Frances Mayes

Een huis in Toscane

Vertaald uit het Engels door Dons Reerink

World Editions

breda 2014

Oorspronkelijke titel Under the Tuscan Sun, verschenen bij Random House, New York

Oorspronkelijke tekst © Frances Mayes, 1996

Nederlandse vertaling © Uitgeverij Prometheus, Amsterdam 1998

Deze uitgave © World Editions, Breda 2014

Omslagontwerp Multitude

Omslagillustratie © Captureworx/Millennium Images, uk

ISBN 978 94 6237 076 0

nur 302

•

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van World Editions BV, Breda, Nederland. Telefoon: 076 523 3500.

Internet: www.worldeditions.org.

•

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

WOORD VOORAF

*

‘Wat kweekt u hier?’ De stoffeerder sjouwt met een fauteuil het pad op naar het huis, maar zijn snelle ogen zijn op het terrein gericht.

‘Olijven en druiven’, antwoord ik.

‘Natuurlijk, olijven en druiven, maar wat nog meer?’

‘Kruiden, bloemen … We zijn hier nooit in de lente, dus we kunnen niet veel anders planten.’

Hij zet de stoel op het vochtige gras en laat zijn blik over de terrassen met zorgvuldig gesnoeide olijfbomen gaan, waar we de voormalige wijngaard blootleggen en in ere herstellen. ‘Pootaardappels’, adviseert hij. ‘Die groeien vanzelf.’ Hij wijst naar het derde terras. ‘Daar, in de volle zon, dat is een mooie plek voor aardappels, rode aardappels, gele, aardappels voor gnocchi di patate.’

En daarom eten we nu, aan het begin van onze vijfde zomer hier, aardappels van eigen bodem. Ze komen zo gemakkelijk uit de grond; het lijkt wel paaseieren zoeken. Ze zijn verrassend schoon. Je hoeft ze maar even onder de kraan te houden en ze glimmen al.

De afgelopen vier jaar zijn we bezig geweest dit aan zijn lot overgelaten Toscaanse huis op te knappen, en met bijna alles is het net zo gegaan als met de aardappels. We zien hoe Francesco Falco, die het grootste deel van zijn vijfenzeventig jaren voor druiven heeft gezorgd, de rank van een oude wijnstok in de grond stopt, zodat er nieuwe scheuten aan komen. Wij doen hetzelfde, en de druiven tieren welig. Als buitenlanders die hier op goed geluk zijn neergestreken, proberen we gewoon alles. Een groot deel van de restauratie hebben we zelf gedaan, een prestatie uit de volheid van onze onwetendheid, zoals mijn grootvader zou zeggen.

In 1990, onze eerste zomer hier, heb ik een bovenmaats, in blauw leer gebonden schrijfboek met schutbladen van Florentijns papier gekocht. Op de eerste bladzij heb ik italië geschreven. Het was meer een boek om onsterfelijke poëzie in te schrijven, maar ik begon met lijsten van wilde bloemen, lijsten van projecten, nieuwe woorden, schetsen van mozaïek in Pompeï. Ik beschreef kamers, bomen, vogelgeluiden. Ik voegde er tuinadviezen aan toe: ‘Plant zonnebloemen als de maan Weegschaal kruist’, hoewel ik geen notie had wanneer dat zou zijn. Ik schreef over de mensen die we leerden kennen en het eten dat we kookten. Het boek werd een kroniek van onze eerste vier jaren hier. Nu zit het vol menu’s, prentbriefkaarten van schilderijen, een getekende plattegrond van een klooster, Italiaanse gedichten en tuinschema’s. Omdat het zo dik is, kunnen er nog een paar zomers bij. Nu is het blauwe boek Een huis in Toscane geworden, een natuurlijk uitvloeisel van mijn eerste genoegens hier. De restauratie en daarna verbetering van het huis; het omvormen van een uit zijn krachten gegroeide jungle tot zijn eigenlijke functie: een olijven- en druivenkwekerij; de ontelbare lagen van Toscane en Umbrië verkennen; koken in het buitenland en de vele schakels tussen voedsel en cultuur ontdekken. Deze intense genoegens vormen de omlijsting van een diepgaander vreugde: leren om een ander soort leven te leiden. Het begraven van een wijnrank op zo’n manier dat er nieuwe scheuten aan komen, herken ik meteen als een metafoor voor de manier waarop het leven zo nu en dan moet veranderen als we ons willen ontwikkelen.

Tijdens deze vroege junidagen moeten we de terrassen zuiveren van wilde grassen, zodat we geen brand krijgen wanneer in juli de hitte toeslaat en het land uitdroogt. Buiten mijn raam klinkt het gezoem van reuzenbijen: drie mannen met wiedmachines. Morgen komt Domenico de terrassen ploegen om het gemaaide gras weer in de grond te werken. Zijn tractor volgt de lussen die langgeleden door ossen werden getrokken. Kringloop. Met wied- en ploegmachines is het werk sneller gedaan, maar toch beleef ik in mijn gevoel dit oeroude zomerritueel. Italië is uit duizenden jaren opgebouwd, en op de bovenste laag sta ik op een klein stukje grond en geniet vandaag van de wilde oranje lelies overal op de heuvels. Terwijl ik ze bewonder, blijft een oude man op de weg stilstaan en vraagt of ik hier woon. Hij zegt dat hij het terrein goed kent. Hij zwijgt even, kijkt langs de stenen muur en vertelt me dan met een zachte stem dat zijn broer hier is doodgeschoten. Zeventien was hij, ze verdachten hem ervan dat hij partizaan was. Hij blijft zijn hoofd schudden en ik weet dat hij niet mijn rozentuin, mijn heg van salie en lavendel ziet. Ik besta even niet meer voor hem. Dan werpt hij me een kushand toe. ‘Bella casa, signora.’ Gisteren vond ik een toef korenbloemen bij een olijfboom waar zijn broer moet zijn gevallen. Waar zijn ze vandaan gekomen? Een lijster die een zaadje heeft laten vallen? Zullen ze zich volgend jaar over de rand van het terras uitbreiden? Oude plekken leven voort op sinusgolven van tijd en ruimte in een logaritmische beweging die ik begin aan te voelen.

Ik sla het blauwe boek open. Het is een genoegen op zich geweest om over deze plek, onze ontdekkingen en zwerftochten en ons dagelijks leven te schrijven. Een Chinese dichter heeft vele eeuwen geleden opgemerkt dat je als het ware twee keer leeft wanneer je iets opnieuw schept in woorden. In de grond heeft het zoeken naar verandering waarschijnlijk altijd te maken met het verlangen om de psychische omgeving waarin je leeft te vergroten. Een huis in Toscane is de beschrijving van zo’n omgeving. Mijn lezer is, hoop ik, als een vriend die op bezoek komt, leert om meel op het dikke marmeren aanrecht op te hopen en er het ei door te werken, een vriend die ontwaakt als de koekoek in de lindeboom vier keer slaat, en de wijnstokken toezingt als hij over de terraspaden loopt; een vriend die potten pruimen plukt, met me meerijdt naar stadjes in de heuvels met ronde torens en overdadig bloeiende geraniums, en die de olijven wil zien op de eerste dag dat ze olijven zijn. Een gast die op vakantie is wil plezier hebben. Voel je de wind om die warme marmeren standbeelden ijlen? We zouden als bejaarde boeren bij de haard sneden brood met olie kunnen roosteren, er een jonge chianti bij schenken. Na zalen vol renaissancemaagden en stoffige Umbrische achterweggetjes bak ik een pan kleine palingen met knoflook en salie. Onder de vijgenboom waar twee katten opgerold liggen, zitten we lekker koel. Ik heb het geteld: de duif koert zestig keer per minuut. De Etruskische muur boven het huis stamt uit de achtste eeuw voor Christus. We kunnen praten. We hebben de tijd.

