Foto uit Museum Bokrijk, met een permanente expo over de sixties.

Afbeeldingen omslag

Compilatie van foto’s uit het binnenwerk.

Omslagontwerp

Erwin BomansBNO Leucq!, Hof van Twente

Ontwerp binnenwerk

Prezns - Marco Bolsenbroek, Zutphen

www.walburgpers.nl

2e druk, december 2019

© 2019 Rob Krabben, p/a Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

© 2019 Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Zoveel mogelijk is getracht de eventuele rechthebbenden van de afbeeldingen te achterhalen. Rechthebbenden die in dit verband niet zijn benaderd wordt verzocht zich met de uitgever in verbinding te stellen.

ISBN 9789462494350
e-ISBN 9789462496132
NUR 680

Inhoud

A

Aanmaakhoutjes (per bosje) • Aftelversjes • Agent met stopbord/klapbord • Amandelen knippen • Ambachtsschool • Annemaria Koekoek • Ansichtkaarten • Anijsblokjes • Autoped • Avondschool

B

Bakfiets • Bakker aan de deur • Bal aan een touwtje • Ban de bom • Bandrecorder • Basketbalschoenen • Bazooka • Beatmuziek • Behangboekjes • Belletje trekken • Bis-rolletjes • BLO • Bliklopen • Blokken op de trappers • Bokkiespringen • Boldoot • Boompje verwisselen • Bordjebal • Borstrok • Bouwplaten • Brandglas • Breiwol • Briefkaart • Brommers • Buismanblikjes • Bussie (blikje/balletje) trap

C

Cacao • Campingboter • Carbonpapier • Cassettebandjes/-recorder • Castella • Che Guevara

D

Detailhandelsschool • Diefie (diefje) met verlos • Dinky Toys • Doppen van melkflessen • Doorslagpapier • Drie is teveel

E

Een, twee, drie, vier, vijf, zes, zeven… • Elastieken/Elastiektwist • Elpee • Eten

F

Fiets • Fikkie stoken • Flipje • Fotografie

G

Gasmeter • Geldkistje • Geweer met kurken • Gezelschapsspellen • Gim-gom • Glazen Stad • Gluton • Grammofoon(platen) • Gympies/basketbalschoenen

H

Haarverzorging • Happenings • HBS • Heitje voor een karweitje • Hinkelen • Hoelahoep • Huishoudschool • Hutten bouwen

I

IJsbloemen/ijspegels • IJzeren hond • Inktpot

J

Jagerbal • Jeugdherberg • Jeugdpuistjes • Jojo

K

Kaatseballen • Kabouters • Kapper • Kar • Kauwgum • Kermis • Kermisbed • Kerstbomenfik • Kerstbomenjacht • Kerst-inn • King Corn • Kip • Kleding • Kleding doorgeven • Kleedjes kloppen • Kleuterschool • Knijperbak • Knikkeren • Knopendoos • Koen Visser • Koffie • Kolen • Koperen beesten • Koperpoets • Korenschoven • Kousen/sokken stoppen • Kruidenier

L

Ladders ophalen • Landjepik/landje veroveren • Lang haar • Langspeelplaat • Lavet • Legerdump • Lessie buut • Lessie (lesje) floep/lessie (lesje) kaptein • Lessie (lesje) hand-in-hand • Levertraan • Liffie piepen • Limonade • Lorrenboer • LTS • Luchtpostpapier • Lyceum

M

Magic Ball • Matchbox • Maten en gewichten • Mattenklopper • Mededelingen voor land- en tuinbouw • Melk van de boer/melkboer • Melkbrigade • Melkdoppen • Melkkoker • Merken • Messie werpen • Metablokjes • MMS • Moedermavo • Moeders wil is wet • Mottenballen • Muziekcassette

O

Ochtendgymnastiek • Onbewoonbaar verklaarde woning • Oproepen van de alarmcentrale • Ondergoed • Oud brood opbakken • Oude kranten

