ik hem rauw op... Lekker hoor, kleine blanke doktertjes...’

Ze zette haar accent extra aan en wreef haar lange boubou glad.

‘O ja, dat is lekker mjam-mjam... Dat zeiden mijn voorouders tegen me. Met broodwortel en hanenkam... Mmmm...’

‘En wat gaat-ie met Bredart doen?’

Bredart, voornaam Josy, was een kreng, een rotmens, het dienstdoende teringwijf en hun kop van Jut. En toevallig ook hun chef. En wel ‘hoofdchef’, zoals duidelijk op haar badge stond. Bredart maakte hun het leven zuur, voorzover mogelijk, dat wel, maar dat was al vermoeiend genoeg.

‘Met haar niets. Wanneer hij lucht van haar krijgt, zal hij haar onmiddellijk vragen zich aan te kleden.’

Carine had gelijk. Josy Bredart zweette veel, en dat naast al haar bovengenoemde kwaliteiten.

Toen was het de beurt van Carine. Mamadou haalde een bundeltje papieren uit haar boodschappenmand en legde die op Camilles knieën. Die had haar beloofd ernaar te kijken om duidelijkheid te scheppen in die papierwinkel.

‘Wat is dit?’

‘De kinderbijslag!’

‘Ja, maar wat zijn dat allemaal voor namen?’

‘Dat is mijn familie!’

‘Welke familie?’

‘Welke familie, welke familie? De mijne dus! Denk eens na in je hoofd, Camille!’

‘Al die namen, is dat jouw familie?’

‘Allemaal,’ zei ze trots.

‘Maar hoeveel kinderen heb je eigenlijk?’

‘Ik heb er zelf vijf en mijn broer heeft er vier...’

‘Maar waarom staan ze daar allemaal?’

‘Waar?’

‘Eh... op het formulier.’

‘Dat is handiger, want mijn broer en schoonzus wonen bij ons en omdat we dezelfde brievenbus hebben...’

‘Ja zeg, hé, dat kan niet, hoor... Ze zeggen dat het niet klopt... Dat je geen negen kinderen kunt hebben...’

‘En waarom zou ik dat niet kunnen,’ reageerde ze verontwaardigd, ‘mijn moeder heeft er toch ook twaalf!’

‘Wacht even, maak je niet zo druk, Mamadou, ik lees alleen wat er staat. Ze vragen je opheldering te geven over de situatie en met je trouw boekje bij hen langs te komen.’

‘En waarom dan?’

‘Ik denk dat het niet legaal is wat jullie doen... Ik denk niet dat jij en je broer jullie kinderen op hetzelfde aangifteformulier mogen zetten...’

‘Ja, maar mijn broer, die heeft niets!’

‘Werkt hij?’

‘Natuurlijk werkt hij! Hij werkt aan de snelwegen!’

‘En je schoonzus?’

Mamadou fronste haar neus: ‘Die, die doet niets! Helemaal niets. Ze voert geen zak uit, dat gemene wijf, ze beweegt die dikke reet van haar nooit!’

Camille glimlachte heimelijk en vroeg zich af wat Mamadou onder een ‘dikke reet’ verstond...

‘Hebben ze allebei een verblijfsvergunning?’

‘Ja!’

‘Nou, dan kunnen ze zelf aangifte doen...’

‘Maar mijn schoonzus wil niet naar het kinderbijslagfonds gaan en mijn broer, die werkt ’s nachts, dus hij slaapt overdag, snap je...’

‘Ik snap het. Maar voor hoeveel kinderen krijg je nu kinderbijslag?’

‘Voor vier.’

‘Voor vier?’

‘Ja, dat wil ik al vanaf het begin tegen je zeggen, maar je bent net als alle blanken, je hebt altijd gelijk en je luistert nooit!’

Camille zuchtte geïrriteerd.

‘Het probleem dat ik je wilde vertellen, is dat ze m’n Sissi zijn vergeten.’

‘De hoeveelste is dat, m’nsissi?’

‘Het is geen nummer, gek,’ raasde de dikke vrouw, ‘het is mijn jongste! De kleine Sissi...’

‘Aha! Sissi!’

‘Ja.’

‘En waarom staat ze er niet bij?’

