Renate Dorrestein

Een sterke man

World Editions

breda 2014

Oorspronkelijke tekst © Renate Dorrestein, 1994

Een sterke man verscheen in 1ste druk bij Uitgeverij Contact, 1994.

Gepubliceerd met toestemming van Uitgeverij Weesperzijde.

Deze uitgave © World Editions, Breda 2014

Omslagontwerp Multitude

Omslagillustratie © Millennium Images/hh

ISBN 978 94 6237 081 4

nur 301

•

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van World Editions BV, Breda, Nederland. Telefoon: 076 523 3500.

Internet: www.worldeditions.org.

•

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2014.

#

‘Vrijman. Barbara Vrijman.

Beeldhouwster.

Negenendertig.

Nee, ik ben Nederlandse.

Mag ik mijn ambassade trouwens eerst even bellen?

Oké. Wel, het was begin januari. Ik arriveerde hier laat in de avond, een gure winteravond, ik geloof zelfs dat het vroor, en nu ik erover nadenk was het de vierde, vier januari: op die barre avond kwam ik op Kerrimagannagh aan.

Ik was nooit eerder in Ierland geweest. Ik had er eerlijk gezegd altijd een vage weerzin tegen gehad. Al dat tomeloze groen, en overal van die schilderachtige kliffen met woest schuimend water eronder. Ik zag turfvuren en verlaten gehuchten voor me, en eindeloze variaties op het thema gerookte vis – het leek me een oncomfortabel land met veel te veel natuur en een overdosis aan bijgeloof en sentimentaliteit. Sorry als ik u beledig, maar ik ben een grotestadsmens. Dat is een fundamenteel verschil, bedoel ik, en geen waardeoordeel.

Ik hou toevallig meer van asfalt. Vooral als het glimt in de regen, en smerige olievlekken op het wegdek plotseling in alle kleuren van de regenboog oplichten. Dat zie je alleen maar in een stad. Net als graffiti, of vaal wasgoed, wapperend in tuintjes langs de treinrails. Gek ben ik daarop. Geef mij maar onvolmaaktheid, letterlijk. Ik loop voor mijn plezier langs bouwputten, over opgebroken wegen, tevreden dat een stad nooit af is, nooit klaar. Hier wordt gesloopt, daar wordt gebouwd, verkeersaders worden omgelegd, een continu proces van wording, waarbij schoonheid, gezien de resultaten, meestal geen overweging vormt. Dat vind ik nou inspirerend.

Dus wat moet iemand als ik in adembenemende heuvels die al eeuwen liggen waar ze altijd lagen en waaraan niets valt toe te voegen of te wijzigen? Al mijn zintuigen ketsen daarop af. Te mooi, te harmonieus. Perfectie – ik kan er niets mee. Een veld bloeiende narcissen: vreselijk. Massaal en gelijktijdig allemaal even opgetogen met de kopjes in de lucht. Die ijzeren wetmatigheden van de natuur, ook al zoiets. Daar krijg je als mens geen vinger tussen.

Normaal gesproken ben ik dan ook met geen honderd paarden uit de bebouwde kom weg te slepen. Maar in dit geval lag het anders. Toen ik, als een donderslag bij heldere hemel, door Stephen O’Shaugenessy werd uitgenodigd voor een verblijf van zes weken op Kerrimagannagh, pakte ik natuurlijk onmiddellijk mijn koffers. Ik denk niet dat iemand ooit op een andere manier heeft gereageerd. Wie door Stephen werd uitverkoren, aarzelde geen tel, die ging. Stel dat een van de discipelen tegen Jezus had gezegd: “Bedankt, maar ik blijf liever thuis”? Binnen een week na het ontvangen van mijn invitatie stapte ik dus al in het vliegtuig.

Er zat aan boord een jonge, donkerharige Ier naast me, geen trouwring, en ik glimlachte naar hem. Hij keek amper op uit de brochure die hij las. Uit mijn ooghoek zag ik foto’s van glanzende landbouwmachines. Combines, tractoren. Ik haalde mijn reisgids tevoorschijn en bladerde er wat in. “Vrijwel geheel Ierland is in de ijstijd bedekt geweest door een polaire ijskap. De ontwatering van de laagvlakte kon zich hierdoor niet volledig ontwikkelen, wat leidde tot het ontstaan van uitgestrekte veengebieden, de beroemde Ierse bog.”

Ik probeerde me een bog voor te stellen. Het landschap leeg, de einder ver, de ruimte onafzienbaar. Je zou er op goed geluk je weg moeten zoeken over graspollen die solide aanvoelden. Was het niet zo dat men weleens stomtoevallig eeuwenoude lijken in het veen aantrof? Als je struikelde, zou je voor honderden jaren verdwijnen. Turfstekers uit de verre toekomst zouden je onder vele lagen modder vinden, geconserveerd in de houding waarin je voorover was gesmakt, de armen half geheven om je val te breken. Misschien zouden ze je aanzien voor een primitief beeld dat ooit diende om het kwaad te weren. Ik grabbelde naar een potlood en maakte een schetsje op de blanco titelpagina van mijn reisgids. “Veenvrouw Gevonden In Ierland” schreef ik eronder.

Er kwam een stewardess langs met een snack. Ik trok de folie van het plastic bakje, waarom altijd pasta, en sloeg aan het rekenen. Vijf, zes happen, anders kwam ik in de problemen. Al etende trachtte ik te bedenken wie me zou missen als ik niet uit het veen terugkeerde, wie tevergeefs zou opbellen, naar me zou uitkijken, zou zeggen: “Waar hangt Barbara toch uit?” Een mens heeft immers vrienden, kennissen, buren? Ik legde mijn arm op de leuning die ik met mijn buurman deelde. “O, sorry”, zei ik.

“No bother”, antwoordde hij zonder zelfs maar een blik op me te slaan.

Ik stak de reisgids terug in mijn tas, in het vakje waarin zich ook de brief van Stephen O’Shaugenessy bevond. Het was hem een eer, schreef hij, en een genoegen. Hij zag uit naar mijn komst.

De beroemde Ierse mist had mijn vlucht zo veel vertraging bezorgd dat bij aankomst in Dublin de aansluitende bus naar Monaghan al vertrokken bleek. Vanuit Monaghan was het per taxi nog maar een half uurtje naar Kerrimagannagh, had Stephen geschreven. Helaas zou de volgende bus pas over zeven uur vertrekken.

Het vooruitzicht al die tijd op het busstation te moeten wachten, wakend over mijn bagage, lokte me niet erg. Het hele idee van reizen is immers beweging. Stagnatie was er al genoeg in mijn leven. Dus won ik links en rechts advies in en nam, na het nuttigen van een uitgedroogd vleespasteitje, daadkrachtig een andere bus.

Eindeloos hobbelden we voort terwijl de mist langzaam optrok zonder helemaal te verdwijnen: steeds dreven er losse, grillige nevelslierten voorbij, als hiëroglyfen. Erachter golvende heuvels, doorsneden met stroompjes; hier en daar een druipende boom. De heuvels te fraai, het water te fris, de bomen te fotogeniek. Ik sloot mijn ogen en soesde wat. Bij het eindpunt maakte de chauffeur me wakker. Een vervallen benzinestation en twee cafés waren nog net zichtbaar in de schemering. Ik vroeg hem waar we waren. In Newbliss, vanzelf, antwoordde de man, dit was immers de bus naar Newbliss. Toen nam hij me mee naar het dichtstbijzijnde café.

Het was een kaal, slechtverlicht lokaal. Aan de bar zaten twee oude mannen. “O, Kerrimagannagh!” zeiden ze, en tot mijn opluchting knikten ze. “Kerrimagannagh!” bevestigden ze, en ze namen bedachtzaam nog een slok. Ik snapte dat ik beter geen haast kon hebben.

Terwijl zich een traag krijgsberaad ontwikkelde, haalde ik Stephens brief uit mijn tas. Hij zou niet begrijpen waar ik bleef. Maar ik zag nu pas dat er geen telefoonnummer in het briefhoofd stond. Ik stak het papier weer terug en haalde een appel tevoorschijn. Goed eten. En even de benen strekken. Ik mompelde iets tegen de mannen over frisse lucht, zo weer terug, en ging naar buiten.

Hoewel het pas vijf uur was, was het inmiddels al helemaal donker. Straatverlichting ontbrak. Ik liep op de tast wat heen en weer. Gek dat het me geenszins verontrustte gestrand te zijn in dit onooglijke gehucht; mijn lot, plus mijn twee koffers, in de handen van vreemden. Het leek de gewoonste zaak van de wereld. Misschien deed je ziel er langer over om zich te verplaatsen dan je lichaam, waardoor je op reis onder de vreemdste omstandigheden tamelijk onaangedaan bleef. Met het gevoel dat niets me kon deren, ging ik op een muurtje zitten en luisterde naar de stilte.

