Sara Gruen

Water voor de olifanten

Vertaald uit het Engels door Peter Abelsen

World Editions

breda 2014

==

Oorspronkelijke titel Water for Elephants, verschenen bij Algonquin Books of Chapel Hill

Oorspronkelijke tekst © Sara Gruen, 2006

Eerste Nederlandstalige uitgave © Peter Abelsen en Uitgeverij Sirene bv, Amsterdam 2007

Deze uitgave van World Editions kwam tot stand in samenwerking met Uitgeverij Sirene bv, 2014

Omslagontwerp Multitude

Omslagillustratie © Vicki Cristiani met de olifant Cristi in Florida, 1960

isbn 978 94 6237 0944

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van World Editions BV, Breda, Nederland. Telefoon: 076 523 3500.

Internet: www.worldeditions.org.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

[foto8]

Met dank aan de collectie van het Ringling Circus Museum, Sarasota, Florida

Proloog

De rood-witte hamburgertent was zo goed als verlaten. Grady en ik zaten als laatsten aan een verweerde houten tafel, ieder met een hamburger op een gebutst tinnen bord. Achter het buffet stond de kok met zijn bakspaan de grill schoon te krabben. Hij had het vuur al een halfuur geleden uitgedraaid, maar er hing nog een zware baklucht onder het tentdoek.

Ook het voorterrein was vrijwel leeg. Het had er net nog gewemeld van de mensen, maar nu liepen er alleen wat knechten rond, en verderop stond een groepje mannen te wachten tot ze naar de salontent werden gebracht. Ze keken schichtig om zich heen, met hun hoed over hun ogen en hun handen diep in hun zakken, zichtbaar nerveus, maar Barbara’s rondingen zouden straks alles goedmaken.

De andere bezoekers waren al door de menagerie de circustent binnengegaan, die nu leek op te zwellen door de muziek. Het orkest werkte zich oorverdovend als altijd door zijn repertoire. Ik kende alle nummers uit mijn hoofd en wist dat de parade nu op zijn eind liep en Lottie, de trapezewerkster, alvast haar touwladder beklom.

Ik staarde Grady aan en probeerde te bevatten wat hij zojuist verteld had. Hij boog zich met een doordringende blik naar me toe.

‘En trouwens,’ zei hij zachtjes, ‘volgens mij heb jij nu heel wat te verliezen.’ Hij benadrukte het door zijn wenkbrauwen op te trekken. Mijn hart sloeg over. Hij wist het!

In de circustent klonk donderend applaus en het orkest ging naadloos over op de wals van Gounod. Ik draaide me onwillekeurig naar de menagerie – deze muziek was het teken dat het olifantennummer begon. Marlena zat vast al op haar plekje achter Rosies kop.

‘Ik moet gaan,’ zei ik.

‘Eet eerst je burger,’ zei Grady. ‘Het zou weleens lang kunnen duren eer je weer aan eten toekomt.’

Hij pakte zijn eigen hamburger en bracht hem naar zijn mond voor een gulzige hap, maar voor hij die nemen kon ontspoorde de muziek in een kakofonie van koper, riet en slagwerk. De trombones en piccolo’s buitelden over elkaar heen, de tuba liet een daverende scheet en een loze bekkenslag warrelde de tent uit, de vergetelheid tegemoet.

Grady verstarde met het broodje in zijn handen, zijn pinken uitgestoken en zijn mond wijd open.

Ik keek om me heen. Iedereen stond als aan de grond genageld naar de circustent te kijken. De wind liet hier en daar een strohalm over de grond rollen. Het lawaai verstomde.

‘Wat is dat?’ vroeg ik. ‘Wat gebeurt er?’

‘Ssst!’

Het orkest kwam weer op gang en zette ‘Stars and Stripes Forever’ in.

‘Godverdegodver!’ zei Grady. Hij smeet zijn hamburger neer, sprong op en rende naar de tent.

‘Wat is er nou?’ riep ik hem na.

‘De rampmars!’ schreeuwde hij over zijn schouder.

Ik draaide me om naar de kok, die aan de linten van zijn schort stond te rukken. ‘Wat wil dat zeggen, de rampmars?’

‘Dat het fout gaat daarbinnen!’ schreeuwde hij, terwijl hij het schort maar over zijn hoofd trok. ‘Goed fout!’

‘Fout? Hoezo fout?’

‘Brand, paniek bij de beesten, weet ik veel. Het publiek heeft nog niks in de gaten.’ Hij dook onder de valdeur van de keuken door en zette het ook op een lopen.

Chaos. Snoepverkopers sprongen over hun toonbank, circusknechten kwamen van alle kanten aangerend, en iedereen haastte zich naar de circustent van The Benzini Brothers Most Spectacular Show on Earth.

Diamond Joe holde in een menselijke galop langs me heen. ‘De menagerie, Jacob!’ schreeuwde hij. ‘De beesten zijn los. Kom op, man, kom op!’

Dat hoefde hij niet nog eens te zeggen. De menagerietent. Daar was Marlena nu.

Toen ik erheen rende, kwam me een onderaards gerommel tegemoet dat me de schrik om het hart deed slaan. De grond trilde.

Ik had me nog niet naar binnen gewerkt of ik zag een muur van donkere krullen op me afkomen, snuivende neusgaten, angstig opengesperde ogen, malende hoeven. Een yak. Ik sprong achteruit en zijn horens misten me op een haar na. Hij denderde voorbij, met een hyena die zich in zijn vacht had vastgebeten.

In het midden van de tent was de snoepkraam bezweken onder een kolkende massa vlekken en strepen, dijen, hoeven, staarten, klauwen, gekrijs, gebrul, geloei, gehinnik. De ijsbeer torende boven alles uit en maaide blindelings om zich heen met klauwen zo groot als koekenpannen. Hij raakte een lama die, boem, tegen de vlakte ging en roerloos bleef liggen. Chimps hingen gillend in hun touwen, buiten het bereik van de grote katten. Een verdwaasde zebra kwam te dicht bij een neergehurkte leeuw, die uithaalde, miste, en met zijn buik over de grond wegsloop.

Ik speurde de tent af naar Marlena, maar vergeefs. Wel zag ik een panter de doorgang naar de circustent binnengaan. Toen zijn glanzend zwarte lijf in de canvas tunnel verdween, wist ik wat er gebeuren ging – als het publiek nog steeds niks doorhad, was dat nu afgelopen. En een paar seconden later was het zover. Een ijselijke gil werd gevolgd door een tweede, en de hel brak los. Honderden schreeuwende mensen die elkaar verdrongen om weg te komen. Het orkest hield er nu definitief mee op. Ik kneep mijn ogen dicht, o god, laat ze alstublieft door de achteruitgang vluchten, laat ze niet hiernaartoe komen.

Ik opende mijn ogen weer en keek radeloos om me heen. Waarom zag ik haar nergens? Hoe kon je in godsnaam een meisje en een olifant over het hoofd zien?

Toen ik ten slotte toch haar roze lovertjeskostuum ontdekte, slaakte ik een kreet van opluchting. Tenminste, ik denk dat ik een kreet heb geslaakt. Het is al lang, lang geleden.

Ze stond aan de overkant van de tent, met haar rug tegen de wand, verrassend kalm. Haar lovertjes schitterden als diamanten, een fonkelend baken in het bonte gewoel van de dieren. Ze zag mij ook en ons oogcontact leek een eeuwigheid te duren. Ze leek niet bang, schonk me zelfs de glimlach die ik zo goed kende. Ik begon me een weg in haar richting te banen, maar er kwam iets in haar blik dat me stokstijf deed stilstaan.

Die schoft stond met zijn rug naar haar toe, razend en tierend. Hij zwaaide wild met zijn rotting. De zilveren punt zwiepte door de lucht. Zijn hoge hoed lag naast hem op het stro.

Ik zag haar naar iets reiken, en het volgende ogenblik draafde er een giraf voor me langs, in statige paniek. Toe hij voorbij was, zag ik wat ze had gepakt. Een ijzeren staak. Ze hield hem losjes vast, liet het uiteinde op de grond rusten. Ze keek weer naar mij, met een raadselachtige, geamuseerde verwondering in haar ogen. En toen keek ze naar zijn onbedekte achterhoofd.

‘O, jezus,’ stamelde ik, want ik begreep wat ze van plan was. Ik begon te schreeuwen, al kon ze me onmogelijk horen: ‘Niet doen! Niet doen!’

Ze hief de staak hoog op en sloeg toe. Zijn hoofd spleet open als een watermeloen. Hij sperde zijn ogen open en zijn mond vertrok in een O. Hij zakte op zijn knieën en viel voorover op het stro.

Ik keek als verlamd toe. Een jonge orang-oetan sloeg zijn slungelige armen om mijn benen.

Lang, lang geleden is het nu. Maar het heeft me nooit meer losgelaten.

Ik praat niet veel over die tijd. Nooit gedaan ook. Heel eigenaardig, want als je bijna zeven jaar in circussen hebt gewerkt, zou dat toch dankbare gespreksstof moeten zijn. Ik weet niet waarom ik er zo zwijgzaam over ben.

Of nee, ik weet het eigenlijk best. Ik heb mezelf nooit vertrouwd, was altijd bang dat ik me iets zou laten ontvallen. Ik wist hoe belangrijk het was om haar geheim te bewaren. En bewaard heb ik het – zo lang als ze leefde, en ook daarna.

Zeventig jaar lang heb ik er geen sterveling over verteld.

Een

Ik ben negentig. Of drieënnegentig. Een van de twee.

Als je vijf bent, weet je tot op de maand nauwkeurig hoe oud je bent. Zelfs als twintiger ken je je leeftijd precies. Ik ben zevenentwintig, zeg je vol overtuiging. Maar na je dertigste verandert er iets. Eerst nog heel subtiel, meer dan een aarzeling is het dan nog niet. Hoe oud ben je? Ik ben… begin je vol vertrouwen, maar dan val je stil. Je wilde drieëndertig zeggen, maar dat ben je niet. Je bent vijfendertig. Je vraagt je geschrokken af of dit het begin van het einde is. Welnu, dat is het. Maar het duurt nog járen eer dat ten volle tot je doordringt.

Je begint woorden te vergeten. Ze liggen op het puntje van je tong, maar weigeren los te komen. Je loopt de trap op om iets te pakken, en als je boven bent, weet je niet meer wat. Je merkt dat je een van je kinderen met de naam van een ander kind aanspreekt, en je herinnert je de goede naam pas als je die van ál je andere kinderen hebt genoemd, plus die van de hond. Je vergeet steeds vaker welke dag van de week het is. En uiteindelijk weet je niet meer welk jaar het is.

Eigenlijk ben ik niet eens zoveel vergeten. Het probleem is eerder dat ik de dingen niet meer bijhoud. We hebben het millennium achter de rug, zoveel is zeker – een hoop trammelant om niks, hele volksstammen die aan het hamsteren sloegen omdat een of andere luie computerprogrammeur maar twee cijfers had gebruikt in plaats van vier. Maar vraag me niet of dit vorige maand was of drie jaar geleden. En wat maakt het ook uit? Wat is het verschil tussen drie weken of drie jaar, of dertig jaar, als je dagen gevuld worden met tot snot gekookte groente, tapiocapudding en incontinentieluiers?

Ik ben negentig. Of drieënnegentig. Een van de twee.

Er is kennelijk een ongeluk gebeurd, of de weg wordt opengebroken, want aan het einde van de gang staat een groepje oude dames door het raam naar buiten te kijken, als nieuwsgierige kinderen, of vogeltjes in een kooi. Broos en tenger zijn ze, met kapsels die als een ijle nevel om hun hoofd hangen. De meesten zijn een jaar of tien jonger dan ik, een verbijsterende gedachte. Al laat je lichaam je nog zo in de steek, je geest weigert bejaard te worden.

Ik zit met mijn looprek in de gang. Ben godzijdank alweer een heel eind opgeknapt na mijn heupfractuur. Het zag er aanvankelijk naar uit dat ik nooit meer zou kunnen lopen (wat ook de reden was waarom ik me liet ompraten en hier verzeild raakte) maar nu kan ik om de paar uur opstaan voor een paar aarzelende stapjes. En elke dag kom ik iets verder voordat ik me genoodzaakt zie om te keren. Er zit blijkbaar toch nog pit in dit ouwe karkas.

Met zijn vijven staan ze er. Witharige wezentjes die met kromme vingers naar buiten wijzen. Ik wacht nog even of ze hun interesse verliezen en weer wegsjokken, maar dat gebeurt niet.

Ik controleer of mijn rolstoel op de rem staat, zet me af op de armleuningen en richt me op voor de riskante overstap naar mijn looprek… gelukt! Ik houd de handgrepen stevig vast en duw het rek voor me uit tot mijn armen gestrekt zijn, een afstand van precies één vloertegel. Ik sleep mijn linkervoet vooruit, verplaats er mijn gewicht op, wacht even en sleep de rechter bij. Schuif, sleep, wachten, sleep. Schuif sleep, wachten, sleep.