Cortona, 1995

BRAMARE: (OUDERWETS) VERLANGEN NAAR

*

Ik sta op het punt een huis in het buitenland te kopen. Een huis met de prachtige naam Bramasole. Het is hoog, vierkant en abrikooskleurig, met verschoten groene luiken, een antiek pannendak en een ijzeren balkon op de eerste verdieping, waar vroeger misschien dames met waaiers naar een schouwspel op de begane grond zaten te kijken. Maar daar beneden woekeren uit hun krachten gegroeide doornstruiken, warrige rozenstruiken en kniehoog onkruid. Het balkon ligt op het zuidoosten en kijkt uit op een diep dal en op de Toscaanse Apennijnen daarachter. Als het regent of als het licht verandert, wordt de gevel van het huis goud, siena, oker; een vroegere laag rode verf sijpelt erdoorheen in roze plekken, alsof er een doos krijtjes in de zon ligt te smelten. Op plaatsen waar het pleisterwerk is afgebrokkeld, komt de vroegere buitenkant van ruwe natuursteen tevoorschijn. Het huis staat boven een strada bianca, een weg die wit ziet van de kiezels, op een terrasvormige heuvelflank vol vrucht- en olijfbomen. Bramasole: bramare, verlangen naar, en sole, zon: iets wat naar de zon verlangt, en dat doe ik.

De familie vindt het een heel onverstandig besluit. Mijn moeder heeft gezegd: ‘Bespóttelijk’, met die zelfverzekerde, krachtige nadruk van haar op de tweede lettergreep. Mijn zusjes vinden het wel opwindend, maar doen net of ik achttien ben en op het punt sta er met een matroos vandoor te gaan in de familieauto. Diep in mijn hart heb ik zelf ook mijn twijfels. De rechte stoelen in de wachtkamer van de notaio maken het er niet beter op. Elke keer dat ik ga verzitten, wat vaak gebeurt omdat het tegen de veertig graden is, prikken scherpe paardenharen door mijn dunne witlinnen jurk. Ik kijk wat Ed op de achterkant van een kassabon zit te schrijven: Parmezaanse kaas, salami, koffie, brood. Hoe kan hij? Eindelijk doet de signora haar deur open en komt haar Italiaans in een stortvloed over ons heen.

De notaio is de persoon die in Italië onroerendgoedtransacties regelt. Onze notaio, signora Mantucci, is een kleine, heftige Siciliaanse vrouw met dikke getinte brillenglazen die haar groene ogen vergroten. Ik heb nog nooit iemand zo vlug horen praten. Ze leest lange wetsteksten hardop voor. Ik dacht dat Italiaans altijd melodieus klonk, maar bij haar klinkt het alsof er rotsblokken door een goot ratelen. Ed kijkt haar geboeid aan; ik weet dat hij verslaafd is aan haar stemgeluid. De eigenaar, dr. Carta, vindt plotseling dat hij te weinig heeft gevraagd; dat moet wel, want we hebben het huis gekocht. Wij denken dat hij de prijs buitensporig heeft opgeschroefd. We wéten dat het een buitensporige prijs is. De Siciliaanse praat gewoon door; ze wil door niemand in de rede worden gevallen, behalve door Giuseppe van de bar beneden, die plotseling met opgeheven blad de donkere deuren openzwaait en verbaasd lijkt dat hij zijn Americani klanten daar bijna scheel van verwarring aantreft. Hij komt de signora haar minuscule ochtendkopje espresso brengen, dat ze bijna zonder zichzelf te onderbreken in één slok leegdrinkt. De eigenaar is van plan te beweren dat het huis een bepaalde waarde heeft, terwijl het in werkelijkheid veel meer kost. ‘Zo wordt het nu eenmaal gedaan’, houdt hij vol. ‘Niemand is zo dwaas om de werkelijke waarde op te geven.’ Hij stelt voor dat we één cheque meenemen naar het kantoor van de notaio, en hem vervolgens tien kleinere cheques letterlijk onder de tafel geven.

Anselmo Martini, onze agent, haalt zijn schouders op.

Ian, de Engelse makelaar die we in de arm hebben genomen om als tolk te fungeren, haalt ook zijn schouders op.

Dr. Carta besluit: ‘Jullie Amerikanen! Jullie nemen alles zo serieus. En dateer de cheques per favore met tussenruimten van een week, zodat het de bank niet opvalt dat het om grote bedragen gaat.’

Bedoelt hij de bank waar ik ben geweest, waar de donkerogige juffrouw aan de balie eens in de vijftien minuten lusteloos een zaak afhandelt, tussen sigaretjes en telefoongesprekken door? De signora zwijgt abrupt, propt de papieren in een map en staat op. We moeten terugkomen als het geld er is en de papieren klaar zijn.

*

Een raam in onze hotelkamer geeft een weids uitzicht over de antieke daken van Cortona, tot aan de donkere uitgestrektheid van de Val di Chiana. Een warme, ruige wind – de scirocco – maakt normale mensen een beetje gek. Op mij komt hij over als een afspiegeling van mijn gemoedstoestand. Ik kan niet slapen. In de Verenigde Staten heb ik al een paar keer huizen gekocht en verkocht, heb ik de auto volgeladen met mijn moeders serviesgoed, de kat en de ficus om de rit van zevenenhalve of vijfenzeventighonderd kilometer te maken naar de volgende huisdeur waarin een nieuwe sleutel zou passen. Je hoort gewoon een beetje van de kook te zijn als het om het dak boven je hoofd gaat. Verkopen betekent immers dat je een brok herinneringen achterlaat, en kopen dat je kiest waar de toekomst zich gaat afspelen. En die plek, die natuurlijk nooit neutraal is, heeft ook al zijn invloed. Daarnaast moeten wettelijke complicaties en onvoorziene omstandigheden worden opgelost. Maar hier spant echt alles samen om me in het duister te laten tasten.