In mijn reisgids stond dat deze muurtjes van gestapelde stenen bij elkaar opgeteld een totale lengte van ongeveer vierhonderdduizend kilometer hadden. Ooit was het bouwen ervan een belangrijk ambacht geweest. Thans zo goed als uitgestorven. Ik werd weer doezelig, ondanks de kou. Zelf had ik niet meer met steen gewerkt sedert mijn academietijd. “Zo’n teer poppetje als jij”, hadden mijn leraren gezegd. Keramiek misschien. Of textiele vormgeving. Het maakt toch niet uit, Barbara. Als je scheppend werk verricht, ontketen je immers altijd iets. Scheppen blijft nooit zonder gevolgen.

Ze hadden het gereedschap vaderlijk uit mijn handen genomen en me verder de toegang tot hun lessen ontzegd. Had ik die ene keer toen ik half in trance uren achtereen had staan te hakken, maar geen insult moeten krijgen.

Een medestudent die verliefd op me was, gaf me als troost een stuk Hauteville-marmer cadeau. Omdat ik wist wat dat moest hebben gekost, liet ik me door hem uitkleden. Daarna vroeg hij me ten huwelijk. Het werd een leuke tijd. Hij schilderde, ik liep om het marmer heen. Die korrelige structuur. Geheimzinnig en ontoegankelijk. Mijn beitel erop en ik zou de binnenkant letterlijk het licht doen zien. En ’s avonds aten we chili con carne, elke van liefde gevulde dag.

Na vijf jaar stond die kolom Hauteville er nog, met een varen erop.

Mijn man werkte inmiddels op een jachtwerf, hij verkocht onderhoudsvrije vletten en onverslijtbare casco’s. Hij kende alle regels te water. Hoe vaak je moest toeteren bij een bocht naar bakboord, en wat de betonnering van de Nederlandse wateren betekende. In sluizen kregen we altijd ruzie over de stootkussens, terwijl aan de wal opgeschoten jongens vol leedvermaak toekeken. Ik haalde de vaarbewijzen I en II. Ik zag genoeg dotters voor de rest van mijn leven.

Na tien jaar stond er een beker op het Hauteville, ik weet niet eens meer uit welke race die stamde.

Er kwamen mensen bij ons eten die blazers droegen en schoenen met kwastjes eraan. Mijn man kookte, schonk cocktails in, hij zei: “Barbara komt zo, ze is nog aan het werk op haar atelier.” Het stond hem goed, zo’n artistieke echtgenote. Nee, ik wil niet zuur klinken. Hij had altijd aandacht voor wat ik deed. Hij was trots op me. Ik had, zei hij vaak, mijn medium, mijn materiaal gevonden. Ik had, zei hij, mijn beperkingen in mijn eigen voordeel uitgebuit.

Eenvoudig was dat niet geweest. Ik had zelf technieken moeten uitvinden, ontwikkelen, verfijnen. Er waren lange periodes geweest van niets dan teleurstelling en wanhoop. Maar ik kreeg het in de vingers. En toen me voor het eerst een expositie werd aangeboden liet ik, in een opwelling, het Hauteville uit ons huis weghalen. Niet uit triomf. Niet omdat ik het marmer te slim af was geweest. Het was eerder een blijk van capitulatie. Ik erkende mijn nederlaag en wilde niet langer door dat stuk steen worden herinnerd aan mijn vroegere ambities. Het Hauteville representeerde, bonkig, massief en zwaar, de onvergankelijkheid die ik mijn werk had toegewenst, de eeuwige duurzaamheid. Wat ik nu maakte zou mettertijd vergaan. Uit stof gemaakt zou het tot stof wederkeren. Net als ik.

Hebt u trouwens een glas water voor me?

Na het afronden van de beraadslagingen brachten de twee oude mannen uit het café me naar het huis van de plaatselijke begrafenisondernemer, ene Terry, die zich in noodgevallen als taxichauffeur verhuurde. Ik voelde me als een postpakket dat van hand tot hand ging, totdat iemand het eindelijk ter bestemder plaatse zou afleveren. Dat duurde nog vrij lang, want Terry bleek in de kerk te zitten, voor de avondmis. Terwijl ik op hem wachtte, liet zijn vrouw me oude foto’s zien en gaf me bittere thee, waarmee ik snel een paar glucosetabletten naar binnen spoelde. Mijn laatste substantiële maaltijd was veel te lang geleden en bij het zweverige gevoel in mijn hoofd voegde zich een onheilspellend suizen in mijn oren.

Het was alsof er stroop door mijn aderen vloeide toen Terry opdook en zich zonder veel woorden over me ontfermde. We reden korte of lange tijd door het duister, ik zou het niet meer weten, over bochtige wegen die alleen voor Terry zichtbaar waren. Op een zeker moment reden we een monumentale poort door, en ik ging rechtop zitten. De oprijlaan was lang, het landgoed moest enorm zijn. Ten slotte doemde in de verte het huis op.

Volgens de brochure die Stephen me had toegestuurd was Kerrimagannagh een groots buiten, met veel aanbouwen, binnenplaatsen en verspringende dakpartijen, maar in het donker kon ik de contouren ervan ternauwernood onderscheiden. Ik zag alleen ontzagwekkende muren oprijzen, als de wanden van een ondoordringbaar gebergte. Ik voelde de moed in mijn schoenen zakken. Het was alsof pas op dat moment tot me doordrong wat Stephens uitnodiging betekende.

Er zijn op de wereld wel meer zogeheten werkplaatsen voor kunstenaars: oorden waar je je gedurende een bepaalde periode aan je werk kunt wijden zonder afgeleid te worden door de beslommeringen van alledag. Maar Kerrimagannagh is met gemak de meest exclusieve. Ik heb collega’s die bij wijze van spreken een arm zouden geven voor een invitatie. Een verblijf hier kun je namelijk niet aanvragen – het wordt je aangeboden. Je wordt beleefd verzocht te komen. Of niet. Kruiwagens en aanbevelingen zijn nutteloos. Slechts de kwaliteit van je werk is doorslaggevend.

En het mijne was gewogen en zwaar genoeg bevonden. Om redenen die alleen aan hem bekend waren, had Stephen me uit de onmetelijke zee der kunsten opgevist. In zijn brief had hij zijn uitnodiging niet nader toegelicht. Later zou ik te weten komen dat hij dat nooit deed, en nog veel later pas kreeg ik er een vermoeden van waarom dat zo was. Maar nu loop ik op de zaken vooruit.

Toen de taxi, die dus eigenlijk een lijkwagen was, de laatste meters van de oprijlaan aflegde, zag ik tot mijn verbazing dat er wel een stuk of tien mensen op het brede bordes van het huis stonden. Ik stapte uit de veilige beschutting van de auto, laadde mijn bagage uit en ademde diep de vrieskou in. Achter me hoorde ik Terry keren en wegrijden. Toen zijn koplampen over de groep op het bordes streken, flitsten lachende gezichten boven opgeslagen kragen tevoorschijn. Het volgende ogenblik werden ze weer in het duister gedompeld en zag ik niets dan anonieme silhouetten, zwart tegen de verlichte ramen afgetekend, als in een schimmenspel.

Met aan elke hand een loodzware koffer schuifelde ik door het grind naderbij. Ik kon nu flarden van het gesprek opvangen dat hoofdzakelijk in zangerig Iers gevoerd werd.

“Niet weer de Black Paddy,” riep een vrouw klaaglijk uit, “we gaan niet weer naar dat stinkende hol!”

Een man wierp tegen: “Maar dat is tenminste dichtbij.”

“Of de Singing Oyster”, stelde iemand anders voor.

“Nee zeg! De Oyster sluit al om half twaalf.”

“Weet iemand de weg naar de Mucky Duck? Stephen zegt dat ze daar zelf stoken.”

“Als we nou niet meteen gaan, halen we nergens het laatste rondje meer”, zei een man met een Amerikaans accent.

“Laten we de knoop doorhakken. Waar gaan we heen? Sarah, wat vind jij?”

“Dat doet er niet toe,” zei Sarah, “want ik ga niet mee.”

Ze had zich losgemaakt van de rest van de groep. Ze had een slecht postuur: ze hield haar hoofd tussen kromme schouders getrokken. Een schrijfster, dacht ik. Iemand die haar leven achter een bureau doorbrengt. Maar ik vergis me vaak in die dingen. Sarah zou evengoed fotografe kunnen zijn, of componiste. Het enige wat uitgesloten kon worden, was dat ze danseres was. Ze bewoog zich hoekig, als een reiger.

“Ik blijf hier”, verklaarde ze toen. “Nu Stephen er niet is om onze nieuwe gast te verwelkomen zal ik de honneurs maar waarnemen.” Ze stapte naar beneden en stak een hand naar me uit. “Welkom”, zei ze.

Ik had me onzichtbaar gewaand in het donker, alsof de komst van de lijkwagen door niemand zou zijn opgemerkt. De afgelopen minuten was ik bijna vergeten dat ik op het punt stond geconfronteerd te worden met deze onbekenden, met hun onbekende eigenaardigheden en onbekende onderlinge relaties, maar nu zou ik ze het hoofd moeten bieden. Zij zouden de komende weken in niet geringe mate mijn welbevinden bepalen. Dus greep ik Sarahs hand en drukte die hartelijk. Ze droeg een grote hoeveelheid ringen.