De gang is lang en mijn voeten zijn niet meer zo gehoorzaam als vroeger. Het lijkt godlof in niets op de verlamming die Camel had, maar vertragen doet het me wel. Ach, die arme Camel. Heb in geen jaren aan hem gedacht. Zijn voeten bungelden krachteloos aan zijn onderbenen en hij moest zich voortbewegen door zijn knieën op te heffen en ze vooruit te gooien. Mijn voeten slepen, alsof ze met lood zijn verzwaard. En omdat ik een kromme rug heb, kijk ik er voortdurend naar – mijn pantoffels, omlijst door het looprek.

Het duurt een poosje voor ik het einde van de gang bereik, maar ik kom er. Op mijn eigen twee benen. Zo trots als een aap ben ik, al daagt nu ook het besef dat ik weer helemaal terug moet.

De dametjes wijken voor me uiteen. Zij vormen de bevoorrechte klasse onder de bewoners. Ze zijn nog goed bij de tijd en kunnen nog gaan en staan waar ze willen, of anders hebben ze een vriendin die hun rolstoel wil duwen. En ze zijn altijd lief voor me. Want ik ben een zeldzaamheid hier. Een ouwe vent in een zee van weduwen die nog dagelijks naar hun overleden man hunkeren.

‘Opzij, dames,’ kirt Hazel. ‘Laat Jacob ook even kijken.’

Ze trekt Dolly’s rolstoel achteruit en komt schuifelend naast me staan, vergenoegd in haar handen wrijvend. Haar troebele ogen glanzen. ‘Moet je zien hoe leuk, Jacob. Ze zijn al de hele ochtend bezig.’

Ik werk me naar het raam, kijk op en knijp mijn ogen tot spleetjes tegen de felle zon. Als ik aan het licht gewend ben, zie ik de reden voor alle opwinding.

In het park aan het eind van de straat staat een reusachtige tent, met rode en witte banen, in een onmiskenbare vorm.

Mijn hart begint zo hard te bonken dat ik in mijn borststreek klauw.

‘Jacob!’ roept Hazel uit. ‘O, hemeltje. O, hemeltje nou toch!’ Ze wappert paniekerig met haar handjes en draait zich om naar de gang. ‘Zuster! Zuster! Meneer Jankowski wordt niet lekker!’

‘Niks aan de hand, Hazel,’ zeg ik hoestend en op mijn borst kloppend. Het is altijd hetzelfde met die ouwe besjes. Ze zijn altijd bang dat je de geest geeft. ‘Kalm nou maar, Hazel, er is niks aan de hand.’

Maar het is te laat. Ik hoor het piep-piep-piep van rubberzolen en het volgende ogenblik word ik omsingeld door verpleegsters. Enfin, nu hoef ik me niet meer af te vragen hoe ik terugkom.

‘En, wat staat er vanavond op het menu?’ brom ik, terwijl ik naar de eetzaal word gereden. ‘Pap? Kleffe erwtjes? Puree? En wat is er na? Tapioca, of toch maar eens een rijstpuddinkje voor de afwisseling?’

‘Wat bent u toch een plaaggeest,’ zegt de verpleegster toonloos. Ze weet dat ze niet op mijn vraag hoeft in te gaan. Het antwoord staat vast. Het is vrijdag, en vrijdag staat voor de eenvoudige doch oersaaie combinatie van gehaktbrood, gekookte maïs en aardappelpuree uit een pakje. Met een jus die ooit, in een ver verleden, in de nabijheid van een stuk vlees heeft vertoefd. En dan vragen ze zich nog af waarom ik steeds magerder word.

Ik weet dat velen van ons geen tanden meer hebben. Maar ik heb ze nog wel, en ik wil een runderlap. Gebraden zoals mijn vrouw ze altijd braadde, met laurierblaadjes. Ik wil peentjes. Ik wil in de schil gekookte aardappelen. En ik wil het wegspoelen met een volle rode wijn, een cabernet sauvignon, niet met appelsap uit een blikje. Maar het liefst van alles wil ik maïs aan de kolf.

Als ik kon kiezen tussen een maïskolf of een vrijpartij met een mooie vrouw, dan koos ik waarschijnlijk de maïs. Niet dat ik niet graag nog eens een potje zou rollebollen (ik ben nog steeds een man per slot van rekening), maar als ik me die heerlijke zoete maïskorrels voorstel, hoe ze openspatten tussen je tanden, dan loopt het water me in de mond. Enfin, het is allemaal fantasie, dat weet ik ook wel. Het een noch het ander zal ooit nog gebeuren, en voor mij is er alleen nog die denkbeeldige keuze – een laatste potje rollebollen of een stuk maïs aan de kolf. Maar wat een verrukkelijk dilemma. Soms stel ik me een appel voor in plaats van maïs.

Aan tafel heeft iedereen het over het circus. Zij die nog kunnen praten tenminste. De zwijgers onder ons, zij met een bevroren gezicht en roerloze ledematen, of zij die zo woest beven dat ze geen vork meer kunnen vasthouden en geen woord meer kunnen uitbrengen, zitten langs de wanden en laten zich hapjes voedsel in hun mond lepelen, door verpleegsters die hen vervolgens tot kauwen proberen aan te zetten. Ze doen me aan kuikentjes denken die net uit hun ei zijn gekropen, al missen ze de levenslust. Op hun vage gekauw na blijft hun gezicht star en uitdrukkingsloos. Gruwelijk om te zien. Gruwelijk omdat het me toont wat er voor mij in het verschiet ligt. Ik ben nog lang niet waar zij zijn, maar al wel een eind op weg. Er is maar één manier om die bestemming te ontlopen, en die optie lijkt me ook niet erg aantrekkelijk.

De verpleegster parkeert me voor mijn bord. De jus op het gehaktbrood heeft al een vel. Als ik er onderzoekend met mijn vork in prik, lilt het alsof het de spot met me wil drijven. Vol afkeer kijk ik op en mijn blik kruist die van Joseph McGuinty.

Hij zit recht tegenover me, deze nieuwkomer, of moet ik hem een indringer noemen? Een voormalige advocaat met hoekige kaken, een neus vol putjes en enorme flaporen. Die oren doen me aan Rosie denken. De rest niet. Rosie was lief en onschuldig, de goedheid zelve, en hij… hij is een voormalige advocaat. Ik kan me niet voorstellen waarom ze hem de plek tegenover mij gegeven hebben. Dachten ze soms dat een dierenarts en een advocaat iets gemeen kunnen hebben? Maar enfin, hij zit er vanaf zijn allereerste avond en het zal zijn plek wel blijven.

Hij staart me aan en zijn kaak gaat traag op en neer, alsof hij zit te herkauwen. Ongelooflijk, dat hij die troep uit vrije wil opeet.

De oude dametjes zitten naar hartenlust te kwetteren.

‘Ze blijven hier tot zondag,’ zegt Doris. ‘Billy is langs geweest om te informeren.’

‘Ja, twee voorstellingen op zaterdag en één op zondag. Randall en de meisjes nemen me er morgen mee naartoe,’ zegt Norma. Ze draait zich naar mij. ‘Ga jij ook, Jacob?’

Ik open mijn mond om te antwoorden, maar voor ik iets zeggen kan begint Doris weer te kakelen. ‘En hebben jullie die paarden gezien? Práchtig, hè? Toen ik nog jong was hadden wij ook paarden. O, wat vond ik het heerlijk om te rijden…’ Ze kijkt dromerig voor zich uit en ik zie in een flits hoe mooi ze ooit geweest is.

‘Weten jullie nog hoe het vroeger was, toen de circussen nog per trein reisden?’ zegt Hazel. ‘Een paar dagen ervoor hing de hele stad dan vol met affiches! Je zag er geen baksteen meer tussen, zo veel!’

‘En of ik dat nog weet,’ zegt Norma. ‘Op een keer hadden ze de hele zijkant van onze schuur volgeplakt. Ze vertelden vader dat ze een speciale lijm hadden gebruikt, die na een paar dagen vanzelf zou oplossen, maar maanden later zat alles nog hartstikke vast!’ Ze schudt lachend haar hoofd. ‘Vader was in alle staten!’

‘Ja, en uiteindelijk kwam de trein binnen, bij het krieken van de dag.’

‘Mijn vader nam ons dan mee om naar het uitladen te kijken. Wat een spektakel was dat altijd. En dan kwam de optocht! En de geur van geroosterde pinda’s…’

‘En popcorn!’

‘En appels met karamel, en roomijs, en limonade!’

‘Je had nog dagen de geur van zaagsel in je neus!’

‘Ik haalde altijd water voor de olifanten,’ zegt McGuinty.

Ik laat mijn vork vallen en kijk op. Hij laat glunderend de bewondering van de dametjes over zich heen komen.

‘Geloof je het zelf?’ zeg ik.

Er valt een stilte.

‘Pardon?’ zegt hij.

‘Jij hebt nooit water voor de olifanten gehaald.’

‘Dat deed ik wél.’

‘Schei toch uit, man.’

‘Wou je soms zeggen dat ik lieg?’ zegt hij dreigend.

‘Ja, als je beweert dat je water voor de olifanten haalde, dan lieg je dat je barst.’

De meisjes gapen me verbluft aan. Mijn hart bonkt. Ik zou dit niet moeten zeggen, maar ik kan het niet laten.

‘Hoe durf je!’ Hij zet zijn knokige handen op de tafel. Ik zie de pezen in zijn onderarmen omhoogkomen.

‘Luister, vriend,’ zeg ik, ‘je moest eens weten hoe vaak ik die onzin al gehoord heb. Als jij zegt dat je water voor de olifanten haalde, dan zeg ik dat je een ouwe zwamneus bent.’

‘Ouwe zwamneus? Ouwe zwamneus?’ Hij duwt zichzelf op, waardoor zijn stoel naar achteren rolt, priemt een knokige wijsvinger in mijn richting en zakt door zijn benen alsof hij door de bliksem is getroffen. Ik zie hem met een verwilderde blik en zijn mond wijd open onder de tafelrand verdwijnen.

‘Zuster! Zuster!’ roepen de dametjes in koor.

Daar is het vertrouwde gepiep van de rubberzolen en even later wordt McGuinty door twee verpleegsters overeind gehesen. Hij gromt iets onverstaanbaars en doet een krachteloze poging om zich los te rukken.

Een derde verpleegster, een zwart jong ding in een roze uniform, verschijnt aan het hoofd van de tafel en zet haar handen op haar heupen. Brede heupen heeft ze, en een weelderige boezem. ‘Wat is hier gaande?’ vraagt ze.

‘Die proleet maakt mij voor leugenaar uit,’ zegt McGuinty, die weer veilig en wel in zijn rolstoel zit. Hij trekt zijn hemd recht, heft zijn grijs gestoppelde kin op en vouwt zijn armen. ‘Een ouwe zwamneus noemt-ie me.’

‘Och, zo bedoelt meneer Jankowski het vast niet,’ zegt het zwarte meisje.

‘Zo bedoel ik het wel degelijk,’ zeg ik. ‘Water voor de olifanten, pfff. Heb je enig idee hoeveel een olifant drinkt?’

‘Wel heb ik ooit,’ zegt Norma. Ze tuit haar lippen en schudt haar hoofd. ‘Wat hééft u opeens, meneer Jankowski?’

O, hangt de vlag er zo bij? Ben ik nu de kwaaie pier?

‘Het is een schande!’ briest McGuinty, extra verontwaardigd nu hij de dames achter zich weet. ‘Dat hoef je toch niet te nemen, dat iemand je zomaar voor leugenaar uitmaakt?’

‘En voor een ouwe zwamneus,’ voeg ik eraan toe.

‘Meneer Jankowski!’ zegt het zwarte meisje bestraffend. Ze komt achter me staan en haalt mijn stoel van de rem. ‘Het lijkt me beter als u een tijdje in uw kamer gaat afkoelen.’

‘Wat krijgen we nou?’ roep ik, terwijl ze me van de tafel wegdraait en naar de deur van de eetzaal rijdt. ‘Ik hoef niet af te koelen, hoor. En ik heb nog niets gegeten!’

‘Ik kom uw maaltijd wel brengen,’ hoor ik haar achter me zeggen.

‘Ik wil niet in mijn kamer eten! Rij me terug! Dit kun je niet maken!’

Maar het heeft er alle schijn van dat ze dat wel kan. Ze duwt me met een bloedvaart door de gang en neemt een scherpe bocht mijn kamer in. Ze trapt mijn remmen zo hard omlaag dat mijn hele stoel ervan schokt.

‘Ik rij gewoon weer terug,’ zegt ik, terwijl ze mijn voetsteunen wegklapt.

‘Dat denk ik niet.’ Ze zet mijn voeten op de vloer.

