Wolfgang Bauer

De geroofde meisjes

Boko Haram en de terreur in het hart van Afrika

eBook-editie 2016

Foto’s van Andy Spyra

Vertaling: 

Marcel Misset

Oorspronkelijke titel:

Die geraubten Mädchen – Boko Haram und der Terror im Herzen Afrikas

© 2016 Wolfgang Bauer

Oorspronkelijke uitgave:

© 2016 Suhrkamp Verlag Berlin

Nederlandse vertaling:

© 2016 Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

Deze digitale uitgave is gebaseerd op de eerste druk, 2016 

www.walburgpers.nl

Afbeelding omslag: Portret van Rabi © Andy Spyra

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamenhetzij op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet 1912 juncto het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351 zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

Vertaling: Marcel Misset

Eindredactie: WalburgPers

Ontwerp binnenwerk: KM Grafisch Werk, Utrecht

Kaarten: © Peter Palm, Berlin/Germany

ISBN 978.94.6249.218.9

NUR 686

‘Ik word door jou; ik wordend zeg ik jou.’ 

Martin Buber

Het bos, dat de schrik van een moderne natie werd, is aardedonker en nagenoeg ondoordringbaar. Wie erin verzeild raakt, geloven veel mensen in Nigeria, verdwijnt er voorgoed in. Men zegt dat er een oeroude vloek op rust. Het bos is zo oud, dat niemand meer weet wat zijn naam oorspronkelijk betekent. De Sambisa is het laatste bos in zijn soort. Van alle grote bossen in het noordoosten van Nigeria is het als laatste overgebleven. De bomen van dit bos hebben niets majesteitelijks. Ze zijn maar enkele meters hoog, knoestig en met elkaar vergroeid. Het struikgewas zit vol doornen, die zo scherp zijn als klauwen. De kronen van de bomen schermen de hemel af, daaronder raakt de zon maar zelden de grond, de bodem geeft geen houvast. Machtige rivieren, die ontspringen in het Mandaragebergte, stromen niet naar zee, maar lopen uit in moerassen. In dat bos wemelt het van de roofdieren, maar de gevaarlijkste bewoner van het bos is de mens. Om preciezer te zijn: de man.

De weg, die tot vlakbij het bos leidt, heet officieel de a 13 en wordt omgeven door grijze rotsblokken, overblijfselen van reusachtige vulkaanuitbarstingen die daar duizenden jaren geleden hebben plaatsgevonden. De a 13 heeft de vooruitgang naar het noordoosten van Nigeria gebracht. Hij werd in het begin van de jaren tachtig aangelegd en maakte voor het eerst moderne handel mogelijk in de omgeving. De tweebaansweg, die driehonderdvijftig kilometer lang is, loopt van Yola tot vlak voor Bama. Het asfalt oefent een onweerstaanbare aantrekkingskracht op de mensen uit. Als ijzervijlsel rond een magneet liggen de bakstenen dorpjes en ronde leemhutten langs de hele route. De nederzettingen werden de afgelopen jaren steeds groter. Ze heten Michika, Duhu, Gulak of Gubla. Een aanvoerroute van nieuwe opvattingen. De weg bracht de mensen dokters, medicijnen en leraren. Nu brengt de weg de mensen die erlangs wonen vooral ellende en lijden.

Sadiya, 38 jaar, marktkoopvrouw, moeder van vijf kinderen. Werd negen maanden door Boko Haram in het Sambisa-woud gevangen gehouden. Ze werd gedwongen uitgehuwelijkt en verwachtte ten tijde van het interview een kind van haar overweldiger.

Talatu, 14 jaar, dochter van Sadiya, zat tot haar ontvoering in de derde klas. Ze werd samen met haar moeder ontvoerd en ook gedwongen uitgehuwelijkt.

Batula, 41 jaar, is de oudste zuster van Sadiya. Marktkoopvrouw, moeder van negen kinderen, werd ontvoerd en negen maanden in de Sambisa vastgehouden. Ten tijde van haar ontvoering was ze zwanger van haar jongste kind.