“Hallo”, zei ik.

Sarah had geen jas aan, maar was in veel kleurige sjaals gewikkeld. Van nabij zag ik dat haar gezicht slordig was opgemaakt: het blauw op haar oogleden liep een beetje uit en haar rouge zat net te laag op haar jukbeenderen. Ze leek op een kind dat heimelijk de make-up van haar moeder had uitgeprobeerd. Maar langs haar neus liepen twee steile groeven omlaag die op volwassen verdriet duidden. Opnieuw zei ze: “Welkom op Kerrimagannagh. Het spijt me dat Stephen er niet is. Hij moest onverwachts naar Parijs.”

“Maar is er dan wel op mijn komst gerekend?” Ik begon in mijn handtas te grabbelen naar de brief op het geschepte papier.

“Ja natuurlijk”, zei Sarah. “We dachten alleen dat je het vandaag niet meer zou halen.”

“Dat begon ik ook te vrezen”, zei ik. “Ik miste de bus …”

“En de volgende bleek pas zeven uur later te gaan”, zei iemand op het bordes. Ik keek omhoog. Mensen grinnikten me toe. Een jonge vrouw, wier grote ogen donker afstaken tegen haar bleke gezicht, zei vol sympathie: “De bussen hier zijn een ramp.”

Sarah verzuchtte: “En toen beweerde die vrouw op het busstation zeker dat je ook de bus naar Newbliss kon nemen. Iemand moet haar toch eens aan het verstand brengen dat je in Newbliss weliswaar redelijk in de buurt bent, maar dat je er geen taxi kunt krijgen. Alleen Terry. En die zit altijd in de kerk.”

“Althans, dat denkt zijn vrouw”, zei iemand anders. Er klonk gelach.

“Een godvruchtig man, die Terry.”

“Slaat geen mis over.”

“Heb je urenlang in dat huisje van ze op hem zitten wachten?”

“En gaf ze je thee van vorig jaar Kerstmis?”

“En liet ze je haar jeugdfoto’s zien?”

“O god, de foto’s! Ik was de foto’s alweer vergeten! Die ene met die pothoed!”

“Net Bunty!”

Er viel een korte stilte.

“Marcus Doherty”, zei iemand toen.

“Aangenaam.” Hij was uit de groep naar voren getreden. Ondanks zijn rijzige, breedgeschouderde verschijning was zijn handdruk zwak, als van een zeer oude man. “Theater”, voegde hij eraan toe.

“Ach Marcus,” zei de jonge vrouw met de grote ogen, “hoe kan ze dat nou allemaal onthouden. Ze is bekaf.” Ze trok hem goedmoedig aan zijn mouw. Tegen mij zei ze: “Ik ben Katie. Maar ik zal het je niet kwalijk nemen als je mijn naam morgenochtend weer bent vergeten.”

“Het is het wachten en het hangen”, zei ik dankbaar, “waarvan je zo gaar wordt.”

“En dat je niet eens even naar Kerrimagannagh kunt opbellen om advies te vragen”, zei Marcus. “Ik heb al honderd keer tegen Stephen gezegd dat hij telefoon moet nemen.”

“Maar we zijn hier tenslotte om te werken”, zei Sarah opgewekt, “en niet om contacten met de buitenwereld te onderhouden.”

“Pas als Stephen even zijn hielen licht, durven we naar de pub”, zei Katie met de grote ogen. “Verraad ons alsjeblieft niet, Barbara.”

“Wacht, ik zet Barbara’s bagage eerst even binnen”, onderbrak Marcus haar.

Voordat ik een tegenwerping kon maken, zei Sarah al: “Nee Marcus, laat dat.” Ze greep mijn beide koffers en sjouwde die het bordes op. Ik kreeg niet de kans haar te volgen, want de andere gasten kwamen nu in beweging en verspreidden zich over de treden. In het passeren zeiden sommigen tegen mij: “Tot morgen.” Iedereen verzamelde zich op de parkeerplaats naast het huis, waar een paar auto’s stonden. “Waar blijft Felix?” werd er geroepen.

Op dat moment schraapte vlak achter me iemand zijn keel. Ik draaide me om. Eerst keek ik over hem heen, het peilloze duister van de nacht in. Er klonk een tweede kuch, behulpzaam als het ware, en ik keek omlaag.

“Het is even wennen aan het weer hier”, zei hij in lijzig Amerikaans. Dit moest Felix zijn. Hij reikte nog niet eens tot aan mijn borst. Bovendien had hij het meest merkwaardige haar dat ik ooit had gezien, het stond in plukken van zijn hoofd af. “O hallo”, stotterde ik. Ik had nog nooit eerder een dwerg ontmoet. Om zo gewoon mogelijk te doen vervolgde ik bijna in één adem: “Jij komt zo te horen uit de States.”

“Arkansas”, verbeterde Felix. “En jij?”

“Holland”, antwoordde ik. “Dat wil zeggen, Nederland.”

“Interessant”, zei Felix. Hij zette de kraag van zijn leren miniatuur-vliegeniersjack overeind. “Dan krijg je in elk geval een van de kamers met uitzicht over het meer. Ze geven buitenlanders de mooiste kamers. De Ieren zitten allemaal in het achterhuis en de Engelsen hebbende oude dienstbodenkamers op zolder. Alles is hier politiek, begrijp je wel.”

“Ja, dat zal best”, antwoordde ik. Terwijl hij sprak waren mijn knieën gaan knikken, alsof ik in water met een zuigende onderstroom stond die me naar hem toe trok. Met een schok besefte ik dat ik hem aantrekkelijk vond. Ik ben net één meter zestig lang en weeg minder dan vijftig kilo. Ik kom niet vaak een man tegen die ik in mijn armen kan pletten en onder mijn gewicht kan vermorzelen.

Met het hoofd achterovergeworpen keek Felix me van onder het borstelige varkenshaar aan, alsof hij mijn gedachten kon raden. “Waarom ga je niet mee naar de pub?” vroeg hij op overredende toon. Hij pakte ter hoogte van mijn maag een knoop van mijn jas vast en trok me een fractie naar zich toe. Ik kon zijn lichaamswarmte voelen.

“Ik ben hier net”, zei ik ademloos.

Hij lachte een volmaakt gebit bloot, dat ongetwijfeld door een dure Amerikaanse orthodontist was gecreëerd. Zijn hand, fijn als die van een jong meisje, speelde nog steeds met mijn knoop. “Wat maakt dat nou uit? Je zult hier nog lang genoeg opgesloten zitten.”

Ik moest mijn ogen neerslaan. Er bestaan instincten die nauwelijks zijn te weerstaan. Ze zijn zo oud als de mensheid zelf. Dwingend dicteren ze: vlucht, neuk, dood. Er zijn gevallen, vrees ik, waarin we geen keuze hebben.

“Barbara”, riep Sarah toen ineens vanuit de deuropening. “Wat sta je daar nou te kleumen? Felix Hammer, laat haar gaan!”

“Ik ga naar binnen”, zei ik tegen Felix, heen en weer geslingerd tussen spijt en opluchting.

Hij hief zijn kleine handen. “Succes”, antwoordde hij laconiek en hij glimlachte enigszins zelfvoldaan. Mijn god, dacht ik, deze dwerg kan elke vrouw krijgen die hij hebben wil.

“Tot morgen”, zei ik kortaf. Ik draaide me om en ging het bordes op, vastbesloten om aan mijn leven op Kerrimagannagh te beginnen.

Vlak voordat ik naar Ierland vertrok, had een van mijn collega’s geprobeerd me van mijn reis te weerhouden. Kunstenaars, zei hij, horen niet in kampen thuis, maar in het volle leven, dat nederig en onverheven is maar niettemin de verbeelding voedt. Het is nuttig een pak melk te moeten kopen en op de loodgieter te wachten. Het is goed om de realiteit als loden kluisters om je enkels te voelen: dat houdt je geaard.

Aldus mijn collega, die een vrouw heeft voor de pakken melk en de loodgieters. Vader zit onderwijl in zijn atelier te scheppen. Hij maakt paarden, in brons. Denk niet dat daar geen markt voor is. We zien in het Hollandse landschap weliswaar overal schelroze abstracte sculpturen oprijzen, maar het paard, in draf, in galop, met of zonder staatsman erop, heeft ook nog steeds afnemers: oude generaals b.d. die er een op hun gazon in Wassenaar willen, kleine gemeentes die nog een monument missen bij de ophaalbrug, en hippisch bezetenen, in het algemeen gesproken.