‘Maar dit is niet eerlijk!’ zeg ik met een schrille uithaal. ‘Ik zit al een eeuwigheid aan die tafel en hij zit er pas twee weken. Waarom kiest iedereen zijn kant?’

‘Niemand kiest hier iemands kant.’ Ze bukt zich, steekt een arm onder de mijne door en tilt me op. Mijn hoofd rust tegen haar wang. Ze heeft lak in haar haar, en het ruikt naar bloemen. Als ze me op de rand van mijn bed heeft neergezet, zit ik op ooghoogte met haar roze boezem. En haar naamplaatje.

‘Rosemary,’ zeg ik.

‘Ja, meneer Jankowski?’

‘Hij liegt echt, moet je weten.’

‘Dat kan ik niet beoordelen, en u ook niet.’

‘Dat kan ik wél beoordelen. Ik heb er lang genoeg gewerkt.’

Ze knippert geërgerd met haar ogen. ‘Hoe bedoelt u?’

Ik aarzel even en zie er toch maar vanaf. ‘Laat maar.’

‘Heeft u vroeger in een circus gewerkt?’

‘Laat maar, zei ik.’

Heel even is het stil, onaangenaam stil.

‘Meneer McGuinty had zich lelijk kunnen bezeren, dat snapt u toch wel?’ zegt ze, terwijl ze mijn benen op bed legt. Ze werkt snel en efficiënt, maar niet werktuiglijk.

‘Welnee, advocaten zijn onverwoestbaar.’

Ze kijkt me diep in mijn ogen, aandachtig, alsof ik een echt mens ben in plaats van een patiënt. Ik lijk warempel iets van contact te voelen, maar dan is ze weer verpleegster. ‘Komt uw familie dit weekend ook om met u naar het circus te gaan?’

‘Jazeker,’ zeg ik niet zonder trots. ‘Ik krijg elke zondag bezoek. Zonder mankeren.’

Ze schudt een deken uit en drapeert hem over mijn benen. ‘Zal ik dan nu uw maaltijd gaan halen?’

‘Nee,’ zeg ik.

Opnieuw een stilte. Ik had ‘nee, dank je wel’ moeten zeggen, maar daar is het nu te laat voor.

‘Zoals u wilt,’ zegt ze. ‘Ik kom zo nog wel even langs om te vragen of u iets wilt.’

Ja hoor, vast…

Maar verdomd, ze komt inderdaad terug.

‘Niemand zeggen,’ zegt ze, en ze zet mijn etensblad-annex-toilettafel op mijn schoot. Ze legt er een papieren servet op, een plastic vorkje, en zet een kom voor me neer. Er zit een vruchtenmix in die er, nee toch, vers uitziet. Hele aardbeien, blokjes meloen en partjes appel. ‘Had ik van huis meegenomen voor mijn lunch, maar ik ben op dieet. Houdt u van fruit, meneer Jankowski?’

Ik zou wel antwoord willen geven, maar mijn hand heeft zich op eigen houtje over mijn mond gevouwen. Hij trilt. Appel, godallemachtig.

Ze geeft een klopje op mijn andere hand, doet alsof mijn tranen haar ontgaan en loopt mijn kamer uit.

Ik steek een partje in mijn mond en geniet zo lang mogelijk van het sap. De zoemende tl-buis werpt zijn harde licht op mijn vingers terwijl die stukjes fruit uit de kom pikken. Wat een lelijke kromme vingers. Zijn dat echt de mijne?

De ouderdom is een vreselijke gluiperd. Net als je het leven een beetje in de vingers hebt, besluipt hij je en maakt je rug krom. Hij bezorgt je allerlei pijntjes, vertroebelt je hoofd en smokkelt kanker door het lichaam van je vrouw.

Uitzaaiingen, zei de dokter. Een kwestie van weken, misschien maanden. Maar mijn lieverd was een teer vogeltje. Ze stierf negen dagen later. Na eenenzestig jaar samen greep ze simpelweg mijn hand en ademde uit.

Hoewel er dagen zijn waarop ik alles zou willen geven om haar terug te hebben, ben ik blij dat zij als eerste is gegaan. Haar kwijtraken was alsof ik doormidden werd gespleten. Het was het moment waarop alles ophield, en ik ben dankbaar dat zij dat niet heeft hoeven meemaken. Niets is zo erg als de langstlevende te zijn.

Ik heb altijd gedacht dat het bereiken van een hoge leeftijd te prefereren viel boven het tegenovergestelde, maar nu ben ik daar niet meer zo zeker van. Soms doet de eentonigheid van alle bingo- en meezingavonden en een gang vol dorre bejaarden in rolstoelen me naar de dood verlangen. Met name als ik besef dat ik zelf een van die dorre bejaarden ben, opzijgezet als een oude bezem.

Maar ja, je doet er niets aan. Het enige wat ik kan doen is wachten op het onvermijdelijke, en toekijken als de spoken uit mijn verleden door mijn doelloze heden komen rondwaren. Ze maken kabaal en doen precies waar ze zin in hebben, wat niet moeilijk zal zijn, want ik verzet me allang niet meer tegen ze.

Ze maken nu ook weer een hels kabaal.

Kom maar binnen, jongens, en doe gerust waar je zin in hebt. O, pardon, jullie waren al binnen.

Rotspoken.

[foto24]

C.P. Fox Photo Collection, met dank aan Barbara Fox McKellar

Twee

Ik ben drieëntwintig en zit naast Catherine Hale. Of nee, zij zit naast mij, want ze is na mij de gehoorzaal binnengekomen. Ze schoof quasi-gedachteloos de bank in tot haar dijbeen het mijne raakte, waarna ze met een blosje ging verzitten alsof het per ongeluk was gegaan.

Het is 1931, Catherine is één van de vier vrouwelijke jaargenoten die ik heb, en haar wreedheid kent geen grenzen. Ik weet niet hoe vaak ik al gedacht heb dat het er nu eindelijk van ging komen (ze wil, o god, ze wil) om uiteindelijk (jezus, wil ze dat ik stóp?) toch weer bot te vangen.

Als ik op mijn medestudenten moet afgaan, ben ik de oudste mannelijke maagd op aarde. Er is tenminste niemand die wil toegeven dat hij het ook nog nooit gedaan heeft. Zelfs Edward, mijn kamergenoot, beweert het genoegen te hebben gesmaakt, al acht ik het hoogst onwaarschijnlijk dat hij ooit een vrouw naakt heeft gezien, los van de schunnige tekeningen in zijn achtvelsboekjes. Een tijdje geleden hadden wat jongens uit mijn footballteam een vrouw opgedoken die het voor een kwartje de man met ze wilde doen, een voor een, in de veestal. Ik heb niet meegedaan, hoe graag ik mijn knapendom ook op Cornell zou willen achterlaten. Kon mezelf er niet toe brengen.

En zo ziet het er dus naar uit dat ik over tien dagen, na zes lange jaren vol ontledingen en castraties, het halen van veulentjes en het tot mijn oksel rondtasten in koeienkonten, als maagd zal afstuderen, waarna ik van Ithaca terugreis naar Norwich om mijn vader te gaan bijstaan in zijn veeartsenijpraktijk.

‘Hier zien we een duidelijke verdikking van de kronkeldarm,’ zegt professor Willard McGovern lusteloos, terwijl hij met zijn aanwijsstok in de blootgelegde ingewanden van een dode geit poert. ‘In combinatie met de vergrote lymfklieren vormt dit een aanwijzing voor…’

De deur gaat piepend open en McGovern draait zich om. De punt van zijn aanwijsstok blijft in de opengesneden geitenbuik steken. Decaan Wilkins beent de gehoorzaal in, beklimt de treden naar het podium en fluistert McGovern iets in het oor. Na een onhoorbaar overleg, waarbij ze zo dicht opeen staan dat hun voorhoofden elkaar bijna raken, draait McGovern zich om en speurt met een frons de rijen studenten af.

Om me heen begint iedereen nerveus met papieren te ritselen. Catherine ziet me naar haar kijken, slaat haar knieën over elkaar en strijkt met een zwoel gebaar haar rok glad. Ik slik en kijk haastig van haar weg.

‘Jacob Jankowski?’

Ik laat van schrik mijn potlood vallen. Hij rolt onder Catherines voeten. Ik schraap mijn keel en sta op. Zo’n vijftig paar ogen draaien zich in mijn richting. ‘Ja, sir?’

‘Kunnen we je even spreken?’

Ik sla mijn schrift dicht en leg het op de bank. Catherine geeft me mijn potlood aan en laat haar vingers over de mijne glijden. Ik begin mijn tocht naar het middenpad, bonk tegen knieën, trap op tenen, en hoor iedereen fluisteren terwijl ik naar het podium loop.

Decaan Wilkins kijkt me doordringend aan. ‘Kom maar even mee,’ zegt hij.

Er zwaait wat, zoveel is duidelijk.

Ik loop met ze mee de gang in. McGovern duwt de deur achter ons dicht. Ze nemen me zwijgend op, met hun handen op hun buik en een sombere blik.

Ik pijnig mijn hersens. Wat valt me te verwijten? Hebben ze onze kamer doorzocht? Hebben ze Edwards drankvoorraad gevonden? Of zijn vieze boekjes? God nog aan toe, als ik geschorst word, maakt mijn vader me af. Hij vermoordt me. En ik moet al helemáál niet aan de reactie van mijn moeder denken. Oké, ik heb een drupje whisky gedronken, maar vergeleken met wat die anderen in de veestal hebben uitgevreten…

Decaan Wilkins ademt diep in, kijkt me in mijn ogen en legt een hand op mijn schouder. ‘Jacob, er is een ongeluk gebeurd.’ Hij zwijgt even. ‘Een auto-ongeluk.’ Hij zwijgt weer, iets langer nu. ‘Je ouders waren erin betrokken.’

Ik staar hem aan.

‘Is alles…? Zijn ze…?’

‘Het spijt me, Jacob, ze hebben het niet overleefd.’

Ik tuur naar zijn gezicht, probeer het oogcontact te behouden, maar hij lijkt achteruit te zweven, een lange, donkere tunnel in. In mijn ooghoeken fonkelen sterretjes.

‘Gaat het, mijn jongen?’

‘Wat?’

‘Gaat het?’

Hij staat opeens weer voor me. Ik knipper niet-begrijpend met mijn ogen. Wat nou ‘gaat het’? Hoe dénkt-ie dat het gaat?

Hij schraapt zijn keel en zegt: ‘Je moet vandaag nog naar huis. Voor de identificatie. Ik breng je wel naar het station.’

Het hoofd van politie, een lid van onze kerkgemeente, staat in burger op het perron. Hij begroet me met een stram knikje en een handdruk, en net als ik los wil laten, trekt hij me tegen zich aan en slaat zijn armen om me heen. Hij klopt me dreunend op mijn rug en duwt me met een snik van zich af. We rijden in zijn auto naar het ziekenhuis, een twee jaar oude Phaeton die hem een vermogen moet hebben gekost – geld dat hij vast niet zou hebben uitgegeven als hij de beurskrach had zien aankomen.

De patholoog-anatoom neemt ons mee naar de kelderverdieping, waar hij een deur binnengaat en ons in de gang laat staan. Een paar minuten later gaat de deur weer open en gebaart een verpleegster ons binnen te komen.

Het is een vensterloze ruimte, kaal op een wandklok na. Op de vloer ligt linoleum, wit en olijfgroen, en in het midden staan twee brancards, met witte lakens waaronder zich een lichaam aftekent. Ik kan de aanblik nauwelijks bevatten, zie niet eens wat de voor- en achterkant is.

De patholoog staat tussen de brancards in. ‘Ben je er klaar voor?’ vraagt hij.

Ik slik mijn verwarring weg, knik en voel een hand op mijn schouder. Die is van het hoofd van politie.

De patholoog toont eerst mijn vader en vervolgens mijn moeder.

Ze lijken in niets op mijn ouders, maar er is geen twijfel mogelijk. De dood is overal – in de grillige vlekken op hun gehavende lichamen, het blauw en paars op het levenloze wit, en in de ingevallen oogkassen. Het gezicht van mijn moeder, bij leven een knappe, bevallige vrouw, is vertrokken in een grimas. Haar haar klit bloederig samen, vooral waar het in haar ingedeukte schedel verdwijnt. Haar mond staat open en haar kin wijkt, alsof ze ligt te snurken.

Ik kan me nog net omdraaien en het braaksel spuit mijn mond uit. Iemand probeert er een bekkenschaaltje onder te houden, maar de straal gaat eroverheen en ik hoor het op de vloer en tegen de muur pletsen. Hoor het, want mijn ogen heb ik stijf dichtgeknepen. Ik geef nog eens over, en nog eens, tot er niets meer in mijn maag zit, maar ik blijf kokhalzen en vrees dat ik mezelf binnenstebuiten ga keren.