Italië heeft altijd een magnetische aantrekkingskracht op me uitgeoefend. In de vier zomers dat we overal in Toscane boerenwoningen hebben gehuurd, heb ik voortdurend over een eigen huis gedacht. In het eerste huis waar Ed en ik met vrienden zaten, begonnen we de eerste avond al te rekenen en ons af te vragen of we, als we botje bij botje legden, de vervallen natuurstenen boerderij zouden kunnen kopen waarop we vanaf ons terras uitkeken. Ed viel onmiddellijk voor het boerenleven en dwaalde altijd over het land van de buurman om naar het werk te kijken. De Antolini’s kweekten tabak, een mooi, zij het gehaat product. We hoorden werkers ‘Vipera!’ schreeuwen om de anderen voor een giftige slang te waarschuwen. ’s Avonds steeg er een violetblauwe nevel op van de donkere bladeren. De goed georganiseerde boerderij zag er vanaf ons terras vredig uit. Onze vrienden zijn nooit meer naar Italië gegaan, maar de volgende drie vakanties werd de omslachtige zoektocht naar een zomerhuis een queeste voor ons. Of we nu een huis vonden of niet, we kwamen toevallig op plekken waar zuiver groene olijfolie werd gemaakt, ontdekten snoezige Romaanse dorpskerkjes, zwierven langs achteraf gelegen wijngaarden en stopten daar om de zachtste Brunello en de donkerste vino nobile te proeven. Een huis zoeken maakt dat je heel gericht rondkijkt. We gingen niet alleen naar markten om perziken voor de picknick te kopen; we bekeken de kwaliteit en variëteit van alle producten zorgvuldig, met in het achterhoofd verjaarsdiners, nieuwe vakanties en ontbijten voor weekendgasten. Urenlang zaten we op pleintjes of dronken we limonade in plaatselijke bars, in wezen om de sfeer van de omgeving op ons te laten inwerken. Ik heb heel wat keren blaren op mijn hielen laten weken in een hotelbidet, en op mijn voeten, die over kilometers klinkerstraat waren gegaan, flessen lotion gesmeerd. We sleepten geschiedenisboeken, gidsen, boeken over wilde bloemen en romans het ene gehuurde huis in en het andere hotel uit. We vroegen plaatselijke bewoners altijd waar ze graag gingen eten en vonden restaurants die in geen van onze vele gidsen stonden. Allebei worden we door een onverzadigbare nieuwsgierigheid naar elke brokkelige kasteelruïne op de heuvels getrokken. Mijn idee van de hemel is nog steeds om heel prettig verdwaald over de boerengrindwegen van Umbrië en Toscane te rijden.

Cortona was de eerste stad waar we logeerden, en we gingen er altijd weer heen als we ’s zomers in de buurt van Volterra, Florence, Montisi, Rignano, Vicchio en Quercegrossa al die fascinerende, grillige huizen huurden. Eén huis had een keuken waar je elkaar niet kon passeren, maar je zag nog net een stukje van de Arno. In een andere keuken waren geen warm water en messen, maar het huis was tegen middeleeuwse wallen aan gebouwd en keek over wijngaarden uit. Er was ook een keuken met verschillende serviezen voor veertig personen, ontelbare glazen en bestekken, maar de koelkast bevroor elke dag en rond vier uur zwaaide de deur open om een nieuwe iglo te laten zien. Als het vochtig weer was, kreeg ik een schokje als ik wat dan ook in de keuken aanraakte. Het verhaal wil dat Cimabue op dit terrein de toen nog jonge Giotto ontdekte, die een schaap in het zand zat te tekenen. Er was een huis met bedden die in het midden zo doorzakten dat je rug eraan kapotging. Vleermuizen kwamen door de schoorsteen naar beneden en vlogen rakelings langs ons heen, terwijl houtworm in de balken voor een gestage zaagselregen op de kussens zorgde. De haard was zo groot dat we erin konden zitten als we onze kalfskoteletten en paprika’s grilden.

We reden honderden stoffige kilometers om huizen te bekijken die in de uiterwaarden van de Tiber bleken te liggen of uitkeken op bovengrondse mijnen. De makelaar uit Siena beloofde verheugd dat het uitzicht over twintig jaar weer prachtig zou zijn; uitgewerkte mijngebieden moesten volgens de wet opnieuw beplant worden. Een schitterend middeleeuws huis in een dorp was waanzinnig duur. Een boer met brokkelige tanden die we in een bar ontmoetten, probeerde ons zijn geboortehuis te verkopen. Het was een stenen kippenren zonder ramen, die tegen een ander huis was aangebouwd, met grommende honden die aan hun kettingen rukten en uitvallen naar ons deden. We waren erg gecharmeerd van een boerenwoning even buiten Montisi; de eigenares, een contessa, hield ons een paar dagen aan het lijntje en kwam toen tot de conclusie dat ze niet kon verkopen voor ze een teken van God had gekregen. We moesten weg voor het teken was gegeven.

Als ik aan die plekjes terugdenk, komen ze me plotseling totaal vreemd voor, ook Cortona. Ed denkt er anders over. Hij zit elke middag op de piazza te kijken naar het jonge stel dat probeert een wandelingetje te maken met de pasgeboren baby. Ze worden om de paar stappen staande gehouden. Iedereen gaat bij de kinderwagen staan, buigt zich voorover naar het kleine snuitje, maakt gekke geluiden, prijst de baby. ‘In mijn volgende leven’, zegt Ed, ‘wil ik een Italiaanse baby zijn.’ Hij gaat helemaal op in het pleinleven: de broeierige, gesoigneerde man die zijn mouw omhoogschuift, zodat zijn spieren te zien zijn als hij loom zijn kin op zijn hand laat rusten; de zuivere fluitklanken van Vivaldi die uit een raam op de bovenverdieping aanzweven; de waaier van felgekleurde bloemen tegen de natuurstenen bloemenwinkel; een man zonder iets wat op een nek lijkt, die lammeren uit zijn vrachtwagen laadt. Hij slingert ze als meelzakken over zijn schouder en de oogballen van de lammeren puilen uit. Ed kijkt op naar de grote klok die al zo lang de tijd heeft bijgehouden op deze piazza. Ten slotte gaat hij een eindje kuieren, terwijl hij de straatstenen in zijn geheugen prent.

Aan de overkant van de binnenplaats zingt een Arabische hotelgast tegen het aanbreken van de ochtend zijn gebeden, net als ik eindelijk in slaap kan vallen. Het klinkt of hij met zout water gorgelt. Urenlang laat hij zijn stem langs een klein register gaan, telkens opnieuw. Ik heb de neiging om uit het raam te gaan hangen en ‘Mond houden!’ te roepen. Zo nu en dan moet ik erom lachen. Ik kijk naar buiten en zie hem knikken in het raam, een lieve glimlach op zijn gezicht. Hij doet me sterk denken aan de tabaksverkopers die ik als kind in de warme pakhuizen in het zuiden hoorde. Ik ben ruim tienduizend kilometer van huis en geef in één keer al mijn spaarcenten uit aan een gril. Is het een gril? Het lijkt heel erg op verliefdheid en die is nooit echt grillig, maar komt voort uit een diepgewortelde bron. Is dat trouwens zo?