‘Camille, doe je het expres of zo? Dat is de vraag die ik je al vanaf het begin stel!’

Ze wist niet meer wat ze moest zeggen...

‘Je kunt het beste samen met je broer of je schoonzus naar het kinderbijslagfonds gaan, met alle documenten, en de zaak aan die mevrouw uitleggen...’

‘Waarom zeg je “die mevrouw”? Welke trouwens?’

‘Doet er niet toe welke!’ riep Camille kwaad.

‘O, nou goed dan, oké, maak je niet zo druk. Ik vroeg het je omdat ik dacht dat je haar kende...’

‘Mamadou, ik ken niemand bij het kinderbijslagfonds. Ik ben er nog nooit van m’n leven geweest, begrijp je?’

Camille gaf haar de stapel papieren terug, er zaten zelfs reclamefolders tussen, foto’s van auto’s en telefoonrekeningen. Ze hoorde Mamadou mopperen: ‘Ze zegt die mevrouw dus ik vraag haar welke mevrouw, da’s normaal want er zijn ook meneren, dus hoe kan ze dat nou weten als ze er nooit geweest is, hoe kan ze weten dat er alleen maar mevrouwen zijn? Er zijn ook meneren... Is ze soms Mevrouw-weet-alles?’

‘Hé! Zit je nou te mokken?’

‘Nee, ik mok niet. Je zegt alleen dat je me zult helpen en dan help je me niet. Dat bedoel ik! Da’s alles!’

‘Ik ga met jullie mee.’

‘Naar de kinderbijslag?’

‘Ja.’

‘Praat jij dan met de mevrouw?’

‘Ja.’

‘En als het nou geen mevrouw is?’

Camille begon net haar kalmte te verliezen, toen Samia eraan kwam lopen. ‘Jij bent aan de beurt, Mamadou... Hier,’ zei ze terwijl ze zich omdraaide, ‘dit is het nummer van de dokter...’

‘Waarvoor?’

‘Waarvoor? Waarvoor? Weet ik veel! Om doktertje te spelen, nogal wiedes! Hij vroeg me het jou te geven...’

Hij had het nummer van zijn mobiele telefoon op een receptenbriefje genoteerd en daarbij geschreven: Ik schrijf u een lekker diner voor, bel me.

Camille Fauque maakte er een prop van en gooide die in de goot.

‘Weet je,’ zei Mamadou terwijl ze traag omhoog kwam en met haar wijsvinger naar Camille wees, ‘als jij m’n probleem met Sissi oplost, zal ik aan mijn broer vragen of hij je wederhelft kan laten verschijnen...’

‘Ik dacht dat hij aan de snelwegen werkte, je broer?’

‘Snelwegen, de charme van de betovering en de onttovering.’

Camille trok vermoeid haar wenkbrauwen op.

‘En ik?’ onderbrak Samia. ‘Kan-ie er voor mij ook één vinden, ’n kerel, voor mij?’

Mamadou liep voor haar langs en bewoog haar handen heen en weer voor haar gezicht: ‘Jij, kreng, geef me eerst mijn emmer terug en dan praten we verder!’

‘Verdomme, hou op met dat gezeik! Het is jouw emmer niet maar de mijne! Jouw emmer is rood!’

‘Kreng, verdwijn,’ siste de ander terwijl ze wegliep, ‘kreng...’

Ze was het trappetje nog niet helemaal op toen de wagen al begon te schommelen. Sterkte daarbinnen, glimlachte Camille terwijl ze haar rug zak greep. Sterkte...

‘Gaan we?’

‘Ik kom al.’

‘Wat doe je? Neem je ook de metro?’

‘Nee. Ik ga lopend naar huis.’

‘O ja, jij woont in de rijke buurt, jij...’

‘Dat dacht je maar...’

‘Goed, tot morgen...’

‘Dag, meiden...’

Camille was door Pierre en Mathilde uitgenodigd om te komen eten. Ze belde om af te zeggen, opgelucht dat ze het antwoordapparaat kreeg.