Zelf maak ik poppetjes, zo noemt mijn collega ze tenminste. Ik vertel hem maar niet wat mijn poppetjes opleveren. Ik verkoop goed, ik heb doorgaans meer opdrachten dan ik aankan en ik exposeer met regelmaat, tot in het buitenland toe. Dat zou me trouwens allang hebben moeten alarmeren, want het is immers altijd de middelmaat die in de smaak en in de prijzen valt. Maar ik was lange tijd ingenomen met mijn succes. De enige reden waarom ik er tegen Hugo, mijn collega, nooit iets over zei, was om hem geen grond voor afgunst te geven. Sinds mijn echtscheiding had hij zich, zoals hij het zelf uitdrukte, seksueel over me ontfermd. Ons arrangement kwam me bijzonder goed uit: het bespaarde me veel zitten in kroegen in afwachting van ontmoetingen met onzekere afloop. Met Hugo wist ik tenminste waar ik aan toe was. Het enige probleem was dat zijn vrouw, Hanna, zo veel aardiger was dan hij zelf. Ze bakte vaak koekjes, speciaal voor mij. Die waren weliswaar gebaseerd op het onuitroeibare misverstand dat diabetici onder geen beding suiker mogen, maar telkens als ik op de trap de baklucht al rook, dacht ik: dit is de laatste keer, Hugo.

Het klinkt misschien tegenstrijdig, maar eigenlijk geloof ik in een zo saai en degelijk mogelijk bestaan. Er is al chaos genoeg in mijn kop. Toch bleef ik Hugo op zijn atelier bezoeken, gedurende het eerste jaar na mijn scheiding.

Het was een verward jaar – in mijn herinnering stormde en hagelde het voortdurend. Ik was niet bijzonder ongelukkig, ik had alleen het onveilige gevoel dat niets meer vaststond, dat alles wat ooit onwrikbaar had geleken, nu met geweld was losgeslagen. Ik begreep nog altijd niet waarom mijn man me had verlaten. Maar deed dat ertoe? Ik wist niet eens meer of ik van hem had gehouden en waarom we zeventien jaar het leven hadden gedeeld. Mijn onverschilligheid baarde me zorgen. Ik had altijd gedacht dat ik iemand van grote passies was. Misschien vree ik alleen maar met Hugo om me niet helemaal een zombie te voelen.

Ik kocht voor hem korte rokjes, kruisloze slipjes, naaldhakken. En voor mij bakte zijn vrouw koekjes. Er is altijd evenwicht in het universum, placht mijn vader te zeggen. Niets, zei hij, gaat ooit verloren in de kosmos, dus zeg je gebedje, doe je wens.

Ik dacht veel aan mijn vader, dat eerste jaar. Zou ik iemand anders zijn geworden, flinker, sterker, minder windgevoelig, als hij langer had geleefd? Zou ik dan een beter huwelijk hebben gehad? Nachtenlang lag ik klaarwakker naar verbanden te zoeken. Ik was een vrouw zonder vader, een vrouw zonder echtgenoot. Geen wonder dat ik me onveilig voelde: ik was, feitelijk, het slechtst beschermde wezen uit de geschiedenis van de mensheid. Ik was een vrouw alleen.

Ik kocht een vibrator omdat Hugo zich had laten ontvallen dat “die dingen hem wel interesseerden”. Ik zorgde ervoor altijd reservebatterijen in mijn tas te hebben. In mijn korte rokje met daaronder mijn kruisloze slipje ging ik naar zijn atelier. We zaten samen op de divan en bestudeerden zogenaamd een paard in wording. Allengs spreidde ik mijn benen en bracht Hugo de vibrator bij me naar binnen. Dat deed hij virtuoos. Maar steeds vaker overviel me het net niet meer plezierige beeld dat hij me op een groot podium bevredigde terwijl er duizenden mensen toekeken. Misschien kwam dat alleen maar doordat zijn vrouw vroeg of laat vanuit de woonkamer riep: “Willen jullie nu koffie of straks?” Waarna ik met een nog naziedend kruis en bloeddoorlopen ogen haar koekjes opat en voor me zag hoe mijn vader zich omdraaide in zijn graf.

Ik begon me af te vragen wat er met het klimaat aan het gebeuren was, gezien dat krankzinnige stormweer. Het loeide en donderde en hoosde maar. Ik begon me af te vragen of men met het idee van het broeikaseffect niet faliekant op het verkeerde spoor zat. Ik begon me af te vragen hoeveel de kosmos eigenlijk kon verdragen, en wat er allemaal verloren kon gaan in het universum. Ik werd kortom in alle stilte en zonder iemand daarmee te storen tijdelijk gek, en al die maanden keek ik langs het werkelijke probleem heen.

Dat najaar, het afgelopen najaar dus, werd ik samen met zes andere Europese kunstenaressen uitgenodigd deel te nemen aan een groepsexpositie in Cork. Ze stoppen ons graag bij elkaar in een zaaltje en noemen de tentoonstelling dan “Vrouwen en Contemporaine Kunst” of iets dergelijks. Toevallig had Hanna daarover in de krant gelezen terwijl ze op de loodgieter zat te wachten. Op een avond, toen ik het atelier van haar man uit sloop, sprak ze me erover aan. “Wat enig voor je”, zei ze. “Je moet me er alles over vertellen.”

We gingen naar boven, de woonkamer in. Ze verontschuldigde zich voor het feit dat ze er niet aan had gedacht koekjes voor me te bakken. Voor Hugo, die na zijn handen te hebben gewassen ook binnenkwam, was er een duizelingwekkende chocoladetaart. Maar, zei zijn vrouw spijtig, dat was voor mij natuurlijk verboden waar. De taart zag er zo uitnodigend uit dat ik razendsnel uitrekende hoeveel eenheden insuline ik die dag al had gespoten en hoe het met mijn koolhydraten zat. Toen viel me in dat ik alle speciale moeite die zij al die tijd voor me had gedaan, in één klap nietig zou verklaren als ik nu een stuk taart nam. Mijn leven zit vol van dat soort dilemma’s. Hugo, dacht ik onredelijk, had het haar best eens behoorlijk kunnen uitleggen. Alleen was het de vraag of hij ooit stilstond bij mijn omstandigheden. En wie had er op de keper beschouwd nu eigenlijk het meeste plezier van ons arrangement? Ik had in elk geval de onkosten. Verdomme: de vibrator lag nog tussen de paarden.

“Wat leuk voor Barbara, hè, Hugo?” zei Hanna terwijl ze een stuk taart voor hem afsneed. “Zij is de enige uit heel Nederland die is uitgenodigd.”

“Ik heb geen trek”, antwoordde hij bruusk. “Ik haal even een pakje sigaretten.”

“Hè toe”, zei ze. Ze deed iets met haar ogen dat me aan mijn eigen huwelijk herinnerde. In gezelschap seinen echtparen regelmatig kort-kort-lang naar elkaar. “Ik heb hem speciaal voor je gebakken.”

“Daar heb ik toch niet om gevraagd?” snauwde hij.

Het lag op het puntje van mijn tong om te zeggen: Ach Hugo, het gaat bij die expositie maar om een stelletje vrouwen, maar ik slikte nog juist op tijd mijn woorden in. Hij hield alleen maar mijn vibrator vast: waarom zou ik het hem in hemelsnaam naar de zin willen maken?

“Ik bewaar wel een stukje voor hem”, zei zijn vrouw ietwat verloren toen hij, zoals dat heet, met slaande deuren het pand had verlaten. Mijn ex-man liet me ook altijd met het eten zitten als hij kwaad op me was. Waarom doen ze dat toch? Denken ze soms dat ze ons ermee straffen als zij met een lege maag rondlopen? “De stumper”, zei ik. “Je bent gek als je je iets van die kuren aantrekt.” Het kwam me voor dat dit de eerste verstandige woorden waren die ik in een jaar had gesproken. Ik ging weg zonder vibrator.

Nog diezelfde avond kreeg ik een idee voor de expositie in Cork. Ik had zes halfafgemaakte poppetjes in mijn atelier staan, uit hout gebeitelde torso’s van zo’n twee meter hoog. Op de halzen van de vrouwelijke lichamen zou ik reusachtige grijparmen monteren, voorzien van klauwen en priemen. De mannelijke zou ik bekronen met een holle uitstulping die associaties opriep met een geluidsversterker. De groep moest zo worden opgesteld dat onderlinge communicatie of contact onmogelijk was. Ik werkte hard, en toen het expeditiebedrijf de kratten kwam ophalen, was ik niet ontevreden over het resultaat.

De eerste recensie die ik na enkele weken kreeg opgestuurd, afkomstig uit een Iers dagblad, was zoals altijd lovend. Ik moest de impuls weerstaan hem te kopiëren en bij Hugo in de brievenbus te duwen. Er werd gewaagd van “Vrijman humor”, van “geïnspireerd en transparant werk”. De recensent besloot met de zinsnede: “Al met al maakt deze kunstenares een ironisch statement over het intrinsieke onvermogen van de geslachten om elkaar te bereiken.”

Maar een paar dagen later ontving ik een lang artikel uit een chic ogend kunstblad, geschreven door ene Sister Nancy. “Barbara Vrijman”, begon zij, “heeft een naam die veelbelovend genoeg klinkt. Volgens haar voornaam is zij een ongeciviliseerde wilde, en haar achternaam betekent “free human being”. Maar helaas: zelden zag ik zulk conventioneel, braaf, voorspelbaar, vrijblijvend en spic & span werk. Het drukt alles uit wat we al weten: de wijze waarop vrouwen wanhopig en bezitterig om zich heen tasten en anderzijds het loze gebral van mannen. Hebben we kunst nodig voor die constatering? Dit kunnen we zelf ook waarnemen, als we even om ons heen kijken.”