P

Paarden • Padvinderij • Pap • Patatautomaat • Petroleum • Pick-up • Piggelmee • Piratenzenders • Plastic zakken • Platenspeler • Platenrek • Platenkoffer • Playeren • Politieagent • Poppendokter • Postbestelling • Poten • Prikklok • PTT • Pukkel

R

Radiodistributie • Radiomeubel • Radioprogramma’s • Ratel op de fiets • Ratten en raven • Regenkapjes • Rennies • Rode boekje voor scholieren • Rolschaatsen • Ruitje pingelen

S

Sanseveria • Schilderijtjes • Schillenboer • Schoolarts • Schoolmelk • Schoolreisje • Schooltandarts • Schoolzwemmen • Schudhondjes • Shaken • Sigarenbandjes • Sigaretten maken • Sigaretten merken • Singles • Sinterklaas • Slierten • Snoep • Snoepje van de week • Solex • Speelgoed • Spelletjes • Spoorboekje • Spijkerpak • SRV-man • Stabal (Stand in de bal) • Stencilen • Steentjesvoetbal • Steltlopen • Step • Stoepranden • Straatcollecte • Strips • Suikerzakjes

T

Tarvo • Teil • Telefoonboek • Telefooncel • Telefoon- en elektriciteitspalen • Telegram • Tenten • Televisie • Thee • Theemuts/theebeurs/theeknip • Tikkertje • Tomadorekjes • Touwtje springen • Touwtje uit de brievenbus • Toverblok • Transistorradio’s • Trein

U

ULO/MULO

V

Vakantie • Van Gend & Loos • Vel op de melk • Vergrootglas • Verjaardagen • Verstoppertje • Verzamelen • VGLO • Vierkleurenpen/toverpen • Vliegenstrip • Vlooienspel • Vuilnisman/vuilnisemmer/vuilniswagen

W

Wassen • Waterfilter • Waterhoogten • Waterstoker • WC buiten • Wintertenen

IJ

IJssie taaien

Z

Zaterdagochtend werken/naar school • Zeilen (met je jas) • Zomerkamp

Aanmaakhoutjes (per bosje)

In de jaren vijftig en zestig stookte Nederland vooral op kolen en hout. Probleem van de kachels was het aanmaken. Probeer maar eens kolen aan te steken zonder de hulp van aanmaakblokjes. Er was een goed hulpmiddel: aanmaakhoutjes. Je kocht ze bij bijvoorbeeld de warmwaterboer (zie Waterstoker) of bij de kolenboer. Het waren bosjes met dunne stukjes hout van een centimeter of vijftien lang. Door de leverancier gespleten van grotere blokken hout. Met een touwtje gebundeld en verkocht voor een dubbeltje per bosje. Van het hout maakte je een soort schoof onderin de kachel en stopte er wat krantenpapier tussen en onder. Lucifer erbij en je had een mooi begin van het vuur.

Aftelversjes

Bijna ieder spel begon met het aanwijzen van degene die ‘hem was’. Bij tikkertje degene die de rest moest tikken, bij verstoppertje degene die de rest moest zien te vinden etc. Soms was er een vrijwilliger; soms wilde de buurtsukkel meedoen en dan was het domweg voorwaarde dat hij ‘hem’ was, maar bijna altijd was aftellen de gekozen remedie. Deelnemers stonden in een kring en in het midden stond degene die ging aftellen (meestal degene die het initiatief tot het spel had genomen of domweg de brutaalste). Die koos een aftelversje en dan – meestal beginnend bij zichzelf – dreunde hij/zij de tekst op en bij elk woord wees hij de volgende persoon in de kring aan. Wie bij het laatste woord werd aangewezen, was veilig en stapte uit de kring. En dan begon het aftellen opnieuw, net zolang tot er nog maar één overbleef en die was dan de pineut.