De zo lichte Camille Fauque liep weg. Alleen het gewicht van haar rugzak hield haar op het trottoir en ook – moeilijker uit te drukken – het gewicht van de stenen en keien die zich in haar lichaam opstapelden. Dat is wat ze daarnet aan de bedrijfsarts had moeten vertellen. Als ze het gewild had... of de kracht ervoor had gehad. Of misschien de tijd? De tijd ongetwijfeld, stelde ze zichzelf gerust zonder het echt te geloven. De tijd was een notie die ze niet meer kon bevatten. Te veel weken en maanden waren voorbijgegaan zonder dat ze er op een of andere manier aan meedeed en haar tirade van daarstraks, die belachelijke monoloog waarin ze zichzelf probeerde te overtuigen dat ze net zo daadkrachtig was als een ander, was een pure leugen.

Welk woord had ze ook alweer gebruikt? ‘Levend’, was dat het? Belachelijk, Camille Fauque was niet levend.

Camille Fauque was een spook dat ’s nachts werkte en overdag keien opstapelde. Dat zich langzaam verplaatste, weinig sprak en zich graag uit de voeten maakte.

Camille Fauque was een jonge vrouw die altijd op de rug werd gezien, kwetsbaar en onbereikbaar.

Het eerder geschetste tafereel was misleidend, zo schijnbaar zorgeloos. Zo makkelijk. Zo ongedwongen. Camille Fauque loog. Ze deed alleen maar alsof, dwong zichzelf, verplichtte zich en antwoordde ‘aanwezig’ om niet op te vallen.

Ze dacht weer aan die dokter, misschien toch... Zijn mobiele telefoonnummer interesseerde haar niet, maar ze bedacht dat ze wellicht haar kans voorbij had laten gaan... Hij zag er geduldig uit, en attenter dan de anderen... Misschien had ze toch... Ze had bijna op het punt gestaan... Ze was moe, ze had ook haar ellebogen op het bureaublad moeten laten rusten, en hem de waarheid moeten vertellen. Hem moeten vertellen dat ze niet meer at, of zo weinig, omdat de kiezelstenen in haar buik alle plaats innamen. Dat ze elke ochtend wakker werd met het gevoel grind te kauwen, dat ze, haar ogen nog gesloten, al de indruk had te stikken. Dat de wereld om haar heen al geen zin meer had en dat elke nieuwe dag aanvoelde als een gewicht dat ze nooit omhoog kreeg getild. Dus huilde ze. Niet omdat ze verdrietig was, maar om dit allemaal te verwerken. De tranen hielpen haar dat grove grind te verteren en stelden haar in staat opnieuw adem te halen.

Zou hij naar haar geluisterd hebben? Zou hij haar hebben begrepen? Natuurlijk. En dat was de reden waarom ze had gezwegen.

Ze wilde niet als haar moeder eindigen. Ze weigerde de kluwen te ontwarren. Als ze begon, wist ze niet waartoe dat zou leiden. Te ver, veel te ver, te diep en te duister. Deze keer had ze de moed niet om zich om te draaien.

Doen alsof, ja, maar je niet omdraaien.

Ze ging de Franprix binnen onder haar flatgebouw en dwong zichzelf etenswaren te kopen. Ze deed het uit erkentelijkheid voor die jonge arts en voor de lach van Mamadou. Die enorme lach van deze vrouw, het domme werk bij Touclean, Bredart, de wilde verhalen van Carine, de ruzies, de sigaretten die ze met elkaar deelden, de vermoeidheid, hun onnozele slappe lach en hun soms onuitstaanbare humeur, dit alles hielp haar te leven. Dat hielp haar te leven, ja zeker.

Ze liep meerdere malen langs de verschillende afdelingen voordat ze haar keuze maakte, kocht bananen, vier bekertjes yoghurt en twee flessen mineraalwater.

Ze zag die vreemde figuur uit haar flatgebouw. Een grote, zonderlinge jongen met een bril die met pleisters aan elkaar hing, zijn te korte broeken en zijn wereldvreemde manieren. Hij had nog maar nauwelijks een artikel gepakt, of hij zette het alweer terug, nam een paar stappen, bedacht zich, pakte het weer, schudde zijn hoofd en vluchtte uiteindelijk in allerijl de rij uit wanneer het zijn beurt was bij de kassa, om het weer terug te zetten op zijn plek. Ze had hem zelfs een keer de winkel uit zien lopen om vervolgens weer terug te komen en de pot mayonaise te kopen die hij zojuist nog teruggezet had. Een vreemde, treurige clown die de mensen amuseerde, stotterde tegen de verkoopsters en die haar verdrietig maakte.