Ze brengen me ergens heen en planten me in een stoel. Een verpleegster in een gesteven uniform komt koffie brengen, die ik onaangeroerd op het tafeltje laat staan.

De ziekenhuispastor komt bij me zitten en vraagt of er iemand is die hij kan bellen. Ik mompel dat al onze verwanten nog in Polen wonen, en als hij naar buren vraagt, en naar leden van onze kerkgemeente, pieker ik me suf maar kan me niet één naam herinneren. Niet één. Ik voel me leeg, alsof ik niet eens meer op mijn eigen naam zou kunnen komen.

Als hij weg is, glip ik naar buiten. Het is zes kilometer lopen naar ons huis en ik kom er aan terwijl de zon achter de horizon begint te zakken.

De oprit is leeg, uiteraard.

Ik loop om het huis heen, zet mijn koffer neer en kijk naar het lage praktijkgebouw in onze achtertuin. Er hangt een nieuw bord boven de ingang, met glimmende zwarte letters.

e. jankowski en zoon

veeartsen

Na een tijdje draai ik me om en loop het stoepje van de achterdeur op. Ik kijk door het ruitje naar binnen.

Op een plank in de keuken staat de dierbaarste bezitting van mijn vader, een echte Philco-radio. Het blauwe vest van mijn moeder hangt over de rugleuning van een stoel. Op de keukentafel staat een vaasje met viooltjes. Op het aanrecht ligt een theedoek waarop een omgekeerde mengkom, twee borden en een handvol bestek te drogen liggen.

Vanochtend had ik nog ouders. Vanochtend hebben ze nog ontbeten.

Ik blijf voor de deur staan, zak op mijn knieën en sla mijn handen voor mijn betraande gezicht.

Nog geen uur later heeft de vrouw van de politiechef de dames van de kerkvereniging op me afgestuurd.

Ik zit nog altijd op het stoepje, met mijn hoofd op mijn knieën, als er autobanden over het grint knersen. Ik hoor het dichtslaan van portieren en voor ik het weet word ik omgeven door een muur van bloemetjesjurken, vlezig armen en dameshandschoentjes. Ik word aan ampele boezems gedrukt en krijg de randen van gesluierde hoedjes in mijn gezicht. De geur van jasmijn, lavendel en rozenwater is overweldigend. De dood is een plechtige aangelegenheid, dus zijn ze allemaal op hun zondags gekomen. Ze geven me troostende klopjes, strelen en frunniken, maar wat ze vooral doen is kakelen.

Wat een tragedie, hoe verschrikkelijk. En zulke lieve mensen. Te erg voor woorden is het, je verstand staat erbij stil, maar de wegen van de Heer zijn ondoorgrondelijk. Geen nood, alles wordt voor me geregeld. Bij Jim en Mabel Neurather is de logeerkamer al in gereedheid gebracht. Ik hoef nergens over in te zitten.

Ze pakken mijn koffer en tronen me mee naar de auto. Jim Neurather zit met een grimmig gezicht achter het stuur, met zijn handen eromheen geklemd.

Twee dagen na de begrafenis word ik ontboden op het kantoor van Edmund Hyde, de vrederechter van Norwich, om de details van de nalatenschap te bespreken. Ik ga op een harde leren stoel tegenover zijn bureau zitten, hij begint zijn verhaal en het dringt langzaam tot me door dat er eigenlijk niks te bespreken valt. Het lijkt een wrede grap als hij vertelt dat mijn vader zich de laatste twee jaar in bonen en eieren heeft laten betalen.

‘Bonen en eieren?’ Mijn verbijstering doet mijn stem breken. ‘Bonen en eieren?’

‘En kippen. En andere goederen.’

‘Ik kan u niet volgen.’

‘De mensen zijn straatarm, Jacob. De depressie trekt een zware wissel op onze gemeenschap en je vader wilde toch blijven helpen, dus heeft hij betaling in natura aanvaard. Hij was er de man niet naar om dieren te laten lijden.’

‘Maar… ik snap het niet. Ook al heeft hij zich in, eh, spullen laten betalen, waarom gaat alles nu dan naar de bank?’

‘Omdat je ouders achter waren met de hypotheek.’

‘Mijn ouders hadden geen hypotheek.’

Hij kijkt me ongemakkelijk aan, zet de toppen van zijn vingers tegen elkaar. ‘Tja, Jacob, dat hadden ze wél.’

‘Welnee,’ zeg ik. ‘Ze wonen hier al dertig jaar en mijn vader heeft van meet af aan elke cent die hij overhield op de bank gezet.’

‘En zijn bank is failliet gegaan.’

Ik knijp mijn ogen tot spleetjes. ‘Maar u zegt net dat alles van de bank is.’

Hij slaakt een zucht. ‘Van een andere bank. De bank die je ouders een hypotheek heeft verstrekt toen hun eigen bank failliet ging.’ Ik probeer zijn gelaatsuitdrukking te peilen – voelt hij zich opgelaten of is zijn geduld op en kijkt hij me zijn kantoor uit?

‘En het meubilair? En de instrumenten van mijn vader?’

‘Alles gaat naar de bank.’

‘En als ik dat nu wil aanvechten?’

‘Hoe zou je het willen aanvechten, Jacob?’

‘En als ik de praktijk gewoon voortzet en de schuld probeer af te lossen?’

‘Daar ben je niet toe gerechtigd, vrees ik.’

Ik staar hem aan, Edmund Hyde in zijn dure driedelige kostuum, achter zijn glanzende bureau, voor zijn kast met in leder gebonden boeken. Achter hem valt het zonlicht door de glas-in-loodramen. Ik word overmand door afkeer. Denk maar niet dat Edmund Hyde ooit bonen of eieren zou aannemen.

Ik buig me naar voren en kijk hem doordringend aan, wil hem deelgenoot maken van dit probleem. ‘Maar wat moet ik dan nu?’

‘Ik heb geen idee, Jacob, hoe graag ik je ook van advies zou willen dienen. Het land maakt barre tijden door.’ Hij leunt achterover in zijn stoel, met zijn vingers nog steeds tegen elkaar. En dan houdt hij zijn hoofd een beetje schuin, alsof hij alsnog op een idee is gekomen. ‘Je zou naar het westen kunnen trekken,’ mijmert hij hardop.

Als ik nu niet wegga, vlieg ik hem aan. Ik sta op, zet mijn hoed op en loop zijn kantoor uit.

Op straat realiseer ik me iets. Er kan maar één reden zijn waarom mijn ouders een hypotheek op het huis hebben genomen: mijn studie aan een elite-universiteit.

Het inzicht is zo pijnlijk dat ik met mijn handen tegen mijn maag in elkaar duik.

Ik kan niets beters bedenken dan maar weer terug te gaan naar Cornell, al is dat maar een tijdelijke oplossing. Mijn kost en inwoning zijn er tot het eind van het academische jaar betaald, wat me welgeteld zes dagen respijt geeft.

Ik heb een hele week aan herhalingscolleges gemist, onontbeerlijk voor het examen, maar iedereen wil me helpen. Catherine geeft me haar aantekeningen en omhelst me op een manier die de indruk wekt dat mijn gebruikelijke poging ditmaal wel zal worden beloond. Maar ik maak me los uit haar armen. Voor het eerst sinds ik me heugen kan, heb ik geen belangstelling.

Ik krijg geen hap door mijn keel. Slapen gaat ook niet. En studeren lukt al helemáál niet. Ik staar minutenlang naar een zin zonder dat er iets tot me doordringt. Hoe zou dat ook kunnen als het papier een filmdoek is waarop eindeloos herhaald wordt hoe mijn ouders verongelukken? Keer op keer zie ik de roomkleurige Buick door het hekwerk van de brug schieten om de vrachtwagen van meneer McPherson te ontwijken. De oude McPherson. Volgens het politierapport wist hij niet zeker of hij wel op de goede weghelft had gereden, en of hij nu op de rem had getrapt of op het gaspedaal. De oude McPherson, die een paar jaar geleden de paasdienst opluisterde door zonder broek de kerk binnen te komen.

De surveillant doet de deur dicht en gaat op zijn stoel zitten. Hij vestigt zijn blik op de wandklok, en als de grote wijzer naar de twaalf springt, zegt hij: ‘U kunt beginnen.’

Tweeënvijftig examenboekjes worden opengeslagen. Sommigen gaan eerst zitten bladeren, anderen beginnen meteen te schrijven. Ik doe geen van beide.

Veertig minuten later heb ik mijn potlood nog steeds niet op papier gezet. Ik staar wanhopig naar het boekje. Er staan tabellen in, cijfers, grafieken, ritsen woorden met hier een daar een leesteken, een komma, een punt, een vraagteken, en ik krijg nergens vat op. Ik vraag me af of het eigenlijk wel Engels is, probeer het even als Pools te lezen, maar dat mag niet baten. Het hadden net zo goed hiëroglyfen kunnen zijn.

Ik schrik op van iemands kuch. Er valt een zweetdruppel van mijn voorhoofd op het boekje. Ik wrijf hem weg met mijn mouw en pak het boekje op. Misschien moet ik het dichterbij houden, of juist verder van me af. Ik zie nu dat het ontegenzeglijk Engels is. Tenminste, het zijn Engelse woorden. Maar ze vormen nog altijd geen zinnen.

Er valt opnieuw een zweetdruppel op.

Ik kijk om me heen. Catherine zit noest te schrijven. Haar gezicht gaat schuil achter haar lichtbruine haar. Ze is linkshandig. Haar linkerarm zit van haar pols tot aan haar elleboog onder de potloodvegen. Naast haar richt Edward zich met een ruk op, kijkt in paniek naar de wandklok en zakt weer voorover. Ik wend me af en kijk door een raam naar buiten.

Er spelen flardjes hemel door de boombladeren, een levend mozaïek van blauw en groen, in beweging gehouden door de wind. Ik tuur erdoorheen en zie de takken van de boom. Er flitst een eekhoorn voorbij, zijn staart dik en opgeheven.

Ik schuif mijn stoel achteruit. De poten krijsen over de vloer. Ik sta op. Het zweet parelt op mijn voorhoofd, mijn handen beven. Er draaien zich tweeënvijftig gezichten naar me toe.

Ik zou al die gezichten moeten kennen, zou deze mensen moeten kennen, en tot een week geleden deed ik dat ook. Ik wist van iedereen waar ze vandaan kwamen, wat hun vader deed, of ze broers of zusters hadden en of ze daarmee konden opschieten. Het idiote is dat ik nog alles weet van hen die na de krach hun studie moesten staken. Henry Winchester, wiens vader uit een raam van de Kamer van Koophandel in Chicago sprong. Alistair Barnes, wiens vader zichzelf een kogel door het hoofd joeg. Reginald Monty, die nog vergeefs geprobeerd heeft om in zijn auto te wonen omdat zijn ouders geen geld meer hadden voor zijn kost en inwoning. Bucky Hayes, wiens werkloos geraakte vader met de noorderzon vertrok. Maar van de mensen hier, die me nu zitten aan te gapen? Niks.

Ik kijk naar die anonieme gezichten, die lege ovalen met een haardos, kijk met stijgende wanhoop van de een naar de ander. Ik vang een akelig, vochtig geluid op, en realiseer me dat ik het zelf voortbreng. Ik sta naar adem te happen.

‘Jacob?’

Het dichtstbijzijnde gezicht heeft een mond, en die mond beweegt. De stem is bedeesd, onzeker. ‘Gaat het?’

Ik knipper met mijn ogen maar krijg mijn blik niet scherp. En het volgende moment been ik de zaal door en smijt het examenboekje op de tafel van de surveillant.

‘Nu al klaar?’ zegt hij terwijl hij het oppakt. Ik loop door naar de deur. ‘Hé, wacht!’ roept hij me na. ‘Je bent nog niet eens begonnen! Als je wegloopt, mag ik je niet meer…’

De deur kapt zijn laatste woorden af. Ik loop over het binnenplein en sla mijn ogen op naar de werkkamer van decaan Wilkins. Hij staat achter het raam naar me te kijken.

Ik loop de stad door tot ik aan de rand kom en volg daarna de spoorbaan. Ik blijf doorlopen, urenlang, terwijl de avond valt en de maan zijn hoogste punt zoekt. Ik loop tot ik pijn in mijn benen krijg, en blaren onder mijn voeten. En dan blijf ik stilstaan, moe en hongerig, en ik heb geen idee waar ik ben, alsof ik heb geslaapwandeld.

Ik sta op een open plek in een bos. De rails op de spoordijk vormen het enige teken van beschaving. Ik hoor geklater en zie in het maanlicht dat er aan de rand van de open plek een beekje stroomt. Ik loop erheen, ga zitten en trek mijn schoenen en sokken uit.