Wat stelde dit in vredesnaam voor? Vanuit mijn atelier belde ik direct de galerie in Cork. “Who the hell”, vroeg ik, “is die Sister Nancy, met haar theorieën over godbetert mijn naam? Mijn naam verplicht me tot niks.”

Sister Nancy, legde de galeriehouder uit, was een nationaal fenomeen. Ze was een non met een eigen televisieprogramma waarin ze, in habijt, de kunsten uitlegde voor de gewone mens. Ze was razend populair, aangezien ze altijd vanuit haar hart sprak in plaats van zich te verliezen in kunsthistorische beschouwingen of gemekker over technieken.

“Een non?” riep ik uit. Maar wacht even, dit was Cork, dit was Ierland, daar hadden nonnen nog gezag. “Nou,” zei ik, “daar ben ik dan klaar mee.”

“Ach, ze heeft je opgemerkt. Dat is ook wat waard. Ze rept met geen woord over de zes anderen.”

Zover had ik het artikel nog niet eens gelezen. Ik hing de telefoon op, maar kon mijn lectuur niet onmiddellijk hervatten. Een stormvlaag ramde mijn vensters. Verward liep ik rond en sloot hier en daar een gordijn om niet te hoeven zien dat het buiten weliswaar somber, maar windstil was. Vreemd genoeg rees op dat moment ineens het beeld van mijn ex-man voor me op. Levensgroot, bijna tastbaar, met een ongeduldige trek om zijn mond. Ik wist dat hij op het punt stond iets te zeggen wat ik niet wilde horen. Ik had nu trouwens ook geen tijd voor hem, ik moest Sister Nancy’s analyse van mijn werk nog doornemen. Ik probeerde zijn beeld te verdringen, maar het werd nog wel tweemaal zo reëel – ik kon nu zelfs zijn aftershave ruiken. “Lazer op”, mompelde ik. “Je moest er toch zo nodig vandoor? Blijf dan ook uit mijn buurt.”

Maar hij kwam dichterbij, hij zweefde dwars door mijn werktafel vol gereedschap heen, met dat geïrriteerde gezicht van hem. Zo had hij het laatste jaar steeds naar me gekeken. “Jouw probleem, Barbara, is dat je altijd maar aardig gevonden wilt worden. Je bent een geboren lafaard.” Nog een stap dichterbij kwam hij, en ik dacht: O ja? O ja? In een impuls greep ik een hamer en een handvol spijkers. Voordat hij zijn mond had kunnen openen, had ik die al dichtgenageld, dreunend sloeg ik de spijkers dwars door zijn lippen en brak de mooie, regelmatige tanden waarop hij zo trots was. Toen kon ik niet meer ophouden. Ik dreef een beitel in zijn ogen, ik hieuw zijn neus met bot en al af. Ik scalpeerde zijn hoofdhuid en liet de lap vlees met donkerblonde krullen langs zijn linkeroor hangen, als een afgezakt, bloederig toupet. Komt dat zien, komt dat zien, dacht ik onophoudelijk terwijl ik hem met gloeiende priemen doorboorde en links en rechts stukken van hem afzaagde. Het enige wat ik intact liet, was zijn geslacht. Pak me dan, als je kan.

Door het hele huis woeien ijzige tochtvlagen, afgewisseld door verzengende mistralwinden. Ik dacht: Ik vermoord hem alsnog. Hij heeft me verlaten, na zeventien jaar, zomaar. Terwijl hij had beloofd dat hij bij me zou blijven, altijd, altijd. Het contract dat we hadden gehad, het verbond, was door hem eenzijdig verbroken. Ik wilde hem persoonlijk misschien niet terug, maar ik wilde in elk geval mijn illusies terug. Ik wilde kunnen blijven geloven dat je een afspraak met iemand kon maken, en dat die afspraak bleef staan, ook in slappe tijden. Dat je fouten kon maken, maar dat je die wederzijds als het ware liefdevol opborg in je gemeenschappelijke kamer van Blauwbaard: hier liggen onze lijken, te weten jouw ontrouw, mijn leugens, onze momenten van verwijdering en onverschilligheid, onze ruzies, verwijten en onhebbelijkheden, maar wat hier ook liggen mag, wij wij wij gaan samen door dik en dun. Zodat niets van de hoop, het verlangen, het vertrouwen, niets van de gedeelde dingen van alledag, niets van onze liefde, geen splinter ervan, geen molecule, ooit verloren zal gaan in de kosmos.

Jij woordbreker, dacht ik. Jij dief van alles waarin ik geloofde, ontvreemder van de afgelopen twaalf maanden van mijn leven, waarin ik mezelf tot een gevoelloze slaapwandelaar heb gemaakt om mijn verdriet niet te voelen, mijn razernij niet, mijn pijn niet. Ik zal je achtervolgen tot in alle vuilstortkokers van de wereld. Wat een mooi poppetje zal ik van je maken als ik je in mijn handen krijg.

En op hetzelfde moment wist ik dat ik die gedachten nooit in materie zou omzetten. Ik wilde immers om mijn werk geprezen worden en niet te kijk staan als een vrouw met een Attila de Hun-achtig id dat ‘Neuk’ of ‘Dood’ dicteerde. Ik kwam langzaam overeind, liet in de keuken een glas vol water lopen en dronk dat op. Ik kalmeerde. Ik werd zelfs akelig kalm. Sister Nancy had gelijk. Mijn werk was inderdaad braaf, vrijblijvend en spic & span. Ik plaagde maar een beetje, in plaats van te verbeelden waartoe het beest mens allemaal in staat is. Geen wonder dat de critici al die jaren zo met me waren weggelopen. Ik dronk nog een glas water, terwijl ik vocht tegen een tornado van schaamte. De pijnlijke waarheid was dat ik in de smaak wilde vallen.

Met lood in mijn schoenen ging ik terug naar het atelier. Hier werkte Barbara Vrijman, uw dienares. Elk werkstuk dat er stond, voltooid of nog half in wording, was even monumentaal. Maar wat was Hugo’s term poppetjes een adequate naam voor dit werk. Het vertederde slechts, verdoezelde. Ach gut, zie de mens in al zijn onvermogen. Mijn hart begon te bonken van ontreddering en woede. En “Vrijmans humor!” Wat was ik toch een humorist. Alsof er iets te lachen viel, ergens, ooit!

Op de tast greep ik het eerste wat binnen handbereik was: het carbolineum waarmee ik van de zomer mijn schutting had opgeknapt. Mijn oog viel op een stoffer en blik. Ik pakte de borstel. Ik doopte hem in. Ik smeet een kwak carbolineum tegen de witte muur. Dit slaat nergens op, dacht ik nog net. Toen vielen mijn hersens uit en tegen de tijd dat ze weer aansloegen, was het vier of vijf uur later. Hijgend stapte ik achteruit en keek. Ik keek. Ik keek.

Na een tijdje merkte ik dat ik snot produceerde, en tranen: ik huilde. Nu had ik een muur die onder het carbolineum zat, en niet eens een herinnering meer aan wat mijn hand had voortbewogen. Ik liet de stoffer uit mijn vingers glippen. Ik voelde me tweehonderd jaar oud, of nul. Ik zou een paar akelige feiten over mezelf onder ogen moeten zien. Misschien was ik wel gewoon middelmatig.

In de woonkamer stond nog een fles met een bodempje rode wijn. Ik dronk het op terwijl ik de gordijnen opende. Buiten viel natte sneeuw in raadselachtige patronen. Het was zinsbegoochelend. Maar ik moest wat eten. Crisis of niet, de bloedsuikers gingen voor. Anders zou ik vroeg of laat blind worden, of nierdefecten krijgen.

Ik bakte een paar eieren, spoot een beetje insuline in, at mijn voedzame maaltijd, waste af, zette koffie, pakte voor de vierde keer die dag mijn glucometer, prikte in mijn ringvinger, telde de seconden, schoof het bebloede teststrookje in het computertje, las de waarde af, 9.6, een redelijke meevaller, maar wat moest ik in hemelsnaam met de rest van mijn leven beginnen?

Ik trok mijn jas aan. Ik zou niet bij Hugo langsgaan om te zien of hij al was bijgedraaid, ik ging gewoon mijn drie kilometer lopen, anders kreeg ik gangreen aan mijn benen en dan was amputeren meestal de volgende stap. Waar waren mijn sleutels trouwens? In mijn tas vermoedelijk, die nog in het atelier lag. Ik opende de deur en knipte het licht aan.