Ze kwam hem weleens tegen op straat of voor hun poort en het was altijd één grote mix van moeilijk doen, emoties en angstige toestanden. Deze keer stond hij te zuchten voor de digitale deurcode.

‘Een probleem?’ vroeg ze.

‘O! Eh! Pardon!’ Hij wrong zijn handen. ‘Goedenavond, jongedame, neemt u mij niet kwalijk eh... dat ik u lastigval, ik... Ik val u lastig, nietwaar?’

Verschrikkelijk was dat. Ze wist nooit of ze erom moest lachen of medelijden moest hebben. Die ziekelijke verlegenheid, zijn ontzettend gecompliceerde manier van praten, de woorden die hij gebruikte en zijn gebaren die altijd zo space waren, maakten dat ze zich helemaal niet op haar gemak voelde.

‘Nee, nee, geeft niets! Bent u de code vergeten?’

‘Bliksems, nee. Afijn, niet dat ik weet... hoewel ik... ik had de dingen nog niet vanuit dat gezichtspunt bekeken... Mijn God, ik...’

‘Misschien hebben ze hem veranderd?’

‘Meent u dat serieus?’ vroeg hij haar alsof ze zojuist het einde van de wereld had aangekondigd.

‘We zullen het vanzelf merken... 342b7...’

De deur klikte open.

‘O, neemt u mij niet kwalijk... neemt u mij niet kwalijk... Ik... toch had ik dat ook ingetikt... Ik begrijp het niet...’

‘Geeft niets,’ zei ze, terwijl ze de deur opendrukte.

Hij maakte een onverwacht gebaar om de deur voor haar open te duwen, stak zijn arm boven Camille uit, miste zijn doel en gaf haar een flinke klap tegen haar achterhoofd.

‘Mijn hemel! Ik heb u toch geen pijn gedaan? Wat ben ik toch onhandig, werkelijk, ik vraag u mij te excuseren... Ik...’

‘Geeft niets,’ herhaalde ze voor de derde keer.

Hij bewoog niet.

‘Eh... kunt u alstublieft uw voet weghalen, want u klemt nu mijn enkel vast en het doet ontzettend pijn...’

Ze lachte. Nerveus.

Toen ze in de hal stonden, haastte hij zich naar de glazen deur zodat ze zonder moeilijkheden kon passeren: ‘Helaas, ik neem die trap niet,’ zei ze, terwijl ze hem het einde van de binnenplaats wees.

‘Woont u op de binnenplaats?’

‘Eh... nee, niet echt... eerder onder het dak...’

‘O! Uitstekend.’ Hij trok aan het hengsel van haar tas die was blijven steken aan de messing deurkruk. ‘Dat... Dat moet heel plezierig zijn...’

‘Eh... ja,’ grijnsde ze terwijl ze zich snel uit de voeten maakte, ‘zo kun je het ook zien...’

‘Goedenavond, jongedame,’ riep hij haar na, ‘en doet u de groeten aan uw ouders!’

Haar ouders... die jongen was niet goed snik... Ze herinnerde zich een nacht, want het was altijd midden in de nacht dat ze gewoonlijk thuiskwam, dat ze hem toevallig in de hal had zien staan, in pyjama en jachtlaarzen, met een doos kattenbrokjes in zijn hand. Hij was helemaal overstuur en vroeg haar of ze geen kat had gezien. Ze antwoordde ontkennend en liep een stukje met hem mee over de binnenplaats, op zoek naar de betreffende kater. ‘Hoe ziet hij eruit?’ informeerde ze.

‘Helaas, ik weet het niet...’

‘U weet niet hoe uw kat eruitziet?’

Hij verstijfde: ‘Hoe zou ik dat moeten weten? Ik heb nooit een kat gehad!’ Ze gaf het op en verdween onmiddellijk, hoofdschuddend. Deze jongen was beslist te deprimerend.