Als ik mijn voeten in het ijskoude water dompel, doen ze zo’n pijn dat ik ze meteen weer optrek. Maar ik houd vol, steek ze er steeds opnieuw in, en steeds langer, tot de kou mijn blaren verdooft. Ik laat mijn voetzolen op de bodem rusten en het water tussen mijn tenen door wervelen, en als de kou me uiteindelijk te bar wordt, ga ik languit op de oever liggen, met mijn hoofd op een platte steen, en laat mijn voeten aan de lucht drogen.

In de verte huilt een coyote, een eenzaam maar vertrouwd geluid, en ik laat met een vermoeide zucht mijn ogen dichtvallen, om meteen weer op te veren omdat het huilen een geblaf verwekt dat akelig dichtbij klinkt.

Het gehuil herhaalt zich en wordt ditmaal met de stoomfluit van een trein beantwoord. Ik trek haastig mijn sokken en schoenen aan en krabbel overeind.

De trein komt zo te horen snel naderbij, tjoeke-tjoeke-tjoeke-tjoeke tjoeke-tjoeke-tjoeke-tjoeke…

Ik veeg mijn handen af aan mijn broek, loop naar de spoordijk en snuif een scherpe rooklucht op. Daar is de fluit weer.

twiiiiiieeeeeeeee…

En opeens duikt er vanachter de bomen een immense locomotief op, die denderend voorbijraast. De luchtverplaatsing doet me bijna achterovertuimelen. Hij braakt dikke zwarte rook uit, die zich als een reuzenslang om de wagons kronkelt. Het lawaai en de stank zijn overweldigend en ik kijk verdwaasd toe. Er denderen platte goederenwagons langs me heen. Ik kan de lading niet goed zien omdat er een wolk voor de maan is geschoven, maar het lijken me hoge karren.

Ik roep mezelf tot de orde. Vergeet die lading. Deze trein rijdt ergens heen, weg van deze wildernis met zijn coyotes, naar de bewoonde wereld, naar mensen, en eten, en misschien wel een kaartje terug naar Ithaca, al zou ik niet weten hoe ik aan het geld daarvoor moet komen, en hoe ik ooit nog mijn bul kan halen, en wat ik daarna zou moeten nu het huis en de praktijk van de bank zijn.

Nog meer platte wagons, nu met lange palen, hoog opgestapeld. Ik tuur naar rechts om te zien wat er nog meer komt. De maan glipt behulpzaam achter de wolk vandaan en werpt zijn blauwige licht op een rij gesloten goederenwagons.

Ik begin met de trein mee te rennen. Mijn voeten zakken weg in de kiezels, alsof ik door mul zand ren, en als ik me vooroverbuig om extra vaart te maken, struikel ik en maai wild met mijn armen om niet uit balans te raken en onder de stalen wielen te verdwijnen.

Ik weet mijn evenwicht te hervinden, ren uit alle macht verder en speur de wagons af naar iets dat ik kan vastgrijpen, maar vergeefs. De ene na de andere rijdt me voorbij en er volgen een paar veewagons. Dat leid ik tenminste af aan de paardenstaarten die door de lattenwand heen naar buiten steken. Het is zo’n bizarre aanblik dat ik een ogenblik vergeet dat ik in het holst van de nacht naast een rijdende trein loop te rennen.

Ik raak buiten adem, vertraag mijn pas en geef het op, maar als ik met mijn handen op mijn knieën sta uit te hijgen, zie ik dat er over drie wagons een aankomt waarvan de deur wijd openstaat.

Ik zet meteen weer een sprint in en tel de wagons af.

Een… twee… drie.

Ik pak de deurgreep, spring zo hoog mogelijk op en zwaai mijn linkerbeen naar binnen. Mijn voet vindt de vloer van de wagon, waarna ik met mijn kin op de ijzeren rand klap. Het kabaal is oorverdovend en het ijzer lijkt dwars door mijn onderkaak te dreunen. Ik proef bloed, of is het roest, en vraag me af of mijn gebit aan gruzelementen is, maar die vraag verliest snel aan belang want mijn rechterbeen wordt door de turbulentie onder de wagon gezogen. Ik houd mijn rechterhand om de deurgreep geklemd en klauw met mijn linker over de vloerplanken, maar vind geen houvast, niets dan de houtvezels onder mijn nagels. Mijn schoenzolen zijn versleten en mijn linkervoet schuift stukje bij beetje naar de rand. Mijn rechterbeen bungelt steeds verder onder de wagon. Ik ga het kwijtraken! Ik knijp mijn ogen dicht en klem mijn kiezen op elkaar…

Een paar tellen later merk ik dat ik nog heel ben. Ik open mijn ogen en besluit door te zetten, want laat ik los, dan val ik onder de trein. Ik zet me schrap, tel tot drie en werp me uit alle macht naar voren. Ik weet mijn linkerknie over de rand te krijgen. Extra grip. Met mijn voet, knie, elleboog, nagels, alles wat ik heb, worstel ik me naar binnen en rol er uitgeput op mijn rug. En zo blijf ik liggen. Tot me een zwak lichtschijnsel opvalt.

Ik werk me op een elleboog.

Voor me zitten vier mannen rond een olielamp, ieder op een jutezak, ieder met een waaier speelkaarten in zijn hand. Een van hen, een magere oude man met stoppels en een ingevallen gezicht, houdt met zijn vrije hand een aarden kruik aan zijn lippen. Mijn entree lijkt hem zo te hebben verrast dat hij vergeten is hem neer te zetten. Hij doet dat nu alsnog en veegt met zijn mouw langs zijn mond.

‘Asjemenou,’ zegt hij langzaam. ‘Wat komt daar opeens binnenvallen?’

Een andere man komt overeind en loopt op me af. Het is een reus van een vent met een woeste zwarte baard. Zijn kleren zijn smerig en zijn hoed ziet eruit alsof iemand een hap uit de rand heeft genomen. Ik krabbel op, wankel achteruit en voel na een paar stappen dat mijn hak ergens tegenaan stoot. Ik kijk om en zie een enorme rol canvas. De wagon ligt vol met zulke rollen.

Als ik me weer omkeer, staat de reus vlak voor me. Hij heeft een kegel. ‘We moeten hier geen zwervers, dus rot maar weer op.’

‘Rustig, Blackie,’ zegt de oude man met de kruik. ‘Geen overhaaste dingen doen.’

De reus bromt iets en wil me bij mijn boord pakken. Ik sla zijn hand weg. Zijn andere hand komt omhoog en ik weer ook die af.

‘Woehoe!’ lacht de oude man. ‘Let op, jongen. Geen fratsen uithalen met Blackie!’

‘Blackie haalt fratsen uit met mij!’ schreeuw ik, terwijl ik opnieuw zijn hand wegsla.

Blackie geeft me een duw en ik tuimel achterover, maar nog voor ik op het canvas neerplof, word ik omhooggetrokken. En het volgende moment is mijn arm op mijn rug gedraaid. En het moment daarop bungelen mijn voeten boven de spoordijk en zie ik bomen voorbijzoeven.

‘Blackie!’ hoor ik de oude man roepen. ‘Blackie, laat hem los! Maar wel hierbinnen!’

Blackie duwt mijn arm nog wat verder omhoog en schudt me heen en weer.

‘Laat hem gaan, Blackie! We kunnen geen gedonder gebruiken nu! Laat los!’

Blackie laat me nog even buiten de wagon zweven en gooit me dan met een boog op de rollen canvas. Hij loopt naar de andere mannen, grijpt de kruik en komt mijn kant weer op, maar loopt me voorbij. Ik kijk hem angstig na en kneed mijn arm.

‘Neem het hem maar niet kwalijk, jong,’ zegt de oude man. ‘Mensen uit de trein smijten vindt hij het leukste van zijn werk, en het is er al een tijd niet van gekomen. Hier,’ zegt hij, met zijn hand op het plekje naast zich kloppend, waar Blackie eerst zat. ‘Kom maar even hier.’

Ik kijk argwanend naar Blackie.

‘Kom nou maar,’ zegt het mannetje. ‘Blackie doet niks meer, hè, Blackie?’

Blackie gromt iets en neemt een teug.

Ik sta op en loop behoedzaam naar de drie mannen.

De oude man steekt zijn hand naar me uit, die ik na enige aarzeling schud. Maar ik blijf staan.

‘Ik ben Camel,’ zegt hij. ‘En dit hier is Grady. En dat is Bill. Blackie daar ken je al, geloof ik.’ Hij grijnst zijn brokkelige tanden bloot.

‘Aangenaam,’ zeg ik.

‘Grady, ga jij die kruik effe halen,’ zegt de oude man.

Grady kijkt zwijgend naar me op. Ik kijk zwijgend naar hem terug. Hij staat op en loopt naar Blackie.

Camel werkt zich ook overeind, zo stram en moeizaam dat ik hem bij zijn arm pak om te helpen. Als hij staat, pakt hij het hengsel van de olielamp en houdt die op naar mijn gezicht. Hij bekijkt me van top tot teen.

‘Nou, zei ik het niet?’ roept hij uit. ‘Dit is geen zwerver, Blackie! Kom hierheen en kijk zelf maar.’

Blackie gromt, neemt nog een slok en staat de kruik af aan Grady.

Camel kijkt me aandachtig aan. ‘En jouw naam is?’

‘Jacob Jankowski.’

‘Je hebt rood haar.’

‘Dat hoor ik wel vaker, ja.’

‘Waar kom je vandaan?’

Ik aarzel. Tja, waar kom ik vandaan? Uit Norwich of uit Ithaca? Is waar je vandaan komt de plaats waar je het laatst was of de plaats waar je geboren bent?

‘Van nergens,’ zeg ik.

Camels gezicht verhardt. Hij wankelt op zijn kromme benen en het licht van de lamp wiebelt heen en weer. ‘Heb je soms iets op je kerfstok? Ben je op de loop?’

‘Nee,’ zeg ik.

Hij neemt me nog even peinzend op, en zegt: ‘Ach, dat gaat me ook geen moer aan. Waar ga je heen?’

‘Geen idee.’

‘Werkloos?’

‘Zo kun je het wel noemen, ja.’

‘Geen schande, hoor. Wat kun je zoal?’

‘Zowat alles,’ zeg ik.

Grady komt bij ons staan en geeft de kruik aan Camel. Hij veegt met zijn mouw over de hals en geeft hem aan mij. ‘Hier, drink wat.’

Ik ben niet onbekend met whisky, maar moonshine is heel wat anders. Het schroeit mijn slokdarm én mijn hoofd. Ik hap naar adem en er springen tranen in mijn ogen. Mijn longen staan in brand, maar ik probeer Camel onverstoorbaar aan te kijken.

Ik heb hem niet kunnen misleiden, zie ik. Hij knikt langzaam. ‘Morgen komen we in Utica aan, dan stel ik je wel voor aan Uncle Al.’

‘Aan wie?’

‘Uncle Al. Alan Bunkel, ’s werelds beste spreekstalmeester. Onze directeur en afgod.’

Ik moet er stomverbaasd uitzien, want hij begint kakelend te lachen. ‘Ga me nou niet vertellen dat je het niet gezien hebt, jong.’

‘Wat zou ik gezien moeten hebben?’ vraag ik.

‘Godallemachtig, jongens,’ giert hij. ‘Hij heeft écht niks in de gaten!’

Grady en Bill grinniken. Blackie niet. Hij kijkt me vuil aan en trekt zijn hoed dieper over zijn ogen.

Camel schraapt zijn keel en zet een plechtige stem op. ‘Dit is niet zomaar een trein, mijnheer. U rijdt mee met de Vliegende Brigade van The Benzini Brothers Most Spectacular Show on Earth.’

‘Van de wát?’ zeg ik.

Hij slaat dubbel van het lachen.

‘Oooo, kostelijk is dit, kostelijk!’ Hij snift en veegt met de rug van zijn hand over zijn ogen. ‘Je bent bij het circus, jochie!’

Ik gaap hem niet-begrijpend aan.

‘Die rollen daar, da’s de grote circustent.’ Hij gebaart er met de lamp naar. ‘Ze liggen anders in de canvaswagon, maar die is uit de rails gelopen en grondig naar zijn moer. Het duurt nog wel even eer we aankomen, dus zoek maar een plekkie om te slapen. Maar niet te dicht bij die deur, want we gaan soms scherp door de bocht.’

[foto42]

Met dank aan Pfening Archives, Columbus, Ohio

Drie

Ik word wakker van het langdurige gegil van remmen. In mijn slaap ben ik diep tussen de rollen canvas geschoven en ik kijk verdwaasd om me heen. Het duurt even eer ik weet waar ik ben.

De trein komt met een paar laatste schokken tot stilstand en blaast stoom af. Blackie, Bill en Grady werken zichzelf overeind en springen zonder een woord te zeggen de open deur uit. Als ze weg zijn, komt Camel naar me toe. Hij loopt mank, waggelend bijna. Hij bukt zich en geeft me een por.