Rabi, 13 jaar, dochter van Batula, zat, toen ze samen met haar moeder werd ontvoerd, in de eerste klas. Ook Rabi werd gedwongen uitgehuwelijkt.

Sakinah, 33 jaar, vroedvrouw, moeder van zes kinderen, verschool zich wekenlang in de bergen en werd daarna twee maanden vastgehouden. Haar oudste dochter van elf kwam om toen ze, van haar moeder gescheiden ontsnapte aan de sekte.

Isa, 23 jaar, geitenhandelaar is de neef van Sakinah. Hij vluchtte met Sakinah’s man de bergen in en hield zich daar maandenlang schuil. Tijdens hun vlucht begroeven ze de oudste dochter van Sakinah.

Rachel, 21 jaar, halfzus van Sakinah, boerin, werd wekenlang door Boko Haram vastgehouden.

Gajar, 16, werkt op het land, werd zeven maanden in de Sambisa vastgehouden en werd uitgehuwelijkt. Haar zoon Isa is het kind van haar verkrachter.

‘Ere zij God, onze naam is Jamā’at Ahl as-Sunnah lid-Da’wah wa’l-Jihād. Wij zijn degenen die Boko Haram worden genoemd. Ere zij God, wij hebben verklaringen afgegeven, wij hebben alles gezegd wat gezegd moest worden.

[…] enkele individuen gingen zo ver over ons te beweren dat wij een kankergezwel zijn, wat een krankzinnige ziekte is. Nee, wij zijn geen kankergezwel en wij zijn geen ziekte en wij zijn geen onberekenbare mensen met kwade bedoelingen en al kent de openbaarheid ons niet, Allah kent iedereen.’

Abubakar Shekau, april 2011

HET BOS

Talatu  Ik heet Jummai, maar iedereen noemt mij Talatu omdat ik de eerstgeborene ben. Voor ze me meenamen naar het bos, ging ik naar de derde klas van de middelbare school in Duhu. Mijn lievelingsvak is wiskunde. Ik hou van wiskunde omdat het logisch is. Als je eenmaal hebt begrepen wat de logica achter een wiskundige regel is, kun je alle opgaven heel makkelijk en snel oplossen.

Verscholen in de moerassen van de Sambisa ligt het hoofdkwartier van een terreurgroep die in wreedheid haar gelijke niet lijkt te kennen. Die zowel modern als archaïsch is. De wereld noemt haar ‘Boko Haram’ (‘Verbod op Westerse scholing’). Zelf noemen ze zich ‘Jamā’at Ahl as-Sunnah lid-Da’wah wa’l-Jihād’, ‘Soennitische Vereniging ter verspreiding van de Islam en de Jihad’. Ze strijden voor de vestiging van een kalifaat in Nigeria en werken samen met Al Qaida in Mali en Algerije. Inmiddels hebben ze trouw gezworen aan IS. In de zomer van 2014 bezetten ze binnen een paar maanden een vijfde deel van het grondgebied van Nigeria.

Sadiya  Je komt in het bos en het is donker. Zo donker dat je vergeet dat het dag is. Ik ben de moeder van Talatu. Ze hebben ons allebei meegenomen naar het bos. De chauffeur van onze vrachtwagen moest zijn lichten aandoen, omdat het plotseling zo donker werd.

In het Westen werd nauwelijks aandacht geschonken aan het drama dat zich in Nigeria afspeelde – tot de nacht van 14 op 15 april 2014. In die nacht ontvoerde een commando van Boko Haram 276 meisjesleerlingen van een internaat in het kleine stadje Chibok. Ze dwongen de meisjes op vrachtwagens te klimmen en namen ze mee het bos in, waar ze tot op de dag van vandaag nog gevangen gehouden worden. Ineens haalde de wreedheden van Boko Haram de krantenkoppen over de hele wereld. ‘Bring back our girls’ eisten plotseling prominenten als Michelle Obama, de echtgenote van de President van de Verenigde Staten. De overval op Chibok gaf een naam aan het onbevattelijke. Naar schatting worden inmiddels vele duizenden vrouwen door Boko Haram gevangen gehouden, de meesten in de Sambisa en zijn moerassen. Europese en Afrikaanse regeringsleiders belegden crisisbijeenkomsten om de meisjes te redden. Angela Merkel beloofde dat zij een West-Afrikaanse troepenmacht zou steunen, maar de schok ebde snel weg. Het noordoosten van Nigeria ligt mijlenver verwijderd van de machtscentra van de wereld.