‘De rijke buurten...’ Ze dacht terug aan wat Carine had gezegd, terwijl ze de eerste trede van de 172 opklom die haar van haar hok scheidden. De rijke buurten, je hebt gelijk... Ze was gehuisvest op de zevende verdieping, de bediendeverdieping, van een statig pand dat uitkeek op het Champ-de-Mars en ja, in dat opzicht kon je zeggen dat ze in een rijke buurt woonde; als ze op een krukje ging staan en zich gevaarlijk naar rechts boog, kon ze inderdaad de bovenkant van de Eiffeltoren zien. Maar voor de rest, lieve schat, voor de rest was het toch niet helemaal waar...

Ze hield zich vast aan de trapleuning, haar longen uit haar lijf hoestend en sleepte haar flessen water met zich mee. Ze probeerde nooit te stoppen. Nooit. Op geen enkele verdieping. Eén nacht was dat wel gebeurd. Daarna kon ze niet meer overeind komen. Ze was op de vierde verdieping gaan zitten en was met haar hoofd op haar knieën in slaap gevallen. Ze was nog steeds uitgeput wakker geworden. Ze had het steenkoud gehad en pas na een aantal seconden beseft waar ze was.

Omdat ze onweer verwachtte, had ze voor vertrek het dakraampje dichtgedaan en nu zuchtte ze terwijl ze aan de hitte daarboven dacht... Als het regende, werd ze nat, als het, zoals vandaag, mooi weer was stikte ze van de hitte en ’s winters rilde ze van de kou. Camille kende alle weersomstandigheden maar al te goed, want ze woonde hier nu ruim een jaar. Ze klaagde niet, dit kamertje bovenin was een geschenk uit de hemel geweest en ze herinnerde zich nog hoe gegeneerd Pierre Kessler had gekeken de dag dat hij de deur van dit hok voor haar opende en haar de sleutel gaf.

Het was piepklein, vies, vol, maar het kwam als geroepen.

Toen hij haar een week daarvoor op de drempel van zijn appartement had gevonden, uitgehongerd, verwilderd en zwijgend, had Camille Fauque net meerdere nachten op straat geslapen.

Eerst was hij bang geweest voor deze schaduw op de overloop.

‘Pierre?’

‘Wie is daar?’

‘Pierre...’ kreunde de stem.

‘Wie bent u?’

Hij drukte op de lichtknop en hij werd nog veel banger.

‘Camille? Ben jij het?’

‘Pierre,’ snikte ze terwijl ze een koffertje voor zich uitduwde, ‘je moet dit voor me bewaren... Het is mijn materiaal, begrijp je, en ze gaan het van me jatten... Ze gaan alles van me jatten... Alles, alles... Ik wil niet dat ze m’n materiaal meenemen, anders ga ik dood... Begrijp je? Dan ga ik dood...’

Hij dacht dat ze ijlde: ‘Camille! Maar waar heb je het over? En waar kom je vandaan? Kom binnen!’

Mathilde was achter hem gaan staan en de jonge vrouw stortte in op hun deurmat.

Ze trokken haar kleren uit en legden haar in het bed in de achterkamer. Pierre Kessler had een stoel naast het bed gezet en keek naar haar, geschrokken.

‘Slaapt ze?’

‘Ik geloof van wel...’

‘Wat is er gebeurd?’

‘Geen idee.’

‘Moet je kijken hoe ze eruitziet!’

‘Ssst...’

Ze werd pas een etmaal later wakker, midden in de nacht, en liet heel langzaam een bad vollopen zodat niemand wakker zou worden. Pierre en Mathilde, die niet sliepen, hadden bedacht dat het beter was haar even met rust te laten. Dus boden ze haar enkele dagen onderdak, gaven haar een sleutel en stelden geen vragen. Deze man en vrouw waren een zegen.

Toen Pierre haar voorstelde om in het dienstbodekamertje te gaan wonen dat hij lang na de dood van zijn ouders had aangehouden in hun flatgebouw, haalde hij het koffertje met Schotse ruit vanonder het bed vandaan, het koffertje dat haar naar hen had geleid. ‘Hier,’ zei hij.

Camille schudde haar hoofd. ‘Ik laat het liever hie...’