‘Kom op, jong,’ zegt hij. ‘Je moet hier weg zijn voor de canvasmannen komen. Ik zal je zometeen aan Crazy Joe voorstellen.’

‘Crazy Joe?’ zeg ik terwijl ik me opricht. Mijn schenen jeuken en mijn nek is pijnlijk verstijfd.

‘De paardenbaas,’ zegt Camel. ‘Nou ja, de baas van de werkpaarden dan. August zou hem nooit in de buurt van de circuspaarden dulden. En Marlena wil daar al helemáál geen vreemden bij. Maar bij Crazy Joe maak je een kans. We hebben de laatste tijd veel slecht weer gehad en hij is nogal wat mannen kwijtgeraakt die het zat werden om voor een rotloontje in de modder te ploeteren.’

‘Waarom wordt hij Crazy Joe genoemd?’

‘Weet ik niet precies,’ zegt Camel. Hij pulkt in zijn oor en neemt de oogst in ogenschouw. ‘Ik geloof dat-ie een tijdje in een gesticht heeft gezeten, maar vraag me niet waarom. En als ik jou was, zou ik het ook niet aan hem vragen.’ Hij veegt zijn vinger af aan zijn broekspijp en hobbelt naar de deuropening.

‘Nou, kom op!’ zegt hij over zijn schouder. ‘We hebben geen uren de tijd!’ Hij laat zich voorzichtig op de rand zakken en vervolgens op de grond glijden.

Ik krab nog even furieus aan mijn schenen, trek mijn schoenen aan en volg hem.

We staan op een zijspoor aan de rand van een enorm grasveld. In de verte tekenen zich wat gebouwen af, in silhouet tegen het morgenrood. Talloze ongeschoren en ongewassen mannen komen de trein uit en lopen het gras op, als mieren over een stuk taart. Ze gapen, vloeken, rekken zich uit en steken hun eerste sigaret van de dag op. Vanuit een aantal wagons rammelen laadplankieren naar de grond en er komt een ware stroom werkpaarden op gang, robuuste percherons met gecoupeerde staarten, snuivend en briesend en al helemaal opgetuigd. Aan weerszijden houden mannen schotten tegen het plankier om ze bij de randen vandaan te houden.

Er komt een groepje mannen onze kant op sjokken.

‘Môge, Camel,’ zegt de leider van het stel. Hij loopt ons voorbij en klimt de wagon in. De anderen klauteren achter hem aan. Ze gaan om een rol canvas staan en slepen hem kreunend van inspanning naar de opening. Bij de rand gekomen laten ze hem los en hij ploft neer met een grote stofwolk.

‘Môge, Will,’ zegt Camel. ‘Heb jij nog iets te roken voor een oude man?’

‘Tuurlijk.’ De man richt zich op en beklopt de borstzakken van zijn hemd. Hij vist er een geknakte sigaret uit en reikt hem aan. ‘Het is maar shag, hoor. Sorry.’

‘Shag is prima,’ zegt Camel. ‘Bedankt, Will.’

Will maakt een duimbeweging naar mij. ‘Wie is dat?’

‘Een nieuweling. Jacob Jankowski.’

Will bekijkt me van top tot teen, hoest en spuugt een rochel over zijn schouder. ‘Hoe nieuw?’

‘Gloednieuw,’ zegt Camel.

‘Heb je hem al aangemeld?’

‘Nee.’

‘Nou, succes ermee.’ Hij knikt me toe en tikt tegen de rand van zijn hoed. ‘Niet te vast slapen, jongen.’ Hij loopt de wagon weer in.

‘Wat bedoelt hij daarmee?’ vraag ik Camel, maar hij is al weggelopen. Ik haal hem op een holletje in.

Er lopen nu talloze paarden rond. Het lijkt één wanordelijk gewoel, maar ze worden in spannen van zes en acht naar de platte wagons gevoerd, waar mannen bezig zijn de karren af te laden. Zodra ze een kar met de voorwielen op het laadplankier hebben, laat de voorste man de disselboom los en springt uit de weg. Heel verstandig, want de zwaarbeladen karren denderen met groot geraas naar beneden en rollen tientallen meters door eer ze tot stilstand komen.

In het ochtendlicht kan ik zien wat me vannacht is ontgaan: de karren zijn helderrood geschilderd, met goudkleurige sierlijsten en dieprode wielen, en het opschrift benzini bros most spectacular show on earth. Zodra de paarden ervoor zijn gespannen, gooien ze hun volle gewicht in hun tuig en trekken hun zware last het grasveld op.

‘Pas op,’ zegt Camel, en hij trekt me aan mijn arm naar zich toe. Met zijn andere hand houdt hij zijn hoed vast.

Er galopperen drie ruiters langs ons heen. Ze zwenken naar rechts en rijden naar het einde van het grasveld, waar ze opnieuw zwenken en in een wijde bocht terugrijden. De voorste ruiter kijkt speurend om zich heen. Hij houdt de teugels in één hand en trekt met zijn vrije hand spiesen met een vlaggetje uit een koker, die hij links en rechts in de grond gooit.

‘Wat doet die man?’ vraag ik.

‘Het terrein indelen,’ zegt Camel. Hij blijft staan voor een van de veewagons. ‘Joe? Hé, Joe!’

Er verschijnt een hoofd in de deuropening.

‘Ik heb hier een nieuweling. Kakelvers. Kun jij hem gebruiken?’

De man stapt het laadplankier op. Hij duwt zijn hoed omhoog met een hand waaraan drie vingers ontbreken. Als hij me even monsterend heeft opgenomen, spuugt hij een klodder pruimtabak uit zijn mondhoek en loopt weer naar binnen.

Camel klopt me op mijn arm. ‘Gefeliciteerd, jong, je hebt werk.’

‘O ja?’

‘Jazeker. Ga maar naar binnen, pak een schop en begin met uitmesten. Ik zoek je straks wel weer op.’

In de veewagon is het een onbeschrijflijke smeerboel. Ik werk met een jonge jongen die Charlie heet en een gezicht heeft dat nog meisjesachtig glad is. Hij moet de baard nog in zijn keel krijgen. Als we voor mijn gevoel een paar ton paardenstront hebben weggeschept, rust ik even uit en kijk moedeloos naar de resterende massa. ‘Hoeveel paarden brengen ze hier in godsnaam onder?’

‘Zevenentwintig.’

‘Jezus, dan moeten ze zo dicht op elkaar staan dat ze zich totaal niet kunnen bewegen.’

‘Dat is ook de bedoeling,’ zegt Charlie. ‘Als ze het laatste paard hebben ingeladen, staan ze muurvast en kunnen ze onmogelijk weglopen.’

Ik begrijp opeens meer van al die paardenkonten vannacht.

Joe verschijnt in de deuropening. ‘De vlag is omhoog,’ zegt hij bars.

Charlie laat zijn schop vallen en loopt weg.

‘Wat is er? Waarom ga je weg?’ vraag ik.

‘De vlag van de kooktent is gehesen,’ zegt hij.

Ik schud mijn hoofd. ‘Het spijt me, maar ik snap het niet.’

‘Schaften,’ zegt hij.

Dát woord snap ik. Ik gooi mijn schop ook opzij.

Buiten zijn er allerlei tenten als paddenstoelen uit de grond geschoten, hoewel de grootste, de circustent zelf, nog plat op de grond ligt. Er staan mannen over de naden gebogen om de stukken aan elkaar te rijgen. Door de tentgaten in het midden steken torenhoge palen, met de circusvlag al in top. Het doet denken aan een zeilschip met masten.

Rond de omtrek van de tent staan ploegen van acht man staken in de grond te mokeren. Ze wisselen elkaar in een razend tempo af, maar ook in volmaakte cadans. Bij elke slag zijn de volgende vijf hamers al onderweg. Het klinkt als mitrailleurvuur en snijdt dwars door alle herrie heen.

Andere ploegen staan hoge palen op te richten. Charlie en ik lopen een ploeg van tien voorbij, die met zijn allen aan één touw trekken, op het geroep van de voorman: ‘Trekken, ga door, ho! Trekken, ga door en… vastbinden!’

De kooktent kun je onmogelijk mislopen, nog afgezien van de blauw-gele vlag, de dampende stoomketel en de toestromende mensen. De geur van eten raakt me als een kanonskogel in mijn buikstreek. Ik heb sinds eergisteren geen hap meer gegeten en mijn maag krampt van de honger.

De zijwanden van de tent zijn omhoog gerold voor de ventilatie, maar vanbinnen is hij in twee helften verdeeld door een groot stuk zeildoek. De tafels aan deze kant zijn getooid met rood-wit geblokte kleedjes, bestek en vaasjes met bloemen. Een aanblik die moeilijk te rijmen valt met het haveloze werkvolk dat in een rij langs het buffet trekt.

‘Mijn god,’ zeg ik tegen Charlie als we onze plek in de rij innemen, ‘wat een overdaad!’

‘Dit is nog niks,’ zegt hij. ‘Bij Ringling hebben ze zelfs kelners. Hoef je alleen maar aan tafel te gaan zitten en word je netjes bediend.’

‘Wat, heb je ook bij Ringling Brothers gewerkt?’

‘Eh, nee,’ zegt hij besmuikt, ‘maar ik ken mensen die dat wel hebben gedaan.’

Ik pak een bord, schep het vol aardappelen, eieren en worst en hoop dat ik niet te inhalig lijk. De geur is onweerstaanbaar en ik snuif hem gretig op. Het lijkt een godsgeschenk, al dat eten. Het ís een godsgeschenk.

Camel duikt naast me op. ‘Hier, geef dit maar aan die vent daar, aan het einde van de rij.’ Hij drukt een kaartje in mijn vrije hand.

De man op wie hij doelde zit op een vouwstoel en kijkt naar me op vanonder de rand van een gleufhoed. Ik reik hem het kaartje aan. Hij vouwt zijn armen en kijkt me diep in mijn ogen.

‘Afdeling?’ zegt hij.

‘Pardon?’

‘Van welke afdeling ben je?’

‘Eh… dat weet ik eigenlijk niet,’ zeg ik. ‘Ik heb de hele ochtend wagons uitgemest.’

‘Dat zegt me niks.’ Hij blijft het kaartje negeren. ‘Werkdieren? Circusdieren? Menagerie?’

Ik moet het antwoord schuldig blijven. Ik snap die termen wel, maar alles wat ik weet is dat ik mest heb geschept, en mest is mest.

‘Als je niet eens je afdeling kent, werk je hier niet,’ snauwt de man. ‘Wie ben je?’

‘Hé, Ezra, alles kits?’ zegt Camel, die achter me staat.

‘Nee, alles is niet kits. Ik heb hier een schooier die op een gratis ontbijt uit is,’ zegt Ezra, en hij spuugt dreigend op de grond.

‘Dit is geen schooier, hoor,’ zegt Camel. ‘Hij is net nieuw en hij hoort bij mij.’

‘O ja?’

‘Ja.’

De man duwt de rand van zijn hoed omhoog en bekijkt me van top tot teen. Hij zwijgt nog even, en zegt: ‘Nou vooruit, Camel, als jij voor hem instaat…’ Hij grist het kaartje uit mijn hand. ‘Maar breng hem wel de taal bij, anders wordt-ie binnen de kortste keren in elkaar geramd.’

‘Dus, eh, van welke afdeling ben ik nu?’ vraag ik terwijl ik naar een tafel loop.

‘Nee nee, niks daarvan,’ zegt Camel, en hij grijpt me bij mijn mouw. ‘Deze tafels zijn niet voor ons. Gewoon achter mij aan lopen tot je hier de weg kent.’

Ik volg hem om het zeildoek heen. Daarachter staan de tafels tegen elkaar, met lange banken ervoor. Geen kleedjes, geen bloemen, alleen maar peper- en zoutbussen.

‘Wie zitten er aan de andere kant? De artiesten?’

Camel werpt me een meewarige blik toe. ‘Godallemachtig, Ezra heeft wel gelijk. Houd maar liever je kop tot je de juiste woorden kent.’

Hij gaat zitten en propt meteen een stuk brood in zijn mond. Als hij na een minuut zijn mond leeg heeft, kijkt hij naar me op. ‘Niet zo pruilen, jong, ik heb het beste met je voor. Je zag net zelf hoe Ezra op je reageerde, en Ezra is een echte goeierd. Ga zitten.’

Ik kijk hem nog even aan en stap dan over de bank heen. Ik zet mijn bord op tafel, bekijk mijn met mest besmeurde handen, veeg ze aan mijn broek af, zie dat ze daar niet schoner door worden en begin maar te eten.

‘Wat is het juiste woord dan?’ vraag ik.

‘Kunstenmakers heten ze,’ zegt Camel met een nieuwe hap in zijn mond. ‘En jouw afdeling heet Werkdieren. Tenminste, voorlopig werk je daar.’

‘En, eh, waar zijn de kunstenmakers nu?’