Ik stond stil, deed een stap voorwaarts en stond opnieuw stil. De muur was verdwenen. Er was een vlak vol vlekken, halen, druipende strepen. Een druipsteengrot. Ik sperde mijn ogen open, kneep ze vervolgens half dicht. Het was geen grot, het was het tegendeel: tegenover mij stond een weerbarstige monoliet, aangevreten door de eeuwen en de elementen, iets ouds, of iets van alle tijden, of misschien wel iets van mij persoonlijk. Ik rende naar de muur en wierp me er met gespreide armen tegenaan. Mijn vingertoppen lazen contouren, onderscheidden gladheid en ruwte. Ik begon vaag iets te begrijpen dat het verstand niet kan bevatten, maar het reptielenbrein wel.

Ik stapte, met weke knieën van ontzag, weer achteruit. Hoe langer ik ernaar staarde, hoe meer vat mijn barbaarse schildering op me kreeg. Er ging een adembenemende dreiging van uit, die toch ook sensueel was, verlokkend. Al mijn zintuigen stonden op scherp, ik voelde gevaar en verleiding, en ik deed heel lang mijn uiterste best om niet mijn kleren uit te trekken, maar ten slotte deed ik dat toch.

“Toen ik die brief kreeg”, zei ik tegen Sarah, “heb ik natuurlijk onmiddellijk mijn koffers gepakt.”

“Wat sterk dat je meteen mocht komen”, antwoordde ze. Ze boog zich voorover en porde in het haardvuur dat de reusachtige keuken van Kerrimagannagh verwarmde. Het was een prettig vertrek, met in het midden een kloostertafel waaraan minstens vijfentwintig mensen konden eten. Er stonden twee grote tinnen kannen op met droogboeketten. Elegant serviesgoed was langs de muren uitgestald in kasten die me antiek leken. Hier en daar hing de onvermijdelijke koperen pan, maar het geheel was aangenaam en ruimtelijk, zonder veel aanstellerij.

“Ik bedoel”, hernam Sarah, “dat Stephen iemands verblijf meestal minstens een half jaar van tevoren regelt. We hebben allemaal met smart op onze beurt zitten wachten.”

Uiteraard hadden die woorden me wantrouwig moeten maken. Maar door de gloed van het vuur was ik doezelig geworden. Ergens tikte een klok die me aan mijn jeugd herinnerde. Keer op keer moest ik een geeuw onderdrukken. “Hoe bevalt het jou hier?” vroeg ik Sarah, in een zwakke poging de conversatie gaande te houden.

Ze lachte. De groeven rond haar mond verdwenen. Ik zag voor het eerst dat haar ogen groen waren, een zeldzaam mosgroen. “Nou ja,” zei ze, “het heeft wel wat om te weten dat je hier tussen de allerbesten zit.”

Zo, dacht ik. Mijn galeriehouder moest dus hebben overdreven. Sister Nancy, de meedogenloze non, kon niet alom bekend en razend populair zijn. Anders zou ik, door haar beschimpt, gelaakt en verworpen, nooit door Stephen O’Shaugenessy zijn uitgenodigd. “Wat doe je zelf?” vroeg ik benieuwd.

“Ik schrijf”, zei Sarah.

“Wat?”

“Officieel schrijf ik historische romans.” Ze gooide een nieuw blok op het vuur. “Denk eraan dat je altijd een plastic zakje of iets dergelijks onder in het houtmandje op je kamer legt”, zei ze. “Stephen heeft een obsessie wat houtsplinters betreft. Hij kan je geweldig op je nummer zetten, en sleept daar dan massa’s Carthagers en Feniciërs bij.” Ze pookte weer. “Hij betrapte me van de week toen ik op het bordes zat en speelde dat ik de dame van het huis was.”

“Waaruit maakte hij dat dan op?” vroeg ik.

“Ik sprak de tuinlieden toe”, zei Sarah. “Ik vroeg ze om boeketten voor op mijn boudoir en in de ochtendkamer. Niet dat er tuinlieden zijn. En die ochtendkamer had ik ook alleen maar uit Jane Austen. Ik kreeg zowat een hartverzakking toen hij ineens opdoemde, met Homerus en alles. ‘Vind je mij een idioot?’ vroeg ik hem. ‘Ja’, zei Stephen. Dus ik wil liever niet dat hij weet wat ik op het moment schrijf.”

“Porno?” vroeg ik.

Ze keek geschokt. “Welnee, hoe kom je erbij. Ik werk aan zo’n damesroman. Nou ja, gewoon pulp dus. Ik heb geld nodig.” De groeven kerfden zich weer in haar gezicht. “Mijn man is een paar maanden geleden overleden.”

“Wat afschuwelijk voor je”, zei ik werktuiglijk. Was het tragischer iemand aan de dood te verliezen dan aan het leven?

“Je bent moe”, zei Sarah teleurgesteld. “Ik verveel je. Je wilt uitpakken en naar bed. Het is al half twaalf. Kom, ik breng je naar boven. Het huis lijkt een beetje ingewikkeld doordat er twee trappen zijn. De meesten van ons gaan achterom naar boven, maar je kunt beter de andere trap nemen, de grote.”

Ze stond op en verzamelde haar sjaals. Ze zette een scherm rond het vuur. Ze doofde het elektrische licht. Binnen luttele dagen zou ik dezelfde handelingen met dezelfde vanzelfsprekendheid verrichten. Kerrimagannagh leek me tenminste zo’n huis. Een huis dat graag bewoond wilde worden. Het had grandeur, zonder dat je erdoor verpletterd werd.

Ik volgde Sarah door gangen die vol antiek meubilair stonden en vervolgens naar boven over een brede eikenhouten trap met een weelderige rode loper. “We hebben over je gelezen, hoor”, zei ze halverwege als terloops.

“Dat krantenartikel was wel wat erg complimenteus”, zei ik bedremmeld.

“Dat heb ik niet gezien”, antwoordde ze, terwijl ze op de eerste etage in een ruime hal een deur voor me opende. “Stephen wil geen kranten in huis. Hij is niet geïnteresseerd in de waan van de dag. Maar hij zweert bij Sister Nancy.” Toen wees ze naar de overkant van de hal: “Kijk, Felix is je naaste buur. Als je vannacht nog iets nodig hebt, moet je maar gewoon bij hem aankloppen.”

Ik was te zeer van slag om mijn kamer te inspecteren of mijn bagage uit te pakken. Ik opende mijn koffers en sloot ze weer. Het ene moment meende ik Felix’ nabijheid dwars door de muur heen te voelen, het volgende probeerde ik me voor de geest te halen wat die botte non allemaal over me had beweerd. Geleidelijk drong zich een hatelijke zin aan me op: dat mijn werk de diepgang van een ontbijtbord had. En meteen wist ik de rest weer. Gemakzuchtig. Behaagziek. Een medeplichtige van de gevestigde orde, in plaats van wat een kunstenaar behoorde te zijn: een ontwrichter daarvan. Ik huiverde. Geen woord van wat Sister Nancy had geschreven was verloren gegaan in het universum: de andere bewoners van Kerrimagannagh wisten alles over me. Op dit moment zaten ze in de kroeg waarschijnlijk over me te roddelen. Want waar anders dan in kringen van Ierse kunstenaars werden Ierse kunstbladen gelezen? In mijn haast om weg te komen van mijn poppetjes, om het atelier met zijn oude valkuilen te ontvluchten, was ik als een blind paard naar Ierland gesneld, recht in Sister Nancy’s armen.

Ik deed die nacht bijna geen oog dicht. Om me heen produceerde het huis geruchten. Trappen kraakten, deuren zuchtten, in de verte klonk zwak een dronken stem, en pal onder me, bijna onhoorbaar, leek muziek te worden gespeeld. Telkens als ik net wegdoezelde, schrok ik weer wakker. Het grootste deel van de tijd wist ik niet zeker of ik waakte of sliep. Toch ben ik op een gegeven moment onder zeil gegaan, want toen ik mijn ogen weer eens geschrokken opende, viel er al grijs licht naar binnen door het hoge raam, waarvan ik verzuimd had de luiken te sluiten. Vaag besefte ik echter dat ik niet door het naderende daglicht was gewekt, maar door iets anders. Door iemand, om precies te zijn. Er stond iemand naast mijn bed. Ik probeerde me om te draaien, maar ik was te loom en te zwaar en viel opnieuw in slaap.

Enfin, ik werd pas om half negen wakker, slecht uitgerust, maar met de beste voornemens. Ik ging rechtop in bed zitten en greep mijn glucometer. 6.8. Dat was in elk geval geen slechte start. Ik spoot insuline in en nam toen mijn omgeving op. Volgens Sarah was dit het boudoir geweest van Monica Donovan, de laatste meesteres van het huis. De kamer was spaarzaam maar smaakvol gemeubileerd. Een mooi ingelegd mahoniehouten nachtkastje. Een ladenkast, met daarop een leren fotolijstje met twee vergeelde kiekjes en een haarborstel met een ivoren handvat. En in de hoek een grote antieke kast voor mijn kleren. Het was alsof ik in een boek van Daphne du Maurier was beland.

Als enige concessie aan de moderne tijd liep dwars door het vertrek een stalen trap naar de vliering, waar een eenvoudige badkamer was geïnstalleerd. De kou beet in mijn blote benen toen ik naar boven klom. Het lukte me niet warm water uit de douche te krijgen. Dat beloofde helaas ook niet veel goeds over het verwarmingssysteem. Het ontgaat mij waarom een volk met zo’n beroerd klimaat niet weet wat stoken is.