*

Elke keer dat we vanuit de koele, hoge hotelkamers het scherpe zonlicht in stappen en door de stad slenteren vinden we die leuker. De buitentafeltjes van Bar Sport staan aan de kant van de Piazza Signorelli. Elke morgen verkopen een paar boeren hun groente en fruit op de trappen van het negentiende-eeuwse teatro. Terwijl we espresso drinken kijken we hoe hij een roestige handweegschaal omhooghoudt om de tomaten te wegen. Aan de rest van de piazza staan volmaakt bewaard gebleven palazzi uit de Middeleeuwen of de Renaissance. Je zou helemaal niet verbaasd zijn als er iemand naar buiten kwam en in La Traviata losbarstte. Elke dag lopen we langs alle middeleeuwse poorten in de Etruskische wallen, verkennen we de Fiat-brede klinkerstraten met aan weerskanten huizen uit de Renaissance of een oudere tijd, en de nog smallere vicoli, geheimzinnige voetgangerspassages, die vaak uit een steile trap bestaan. De dichtgemetselde veertiende-eeuwse ‘deuren van de doden’ zijn nog zichtbaar. Er wordt gezegd dat die geesten van deuren naast de hoofdingang ontworpen zijn om de slachtoffers van de pest naar buiten te dragen … Het zou ongeluk brengen om door de hoofdingang het huis uit te gaan. Bij gewone deuren laten mensen vaak hun sleutels in het slot zitten, merk ik.

In gidsen wordt Cortona somber en streng genoemd. Dat is een verkeerde beoordeling. De ligging boven op een heuvel, de muren en de oprijzende, massieve natuurstenen gebouwen scheppen een duidelijk verticale sfeer in de architectuur. Wanneer ik over de piazza loop voel ik de abrupte, hoekige schaduwen met euclidische zuiverheid over me heen vallen. Ik heb de neiging rechtop te gaan staan … De opgaande lijn van de gebouwen lijkt op de bewoners over te gaan. Ze lopen langzaam, ik zou bijna zeggen statig. Ik roep voortdurend uit: ‘Is dat geen prachtige vrouw? Is hij niet geweldig? Moet je dat gezicht zien: puur Raphaël.’ Tegen het eind van de middag zitten we weer met onze espresso, deze keer aan een andere piazza. Een vrouw van ongeveer zestig, haar dochter en opgroeiende kleindochter wandelen gearmd voorbij, de zon op hun levendige gezichten. We weten niet waarom het licht hier zo’n gloed heeft. Misschien stralen de omliggende velden met zonnebloemen goud uit. De drie vrouwen zien er vredig, trots, indrukwekkend tevreden uit. Er zou een gouden munt met hun gezichten moeten bestaan.

Terwijl we van onze espresso nippen, zakt de dollar snel. We rukken ons elke morgen van de piazza los om alle banken langs te gaan en te kijken hoe het met de koers is. Als je een travellercheque verzilvert om je nog even te buiten te gaan aan lederwaren, doet de koers er niet zo veel toe, maar het gaat hier om een huis met ruim twintigduizend vierkante meter grond en elke lire telt. Als er zo’n groot bedrag in het spel is, krijg je het bij een lichte daling al benauwd. Bij elke honderd lire die de dollar zakt, berekenen we hoeveel duurder het huis wordt. Heel onwijs bereken ik ook hoeveel paar schoenen ik voor het verschil zou kunnen kopen. Vóór de aanschaf van het huis kocht ik vaak schoenen in Italië, een geheime zonde. Soms kwam ik met negen paar thuis: rode lage schoenen van slangenleer, sandalen, marineblauwe suède laarzen en een aantal paren zwarte pumps met verschillende hakhoogten.

De commissies die de banken in rekening brengen wanneer ze een groot bedrag uit de Verenigde Staten ontvangen, verschillen. We willen korting. Het ziet ernaar uit dat ze een aanzienlijk bedrag in de wacht zullen slepen, want in Italië kan zo’n overboekingstransactie weken in beslag nemen.

Ten slotte krijgen we een lesje in de manier waarop deze dingen in hun werk gaan. Dr. Carta, die de verkoop graag wil afronden, belt zijn bank – ook de bank van zijn vader en schoonvader – in Arezzo, een half uur rijden. Dan belt hij ons. ‘Ga daarheen’, zegt hij. ‘Ze berekenen helemaal geen commissie en geven u de koers van de dag van ontvangst.’

Zijn gewiekstheid verbaast me niet, hoewel hij tijdens de onderhandelingen opvallend weinig geïnteresseerd leek in geld … Hij noemde gewoon zijn hoge prijs en bleef daarbij. Hij had het landgoed een jaar geleden gekocht van vijf oude zusters uit een familie van grootgrondbezitters in Perugia, met de gedachte, zei hij, om er een zomerverblijf voor zijn familie van te maken. Maar vervolgens hadden zijn vrouw en hij een landgoed aan de kust geërfd en besloten daar ’s zomers heen te gaan. Is het echt zo gebeurd, of heeft hij dames van in de negentig een koopje afgetroggeld waar hij nu flinke winst op maakt en koopt hij misschien een huis aan zee met ons geld? Niet dat ik het hem misgun. Hij is een slimme vogel.

Dr. Carta, mogelijk bang dat we van de koop af willen, belt op en vraagt of we hem bij het huis willen ontmoeten. Hij komt in zijn brullende Alfa 164 aanrijden, van top tot teen in Armani gekleed. ‘Er is nog iets’, zegt hij, alsof hij met een gesprek doorgaat. ‘Als u me wilt volgen, dan zal ik u iets laten zien.’ Hij loopt een paar honderd meter de weg af en gaat dan een stenen pad op tussen geurige gele brem. Wat gek, het stenen pad loopt, meebuigend met een kam, verder de heuvel op. Algauw komen we op een punt waar we over een breedte van tweehonderd graden over de vallei kunnen uitkijken; beneden ons liggen de met cipressen omzoomde weg en een zachtgetint landschap met hier en daar verzorgde wijn- en olijfgaarden. In de verte een blauwe veeg, het Trasimenomeer; rechts van ons zien we het silhouet met rode daken van Cortona scherp afsteken tegen de lucht. Dr. Carta kijkt ons triomfantelijk aan. De vlakke stenen worden hier breder. ‘De Romeinen … Deze weg is aangelegd door de Romeinen … Hij gaat regelrecht naar Cortona.’ Het is bloedheet in de zon. Hij praat maar door over de grote kerk op de top van de heuvel. Hij wijst aan waar de rest van de weg misschien heeft gelopen, recht door het landgoed Bramasole.

Als we terug zijn bij het huis draait hij een buitenkraan aan en plenst water over zijn gezicht. ‘U kunt hier van het heerlijkste water genieten, echt uw eigen overvloedige acqua minerale, uitstekend voor de lever. Eccellente!’ Hij presteert het om tegelijkertijd enthousiast en een beetje verveeld, vriendelijk en een tikkeltje neerbuigend over te komen. Ik ben bang dat we te onomwonden over geld hebben gepraat. Of misschien vindt hij onze rechtschapen Amerikaanse opvattingen over de transactie onvoorstelbaar naïef. Hij laat de kraan lopen, schept water met zijn hand en ziet kans zich voorover te buigen om te drinken zonder dat zijn goed gesneden linnen jasje van zijn schouders glijdt. ‘Genoeg water voor een zwembad’, houdt hij vol, ‘en u hebt er een volmaakte plek voor: op het punt waar u het meer kunt zien, waar je regelrecht uitkijkt op het terrein waar Hannibal de Romeinen heeft verslagen.’