‘Geen sprake van,’ onderbrak hij haar kortaf, ‘je neemt het mee. Het hoort hier niet!’

Mathilde nam haar mee naar een groot warenhuis, hielp haar een lamp uit te kiezen, een matras, beddengoed, een paar pannen, een kookplaatje en een piepkleine koelkast.

‘Heb je geld?’ vroeg ze haar, voordat ze Camille liet gaan.

‘Ja.’

‘Gaat het lukken, meid?’

‘Ja,’ zei Camille nog eens, terwijl ze vocht tegen haar tranen.

‘Wil je onze sleutel nog houden?’

‘Nee, nee, het gaat wel. Ik... wat zal ik zeggen... wat...’ Ze huilde.

‘Zeg maar niks.’

‘Dankjewel?’

‘Ja,’ zei Mathilde terwijl ze Camille naar zich toe trok, ‘dankjewel is prima.’

Een paar dagen later kwamen ze bij haar langs. Ze waren uitgeput van het trappen lopen en lieten zich op het matras vallen.

Pierre lachte, zei dat het hem aan z’n jeugd deed denken en begon La Bohème te zingen. Ze dronken champagne uit plastic bekertjes en Mathilde haalde een fantastische hoeveelheid voedsel uit een grote tas.

Door de champagne en de vriendelijke sfeer durfden ze een paar vragen te stellen. Op sommige gaf Camille antwoord, ze drongen niet aan.

Terwijl ze op het punt stonden te vertrekken en Mathilde al een paar treden was af gelopen, draaide Pierre Kessler zich om en greep haar bij de polsen. ‘Je moet aan het werk, Camille... Je moet nu werken...’ zei hij.

Ze keek naar de grond: ‘Ik heb het gevoel al zoveel gedaan te hebben de laatste tijd... zoveel...’

Zijn grip werd strakker, hij deed haar bijna pijn.

‘Dat was geen werk en dat weet je donders goed!’

Ze keek hem plotseling strak aan: ‘Hebben jullie me daarom geholpen? Om dit tegen me te zeggen?’

‘Nee.’

Camille trilde.

‘Nee,’ zei hij nog eens en liet haar los. ‘Nee. Vertel geen onzin. Je weet best dat wij je altijd als onze eigen dochter hebben beschouwd...’

‘Een wonderkind of een zorgenkind?’

Hij glimlachte naar haar. ‘Ga aan het werk. Je hebt toch geen andere keuze...’

Ze deed de deur dicht, ruimde de resten van het etentje op en vond onder in de tas een dikke catalogus van Sennelier, de beroemde verfwinkel voor kunstenaars. Op een Post-it stond geschreven: Je hebt hier nog altijd een rekening. Ze had de moed niet om de catalogus door te bladeren en zette het restje champagne aan haar mond.

Ze had naar hem geluisterd. Ze werkte. Ze maakte tegenwoordig de smeerboel van anderen schoon en dat beviel haar uitstekend.

Inderdaad, het was hierbinnen stervensheet. Super Josy had hen de avond tevoren gewaarschuwd: ‘Niet klagen, meiden, dit zijn de laatste mooie dagen van het jaar, daarna is het winter en hebben we weer kouwe tieten! Dus niet zeuren, hè!’

Ze had voor één keer gelijk. Het was eind september en de dagen werden zichtbaar korter. Camille bedacht dat ze de dingen dit jaar anders moest organiseren, vroeger naar bed gaan en ’s middags opstaan om de zon te kunnen zien. Dit soort gedachten verraste haar zelf en ze liet enigszins onverschillig haar antwoordapparaat afspelen: ‘Dit was mama. Nou ja,’ grinnikte de stem, ‘ik weet niet meer of je me kunt plaatsen... Mama, weet je nog? Dat woord dat lieve kinderen gebruiken wanneer ze zich richten tot hun verwekster, geloof ik... Want je hebt een moeder, Camille, weet je nog? Sorry dat ik deze slechte herinnering bij je bovenbreng, maar dit is wel al het derde bericht dat ik sinds dinsdag bij je achterlaat... Ik wilde alleen weten of we samen gaan lun...’