Stampvoetend werkte ik me in de dikke lagen kleren die ik met vooruitziende blik had ingepakt: thermisch ondergoed, inclusief een lange onderbroek voor onder mijn spijkerbroek, plus een flanellen overhemd, een dikke trui en wollen sokken. Een blik in de spiegel leerde me dat ik eruitzag als een opgestopte worst. Ik trok het overhemd weer uit. Mijn kortgeknipte haar zat trouwens idioot. Zou ik er gel in doen? En mascara, kon dat? Of moest ik besluiten tot een frisse, pretentieloze country look? Ik knoopte een sportieve haarband om. Misschien was mijn groene trui beter, die haalde mijn kleur nog wat op. En dan mijn haar gewoon met koud water natmaken en het een beetje winderig föhnen. Kop onder de kraan, föhn natuurlijk onder in koffer, en dat was waar ook, in dit deel van de wereld hadden de stopcontacten drie polen, verloopstekker vergeten, einde plan. Ik wreef mijn haar droog totdat mijn armen pijn deden. De boord van mijn groene trui was nat geworden en ik verwisselde hem weer voor de blauwe. Nu nog wat verstevigende foam in de haren, ze goed met de vingers in beweging houden en geduld betrachten.

Ik onderbrak het woelen in mijn haar even om aan de kleine radiator in de hoek te voelen. Steenkoud. Ik moest maar snel op zoek gaan naar de open haard waarop Sarah de vorige avond had gezinspeeld. Met een zwaai opende ik de dubbele deuren die toegang gaven tot Monica Donovans studeerkamer.

Aan drie kanten van het vertrek viel een stralend licht door reusachtige ramen naar binnen, en daarachter ontrolde zich een uitzicht dat afkomstig was uit Better Homes and Gardens. Aan weerszijden van glooiende heuvels was nog net een boszoom te zien, als omlijsting van de tuin. Ronde gazons en terrassen, omrand door borders, leidden geleidelijk naar de oever van een doodstil meer, aan de overkant waarvan naaldbomen oprezen. Het hele terrein lag in een natuurlijke kom, beschut als in de handpalm van God. Het was volmaakt geweest als in de verte een fabriekspijp had staan walmen en er ergens een metro-ingang zichtbaar was waarbij wat junks rondhingen. Maar het was door de zon in elk geval heel behaaglijk in deze kamer.

Ik ging achter het grote cilinderbureau zitten en monsterde de boekenkasten, het dressoir met het geschulpte blad en de comfortabele, kaalgesleten chesterfield onder de schemerlamp. Op elke vrije plek aan de muren hingen oude etsen en gravures, maar ook moderne gouaches, olieverven en aquarellen, vermoedelijk als blijk van dank achtergelaten door de vele tientallen kunstenaars die deze kamers de afgelopen jaren tijdelijk hadden bewoond.

Ik stond op en bekeek een paar stukken van dichtbij. Sterk werk. Heel sterk. Hier en daar op het ongelooflijke af. Vormvast, trefzeker. Gemaakt door mensen op de top van hun kunnen. Ik kneep mijn ogen tot spleetjes terwijl ik een stap achteruit deed. Er was maar één conclusie mogelijk: mijn uitnodiging was een vergissing.

Bedrukt liep ik naar de slaapkamer, pakte de borstel met het ivoren handvat en borstelde de plakkerige foam weer uit mijn haren. Maar hoe kon er in vredesnaam sprake zijn van een vergissing? Stephen O’Shaugenessy had immers het artikel van Sister Nancy gelezen: hij wist precies wat voor vlees hij in de kuip had. Wat moest ik hiervan denken?

Ik liet me in een van de brede vensterbanken zakken. Ik wist niet veel van Stephen, maar één ding was zeker: de reputatie van Kerrimagannagh ging bij hem vóór alles. Er werd soms zelfs gesuggereerd dat hij daarin nietsontziend was. Mensen die niet aan zijn verwachtingen voldeden, werden eenvoudig door hem vermorzeld. Hij zou nergens voor terugdeinzen als het prestige van zijn huis in het geding was. Een Deense componist die hier voortijdig was weggestuurd, had in een interview ooit gezegd dat er op Kerrimagannagh sprake was van een experiment in menselijke mogelijkheden dat aan het ontoelaatbare grensde. Stephen O’Shaugenessy had op die aantijging laconiek gereageerd met de mededeling dat het bedrijven van kunst ook een experiment in menselijke mogelijkheden was, waarbij de goeden elke grens probeerden te overschrijden en de slechten niet eens de geringste drempel durfden te nemen. En hij zou iemand in huis halen die door Sister Nancy was neergesabeld? Het leek te onwaarschijnlijk voor woorden.

Waarvoor hij me naar Ierland had gehaald, wist ik niet, maar het was vast niet voor mijn eigen glorie.

Nadat ik toch maar weer mijn groene trui had aangetrokken, vatte ik moed en verliet mijn kamer. Felix’ deur was gelukkig gesloten. Hij bewoonde, volgens Sarah, de vertrekken van wijlen Patrick Donovan, Monica’s echtgenoot. Op de vierkante overloop was er tussen onze kamers nog een derde: die van Patricks oude min, die tot op hoge leeftijd deel van het huishouden had uitgemaakt. Die ruimte werd momenteel niet gebruikt, had Sarah gezegd.

De Donovans waren generaties lang Engelse textielbaronnen geweest. Patricks betovergrootvader had Kerrimagannagh destijds gekocht als buitenverblijf. Elke zomer verplaatste de familie zich met een stoet bedienden naar Ierland. Er werd cricket gespeeld op het gazon, men dobberde in gondels op het meer, en onder witte parasols flaneerden tussen de bloemperken logés uit de betere kringen.

Toen Patrick het huis erfde, nam hij er permanent zijn intrek. Teneinde iets omhanden te hebben, wijdde hij zich aan de kunsten. Hij verstrekte beurzen aan jonge violisten, hij financierde exposities, theatervoorstellingen en speciale boekuitgaven, want hij was de letteren en de muziek evenzeer toegedaan als het ballet of de architectuur, en het maakte hem niet uit of iets experimenteel en vernieuwend was of juist orthodox en traditioneel. Hij was behalve een ouderwetse mecenas ook een culturele omnivoor, een homo universalis, of misschien gewoon een opschepper die wilde laten zien dat hij niet van de straat was.

Nadat Monica en hij kinderloos waren overleden was er van het omvangrijke textielkapitaal, dat door spinsters en weefsters in slechtgeventileerde fabrieken bij elkaar was gezwoegd, geen cent meer over. Alleen het monumentale landhuis stond er nog, en dat bleek vanzelfsprekend aan “de kunsten” te zijn gelegateerd.

Jarenlang, had Sarah de vorige avond verteld, hadden Engelse, Ierse en zelfs Noord-Ierse culturele commissies erom gevochten om het vervolgens als een hete aardappel weer elkaar toe te gooien. Het huis zou, wat de doeleinden ervan voor “de kunsten” ook mochten worden, ingrijpend moeten worden gemoderniseerd, en daarin had de nalatenschap niet voorzien. “Het is een kras verhaal,” zei Sarah, “maar op de dag dat er onder dit dak door de bewindvoerder een vergadering bijeen was geroepen met het oogmerk Kerrimagannagh dan maar te verkopen en de baten te storten in een nader te selecteren cultureel fonds, precies op die dag kwamen Stephen en Belle O’Shaugenessy hier binnenvallen. Ze waren op weg om te solliciteren op een heel ander landgoed. Maar ze waren verdwaald. Rij maar eens een halve dag rond in dit graafschap en je merkt hoe gemakkelijk dat gebeurt. Alle wegen lijken op elkaar. En alle grote huizen waarschijnlijk ook. Ik denk eerlijk gezegd”, zei Sarah peinzend, “dat Stephen best wist dat hij op het verkeerde adres was toen hij die vergadering binnenliep. Maar hij zei meteen, en zonder een spier te vertrekken: ‘Ik zal van dit huis een succes maken.’”

Stephen O’Shaugenessy noemde zichzelf consequent “de conciërge van Kerrimagannagh”, een omschrijving zo nederig dat ze haast suspect was, zo tegenstrijdig was ze met zijn internationale faam. Maar in de tien jaar dat het huis nu als werkplaats voor kunstenaars in gebruik was, had hij zijn woord in elk geval gestand gedaan. Hij had fondsen geworven voor een eindeloze hoeveelheid verbouwingen, hij had de vijftien slaapkamers aan de eisen van de tijd aangepast, de salon, de muziekkamer en de bibliotheek gerestaureerd, en op het terrein een donkere kamer, een balletstudio en een klein theater laten neerzetten, plus ateliers voor schilders en beeldhouwers. Het huis was zijn creatie, maar de tuinen waren zijn passie. Bij nacht en ontij, zei Sarah, kon je hem met harken en kruiwagens in de weer zien.