Er waren ook versjes die wat korter door de bocht gingen: wie daar bij het laatste woord werd aangewezen was meteen aan de beurt. Om een of andere duistere reden hoorde het aftellen overigens te beginnen met het woord ‘pot’, maar daarbij werd dan nog niemand aangewezen. Bij ons was het populairste aftelversje het simpelste dat we kenden: ie-wie-waai-weg-jij-waait-eerlijk-weg. Een andere ging als volgt: ‘Een aap op een fiets, hoe vind jij zoiets? Hij viel op zijn gat. Wie zijn schuld was dat: Nel of Piet?’ Degene die werd aangewezen op het moment dat de naam Piet werd uitgesproken, moest dan antwoord geven en dus kiezen. Daarna ging het aftellen verder, afhankelijk van het antwoord. Was voor Nel gekozen, dan ging het zo verder: ‘Nel! Dan ben jij hem wel’ en degene die dan werd aangewezen was de klos. Bij Piet was het logische vervolg: ‘Piet, dan ben jij hem niet’, waarna het kind dat als laatste was aangewezen opgelucht uit de kring stapte en het aftellen verder ging. Er waren echter nog meer versjes die werden gebruikt. Zoals deze lange: ‘Pot. Onder de tafel lag een cent. Moe mag ik die cent? Nee die cent is vies. Daar heeft opa op gepiest. Uivestuive staf, jij bent af.’

Agent met stopbord/klapbord

Het verkeer in de jaren vijftig en zestig was nog bepaald overzichtelijk. Er waren weinig ongelukken en spelen op straat was behoorlijk zorgeloos. Maar op bepaalde plaatsen in de stad wilde het toch wel eens wat drukker worden. Midden op drukke of gevaarlijke kruisingen stond er dan vaak een verkeersagent met een klapbord. Man en bord samen waren een indrukwekkende verschijning. De agent door zijn lange witte jas en de zwarte manchetten eraan. En dan het bord, dat hij door middel van een hendel kon omklappen, zodat je wist of je mocht doorrijden of moest stoppen. In grote steden waren kruispunten waarop redelijk frequent een agent de boel stond te regelen.
(Zie ook politieagent)

‘ER WAREN WEINIG ONGELUKKEN
EN SPELEN OP STRAAT WAS
BEHOORLIJK ZORGELOOS.’

Agent met stopbord in Amsterdam 1951.
(Foto: J.D. Noske / Anefo, Nationaal Archief, Den Haag)

Bij het amandelen knippen werd je bekeken door een arts met een raar ding op z’n hoofd.

Amandelen knippen

Kinderen in de jaren vijftig en zestig werden niet bepaald in de watten gelegd. Het adagium onder opvoeders was dat het leven niet makkelijk was en dat je dus moest leren omgaan met de realiteit, ook al was die niet altijd leuk. Uitvoerige voorbereiding op een bezoek aan de tandarts of een opname/behandeling in het ziekenhuis was er niet bij. Je moest het gewoon lijdzaam ondergaan. Het gevolg was dat amandelen knippen voor veel kinderen een behoorlijk traumatische ervaring werd. Dat die dingen uit je keel werden gepeuterd, was vrijwel vanzelfsprekend. Als je een jaar of vijf was, kwam je gewoon aan de beurt.

Zo ging het ook bij mij. Nietsvermoedend werd ik door mijn moeder naar een met jonge lotgenoten volgepropte wachtkamer in het ziekenhuis gebracht. Eén voor één verdwenen de kinderen door een deur, waartoe ze door een verpleegster werden opgeroepen. Verontrustend was dat die zuster een lang schort droeg, van bruin rubber dat zo’n beetje tot op de grond kwam. Maar toen ik aan de beurt was en van mijn moeder een bemoedigend knikje kreeg, stapte ik toch braaf achter de zuster aan. Op het moment dat zij de deur achter me dicht deed, zag ik een zeer verontrustende verschijning: een man in lange witte jas, met een angstaanjagend ding op zijn hoofd: een band met een metalen plaatje met daarin een gat. De zuster greep me stevig vast, ging in een stoel zitten en nam mij op schoot. Daarna volgde een nieuwe aanslag op mijn gemoedsrust: de arts bracht een flesje met daarop een kapje naar mijn hoofd. Verzet bleek zinloos, want ik werd in een ijzeren greep gehouden en kreeg te horen dat ik kalm moest zijn. Dat ging daarna vanzelf, want de kap werd op mijn mond en neus gezet voor ik serieus kon gillen. Het enige dat ik nog weet was dat ik een ontzettend smerige lucht rook. Enige tijd later (minuten?) kwam ik weer bij en zag net dat de arts een bakje leeg kieperde met daarin bloed en wat onbestemde bloederige brokken. Ik mocht meteen naar m’n moeder, had pijn in m’n keel en geen idee wat er was gebeurd. Een reuze meevaller was wel: ik mocht een ijsje. Sterker nog, ik mocht er twee, nee drie, nee: net zoveel als ik wilde. Ook de volgende dag nog. Iedereen die op bezoek kwam bracht ijs mee en al snel hoefde ik het niet meer.