Camille onderbrak het bericht en zette de yoghurt die ze net open had gemaakt terug in de koelkast. Ze ging in kleermakerszit zitten, greep haar shag en probeerde een sigaret te rollen. Haar handen verraadden haar. Ze begon diverse keren opnieuw, probeerde het vloeitje te rollen zonder het kapot te scheuren. Ze concentreerde zich op haar handelingen alsof er nooit iets belangrijkers op de wereld was geweest en beet haar lippen tot bloedens toe. Het was niet terecht. Onterecht dat een vloeitje haar zo dwarszat terwijl ze een bijna normale dag had gehad. Ze had gepraat, geluisterd, gelachen, was zelfs gezellig geweest. Ze had zich aangesteld voor die dokter en een belofte aan Mamadou gedaan. Het leek niet veel, maar toch... Het was langgeleden dat ze iets had beloofd. Dat deed ze nooit. Aan niemand. En nu brachten een paar woorden op een apparaat haar uit haar evenwicht, plaatsten haar terug in de tijd en verplichtten haar te gaan liggen, verbrijzeld door het gewicht van een onwaarschijnlijke hoop puin...

5

‘Meneer Lestafier!’

‘Ja, chef!’

‘Telefoon...’

‘Nee, chef!’

‘Wat nee?’

‘Ben bezig, chef! Vraag of ze me later terug kunnen bellen...’ De man schudde zijn hoofd en keerde terug naar het bezemhok dat dienstdeed als kantoor achter de klep.

‘Lestafier!’

‘Ja, chef!’

‘Het is uw grootmoeder...’

Gegrijns in het gezelschap.

‘Zeg maar dat ik terugbel,’ herhaalde de jongen die een stuk vlees aan het uitbenen was.

‘Verdomme, Lestafier, hou op met dat gedonder! Pak die klotetelefoon op! Ik ben de receptioniste niet!’

De jongeman veegde zijn handen met de doek aan zijn voorschoot af, haalde zijn mouw over zijn voorhoofd en zei tegen de jongen die aan de tafel naast hem werkte, met een ‘kelend’ gebaar: ‘Nergens aankomen, jij, anders...’

‘Het is goed,’ zei de ander, ‘ga jij maar je kerstcadeaus bestellen, omaatje wacht op je...’

‘Rot op, klootzak...’

Lestafier ging het kantoor binnen en pakte zuchtend de hoorn op: ‘Oma?’

‘Dag, Franck... Ik ben je grootmoeder niet, maar mevrouw Carminot...’

‘Mevrouw Carminot?’

‘O, wat was het moeilijk je te pakken te krijgen... Ik heb eerst naar Les Grands Comptoirs gebeld en daar zeiden ze dat je er niet meer werkte, dus toen heb ik geb...’

‘Wat is er aan de hand?’ onderbrak hij haar abrupt.

‘Mijn God, het is Paulette...’

‘Wacht. Blijf hangen.’

Hij stond op, deed de deur dicht, pakte de hoorn weer op, ging zitten, knikte, verbleekte, zocht op het bureau naar een pen, zei nog wat en hing op. Hij deed zijn koksmuts af, nam zijn hoofd in zijn handen, sloot zijn ogen en bleef zo een paar minuten zitten. De chef staarde hem door de glazen deur aan. Lestafier stopte uiteindelijk het stukje papier in zijn zak en ging weg.

‘Gaat het, jongen?’

‘Ja chef, het gaat...’

‘Niets ernstigs?’

‘Een gebroken heup...’

‘Ah,’ zei de ander, ‘dat komt vaak voor bij oudere mensen... Mijn moeder overkwam het tien jaar geleden en u zou haar nu moeten zien... Een dartel konijntje!’

‘Zeg, chef...’

‘U gaat vast om een vrije dag vragen...’

‘Nee, ik doe de dienst voor de lunch en de voorbereidende werkzaamheden voor vanavond tijdens mijn pauze, maar daarna wil ik graag weg...’

‘En wie doet de warme kant vanavond?’

‘Guillaume. Die kan dat wel...’

‘Kan hij dat?’

‘Ja, chef.’

‘Wie zegt dat-ie ’t kan?’

‘Ik, chef.’