Voor dit boek hebben wij, de schrijver, de fotograaf en de vertaler, in juli 2015 en later nog eens in januari 2016, meer dan zestig meisjes en vrouwen geïnterviewd die erin zijn geslaagd om te vluchten uit de slavenkampen van Boko Haram. Veel van de vrouwen die we spraken, waren pas enkele dagen daarvoor uit het bos ontsnapt. Hun verhalen documenteren onbevattelijke misdaden en geven een beeld van het leven binnen de organisatie. Het gaat hierbij om de terreurgroep die in de laatste jaren de meeste mensen heeft gedood, nog meer dan Islamitische Staat. Hoe dodelijk ze ook is, er is haast niets over de organisatie bekend. Het is onduidelijk wie haar leidt, wat haar doelen op langere termijn zijn, hoe ze wordt gefinancierd en waarom ze welke beslissingen neemt. De verhalen van de ontvoerde vrouwen geven geen antwoord op die vragen, maar ze helpen wel om iets meer te weten te komen. Hun verslagen zijn niet alleen een bron van informatie over Boko Haram, ze zijn veel meer: het zijn getuigenissen van hun bestaan. Ze laten ons kennis maken met hun leven dat ons, ondanks internet en de globalisering, zo vreemd is gebleven. Ze laten ons kennis maken met de stegen in dorpjes waarvan wij de namen vaak niet eens uit kunnen spreken en die maar op een enkele kaart staan aangegeven. De verhalen van deze vrouwen zijn hartverscheurend, ook omdat ze laten zien hoe beperkt onze blik nog altijd is, hoe begrensd onze waarneming, hoe onvolmaakt ons begrip van de wereld en van de tijd die wij ‘de onze’ noemen.

In het schijnbaar verre Europa en Amerika raakt de Boko Haram-catastrofe ons tot op heden niet erg. De meeste specialisten zijn het erover eens dat de sekte eens ook in het Westen aanslagen zal gaan plegen. Wij mogen onze ogen niet sluiten voor de terreur van Boko Haram. Als we wegkijken om het bloed van anderen niet te hoeven zien, zullen we uiteindelijk ons eigen bloed aanschouwen. We kunnen de terreur alleen dan succesvol bestrijden als we naar haar slachtoffers luisteren: de vrouwen.

Sadiya  Ze hebben mij alleen mijn naam laten houden. Verder hebben ze me alles afgenomen. Ik ben iemand anders geworden, dat voel ik. Ik ben iemand geworden die ik niet ken. Ik ben opgegroeid in Duhu, een dorp in de deelstaat Adamawa. De meeste mensen daar zijn christenen, maar wij zijn moslims. Ik ben nooit naar school geweest, ik moest op de velden van mijn moeder werken. Mijn vader werkte als metselaar. Hij was altijd op pad. Als hij thuis was, maakten mijn ouders altijd ruzie. Ze gingen scheiden. Ik ben bij mijn moeder opgegroeid. Als kind was ik gelukkiger dan nu. Toen ik nog een kind was ontbrak het ons aan niets. Ik mis de lichtheid van toen.

Op mijn zestiende ben ik getrouwd. Hij was achttien en heel knap! (Ze lacht en kijkt verlegen naar de grond.) Hij maakte altijd grappen. Hij was vrachtwagenchauffeur en werkte bij een transportbedrijf in Maiduguri, de hoofdstad van de deelstaat Borno. Hij reed een keer door Duhu en kreeg toen pech, zo hebben we elkaar leren kennen. Ik stond met vriendinnen bij de bron om water te halen en hij kwam bij ons staan. ‘Jou heb ik hier nog nooit gezien!’ zei hij lachend tegen mij. Zo is het begonnen. Toen we twaalf jaar getrouwd waren, gingen we op het terrein van het transportbedrijf in Maiduguri wonen. Daar huurde hij een klein winkeltje voor mij, ik verkocht er zeep, maggiblokjes en tomatensaus en kon twee jonge meisjes in dienst nemen. We hadden een goed inkomen. Hij reed het hele land door, helemaal tot aan Port Harcourt in het zuiden. Maar toen stortte hij met zijn vrachtwagen in een rivier en overleed hij. Dat is nu zeven jaar geleden.