‘EEN REUZE MEEVALLER WAS WEL: IK MOCHT
EEN IJSJE. STERKER NOG, IK MOCHT ER TWEE,
NEE DRIE, NEE: NET ZOVEEL ALS IK WILDE.’

Ambachtsschool

Zie LTS

Annemaria Koekoek

Spel dat zowel binnen als buiten kan worden gespeeld. Als er maar een duidelijk beginpunt is (een muur of een startstreep). Op één na staan alle deelnemers bij de start. De andere speler staat een flink aantal meters verder (afhankelijk van wat de ruimte toelaat), met het gezicht naar de rest gekeerd. Dan draait deze speler zich om en roept ‘Annemaria Koekoek’. Dat zijn allemaal lettergrepen die deze speler naar eigen believen kan rekken. En ‘Koekoek’ kun je ook heel snel uitspreken. Door daarmee te variëren kun je het spel een beetje naar je hand zetten.

Op het moment dat deze speler zich omdraait en de tekst uitroept, sluipen de anderen naar voren. Maar pas op: de speler die Annemaria Koekoek roept, draait zich om zodra hij het laatste woord heeft uitgesproken. Iedereen die dan op een beweging wordt betrapt door deze speler is af en moet terug naar de startstreep. Het doel is dat uiteindelijk één der spelers onbetrapt zo dicht bij de Annemaria Koekoek is gekomen, dat-ie deze kan aantikken. Dan wordt de tikker de nieuwe Annemaria Koekoek.

Ansichtkaarten

Tegenwoordig stuur je je felicitaties of vakantiegroeten via WhatsApp of Facebook. Maar zo (onpersoonlijk en vluchtig) was het gelukkig niet altijd. De ansichtkaart was een goudmijn voor de postbezorgers. Als je jarig was kreeg je een stapel kaarten; in vakantietijd rolden er tientallen binnen en met Kerstmis en de jaarwisseling was het ook goed raak. Tot de dag van vandaag zijn er nog mensen die ansichtkaarten sparen, vooral met afbeeldingen van bepaalde plaatsen of met bepaalde thema’s.

Tegenwoordig doet het postbedrijf z’n best het versturen van brieven en kaarten zo onaantrekkelijk mogelijk te maken door brievenbussen steeds minder vaak te legen, post niet meer dagelijks rond te brengen en ingewikkeld gedoe met de – ook nog steeds hogere – tarieven. Maar dat is niet helemaal nieuw. Als onze ouders een kaartje verstuurden, moesten ze oppassen welke postzegel ze er op plakten. Schreven ze namelijk alleen hun naam erop als afzender, dan was dat een paar cent goedkoper dan wanneer ze er een boodschap bij schreven. En zo had je dus aparte postzegels voor brieven en kaarten, maar ook nog weer voor kaarten met en zonder boodschap.