De ander trok een lelijk gezicht, ging tekeer tegen een jongen die voorbijliep en beval hem een ander overhemd aan te trekken. Hij draaide zich weer om naar zijn afdelingschef en voegde eraan toe: ‘Ga, maar ik waarschuw u, Lestafier, als er iets misgaat tijdens de avonddienst, al hoef ik maar één aanmerking te maken, één enkele, hoort u me, dan bent u verantwoordelijk, is dat duidelijk?’

‘Dat is duidelijk, chef.’

Hij keerde terug naar zijn plaats en pakte zijn mes weer op.

‘Lestafier! Eerst handen wassen! We zijn hier niet in de provincie!’

‘Zeikerd,’ mompelde hij terwijl hij zijn ogen sloot. ‘Allemaal zeikerds...’

Zwijgend ging hij weer aan het werk. Na een tijdje durfde zijn koksmaat het aan: ‘Gaat het?’

‘Nee.’

‘Ik hoorde je iets zeggen over... een gebroken heup, is dat het?’

‘Ja.’

‘Is het ernstig?’

‘Nee, ik denk van niet, maar het probleem is dat ik er helemaal alleen voor sta...’

‘Helemaal alleen voor wat?’

‘Voor alles.’

Guillaume begreep het niet, maar liet Franck en z’n problemen liever met rust.

‘Als je me met de ouwe hebt horen praten, dan heb je ’t ook begrepen voor vanavond...’

‘Yes.’

‘Kan ik op je rekenen?’

‘Als er wat tegenover staat...’

Ze werkten zwijgend door, de één gebogen over zijn konijnen, de ander over zijn ribstuk.

‘Mijn motortje...’

‘Wat?’

‘Die mag je zondag lenen...’

‘De nieuwe?’

‘Ja.’

‘Zo hé,’ blies de ander, ‘hij houdt van z’n omaatje... oké. Deal.’

Franck lachte krampachtig.

‘Bedankt.’

‘Hé?’

‘Wat?’

‘Waar is dat oudje van je?’

‘In Tours.’

‘Dan heb je die Solex zondag toch nodig als je naar haar toe gaat?’

‘Ik vind wel een oplossing...’

De stem van hun chef onderbrak hen: ‘Stilte, heren, alstublieft! Stilte!’

Guillaume sleep zijn mes en maakte van de herrie gebruik om te fluisteren: ‘Laat maar zitten, ’t is goed... Je leent ’m me maar wanneer ze weer beter is...’

‘Bedankt.’

‘Geen dank. Daarvoor in de plaats ga ik je baan inpikken...’

Franck Lestafier schudde glimlachend zijn hoofd.

Hij zei geen woord meer. Het leek of de dienst langer duurde dan gewoonlijk. Hij kon zich moeilijk concentreren, viel uit wanneer de chef de bestellingen doorgaf en probeerde zich niet te branden. Hij verpestte bijna het braden van een runderkotelet en schold zachtjes tegen zichzelf, onafgebroken. Hij bedacht wat voor puinhoop zijn leven de komende weken zou worden. Het was al ingewikkeld genoeg om aan haar te denken en op bezoek te gaan als ze gezond was, dus nu... Wat een gedoe, verdomme. Dat kon hij er nog wel bij hebben... Hij had net een peperdure motor gekocht op afbetaling en had allerlei extra werk aangenomen om de termijnen te kunnen betalen. Hoe kon hij daartussen nog tijd voor haar vrijmaken? Nou ja... Hij durfde het niet toe te geven, maar hij was ook blij met dit buitenkansje... Dikke Titi had zijn motortje net opgevoerd en nu kon-ie hem op de snelweg uitproberen...

Als alles goed zou gaan, kon hij mooi gaan genieten en zou hij daar in nog geen uur zijn...

Hij bleef dus tijdens de pauze alleen in de keuken, met de afwasjongens. Hij controleerde zijn voorraad, maakte de inventaris op van zijn waren, nummerde de stukken vlees en liet een lange lijst met aanwijzingen voor Guillaume achter. Hij had geen tijd om langs zijn huis te gaan, daarom nam hij een douche in de kleedkamers, zocht een reinigingsmiddel voor het vizier van zijn helm en ging met een verward gevoel weg.

Tevreden en bezorgd tegelijk.