De ruimte waarin we de achtendertigjarige Sadiya en haar veertienjarige dochter Talatu voor de eerste keer ontmoeten bevindt zich in een klein woonhuis in het centrum van Yola, de hoofdstad van de Nigeriaanse deelstaat Adamawa. Het is midden juli 2015. Moeder en dochter werden eind augustus 2014 ontvoerd uit hun dorp. In juni 2015 ontkwamen ze. We zitten op het vloerkleed omdat Sadiyah en Talatu het niet prettig vinden om op een bank of op stoelen te zitten. Waar zij vandaan komen, zitten alleen hoogwaardigheidsbekleders in stoelen. Voor de ramen hangen donkere doeken, buiten is het broeierig warm.

Yola geldt als een van de laatste veilige buitenposten, verderop begint de invloedssfeer van Boko Haram. Vertwijfeld zoeken vluchtelingen hier een veilig heenkomen. Door het opdringen van de terreurbeweging is Yola binnen een paar maanden uitgegroeid tot een metropool met miljoenen inwoners. Vanuit het vliegveld ziet het er kleinsteeds uit; lage huizen, veel zijn er nog van leem, bedekt met blauwe, rode en gele golfdakplaten. Daartussen de grote open plekken waar markten worden gehouden die steeds weer doelwit van aanslagen zijn en de met hoge muren omgeven overheids- en universiteitsgebouwen. Alleen de hoofdverkeersaders zijn geasfalteerd. De stad is stoffig, stof overdekt de gele driewielige scootertaxi’s, het goedkope vervoermiddels van de massa, stof bedekt de vloot Europese personenauto’s die in files door de straten kruipen. De Sahelzone begint een paar honderd kilometer noordelijker, maar blijft zandstormen naar Yola blazen. Het zand van de Sahara verduistert de zon, kleurt de dag eerst geel, vervolgens oranje, dan diep bruin. De hemel lijkt laag boven de stad te hangen.

In 2010 leefden hier rond de 340 000 mensen, niemand kan inschatten hoeveel het er nu zijn. Nieuwe wijken schieten in Yola als paddenstoelen uit de grond. Ze bestaan uit in grote haast gemetselde huizen, dicht tegen elkaar aan gebouwd, zelden af, want de mensen trekken erin nog voor de huizen zijn voltooid. Velen verrijken zich aan de vluchtelingen. De huren zijn extreem hoog en de prostitutie bloeit in de stad waarin zo veel kerken en zo veel moskeeën staan. Vluchtelingen eisen de laatste restjes ruimte tussen de huizen op, iedere voeg is bezet. Wie het niet lukt om zich hier in een van de grote kampen te handhaven of in het huis van een vriend omdat het geld opraakt, moet onherroepelijk terug naar de dorpen waar de terreur nog altijd woedt. Daar komen de vrouwen en de meisjes met wie wij spreken vandaan, uit een wereld waar wij journalisten niet kunnen komen.

We praten twee dagen met moeder en dochter. Het zijn allebei zelfbewuste vrouwen. Ze werden allebei door Boko Haram ontvoerd. Sadiya is zes maanden zwanger, haar buik is duidelijk zichtbaar. Ze draagt het kind van haar verkrachter.

Sadiya is lang, uitgeteerd en fragiel. Ze heeft iets weg van een fee. Maar haar stem is zwaar en ruw. Ze klinkt oud en verweerd. Als ze vertelt, lijkt ze afwezig, haar ogen zijn vaak uitdrukkingsloos. Het is tijdens de islamitische vastentijd, de Ramadan. Sadiya houdt zich er gedisciplineerd aan, ze drinkt niet en bidt op de voorgeschreven tijden. Talatu doet dat niet. Alsof ze haar moeder ermee wil provoceren, drinkt ze voor haar ogen, uitvoerig genietend. Sadiyah kijkt gekwetst weg.