We zijn helemaal in de ban van de overblijfselen van een Romeinse weg over de met wilde bloemen bezaaide heuvel. We zien ons al laat in de middag over de stenen weg naar de stad lopen om koffie te drinken. Dr. Carta laat ons het oude waterreservoir zien. Water is in Toscane kostbaar en het werd druppel voor druppel opgevangen. We hebben al met een zaklantaarn in de opening geschenen en gezien dat er in het onderaardse reservoir een gewelfde stenen opening zit, blijkbaar de een of andere doorgang. In de Medicivesting op de heuvel hebben we eenzelfde boog in het reservoir daar gezien en van de huisbewaarder hoorden we dat er een geheime ondergrondse vluchtroute van de heuvel naar het dal loopt, en van daar naar het Trasimenomeer. Italianen gaan achteloos met dat soort overblijfselen om. Dat iemand zulke oude dingen mag bezitten, gaat mijn verstand te boven.

*

Toen ik Bramasole voor het eerst zag had ik onmiddellijk de neiging om mijn zomerkleren in een armadio te hangen en mijn boeken te rangschikken onder een van de ramen die uitkijken op het dal. We hadden vier dagen doorgebracht met signor Martini, die een donker kantoortje heeft aan de Via Sacco e Vanzetti in de benedenstad. Boven zijn bureau hangt een foto van hem als soldaat, in het leger van Mussolini, neem ik aan. Hij luisterde naar ons alsof we volmaakt Italiaans spraken. Toen we hadden beschreven wat we dachten dat we wilden, stond hij op, zette zijn borsalino op en zei één woord: ‘Andiamo’, laten we gaan. Hoewel hij kortgeleden een voetoperatie had ondergaan, reed hij ons over niet-bestaande wegen en wurmde zich door jungles van doornstruiken om ons plekjes te laten zien waarvan alleen hij het bestaan kende. Soms waren het boerenhuizen met totaal ingestorte daken, die kilometers van de stad lagen en de wereld kostten. We bekeken een huis met een toren die door de kruisridders was gebouwd, maar toen de contessa die het in eigendom had merkte dat we echt geïnteresseerd waren, barstte ze in huilen uit en verdubbelde ter plekke de prijs. Weer een ander huis zat vast aan andere boerenwoningen met echte scharrelkippen: ze renden de huizen in en uit. Op het erf wemelde het van roestig landbouwgereedschap en varkens. Sommige huizen waren bedompt of ze stonden te dicht bij de weg. Er was ook een huis waar een weg aangelegd zou moeten worden; het stond verscholen in bramenstruiken en we konden alleen door een raam naar binnen kijken omdat een opgerolde zwarte slang weigerde van de drempel af te gaan.

We brachten signor Martini een bos bloemen, bedankten hem voor zijn goede zorgen en namen afscheid. Het scheen hem oprecht te spijten dat we vertrokken.

De ochtend daarop liepen we hem na de koffie op de piazza tegen het lijf. ‘Ik heb net een doctor uit Arezzo gesproken’, zei hij. ‘Hij heeft misschien een huis te koop. Una bella villa’, voegde hij er nadrukkelijk aan toe. Het huis lag op loopafstand van Cortona.

‘Hoeveel kost het?’ vroegen we, hoewel we tegen die tijd wisten dat hij terugdeinst voor zo’n directe vraag.

‘Laten we gewoon eens gaan kijken’, zei hij alleen. Buiten Cortona nam hij de weg die bochtig omhoogklimt naar de andere kant van de heuvel. Hij sloeg af bij de strada bianca en reed na een paar kilometer een lange hellende oprit in. Ik ving een glimp op van een schrijn en keek toen aan tegen het huis met twee verdiepingen, een krullerig smeedijzeren bovenlicht boven de voordeur en twee hoge exotische palmbomen aan weerskanten ervan. Op die frisse ochtend leek de gevel te stralen, geglazuurd met lagen citroengeel, roze en terracotta. We waren allebei stil toen we uit de auto stapten. Na al die zwerftochten over onbekende wegen leek het of het huis de hele tijd al op ons had gewacht.

‘Volmaakt, we nemen het’, grapte ik toen we door het onkruid liepen. Net zoals bij de andere huizen hield signor Martini geen verkooppraatje; hij keek gewoon met ons mee. We liepen naar het huis onder een geroeste pergola die scheef hing onder het gewicht van klimrozen. De dubbele voordeur kraakte als iets wat leefde toen we hem openduwden. De muren van het huis, zo dik als mijn arm lang is, straalden koelte uit. Het glas in de ramen golfde. Ik schuifelde door zanderig stof en zag daaronder gladde tegelvloeren die in perfecte staat waren. In elke kamer deed Ed het binnenraam open en duwde de luiken weg om het ene prachtige uitzicht na het andere te onthullen: cipressen, golvende groene heuvels, verafgelegen villa’s, een vallei. Er waren zelfs twee badkamers die functioneerden. Mooi waren ze niet, maar het waren toch badkamers, en dat na alle huizen zonder vloeren en al helemaal zonder binnenleidingen die we hadden gezien. Er had dertig jaar niemand gewoond en het terrein leek een betoverde tuin: overwoekerd en vol bramen en wijnranken. Ik zag dat signor Martini het terrein met de ervaren blik van de buitenman in ogenschouw nam. Klimop slingerde de bomen in en kroop over afgebrokkelde terrasmuren. ‘Molto lavoro’, veel werk, zei hij alleen. In een paar jaar zoeken, soms achteloos, soms tot uitputtens toe, had ik nooit een huis zo volledig ja horen zeggen. Maar de volgende dag zouden we vertrekken, en toen we hoorden wat er voor het huis werd gevraagd, zeiden we verdrietig nee en gingen naar huis.

In de volgende maanden praatte ik zo nu en dan over Bramasole. Ik stak een foto in mijn spiegel en zwierf in gedachten vaak over het terrein of door de kamers. Een huis is natuurlijk een metafoor voor jezelf, maar daarnaast is het iets totaal werkelijks. En een buitenlands huis versterkt alle associaties die met huizen gepaard gaan. Ik had een eind gemaakt aan een lang en voor eeuwig bedoeld huwelijk en was een nieuwe relatie aan het opbouwen. Daarom had ik het gevoel dat deze zoektocht naar een huis verbonden was met de nieuwe identiteit die ik uiteindelijk zou smeden. Toen het stof van de echtscheiding was neergedwarreld, was ik een vrouw met een volwassen dochter, een fulltime baan aan de universiteit (na jaren van parttime doceren), een bescheiden aandelenpakket en een hele toekomst om te ontdekken. De echtscheiding was moeilijker te verwerken dan een dood, maar toch had ik het rare gevoel dat ik na jaren in een zeer hechte familie weer tot mezelf was gekomen. Ik voelde de drang om mijn leven in een andere cultuur onder de loep te nemen en verder te kijken dan mijn neus lang was. Ik verlangde naar iets met een fysieke dimensie wat het mentale volume van mijn vroegere leven in beslag zou nemen. Ed deelt mijn hartstocht voor Italië helemaal en deelt bovendien de zegen van drie maanden zomervakantie aan de universiteit. In Italië zouden we lange dagen hebben om te verkennen, te schrijven en te werken aan onze onderzoeksprojecten. Wanneer Ed aan het stuur zit draait hij altijd het intrigerende kleine weggetje in. Italië heeft eindeloos veel te bieden aan taal, geschiedenis, kunst en mooie plekjes … Twee levens zouden niet genoeg zijn. En dan nog het buitenlandse zelf. Misschien zou het nieuwe leven zich vormen naar de omtrekken van het huis, dat al thuis is in het landschap en in de ritmen eromheen.