Het trof slecht dat hij nu net afwezig was. Ik moest hem dringend spreken.

Toen ik de trap afdaalde om in de keuken te gaan ontbijten, stegen de huiselijke geuren van boenwas en pasgebakken brood op. Beneden aarzelde ik even. Linksom naar achteren, langs het glazen kantoor dat in het hart van het huis lag en waar Stephen zijn hoffelijke brieven schreef. Ik was er al bijna voorbij toen ik uit mijn ooghoek iemand aan het bureau zag zitten. Ik draaide me op mijn hielen om en klopte aan.

Achter de schrijftafel keek een vrouw op. Het zonlicht zette haar rode haar in vuur en vlam, waardoor haar gezicht zeer bleek leek. Er lag een vermoeide, verbitterde trek op, die niet verdween toen ze me aankeek. Goede jukbeenderen. Sterke kin. Hoogstens halverwege de dertig.

“Barbara Vrijman,” zei ze alsof ze op me had zitten wachten, “kom binnen. Ik ben Belle O’Shaugenessy. Het spijt me dat ik gisteravond niet beschikbaar was om je te verwelkomen. Zijn je kamers naar je zin?”

“Meer dan dat. Ik ben overdonderd”, zei ik. Was zij op de hoogte van Stephens bedoelingen met mij? Zou ik haar om opheldering durven vragen?

Ze maakte geen aanstalten me een hand te geven. Onaangedaan zei ze: “Het zijn de mooiste kamers van het hele huis.”

“Ik vroeg me al af waaraan ik die eer heb verdiend.”

“Om je de waarheid te zeggen, zetten we buitenlanders altijd aan de voorkant. We willen graag een internationale uitstraling. Al moeten we plaatselijke kunstenaars vanuit statutair oogpunt natuurlijk voorrang geven.”

Dit was er een die er geen doekjes om wond. Ik ging op mijn andere been staan.

“Waarom ga je niet even zitten?” zei ze. Op de enig beschikbare stoel lag een stapel catalogi. Ik legde de papieren op de grond. “Je bent de eerste nieuwe gast deze week”, vervolgde Belle. “We verwachten er nog één. Een Argentijnse. Haar zetten we op de blauwe kamer. Het uitzicht daar is wat minder, maar ze is dan ook nog heel jong.” Ze bladerde tussen de papieren op het bureau en raadpleegde een stuk. “Charlotte Moreno. Vrijdag.”

Ik kreeg de indruk dat het haar geen zier interesseerde. In feite was Kerrimagannagh natuurlijk gewoon een soort hotel. Eindeloze hoeveelheden gasten stroomden hier in en uit, en nu stond ík weer voor haar neus, de zoveelste. Wat konden mijn zorgen haar schelen? Ze leek me iemand om schokschouderend te zeggen: dan ga je toch gewoon weer naar huis, en inwendig een zucht van verlichting te slaken omdat een kamer eens een tijdje leegstond. Ze tikte met haar pen op het bureaublad. “En, Barbara, had je nog wensen? Ben je misschien vegetariër?”

“Nee, ja, ik ben suikerpatiënt”, zei ik.

Vermoeid antwoordde ze: “Dat had je ons even moeten laten weten. Maar goed, ik kan in Monaghan bij de reformwinkel bestellen wat je nodig hebt. Misschien wil je zo vriendelijk zijn me vandaag nog een lijstje te geven.”

“Maar ik heb zo’n insulinepen, weet je wel. Ik kan gewoon eten, als ik een beetje uitkijk. Je hoeft voor mij dus geen extra moeite te doen. Als ik mijn voorraad insuline maar in de koelkast mag leggen. Dat is de enige reden waarom ik het te berde breng.”

“Natuurlijk. Maar wil je niet van die reepjes chocola, of wat hebben ze verder nog meer voor jullie?”

“Nee hoor, dank je.”

“Wonderlijk.”

“Wat?”

“Zo’n insulinepen. Wat de medische wetenschap al niet vermag.” Ze keek me even aan met een blik vol pure haat. Toen zei ze op vlakke toon: “Ik hoop dat je het hier naar je zin zult hebben, Barbara. Ik ben altijd van vijf tot zeven in huis voor het koken van het avondmaal, maar je kunt ook rustig op andere momenten bij me binnenlopen. We wonen in het appartement op de binnenplaats.”

“Oké”, zei ik. Ik ben eraan gewend dat mensen soms eigenaardig reageren als je ze vertelt dat je iets mankeert. Het zal ze wel aan hun eigen broosheid herinneren.

“En verder kun je altijd terecht bij Stephens secretaresse, Julia. Maar die is hier nooit voor tienen. Ze moet een eind reizen”, zei Belle. Haar ogen dwaalden van mij weg en haar gezicht lichtte op, als water dat door zonlicht wordt bestreken. “Beryl!” riep ze uit.

Ik volgde haar blik en keek over mijn schouder. In de deuropening stond een jongen van een jaar of acht. Hij droeg een duikbril en zwemvliezen. Flapflap deden zijn voeten toen hij binnenkwam. Hij keek ernstig. “Raden, mama”, zei hij.

“Je bent een dolfijn”, zei zijn moeder terwijl ze een arm naar hem uitstrekte. Op een afstand bleef hij staan. Op wat vlokkige restanten van witblond haar na was zijn schedel kaal. De oren leken overmatig groot, het nekje dun. “Nee”, zei hij teleurgesteld.

Zonder een tel na te denken riep ik uit: “Een zeemeermin!”

“Bijna goed”, zei Beryl terwijl hij naar me toe schuifelde.

“Ach natuurlijk”, zei ik, “nou zie ik het: je bent een zeemeerman.” Ik was niet bedacht op de vaart waarmee hij zich in mijn armen stortte. Ik kon hem maar net opvangen. Hij lachte terwijl hij met zijn kale koppie tegen mijn schouder bonkte.

“Dit is Barbara, Beryl”, zei zijn moeder vormelijk, en ik bespeurde iets vijandigs in haar stem, ik was er zo zeker van als een hooikoortspatiënt van een spoortje pollen in de atmosfeer. “Beryl”, zei ik snel. “Wat een mooie naam.”

Het kind klom op mijn schoot. Zijn kleine achterste drukte licht en benig tegen mijn dijen. “Nee, het is een rotnaam. In het ziekenhuis zeiden ze dat het een meidennaam is.”

“Wat een onzin. Vertel ze de volgende keer maar dat heel kostbare stenen zo heten. Echt waar, hoor.”

“Er komt geen volgende keer”, zei Belle kortaf. “Vooruit, schat, Barbara wil aan het werk.”

Met een zucht stond hij op. “Iedereen moet altijd maar werken”, klaagde hij, terwijl hij zijn duikbril naar boven schoof. Eronder bleek hij zo’n stalen brilletje te dragen van het soort dat kinderen doorgaans haten. Zijn neus was heel spits, heel wit. Hij keek me bedachtzaam aan en vroeg: “Betekent mijn naam echt een kostbare steen?” Het idee leek hem te bevallen. Toen stelde hij ineens stralend vast: “We beginnen allemaal met een B. Mama, jij en ik. We kunnen een club vormen. Van B-mensen.” Hij slaakte een kreet. “En dan maak ik een clubblad, waar we allemaal in staan! Goed, mam?” Hij flapperde naar het bureau, opende een lade en haalde een paar vellen papier tevoorschijn.

Ik geloof nooit dat Belle O’Shaugenessy met mij in een club wilde. Mijn blik ontwijkend trok ze haar zoon even tegen zich aan en drukte een kus op zijn gebogen nek. “Laat me nou, ik moet beginnen!” riep het kind uit. Op zijn zwemvliezen snelde hij zonder nog naar ons om te zien het kantoor uit.

Belle keek hem na. Ik dacht dat ze mijn aanwezigheid totaal was vergeten. Maar ineens boog ze zich voorover. Haar gezicht vertrok. Het zette zich in harde, koude lijnen. Als van een waterspuwer. Hees siste ze me toe: “Vond je het niet eng hem beet te pakken?” Toen ging ze met een ruk weer rechtop zitten. Ze streek met een hand langs haar ogen. “Ik lijk wel gek”, zei ze. “Ik verdenk iedereen ervan van hem te griezelen. Ik kan het bijna niet verdragen dat hij steeds nieuwe gasten moet ontmoeten. Ik hoop dat je me wilt verontschuldigen. We hebben pas vorige week te horen gekregen dat ze niets meer voor hem kunnen doen.”

Ik stond op. Ik legde de catalogi terug op de stoel. De paradox van de situatie flitste door me heen: al lag het ontegenzeglijk in het vermogen van Belles echtgenoot om mensen te maken en te breken, zijn eigen kind voor het leven behouden kon hij niet. Ik stamelde: “Ik weet niet wat ik nu moet zeggen.”

“Er valt ook niets te zeggen”, antwoordde ze.

“Dan zal ik verder geen beslag op je tijd leggen”, zei ik na enige ogenblikken stilte.

“Bedankt”, zei Belle.