Via vertrouwenspersonen hebben we de vrouwen hierheen uitgenodigd. Na hun vlucht keerden ze terug in hun dorp. Alle vrouwen die we spreken zijn Margi, leden van een kleine stam van 250 000 mensen. Om ze te beschermen, hebben we hun namen veranderd. We wisselen dagelijks van ontmoetingsplek, want ook in Yola worden dagelijks vrouwen ontvoerd. De laatste aanslag op een markt heeft, als wij in Yola zijn, nog maar twee weken daarvoor plaatsgevonden, vijfenveertig mensen kwamen erbij om het leven.

In het begin heerst er bij onze ontmoetingen over en weer veel wantrouwen. Wij zijn bang voor ze, want Boko Haram dwingt meisjes om zich bij zelfmoordaanslagen op te blazen. Bijna dagelijks plegen vrouwen zelfmoord op drukbezochte pleinen. De meesten gedwongen, anderen uit overtuiging. Wie kan inschatten hoe mensen gedurende een maandenlange gevangenschap veranderen? Hoe veel hun geest zich aanpast om te kunnen overleven? Natuurlijk zijn de vrouwen ook bang voor ons. Ze kunnen niet inschatten of wij voor of tegen Boko Haram zijn, de beweging die hun denken zo diepgaand heeft beïnvloed.

Sadiya  Mijn man heette Moussa. Ze hebben hem na zijn ongeluk met de vrachtwagen nog naar een ziekenhuis gebracht, heeft een vriend mij verteld, maar hij overleed daar en ik moest mijn winkel opgeven. Van de winkel alleen konden we niet leven. Zijn loon viel weg. Ik nam de voorraad van de winkel mee en keerde terug naar Duhu. Mijn man en ik hadden de winkel een mooie naam gegeven, maar die ben ik vergeten. Vreemd, hè? Ik ben de naam vergeten.

Ze denkt even na, zwijgt, denkt nog langer na en schudt dan met haar hoofd.

Sadiya  Wat moest ik doen? Met al mijn kinderen? Ik wist het niet. Ik heb de meisjes die als verkoopster in de winkel werkten gevraagd om in de winkel te blijven tot alle voorraden uitverkocht waren. Het geld stuurden ze naar Duhu. Na vijf maanden waren de voorraden op. Ik wist me geen raad, ik ben nooit naar school geweest, sinds mijn huwelijk heb ik niet meer op het land gewerkt. Ik heb het geprobeerd, maar het werk was te zwaar voor me. Mijn rug deed snel zeer, ik moest ermee stoppen. Als je dat werk van jongs af aan doet raakt je lichaam eraan gewend, maar ik was het ontwend. Toen ben ik begonnen met kosai bakken , beignets van bonen die je in palmolie bakt. Ik vroeg een vergunning aan bij de dorpschef en begon een stalletje bij de bushalte.

Ze hoest, geeft wit schuim op, ze heeft een brandende pijn in haar borst en ze heeft hoofdpijn. Steeds weer grijpt ze naar haar voorhoofd.

Sadiya  Talatu en ik vormden een team. Zij deed de gefrituurde kosai in plastic zakken voor de klanten en rekende af, terwijl ik nieuwe bollen bakte. Twaalf liter olie had ik altijd in de grote pan. Kosai maken is niet makkelijk. Je moet het kunnen, je moet precies weten hoeveel je van wat mengt.

Ik sta elke dag om halfzeven op, was de kleintjes, trek ze hun schooluniformen aan, geef ze schoolgeld mee, vijftig naira (ongeveer 20 cent) voor de lunch van de kleintjes, honderd naira voor Talatu, zodat ze met de bus naar school kan. De kleintjes heten Estha, die is twaalf en Buba, een jongen van tien. Buba geef ik een voetbal mee, zodat hij in de pauze met vriendjes kan voetballen. Estha geef ik wol mee, die breit graag met haar vriendinnen.