Anijsblokjes

Warme chocolademelk (zie cacao) was natuurlijk lekker, maar warme anijsmelk was ook niet te versmaden. En het was een manier om kinderen die geen warme melk lustten, dit toch te laten drinken. Uit een zeer herkenbare gele verpakking haalde je een of twee vierkante tabletten, gooide die in een beker en goot er warme melk bij. Even roeren en de lekkernij was klaar. Bestaat nog steeds, maar wordt lang niet meer zo vaak gedronken als in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. En wellicht in de jaren ervoor, want de blokjes werden als sinds 1928 gemaakt door De Ruijter. Inmiddels zijn alleen nog zakjes met anijspoeder te verkrijgen.

Autoped

Zie Step

Reclameaffiche van De Ruijter anijsblokjes. Ruijter & Zoon, P. de Baarn, 1978-1979. (ReclameArsenaal)

Avondschool

Wijsheid komt met de jaren, zeggen ze. En dat betekende dat mensen die in hun jeugd slechts een beperkte opleiding hadden gehad, nogal eens tot het inzicht kwamen dat ze wat moesten bijleren. Ze konden dan naar de avondschool. Avondscholen zijn er nu zeker ook nog. Maar ze zijn niet meer zo druk bezocht als vroeger, toen de leerplicht beperkter was en toen geregeld ouders hun kinderen vanwege het gezinsbudget stimuleerden om maar snel te gaan werken. Op mijn middelbare school werkten diverse leraren één of meerdere avonden per week door. Voor wat extra inkomsten, maar zeker ook omdat ze het mooi vonden om les te geven aan supergemotiveerde leerlingen.

‘JE TRAPTE JE EEN BREUK EN ALS JE ER
EEN BRUG, EEN DIJK OF EEN ANDERE
HELLING MEE OP MOEST, MOEST JE OF
ZORGEN DAT JE IJZERSTERK WAS OF
ANDERS ZIEN DAT JE HULP KREEG.’

Bakfiets

Ze zijn er weer: bakfietsen. Maar waar dat tegenwoordig vaak supergestroomlijnde karretjes zijn, soms zelfs met een elektromotortje ter ondersteuning bij het trapwerk, waren het vroeger lompe bakken voor een fiets met een extra zwaar frame. Je trapte je een breuk en als je er een brug, een dijk of een andere helling mee op moest, moest je of zorgen dat je ijzersterk was of anders zien dat je hulp kreeg. Bakfietsen waren, in allerlei verschijningsvormen, vrij gebruikelijk in het stadsverkeer. De bakker had een gesloten exemplaar, maar ook de melkboer, de schillenboer, de ijscoman en andere leveranciers en transporteurs gebruikten zo’n ding.

Melkboer met bakfiets vol melkflessen, 1953. (Fotograaf: Ben van Meerendonk/Algemeen Hollands Fotopersbureau. Collectie Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis)

Bakker aan de deur

Veel werd er aan de voordeur geregeld. Ook de bakker kwam daar bijna dagelijks. Aanvankelijk zes dagen per week, later kon de broodbezorger zich de luxe van een vijfdaagse werkweek veroorloven. In zijn bakfiets en later in zijn bestelwagentje had hij een redelijk assortiment. Daaruit maakte hij een keuze, gebaseerd op het vaste bestelpatroon van zijn klanten. Dus wie altijd ‘twee bruine knip’ bestelde, kon er op rekenen dat de bakker die al in zijn mand meesjouwde van zijn karretje naar de voordeur. Maar als na het aanbellen bleek dat de klant wat extra’s of iets ongebruikelijks wilde hebben, kwam het maar al te vaak voor dat hij een extra loopje moest maken.

Het feit dat de bakkers hun brood op straat uitventten, had in veel gemeenten een opmerkelijk gevolg: in de politieverordening werd opgenomen dat huisvrouwen (dat het ook voor mannen kon gelden kwam niet in ons op) op straat na tien uur ’s ochtends geen kleedjes meer mochten kloppen. Die bezigheid veroorzaakte nogal eens een heuse stofwolk (bedenk: stofzuigers waren nog geen gemeengoed in die jaren) en het idee dat die op het brood zou neerdalen vond men niet zo aantrekkelijk. Om diezelfde reden was het de bakkers verboden voor tien uur ’s ochtends het brood rond te brengen.