In de lente belde ik een Californische vrouw die in Toscane bezig was een bedrijf in onroerendgoedontwikkeling op te zetten. Ik vroeg haar naar Bramasole te informeren; als het niet was verkocht was de prijs misschien gezakt. Een week later belde ze vanuit een bar na een gesprek met de eigenaar. ‘Ja, het is nog te koop, maar met de karakteristieke logica van Italianen is de prijs omhooggegaan. En denk eraan dat de dollar is gezakt. Plus dat er een heleboel moet gebeuren aan dat huis.’

Nu zijn we terug en ben ik zover dat ik met even merkwaardige logica mijn zinnen op Bramasole heb gezet. Tenslotte is de prijs het enige wat er mis mee is. We zijn allebei enthousiast over de ligging, de stad, het huis en het terrein. Als er maar één kleinigheid mis is, houd ik mezelf voor, doe het dan.

Maar het kost een sacco di soldi. Het zal een enorm karwei zijn om het huis en het terrein uit hun verwaarloosde staat te halen. Lekken, schimmel, ingestorte stenen terrassen, afbrokkelend pleisterwerk, één verouderde badkamer en één met een aanbiddelijke metalen zitkuip en gebarsten wc.

Hoe komt het dat ik me erop verheug, terwijl ik door de modernisering van mijn keuken in San Francisco totaal van de kook was? Thuis kunnen we nog geen schilderij ophangen zonder een handvol kalk uit de muur te slaan. Als we de gootsteen ontstoppen omdat we weer eens vergeten zijn dat de afvalvernietiger geen weg weet met artisjokkenblaadjes, lijkt er slijk omhoog te komen uit de baai van San Francisco.

Maar neem nu een plechtstatig huis bij een Romeinse weg, een Etruskische (jawel, Etruskische) muur die op de heuveltop opdoemt, een Medicivesting binnen het gezichtsveld, uitzicht op de Monte Amiata, een ondergrondse gang, honderdzeventien olijfbomen, twintig pruimenbomen en nog niet getelde abrikozen-, amandel-, appel- en perenbomen. Een paar vijgenbomen lijken uitstekend te gedijen bij de put. Naast de trap aan de voorkant staat een grote hazelaar. Neem vervolgens de nabijheid van een van de prachtigste steden die ik ooit heb gezien. Zou ik niet gek zijn als ik dit heerlijke huis, dat Bramasole heet, niet kocht?

Stel dat een van ons wordt aangereden door een vrachtwagen vol aardappelchips en niet meer kan werken. Ik noem een hele reeks aandoeningen op die we kunnen krijgen. Een tante is op haar tweeënveertigste aan een hartaanval overleden, mijn grootmoeder is blind geworden, en dan al die verschrikkelijke ziektes.

Stel dat de universiteiten waar we doceren door een aardbeving worden getroffen. Humaniora staat op de lijst gebouwen die het meeste kans hebben in te storten bij een aardbeving van middelmatige sterkte. Stel dat de aandelenmarkt keldert.

Ik spring om drie uur in de ochtend uit bed, ga onder de douche en laat het koude water op mijn gezicht plenzen. Als ik in het donker op de tast weer naar bed ga stoot ik mijn teen aan het ijzeren frame. De pijn schiet helemaal omhoog langs mijn ruggengraat. ‘Ed, word wakker. Ik geloof dat ik mijn teen heb gebroken. Hoe kun je in ’s hemelsnaam slapen?’

Hij gaat overeind zitten. ‘Ik droomde net dat ik kruiden plukte in de tuin. Salie en citroenkruid. Salie heet salvia in het Italiaans.’ Hij heeft er nooit één ogenblik aan getwijfeld dat dit een briljant idee is, dat dit de hemel op aarde is. Hij knipt de lamp naast zijn bed aan. Hij glimlacht.

Mijn teennagel hangt er half af en een gemeen paars verspreidt zich eronder. Ik kan het niet opbrengen om hem te laten zitten of om hem eraf te trekken. ‘Ik wil naar huis’, zeg ik.

Hij doet een verband om mijn teen. ‘Bramasole bedoel je zeker?’ vraagt hij.

*

De bovengenoemde zak geld is telefonisch overgemaakt uit Californië, maar niet aangekomen. Hoe kan dat nou, vraag ik aan de bank, als geld telefonisch wordt overgemaakt arriveert het toch op hetzelfde moment? Ze halen hun schouders maar weer eens op. Misschien houdt het hoofdkantoor in Florence het vast. Er gaan dagen voorbij. Vanuit een bar bel ik Steve, mijn bankman in Californië. Ik schreeuw om boven het lawaai van een voetbalwedstrijd op de televisie uit te komen. ‘Je moet daar bij jullie informeren,’ schreeuwt hij terug, ‘het is hier allang weg en wist je dat ze daar al de zevenenveertigste regering hebben sinds de Tweede Wereldoorlog? Dit geld was goed belegd in belastingvrije obligaties en de beste groeifondsen. Met die Australische obligaties van je heb je zeventien procent gemaakt. Nou ja, la dolce vita.’

Met de woestijnwind komt er een leger muggen (zanzare heten ze, net zoals ze klinken) het hotel binnen. Ik lig in de lakens te draaien tot mijn huid brandt. Midden in de nacht ga ik uit het raam hangen en stel me alle slapende gasten voor: blaren op hun voeten van de klinkerstraten en met hun gids nog in hun hand geklemd. We kunnen er nog steeds vanaf. We kunnen gewoon onze koffers in de gehuurde Fiat gooien en arrivederci zeggen. Bij Amalfi een maand aan de kust gaan zitten en gebruind en ontspannen naar huis gaan. Een heleboel sandalen kopen. Ik hoor mijn grootvader nog tegen me zeggen toen ik twintig was: ‘Wees reëel. Kom met je hoofd uit de wolken.’ Hij was des duivels dat ik poëzie en Latijnse etymologie studeerde, iets wat totaal geen nut had. En waar zit ik nu over te denken? Over het kopen van een aan zijn lot overgelaten, verwaarloosd huis in een land waarvan ik de taal nauwelijks spreek. Hij heeft zich waarschijnlijk zo vaak in zijn graf omgedraaid dat zijn lijkwade versleten is. En het is ook niet zo dat we een vracht reserves achter de hand hebben om ons te redden wanneer dat geheimzinnige iets mocht mislopen.