Als de kinderen naar school zijn, ga ik naar buiten om brandhout te zoeken voor het vuur. Dat kost me meestal een uur. Het is zwaar werk, maar ik hou ervan. Buiten is het lekker rustig. Je hoeft niet veel te praten, je kunt er nadenken. Dan draag ik het hout op mijn hoofd naar huis. Daar kook ik jollof, rijst met uien, tomaten en aardappelen. Na het koken ga ik een uurtje liggen. Rond tweeën komen de kinderen terug. Ze maken me wakker, we eten samen en dan gaan we naar de bushalte. Ik neem de grote zwarte braadpan mee. Tot elf uur
’s avonds verkopen Talatu en ik kosai. Het meeste verdien ik in december, vanwege de vele christenen bij ons in het dorp. ’s Avond drink ik nog een kan melk, vanwege het vuur, om de roet uit mijn keel weg te spoelen. Dan ga ik slapen.

De terroristische sekte leeft van een van de armste landsstreken ter wereld. In het bekken van het Tsjaadmeer, waar de grenzen van Niger, Tsjaad, Kameroen en Nigeria elkaar raken leeft de meerderheid van de bevolking volgens schattingen van de Wereldbank van niet meer dan een dollar per dag. Nigeria, de staat die zich uitstrekt van de Sahel tot aan de Atlantische Oceaan, wordt verscheurd door geweld. Dwars door het land loopt de grens tussen de islamitische wereld in het noorden en de christelijke in het zuiden.

Weinig landen omvatten zulke grote tegenstellingen al Nigeria. Het is een conglomeraat van 514 etnische bevolkingsgroepen, verdeeld over 190 miljoen inwoners, evenveel moslims als christenen. In het noorden botsen de religies op elkaar. Er is nauwelijks een plek op aarde te vinden waar de gevolgen duidelijker voelbaar zijn dan hier. Alles is voortdurend aan verandering onderhevig. Oude waarden verliezen hun betekenis. De etnische herkomst is nog altijd belangrijk, maar heeft een deel van zijn bindende kracht verloren. Sinds de invoering van de kunstmest groeit de bevolking harder dan ooit, en de veranderingen drijven het noorden en het zuiden steeds verder uit elkaar. De kuststreek tussen de havensteden Lagos en Port Harcourt is de economische motor van het land. Daar is de olie-industrie gevestigd en ook de legendarische filmindustrie van het land, ‘Nollywood’, dat meer films produceert dan het Indiase ‘Bollywood’. De economische kracht van het zuiden is de reden dat het nationaal product in 2014 (naar het schijnt) dat van Zuid-Afrika voorbij streefde. In het zuiden woont een omvangrijke middenklasse, die over de Atlantische Oceaan heen haar blik op de Verenigde Staten richt.

Het zuiden is overwegend tropisch en vruchtbaar, het noorden is karig en bestaat voor het grootste deel uit grasland met hier en daar een enkele acacia. De weinige fabrieken in het noorden moesten in de afgelopen jaren bijna allemaal hun deuren sluiten. De mensen leven er doorgaans van wat ze zelf verbouwen, maar door de klimaatveranderingen worden de regentijden steeds korter en de oogsten kariger. De kuddes die zich er voeden met gras, worden steeds kleiner. Infrastructuur is in het noorden praktisch afwezig. Slechts 24 procent van de bevolking heeft er toegang tot elektriciteit. In het zuidwesten geldt dat voor 74 procent. De bevolking in het noorden profiteert op geen enkele manier van de economische successen van het zuiden. Het noorden van Nigeria kijkt niet naar de Verenigde Staten; het oriënteert zich op Saoedi-Arabië en op Soedan.