Bakker met gemotoriseerde bakfiets.
(Foto: J. Sluimer, Collectie Stadsarchief Vlaardingen)

Met een mand werd het brood tot aan de deur gebracht. (Foto: W.L. Stuifbergen. Collectie Spaarnestad)

Bal aan een touwtje

Hoewel eigenlijk alle spelletjes wel een naam hadden, is dit er een waarvan ik nooit een naam heb gehoord. Het werd door jongens en meisjes gespeeld, al waren de meisjes in de meerderheid. Je had een balletje nodig (bijvoorbeeld een oude tennisbal of een rubber balletje in ongeveer hetzelfde formaat) en stukje touw of waslijn (was lekker glad aan je blote been). Het balletje werd aan het touwtje vastgemaakt (een groot en een klein gat erin prikken, touwtje door de gaatjes, knoopje erin aan de kant van het grotere gaatje en terugtrekken, zodat de knoop in de bal bleef zitten).

Aan de andere kant van het touw werd een lus geknoopt, zodat je het touw over je schoen kon schuiven en om je enkel hangen. Daarna de bal een slinger geven, zodat die gaat ronddraaien aan het touw. Dat betekent dat je er steeds met je andere been overheen moet stappen. En zo kun je dus lopen, maar nog beter hollen. Populaire manier om de weg naar school snel af te leggen.

Ban de bom

Speldjes, posters, vlaggen en spandoeken: het ban de bom-teken verscheen overal om ons heen. Het dateert al uit 1957 en werd ontworpen door de Amerikaan Gerald Holton. Hij zei er later zelf over: ‘Ik tekende mijzelf – als wanhopige enkeling – met de handen, palmen naar buiten en naar beneden uitgestrekt op de manier van Goya’s boer voor het vuurpeloton. Ik bracht de tekening terug tot lijnen en trok er een cirkel omheen. Het leek eerst belachelijk, zo’n klein dingetje…’

Dat kleine dingetje werd groot. In het verzet tegen Amerika en in het algemeen in de manifestaties voor vrede en veiligheid. Maar daarnaast als modieus kenmerk. We schilderden en tekenden het op onze schooltassen en pukkels (zie aldaar) ‘omdat het zo hoorde’. Tijdens de handarbeidles op school figuurzaagden we het symbool zelfs uit van rijkswege verstrekte koperplaat, boorden er een gaatje in en knoopten het aan een veter, waardoor we (jongens en meisjes) een hippe ketting hadden.

Bandrecorder

Wat een magisch apparaat sjouwde mijn vader op zekere dag het huis binnen! Ook al waren we inmiddels gewend aan het ook al zo prachtige televisietoestel, de bandrecorder was toch wel weer een nieuw wonder. Er zaten twee spoelen bovenop. De een gevuld met een bruin, dun en smal lint dat dan een magneetband bleek te zijn. Dat lint werd langs wat rolletjes en door een smalle spleet geleid, naar de andere spoel. Als het apparaat werd aangezet draaide de ene spoel af en de andere op en ondertussen werd, hoe bestaat het, via de microfoon van de recorder geluid opgenomen en op de band vastgelegd.

Aanvankelijk waren dat huiselijke taferelen, maar ook natuurgeluiden, vogelgezang vooral. Later werden er muziekbanden gemaakt, zodat je niet steeds na ieder liedje een nieuwe plaat op de grammofoon hoefde te leggen.

Hoewel steeds beter van kwaliteit werd de bandrecorder na enige tijd in populariteit (zeker voor amateurgebruik) verdrongen door de cassetterecorder (zie Cassettebandjes)

‘DE EEN GEVULD MET EEN BRUIN,
DUN EN SMAL LINT DAT DAN EEN
MAGNEETBAND BLEEK TE ZIJN.’