‘Die kunnen elk moment aankomen. De hoofdtrein is nog onderweg. Die gasten blijven altijd laat op, slapen lang uit en schuiven net op tijd aan voor het ontbijt. En nu we het toch over ze hebben, je noemt ze geen kunstenmakers waar ze bij zijn.’

‘Hoe noem je ze dan?’

‘Artiesten.’

Ik snap er niets meer van. ‘Waarom kan ik ze dan niet altijd artiesten noemen?’

‘Omdat zij zij zijn en wij zijn wij,’ zegt Camel. ‘Wacht maar af, daar kom je snel genoeg achter.’ In de verte klinkt een stoomfluit. ‘Als je van de duivel spreekt. Daar zul je ze hebben.’

‘Zit Uncle Al ook in die trein?’

‘Ja, maar denk niet dat ik je nu al ga voorstellen. Als we aan het opzetten zijn, is hij zo humeurig als een beer met koppijn. Hoe beviel dat strontscheppen, trouwens? Heb je er al je bekomst van?’

‘Nee, hoor, het gaat wel.’

‘Nou, volgens mij heb jij meer in je mars,’ zegt Camel. Hij breekt een nieuw stuk brood af en veegt er het vet mee van zijn bord. ‘Ik heb daarstraks even een vriend van me aangesproken en hij neemt je de rest van de dag onder zijn hoede.’

‘Wat moet ik doen?’

‘Alles wat hij zegt. En dan bedoel ik ook álles.’ Hij trekt veelzeggend een wenkbrauw op.

Camels vriend is een kleine man met een bierbuik en een dreunende stem. Hij heet Cecil en is de boniseur, die het publiek naar de nevenattracties moet lokken. Na een kort gesprekje acht hij me geschikt. Samen met Jimmy en Wade, twee andere mannen die er netjes genoeg uitzien om niet op te vallen tussen de bezoekers, moet ik aan de rand van de menigte gaan staan en op een teken van Cecil naar voren stappen om een beweging naar de kassa op gang te brengen.

De tenten van de sideshow staan op het voorterrein, waar nog volop wordt gewerkt om alles in gereedheid te brengen. Aan één kant is een groep zwarte mannen druk bezig de spandoeken van de attracties op te hangen, aan de andere kant bouwen mannen in witte jasjes piramides van volle limonadeglazen op de toonbanken van hun rood-witte kramen. De lucht is vol van geschreeuw en gerinkel, de heerlijke geur van popcorn en geroosterde pinda’s – en een penetrante dierenlucht.

Aan het einde van het voorterrein, achter de kassa’s en vlak voor de circustent, staat een enorme tent, waar de meest vreemdsoortige beesten naartoe worden gebracht. Ik zie lama’s, kamelen, zebra’s, apen, een ijsbeer, en de ene na de andere roofdierkooi.

Cecil en een zwarte man staan te hannesen met het spandoek van een ontzagwekkend dikke vrouw. Cecil verliest zijn geduld en geeft de man een mep op zijn achterhoofd. ‘Schiet op, verdomme! Het wemelt hier zometeen van de kinkels en hoe krijgen we die binnen als Lucinda ze ontgaat?’

Er wordt op een fluitje geblazen en iedereen blijft als aan de grond genageld staan.

‘Deuren!’ buldert een mannenstem.

De hel breekt los. De snoepverkopers haasten zich achter hun kraam, leggen hun waren nog even recht en trekken hun jasje strak. Op de arme drommel na die nog met het spandoek van Lucinda worstelt, glippen alle zwarte mannen door een spleet in de omheining.

‘Hang dat spandoek op en maak dat je wegkomt!’ schreeuwt Cecil. De man legt nog snel een laatste knoop en verdwijnt.

Ik draai me om. Door het grote toegangshek van het voorterrein komt een vloedgolf van mensen op ons toe, met krijsende kinderen die hun ouders aan de hand voorttrekken.

Wade geeft me een por met zijn elleboog. ‘Psst… wil je de menagerie zien?’

‘De wat?’

Hij knikt naar de tent tussen ons en de circustent. ‘Ik zag je de hele tijd kijken hoe ze de beesten naar binnen reden. Wil je niet zien hoe het er binnen uitziet?’

‘En hij dan?’ vraag ik met een hoofdgebaar naar Cecil.

‘We zijn terug voor hij ons mist. En trouwens, we kunnen pas wat doen als hij een menigte bij elkaar heeft.’

Hij troont me mee door het hek van de kassa’s, vier rode verhogingen die door oude mannen worden bemand. Drie van hen negeren ons, de vierde geeft Wade een knikje.

‘Vooruit,’ zegt Wade, ‘neem maar een kijkje. Ik houd Cecil wel in de gaten.’

Ik stap naar binnen. Het is een reusachtige tent, hemelhoog en gedragen door palen die schuin naar buiten staan. Het canvas staat strak en lijkt wel doorschijnend. Aan de achterkant is de tent via een canvas tunnel verbonden met de circustent. In het midden zie ik de grootste snoepkraam van allemaal, in de volle gloed van het zonlicht dat door de naden van het canvas dringt, omgeven door spandoeken waarop limonade, popcorn, pinda’s met karamel en ijspudding worden aangeprezen.

Langs twee van de vier wanden zijn rood- en goudgeschilderde kooien opgesteld. De kleppen aan de voorkant staan omhoog en achter de tralies zie ik leeuwen, tijgers, panters, jaguars, beren, chimpansees, slingerapen en zelfs een orang-oetan. Achter laaghangende koorden staan kamelen, lama’s, zebra’s en paarden zich aan balen hooi te goed te doen. In een gedeelte dat met gaas is afgesloten staan twee giraffes.

Wat ik nog mis is een olifant, en als ik daar de tent naar afspeur, komen mijn ogen abrupt tot stilstand bij een jonge vrouw. Ze staat voor een rij paarden, moren en schimmels, en lijkt zo sprekend op Catherine dat mijn adem ervan stokt – de vorm van haar gezicht, haar lange haar, de slanke dijen die ik me altijd onder Catherines kuise rokken heb voorgesteld. Ze draagt een roze kostuum met lovertjes en platte satijnen schoenen, en praat tegen een man met een hoge hoed en een jacquet. Ze houdt een hand liefkozend over de bek van een van de schimmels, een schitterende arabier met een zilvergrijze staart en manen. Met haar vrije hand verschuift ze haar hoofdtooi en aait er vervolgens mee over de paardenkop, strijkt zijn voorlok glad en laat een oor door haar vingers glijden.

Ik hoor een daverende klap, kijk om en zie dat de klep van een van de kooien is dichtgevallen. Als ik me weer omkeer, zie ik de vrouw naar mij kijken. Ze fronst haar wenkbrauwen, alsof ik haar bekend voorkom. Ik realiseer me dat ik zou moeten glimlachen, of mijn ogen zou moeten neerslaan of wat dan ook, maar ik blijf als versteend naar haar terug staan kijken. Na een eeuwigheid legt de man met de hoge hoed een hand op haar schouder en ze draait zich weer naar hem toe, langzaam, als met tegenzin. Ze kijkt nog even steels over haar schouder.

Ik word in mijn rug gepord. Het is Wade. ‘Kom op, aan de slag,’ zegt hij.

* * *

‘daaames en heeerrren! Onze voorstelling begint over vijfentwintig minuten! Nog vijfentwintig minuten, dames en heren! Volop tijd voor het bezichtigen van de verbluffende, de wonderbááárrlijke, de ongelóóóflijke zeldzaamheden die wij uit alle windstreken hebben bijeengebracht, waarna u op uw gemak een plaatsje kunt zoeken in onze circustent. Tijd genoeg voor al onze rariteiten en spelingen der natuur! Onze collectie is de meest opzienbarende ter wereld, dames en heren. De meest opzienbarende, zeg ik u!’

Cecil loopt heen en weer over een podium bij de ingang van de sideshow, met weidse, theatrale gebaren. Er staan zo’n vijftig mensen te luisteren. Ze lijken nog niet erg overtuigd.

‘Treed binnen en aanschouw Lovely Lucinda, ’s werelds mooiste Dikke Dame. Immens, kolossááál, maar ook beeld- en béééldschoon! Acht-honderd-vijf-en-tachtig pond, dames en heren! Achthonderdvijfentachtig pond pure bekoorlijkheid! Kom en verbaast u zich over de menselijke struisvogel! Een man die alles inslikt dat u hem aanreikt. Alles slikt hij in en hoest hij weer op, uw portefeuille, uw horloge, ja zelfs gloeilampen! Vergaapt u zich aan Frank Otto, een man met meer tatoeages dan u ooit voor mogelijk hebt gehouden! Jarenlang werd hij gevangengehouden in het oerwoud van Borneo, dames en heren! Veroordeeld voor een misdaad die hij nooit heeft begaan. En zijn straf? Zijn straf staat op heel zijn lichaam geschreven, in onuitwisbare inkt! Zie het met uw eigen ogen!’

De menigte wordt dichter, de interesse stijgt zichtbaar. Jimmy, Wade en ik nemen achterin onze posities in.

‘En nu…’ zegt Cecil terwijl hij zich zwierig omdraait. Hij zet zijn wijsvinger tegen zijn lippen en trekt zijn mondhoek op in een overdreven knipoog. Hij heft een gebiedende hand op, alsof hij stilte wenst. ‘En nu… mijn welgemeende excuses, lieve dames, maar het volgende is alleen bestemd voor de heren. Voor de heren alleen! Ik wil geen aanstoot geven en houd het daarom kort, maar tegen de heren zeg ik: als er gezond, Amerikaans mannenbloed door uw aderen stroomt, dan zult u dít niet willen missen! Als u zometeen die jongeman daar volgt, daar staat hij, heren, ik wijs hem u nú aan, dan krijgt u iets te zien dat u zéér tot de verbeelding zal spreken. Iets dat zo gewaagd is, zo pikant, dat het…’

Hij valt stil, sluit zijn ogen en heft zijn handen op. Hij schudt berouwvol zijn hoofd. ‘Nee,’ zegt hij. ‘Nee, omwille van de wellevendheid, uit respect voor de dames, kan en wil ik er niet meer over zeggen. Ik doe er verder het zwijgen toe, heren. Maar neemt u van mij aan, dit wilt u niet missen! Geef die jongeman een kwartje en hij neemt u mee naar binnen. U zult het vijfentwintig welbestede centen vinden, heren. U krijgt iets te zien dat u niet snel vergeet, gelooft u mij!’

Hij recht zijn rug en trekt met twee handen de zoom van zijn gilet omlaag. Er komt een flemerige uitdrukking op zijn gezicht en hij gebaart naar een tent aan de andere kant. ‘Maar natuurlijk komen wij ook aan de verfijnde smaak van de dames tegemoet. Jazeker, als rechtgeaard gentleman houd ik ook rekening met de dames, zeker met zulke lieftallige dames als u.’ Hij sluit zijn ogen en glimlacht. De vrouwen in de menigte kijken nerveus naar hun man. De meeste mannen kijken naar de jongen aan wie ze hun kwartje moeten geven.

Er breekt een schermutseling uit. Een vrouw houdt haar man vast bij zijn mouw en slaat met haar vrije hand op hem in. Hij bukt zich om de klappen te ontwijken, rukt zich los, trekt zijn jas recht en werpt haar een verontwaardigde blik toe, waarna hij zich omdraait en haar pruilend achterlaat. Als hij naar de jongen loopt, doet iemand een kakelende kip na en gaat er een schaterlach door de mensenmassa.

De andere vrouwen willen niet voor schut gaan en kijken beteuterd toe terwijl hun man zich in de rij voor de jongen aansluit. Cecil ziet dat hij in zijn opzet is geslaagd en hij stapt van zijn podium om de vrouwen op de attractie te wijzen die hij voor hen in petto heeft.

Hij trekt aan zijn linkeroorlel en ik doe een stapje vooruit. De vrouwen schuiven op naar Cecil. Ik voel me net een schaapherdershond.

‘Deze kant op, dames,’ roept Cecil. ‘Ik ga u iets tonen dat u nog nooit heeft gezien. Iets dat zo ongebruikelijk is, zo bizar, dat u het nooit voor mogelijk heeft gehouden. Maar vertrouwt u mij, u zult het zonder gêne ter sprake kunnen brengen als u komende zondag naar de kerk gaat, of met opa en oma aan de eettafel zit. Neem gerust de kleintjes mee, want wat ik u laat zien is weliswaar hoogst uitzonderlijk maar volstrekt onschuldig. Komt dat zien, een paard met zijn hoofd waar zijn staart zou moeten zijn! Geloof me, dames, er is geen woord van gelogen. Een levend paard met zijn hoofd waar zich zijn staart zou moeten bevinden! Zie het met uw eigen ogen! Als u er vanavond uw man over vertelt, zal hij wensen dat hij aan uw zijde was gebleven!’