De Britten verdeelden het land vroeger in twee gescheiden koloniën, het protectoraat Zuid-Nigeria en het protectoraat Noord-Nigeria. Zij waren zich al bewust van de grote verschillen. Na de onafhankelijkheid in 1960 regeerden er lang generaals, vanaf 1998 wordt Nigeria als een democratie beschouwd. De oliebronnen in het zuiden brachten het land grote rijkdommen en nog meer corruptie. Politici hebben er miljarden uit de staatskas gestolen. In de noordoostelijke provincies, de bakermat van Boko Haram, wordt de Nigeriaanse overheid, voor zover die er überhaupt zichtbaar is, als een roversbende beschouwd. Zeventig procent van de mensen kunnen er niet lezen en niet schrijven. Nigeria telt het hoogste percentage kinderen dat geen scholen bezoekt. Binnen Nigeria ligt dat percentage natuurlijk weer het hoogst in het noordoosten. Ondanks de grote economische groei ligt de gemiddelde levensverwachting niet hoger dan 52 jaar – 19 jaar lager dan de gemiddelde levensverwachting wereldwijd. De verschillen worden steeds groter. In 2010 leefde 61 procent van de Nigeriaanse bevolking onder de armoedegrens; 115 miljoen mensen. In 2004 was dat nog 55 procent. In het zuidwesten leeft 59 procent in bittere armoede, in het noorden 76 procent.

De versnelling van de moderne wereld, die van het Westen en van het revolutionaire Midden-Oosten, kiest verschillende richtingen. In het noorden van Nigeria zijn als reactie daarop steeds radicalere bewegingen ontstaan. Religieuze groeperingen volgden elkaar in rap tempo op en verdwenen even snel weer. Charismatische predikers maakten furore, maar verdwenen eveneens weer snel uit beeld. Boko Haram is tot op heden de jongste en de verschrikkelijkste schepping die uit de chaos naar voren is getreden. De kracht van Boko Haram schuilt in de zwakheid van de staat die de terreurgroep bestrijdt. Hoe zwakker de staat, hoe sterker de sekte, en Nigeria heeft er nog nooit zo zwak voorgestaan als nu.

Wat begon als een kleine gebedsgroep, kon uitgroeien tot een daadkrachtig leger dat naar schatting beschikt over zo’n 50 000 gewapende soldaten. Zeven miljoen burgers zijn inmiddels op de vlucht geslagen, duizenden werden in slavernij afgevoerd. Volgens de Nigeriaanse regering zijn er inmiddels 20 000 mensen omgekomen, maar in dit conflict worden de meeste doden niet eens geteld.

Talatu  De tas die ik meeneem naar school pak ik altijd de avond van tevoren al in. Ik neem mijn Engelse leerboek mee, mijn wiskundeboek, het boek over landbouw, wetenschap, en een schrift voor de Islamstudie. Ik neem altijd alles mee, wat voor vakken we ook hebben op school. Dan grijp ik nooit mis. Alleen de boeken voor Koranonderwijs laat ik meestal thuis, want dat hebben we alleen op vrijdag. Ik stop nog een paar balpennen in mijn tas, een rode, een blauwe en een gele. Met rood schrijf ik als de leraar een dictee opgeeft. Met geel schrijf ik als ik rekensommen moet maken. Mijn schooltas is klein en wit. Ik loop naar het busstation met twee vriendinnen. Ze heten Rukayya en Maimuna en ze zitten bij mij in de klas.

Mijn school is ver weg, in Gulak, maar soms hebben we zin om erheen te lopen, niet om geld uit te sparen, maar omdat we het leuk vinden, omdat we dan langer met elkaar kunnen praten. Lopend is het ongeveer een uur, maar soms nemen we een taxi, dat zijn van die driewielerscooters die overal langs de weg staan. Mijn school heet de ‘Central Bank Secondary School’. Iedere maandag en vrijdag moeten we daar in een rij gaan staan en dan kijken de leraren naar onze vingernagels, of ze schoon zijn, of ze wel zijn geknipt; ze controleren of je haar netjes zit en je kleren gewassen zijn.

De leraren zijn heel erg streng. Toch vond ik ze aardig, op één na. Hij sloeg je, hoe klein je overtreding ook was. Hij geeft ons Koranles. Iedereen was bang voor hem. Als hij langsliep, stoof iedereen de klaslokalen in. De andere leraren mochten hem ook niet, hij verweet hen dat ze te slap waren. Hij zei tegen de andere leraren: ‘Discussieer niet met je leerlingen, bestraf ze. Bemoei je niet met ze!’ Hij sloeg ons met een rubberen riem. Die leraar heette Aliyu Mallam.