*

Hoe kun je zo verslingerd zijn aan huizen? Ik stam uit een lange reeks vrouwen die hun tassen opendoen en er stalen stofferingsmateriaal, gekleurde vierkantjes badkamertegel, stalen met zeven tinten gele verf en repen gebloemd behang uit halen. We zijn dol op het begrip ‘vier muren’. ‘Hoe is haar huis?’ vraagt mijn zusje, en we weten allebei dat ze wil weten hoe zij is. Als ik een weekend ergens logeer neem ik altijd de gratis gids voor onroerend goed uit de supermarkt mee, ook al ben ik vlak bij huis. Ik heb eens in juni met twee vriendinnen een huis op Mallorca gehuurd; een andere keer bracht ik de zomer door in een kleine casa in San Miguel de Allende, waar ik een serieuze liefde opvatte voor binnenplaatsen met fonteinen, slaapkamers met balkons waarlangs bougainville als een waterval afhangt, en de strenge Sierra Madre. Toen ik een zomer in Santa Fe was begon ik daar naar huizen van steenklei te kijken, terwijl ik fantaseerde dat ik in het zuidwesten woonde, kookte met Spaanse pepers en turkooissieraden droeg … Een ander leven, de kans om een heel andere kant van jezelf te laten zien. Aan het eind van de maand vertrok ik en ik heb nooit de neiging gevoeld om terug te gaan. Ik ben dol op de eilanden bij de kust van Georgia, waar ik zomers heb doorgebracht toen ik opgroeide. Waarom heb ik daar niet een verweerd grijs huis gekocht van hout dat eruitziet alsof het op het strand is aangespoeld? Katoenen vloerkleden, koude perzikenthee, een watermeloen in de kreek laten koelen, slapen terwijl buiten mijn raam de golven bruisen en aanrollen. Een plek waar mijn zusjes, vrienden en hun gezinnen gemakkelijk op bezoek zouden kunnen komen. Maar ik blijf mezelf voorhouden dat ik me nooit vernieuwd heb gevoeld als ik voor de zoveelste keer in mijn eigen voetsporen stapte. Hoewel ik word aangetrokken door het bekende word ik net een tikkeltje meer aangetrokken door verrassingen. Italië lijkt me eindeloos verlokkelijk … Waarom zou ik op dit punt van mijn leven geen aandacht schenken aan het begin van De goddelijke komedie: wat moet men doen om te groeien? Verstandiger om aan de woorden van mijn vader, de zoon van mijn zeer nuchtere, krenterige grootvader, te denken. ‘Ons familiemotto’, zei hij altijd, ‘is: “Inpakken en uitpakken.”’ En ook: ‘Als je niet eersteklas kunt reizen, moet je helemaal niet gaan.’

Terwijl ik wakker lig krijg ik het vertrouwde gevoel dat het antwoord op komst is. Zoals de antwoorden op de bodem van de zwarte voorspellingsbol, die ik het einde vond toen ik tien was, zo voel ik vaak een idee of de oplossing van een probleem door donker vocht omhoogdrijven, om dan opeens het duidelijke witte schrift te zien. Ik hou van de spannende periode van afwachten, van de geestelijke en fysieke sensatie van bochten als iets geheimzinnigs naar de oppervlakte van het bewustzijn zigzagt.

Stel dat je je níét onzeker voelde, staat er in wit schrift. Ben jij soms vrijgesteld van twijfels? Waarom noem je het niet anders: opwinding? Ik buig me over de brede vensterbank als het eerste vergulde zachtpaarse licht van de zonsopgang verschijnt. De Arabier slaapt nog. Het golvende landschap ziet er overal vredig uit. Honingkleurige boerenwoningen, genesteld in holtes, rijzen eruit op als grote broden die zijn neergelegd om af te koelen. Ik weet dat een heftige beroering in het aardoppervlak de heuvels omhoog heeft gestuwd, maar ze zien eruit alsof ze door een grote hand zijn gevormd. Naarmate de zon helderder wordt, verspreidt zich een zacht spectrum over het land: het groen van een dollarbiljet dat is mee gewassen, verschoten crème, de lucht blauw als het oog van een blinde. De schilders uit de Renaissance hebben het precies getroffen. Ik heb Perugino, Giotto, Signorelli en anderen nooit als realisten beschouwd, maar hun vergezichten zijn er nog steeds, zoals de meeste toeristen ontdekken, met hier en daar donkere cipressen om elke compositie waar het oog op valt, te benadrukken. Nu zie ik waarom de rode laars van een goudblonde engel in het museum in Cortona zo glanst, waarom het kobaltblauwe kleed van de Madonna zo intens en met diepte overkomt. Tegen de achtergrond van dit landschap en dit licht krijgt alles een elementaire omtrek. Zelfs de rode handdoek die beneden aan de waslijn hangt te drogen wordt helemaal doorweekt met zijn eigen roodheid.

Denk hier eens over na: Stel dat de hemel niet naar beneden komt. Stel dat het heerlijk wordt. Stel dat het huis in drie jaar tijd is herschapen. Tegen die tijd hebben we met de hand gedrukte labels voor de olijfolie van het huis, dunne linnen gordijnen om voor de luiken te trekken tijdens de siësta, potten pruimenjam op de planken, een lange tafel voor smulpartijen onder de lindebomen, een stapel manden bij de deur voor het plukken van tomaten, raket, wilde venkel, rozen en rozemarijn. En wie zijn wij in dat vreemde nieuwe leven?

*

Eindelijk is het geld er en de rekening is geopend. Maar ze hebben geen cheques. Deze enorme bank met tientallen bijkantoren in het gouden centrum van Italië heeft geen cheques voor ons. ‘Misschien volgende week’, legt signora Raguzzi uit. ‘Op dit moment hebben we ze niet.’ We laten van ons ongenoegen blijken. Twee dagen later belt ze op. ‘Ik heb tien cheques voor u.’ Wat is er nou zo moeilijk aan cheques? Thuis krijg ik ze bij pakken tegelijk. Signora Raguzzi telt ze voor ons uit. Ze heeft een nauwsluitend rokje en een krap T-shirt aan en haar immer vochtige lippen zijn altijd getuit. Haar huid glimt. Toch ziet ze er verbazingwekkend aantrekkelijk uit. Ze draagt een schitterende vierkante gouden ketting en de armbanden aan haar beide polsen rinkelen als ze ons rekeningnummer op elke cheque stempelt.

‘Wat een mooie sieraden. Die armbanden vind ik geweldig’, zeg ik.