Ik sta nu midden in het gedrang. De mannen zijn bijna allemaal weg en ik laat me meevoeren in een zee van vrouwen, kinderen, en hier en daar een man die kennelijk geen gezond Amerikaans bloed in zijn aderen heeft.

Het paard met zijn hoofd waar zijn staart zou moeten zijn is precies dat: een paard dat achterstevoren in een box is gezet, zodat zijn staart in de voederbak hangt.

‘Wat een schande!’ roept een vrouw.

‘Wel heb je ooit!’ zegt een ander, maar wat overheerst is opgelucht gelach, want als dit een paard is met zijn hoofd waar zijn staart zou moeten zijn, dan zal het met de attractie voor de mannen ook zo’n vaart niet lopen.

Buiten de tent klinkt geschreeuw. ‘Vuile oplichter! En of ik mijn geld terug wil! Denk je dat ik een kwartje betaal om een paar jarretelgordels te zien? Ik zal je laten zien wat er voor bloed door mijn aderen stroomt! Kom op met mijn geld!’

‘Neem me niet kwalijk, dames,’ zeg ik terwijl ik me tussen twee vrouwen door wurm.

‘Wat moet dat, jongeman?’

‘Excuseer, excuseer.’ Ik baan me een weg naar buiten.

Cecil staat er tegenover een man met een rood aangelopen gezicht. De man stapt naar voren, zet twee handen op Cecils borst en geeft hem een zet. De omstanders wijken uiteen en Cecil smakt tegen zijn rood-witte podium. De menigte verdringt zich om te zien hoe het verdergaat.

Ik werk me door het gedrang heen en loop naar de man toe, die net uithaalt voor een vuistslag. Ik grijp zijn vuist en draai die op zijn rug, waarna ik mijn andere arm om zijn hals sla. Hij klauwt in mijn onderarm, maar ik verstevig mijn greep tot hij naar adem snakt en sleep hem weg tot aan het begin van het voorterrein, waar ik hem in het zand neersmijt. Hij blijft gierend en proestend liggen, met zijn handen om zijn keel.

Voor ik weet wat er gebeurt, flitsen er twee goedgeklede mannen langs me heen, die hem aan zijn armen overeind trekken en tussen zich in nemen. Ze helpen hem het hek door, de stad in, waarbij ze hem bemoedigend op zijn rug slaan en sussend toespreken. Een van hen zet zijn hoed recht, die als door een wonder op zijn hoofd is blijven staan.

Wade komt naast me staan en geeft me een schouderklopje. ‘Goed werk. Kom maar mee terug, die twee handelen het wel af.’

‘Wie zijn dat?’ vraag ik, terwijl ik de krassen op mijn onderarm bekijk, waar bloeddruppels in opwellen.

‘Dat zijn onze oplappers, zoals we ze noemen. Zij kalmeren hem en stoppen hem wat toe, zodat hij niet naar de politie gaat.’ Hij draait zich om, klapt in zijn handen en spreekt de toegestroomde bezoekers toe. ‘Oké, beste mensen, het is voorbij. Niks meer te zien.’

Ze lijken er geen gehoor aan te geven, maar als de man met zijn begeleiders om een hoek verdwijnt, beginnen de eersten weg te lopen, al blijven ze blikken over hun schouder werpen, bang om iets te missen.

Jimmy baant zich een weg door de achterblijvers.

‘Cecil wil je spreken,’ zegt hij tegen mij.

Hij neemt me mee terug naar het podium, waar Cecil onderuit zit op een klapstoel, zijn in slobkousen gestoken voeten wijd uit elkaar. Zijn gezicht is rood en bezweet en hij wuift zich koelte toe met een programmaboekje. Zijn andere hand verdwijnt onder zijn jas en keert terug met een plat flesje. Hij trekt er met zijn tanden de kurk af, spuwt die uit en neemt een fikse teug. Dan pas lijkt hij mij te zien.

Met het flesje nog aan zijn lippen neemt hij me even vorsend op, waarna hij het laat zakken tot het op zijn ronde buik rust. Hij blijft me aandachtig bekijken.

‘Dat was een kordate ingreep,’ zegt hij ten slotte.

‘Dank u.’

‘Waar heb je dat geleerd?’

‘Tja, ik heb veel aan football gedaan. En tijdens mijn opleiding heb ik nogal eens met stieren moeten worstelen die geen afstand wilden doen van hun testikels.’

Hij neemt me weer even zwijgend op, trommelt met zijn vingers op het flesje, zijn lippen peinzend getuit. ‘Heeft Camel je al op de loonlijst gekregen?’

‘Nog niet, nee. Niet officieel tenminste.’

Weer een stilte. Hij knijpt zijn ogen tot spleetjes. ‘Kun je goed je mond houden?’

‘Als geen ander.’

Hij neemt een nieuwe teug, en zijn ogen ontspannen zich. ‘Mooi, dan heb ik nieuw werk voor je,’ zegt hij met een trage hoofdknik.

Het is avond, en terwijl de kunstenmakers het publiek in verrukking brengen in de circustent, sta ik in een veel kleinere tent aan de uiterste rand van het terrein, achter een rij karren, waar het publiek alleen via mondreclame naartoe is gekomen. Het bestaat uitsluitend uit mannen. Ze hebben vijftig cent moeten betalen om binnen te komen. Het is schemerig in de tent, die alleen verlicht wordt door een rij rode gloeilampen langs het podium, waarop een vrouw dansbewegingen maakt en één voor één haar kleren uittrekt.

Ik heb de taak om toezicht te houden en af en toe met een ijzeren pijp tegen de wanden van de tent te slaan, om gluurders op andere gedachten te brengen, en wel bij voorkeur de gedachte om ook maar naar de ingang te komen en vijftig cent te dokken. Bovendien moet ik eventuele ordeverstoorders verwijderen, zoals de vent die ik eerder op de dag het terrein af heb gewerkt. Ik denk overigens dat hij nu heel wat tevredener zou zijn geweest.

Er staan twaalf rijen klapstoelen, die allemaal bezet zijn. Er gaat een fles moonshine van man tot man. Iedereen pakt hem zonder te kijken aan, want niemand wil zijn ogen van het podium afnemen.

De vrouw is een Rubenstype met een weelderige rode haardos en wimpers van een wel zeer onnatuurlijke lengte. Haar benen zijn lang, haar heupen zijn breed, haar borstpartij is ronduit adembenemend. Ze omhult zich met een doorzichtige omslagdoek en heeft daaronder alleen nog een broekje aan, en een bh die nog net niet onder haar boezem bezwijkt. Ze schudt haar schouders in de maat van de muziek die gemaakt wordt door een groepje muzikanten aan de zijkant van het podium.

Ze schrijdt op haar gevederde muiltjes over het podium, en als de drummer een roffel inzet, blijft ze stilstaan en opent haar mond in gespeelde verrassing. Ze werpt haar hoofd in haar nek en laat haar handen over de uitpuilende cups van haar bh glijden, waarna ze naar voren leunt en genotzuchtig in haar boezemvlees knijpt.

Ik speur de wanden van de tent af en zie er een paar schoenpunten onderdoor steken. Ik loop er langs de wand naartoe, mep met mijn ijzeren pijp tegen het canvas en hoor een gepijnigde vloek. De schoenpunten zijn op slag verdwenen.

De roodharige vrouw danst verder op de muziek en laat haar gelakte nagels over de omslagdoek gaan. Er zit gouddraad in de dunne stof, die fonkelt in het rossige licht. Opeens buigt ze zich diep voorover, met haar hoofd in haar nek, en schokt met haar schouders.

De mannen schreeuwen het uit. Er staan er een paar op die met hun vuist zwaaien om haar aan te moedigen. Ik kijk naar Cecil, die me met een ijzige blik opdraagt om ze in de gaten te houden.

De vrouw richt zich op, draait de zaal haar rug toe en schrijdt naar het midden van het podium. Ze haalt de omslagdoek tussen haar benen door en maakt lome heupbewegingen. Het gebrul van de mannen gaat over in gekreun. Ze draait zich weer naar ons toe en blijft de doek heen en weer halen, waarbij ze hem zo strak trekt dat haar vulva zich in de stof aftekent.

‘Kleed je uit, schatje! Trek alles maar uit!’

De mannen worden steeds rumoeriger. Ruim de helft staat nu rechtop. Cecil gebaart me naar voren te komen en ik ga dichter bij de rijen klapstoelen staan.

De doek valt op de grond en de vrouw keert zich weer om. Ze schudt haar hoofd en laat haar rode haar tussen haar schouderbladen golven, en brengt haar handen langs haar rug omhoog tot ze de sluiting van haar bh vinden. Groot gejoel in de zaal. Ze kijkt over haar schouder, geeft ons een knipoog en laat de schouderbandjes plagerig langzaam omlaag zakken. En dan valt de bh op de grond. Ze draait zich met een ruk naar ons toe en slaat haar handen voor haar borsten, tot luidruchtig misnoegen van haar publiek.

‘Ahhh, toe nou, schatje! Laat nou zien!’

Ze schudt pruilend van nee.

‘Kom op nou, moppie! Ik heb vijftig cent betaald!’

Ze slaat haar ogen zedig neer, blijft een paar tergende seconden zo staan, en kijkt dan opeens weer op, spert haar ogen en mond wijd open en trekt haar handen weg.

Haar joekels storten een eindweegs omlaag en blijven dan deinend hangen.

De hele zaal zuigt zijn adem in en er valt een verbijsterde stilte, die gevolgd wordt door een orgie van gejuich.

‘Oooo… schatje!’

‘God sta me bij!’

‘Sodemieters!’

Ze begint ze te strelen, en zachtjes te kneden, rolt haar tepels tussen haar vingers. Ze staart wellustig de zaal in en strijkt met haar tong langs haar bovenlip.

Een nieuwe drumroffel. Ze neemt beide tepels stevig tussen duim en wijsvinger, en trekt een borst omhoog, steeds verder, waardoor het zwaartepunt verschuift en hij ingrijpend van vorm verandert, tot ze loslaat en hij wiebelend terugvalt, waarna ze de hele manoeuvre herhaalt met haar andere borst. Zo blijft ze met haar borsten staan spelen, omhoog en… los, omhoog en los, steeds sneller, en de roffel sterft weg maar de trombonist neemt het over en volgt haar bewegingen met wulpse uithalen en het gaat almaar sneller en uiteindelijk wordt het één groot golvend en buitelend vleesfestijn.

De zaal raakt door het dolle.

‘Jaaaa, schatje!’

‘Prachtig, meissie, prachtig!’

‘O mijn god!’

De drummer meldt zich weer. Ze buigt zich voorover en laat die glorieuze tieten heen en weer bungelen. Ze zakken uit onder hun eigen gewicht, lager en lager, twee langwerpige peren van mals vrouwenvlees.

Ze begint met haar schouders te rollen, onafhankelijk van elkaar, om en om, waardoor haar borsten in tegengestelde richtingen beginnen te zwieren, in almaar wijdere cirkels, en ze zakken almaar verder uit, tot ze met een luide klets op elkaar botsen.

Jezus. Als er nu brand uitbrak, zou het me finaal ontgaan. Al het bloed is uit mijn hoofd getrokken.

Ze besluit het spektakel met een reverence. Als ze zich weer opricht, tilt ze een borst naar haar gezicht en likt aan de tepel. En dan zuigt ze hem naar binnen. Zo staat ze daar, schaamteloos aan haar eigen tiet te zuigen, terwijl de mannen met hun hoed wuiven, hun vuisten ten hemel heffen en hun keel schor schreeuwen. Ze laat de borst vallen, knijpt nog even speels in de tepel en werpt de zaal een kushandje toe. Ze maakt een diepe buiging, grist haar omslagdoek van de vloer en loopt heupwiegend weg, met de doek achter zich aan, een fonkelende banier.

‘Oké, jongens!’ roept Cecil, die via het zijtrapje het podium bestijgt. ‘Een groot applaus voor Barbara!’

De mannen joelen en fluiten en klappen alsof hun leven ervan afhangt.

‘Is ze niet geweldig? Wat een vrouw, hè, mannen? Wat een vrouw! En jullie treffen het. Jazeker, jullie treffen het. Want vanavond, en dit is echt heel uitzonderlijk, vanavond heeft ze zich bereid verklaard om na haar voorstelling enkele heren persoonlijk te ontvangen. Jullie horen het goed! Als je wilt, kun je deze droomvrouw persoonlijk ontmoeten!’

De mannen verdringen elkaar voor de uitgang, slaan elkaar op de rug en wisselen nu al zoete herinneringen uit.

‘Wat een tieten, hè?’

‘Godallemachtig, nou. Ik zou er heel wat voor over hebben om die eens vast te mogen houden.’

Ik ben blij dat ik niet hoef in te grijpen, want ik ben volkomen van slag. Ik heb voor het eerst een vrouw naakt gezien. Ik zal nooit meer dezelfde zijn.