‘Goud is alles wat we hier hebben’, reageert ze knorrig. De graftomben en piazza’s van Arezzo vervelen haar. Elke keer dat ze ons ziet, klaart haar gezicht op. ‘Ah, Californië’, zegt ze bij wijze van groet. De bank begint iets surrealistisch te krijgen. We zitten in de achterkamer. Een man rijdt een wagentje vol goudstaven naar binnen … echte steentjes van goud. Een bewaker is nergens te bekennen. Een andere man stopt twee steentjes in groezelige mappen. Hij is eenvoudig gekleed, als een arbeider. Hij loopt de straat op om de goudstaven ergens heen te brengen. En wij thuis maar tobben met beveiligd geldvervoer … Wat een slimme vermomming trouwens, die werkkleding. We wijden ons weer aan de cheques. Geen afbeeldingen van boten, palmbomen of ponyexpresruiters, geen naam, adres, rijbewijs- of ander nummer. Alleen die lichtgroene cheques die eruitzien alsof ze in de jaren twintig zijn gedrukt. We zijn zeer in onze nopjes. Je bent bijna een medeburger als je een bankrekening hebt.

Eindelijk zitten we met zijn allen in het kantoor van de notaio om de zaak af te wikkelen. Het gaat vlug. Iedereen praat door elkaar en niemand luistert. Van de bloemrijke wettelijke bepalingen begrijpen we niets. Een pneumatische boor buiten op straat trilt door in mijn hersens. Er is iets met twee ossen en twee dagen. Ian, die vertaalt, neemt even tijd om deze ouderwetse uitdrukking uit te leggen: het is een achttiende-eeuwse wettelijke beschrijving van de hoeveelheid land, gemeten naar de tijd die twee ossen nodig hebben om het te ploegen. Ons stuk grond is schijnbaar twee ploegdagen groot.

Ik schrijf cheques uit en mijn vingers verkrampen vanwege het aantal keren dat ik milione moet schrijven. Ik bedenk hoe alle aardige, betrouwbare obligaties, aandelen in nutsbedrijven en prima aandelen uit mijn huwelijksjaren als door toverij veranderen in een terrasvormige heuvelflank en een groot leeg huis. Het glazen huis in Californië, waar ik tien jaar heb gewoond, met zijn sinaasappel-, citroen- en guavebomen, jasmijn, glinsterend zwembad en overdekte veranda met rieten stoelen en gebloemde kussens … Het lijkt allemaal in het verschiet te verdwijnen, alsof je het door de verkeerde kant van de verrekijker ziet. ‘Miljoen’ is zo’n groot woord voor ons dat het moeilijk is om er achteloos over te doen. Ed houdt zorgvuldig toezicht op de nullen, want hij wil niet dat ik per ongeluk miliardo schrijf. Hij betaalt signor Martini contant. Die heeft zijn honorarium nooit ter sprake gebracht; van de eigenaar hebben we gehoord wat het normale percentage is. Signor Martini kijkt verheugd, alsof we hem een cadeau hebben gegeven. Ik vind dit een verwarrende, maar bijzonder leuke manier van zakendoen. Alom worden handen geschud. Speelt er een kleine tevreden katgrijns om de mond van de vrouw van de verkoper? We verwachten een eigendomsbewijs op perkament in antiek schrift, maar nee, de notaio gaat met vakantie en zal proberen de papieren in orde te brengen voor ze vertrekt. ‘Normale’, zegt signor Martini. Ik merk voortdurend dat die kreet nog steeds voor waar wordt aangenomen. Eindeloze contracten, voorwaarden en ontsnappingsclausules zijn er gewoon niet aan te pas gekomen. Als we buitenkomen in de snikhete middagzon hebben we alleen twee zware ijzeren sleutels – langer dan mijn hand – bij ons: de ene voor een roestige ijzeren poort en de andere voor de voordeur. Ze zien er totaal anders uit dan welke sleutel ook die ik ooit heb bezeten. Reservesleutels zijn er helemaal niet.

Giuseppe wuift vanuit de deur van de bar en we vertellen hem dat we een huis hebben gekocht. ‘Waar?’ wil hij weten.

‘Bramasole’, begint Ed, op het punt te vertellen waar dat ligt.

‘Ah, Bramasole, una bella villa!’ In zijn jeugd heeft hij daar kersen geplukt. Hoewel het nog vroeg is, trekt hij ons naar binnen en schenkt een grappa voor ons in. ‘Mama!’ roept hij. Zijn moeder en haar zuster komen uit het achterhuis aanlopen en iedereen klinkt met ons. Ze praten allemaal tegelijk en noemen ons de stranieri, de buitenlanders. De grappa is verduveld sterk. We drinken de onze net zo snel als signora Mantucci haar espresso en slenteren de zon weer in. In de auto is het zo heet als in een pizzaoven. We zitten daar met de portieren open, en barsten plotseling uit in een onbedaarlijke lachbui.

*

Terwijl we de definitieve stukken aan het tekenen waren, hebben twee vrouwen het huis schoongemaakt en is er een bed bezorgd. In de stad kopen we een fles koude prosecco en vervolgens gaan we bij de rosticceria langs voor gemarineerde courgettes, olijven, gegrilde kip en aardappels.

Daas van de gebeurtenissen en de grappa komen we thuis. Anna en Lucia hebben de ramen gezeemd en lagen stof en spinnenwebben verwijderd. De slaapkamer met betegeld terras op de eerste verdieping glimt. Ze hebben het bed opgemaakt met de nieuwe blauwe lakens en de terrasdeuren opengelaten, zodat de geluiden van koekoeken en wilde kanaries in de lindebomen binnenkomen. We plukken de laatste roze rozen op het voorterras en vullen er twee oude chiantiflessen mee. De kamer met dichte luiken, gewitte muren, pas geboende vloer, onbeslapen bed met nieuwe lakens en zoetgeurende rozen op de vensterbank, alles verlicht door een neerbungelend peertje van veertig watt, lijkt zo rein als de cel van een franciscaan. Zodra ik binnenkom vind ik het de meest volmaakte kamer op de wereld.

We nemen een douche en trekken schone kleren aan. In de rustige schemering zitten we op de stenen muur van het terras en drinken elkaar en het huis toe met glazen kruidige prosecco, die aandoet als een vloeibare vorm van lucht. We klinken op de cipressen langs de weg en het witte paard in de wei van de buurman, op de villa in de verte die is gebouwd ter ere van het bezoek van een paus. De olijvenpitten gooien we over de muur, in de hoop dat ze volgend jaar uit de grond schieten. Het eten is verrukkelijk. Als het donker wordt, vliegt een kerkuil zo dichtbij over dat we het geruis van vleugels horen en, wanneer hij in de zwarte acacia neerstrijkt, een vreemde kreet die we als groet opvatten. De Grote Beer hangt boven het huis, op het punt zijn zilver over het dak uit te gieten. De sterrenbeelden komen tevoorschijn, zo duidelijk als een sterrenkaart. Als het eindelijk donker is, zien we dat de Melkweg precies over het huis glijdt. Ik vergeet de sterren als ik in het overal aanwezige licht van een stad leef. Hier zijn ze zoals ze er altijd al waren, schitterend en dicht opeen, vallend en trillend. We kijken naar boven tot we een stijve nek hebben. De Melkweg lijkt op een weggeworpen baal kant die zich ontrolt. Ed, die van fluisteren houdt, buigt zich over naar mijn oor. ‘Wil je nog naar huis,’ vraagt hij, ‘of kan dit thuis zijn?’