Basketbalschoenen

Zie Gympies

Bazooka

De jaren van wederopbouw brachten zelfs in arbeidersgezinnen tal van nieuwigheden. Vanuit Amerika deed kauwgum z’n intrede. Mijn favoriet was Bazooka. Kostte weinig en was mierzoet, dus lekker. Nou ja, zo lang het z’n smaak hield en dat was dus eigenlijk niet zo lang. Maar je kon er nog altijd kauwgumbellen mee blazen.

Bazooka werd geproduceerd door de Topps Company in New York. Dat bedrijf wist de kauwgum extra populair te maken door bij ieder stukje kauwgum een mini-stripverhaaltje te verpakken. Daarop stonden de avonturen van ‘Bazooka Joe and his gang’. Uiteraard werden de strips naar het Nederlands vertaald: ‘Bazooka Joe en zijn club’. Soms stonden er op de strips ook aanbiedingen: je kon dan een clubartikel bestellen (een shirt, een verzamelalbum etc). Dat ging eenvoudig: postzegels ter waarde van het opgegeven bedrag in een envelop, vijf verpakkingen van de kauwgum erbij en opsturen maar.

De nietige stripjes van toen, die je na lezen uiteraard gewoon op straat gooide, zijn inmiddels best wat waard. Volgens Catawiki brengen ze per stuk nu, mits in redelijke staat, een tientje op. Een pakje Bazooka kostte in mijn jeugd vijf cent.

Bazooka Joe kauwgum met stripje. (Foto: Jay Paul)

De Beatles (zonder Ringo Starr) in Hillegom, 1964. (Foto: Eric Koch, Anefo. Nationaal Archief, Den Haag)

Beatmuziek

Popmuziek was er al, maar met de opkomst van wat beatmuziek genoemd werd (volwassenen konden er erg vies bij kijken als ze het woord uitspraken), kreeg de jongerencultuur een enorme impuls. Daar valt enorm veel over te zeggen en te schrijven, zoveel dat het hier niet past. Is ook niet nodig, want over dit thema zijn boeken zat te vinden.

Wel is het aardig om hier nog te noemen dat de grootste groepen (Beatles en Rolling Stones) de fanatiekste aanhang hadden. En waar leden van beide bands het onderling uitstekend konden vinden, gold dat minder voor hun fans. Bij ons op het schoolplein ontstonden af en toe grote vechtpartijen tussen de aanhangers van beide bands. Je moest kiezen: je was voor de Stones óf voor de Beatles, allebei kon niet. Het hing er soms heftig aan toe bij die massale knokpartijen.

‘EN DIE BOEKJES GEBRUIKTEN WE
MAAR WAT GRAAG ALS TEKENBLOK.’

Behangboekjes

Zelfs kladblokken waren in veel gezinnen nog te duur, dus als je wilde tekenen moest je maar zien aan een vel blanco papier te komen. Soms hadden we het geluk dat dat onze ouders een muur gingen behangen. Of buren of familieleden stonden voor die opgave. Die gingen naar de behangwinkel en konden in grote, dikke boeken aan de hand van stalen hun keuze maken. Die boeken moesten in de winkel blijven, al werden ze soms ook wel eens voor een zondag of voor een avond uitgeleend. Maar doorgaans gold dat je voor het thuis beoordelen van stalen een boekje meekreeg waarin stukjes behang van pakweg dertien bij achttien centimeter zaten gebundeld. Die hoefden na gebruik niet te worden teruggebracht. En aangezien iedere behangproducent zijn eigen voorbeeldboekjes had (en soms ook nog verschillende boekjes met uiteenlopende collecties), kreeg je vaak meerdere exemplaren mee. En die boekjes gebruikten we maar wat graag als tekenblok. Ze werden trouwens ook wel huis-aan-huis verspreid, als reclame.

‘NOU, DAT TWEE OF DRIE KEER
ACHTER ELKAAR TE DOEN, ZODAT
ZE ECHT WOEDEND WERDEN!’

Belletje trekken

Een zeer geliefde bezigheid, zeker als de schoolvakantie al wat vorderde en de verveling sneller toesloeg, was belletje trekken (elders in het land ook wel belletje lellen genoemd). Wat was er leuker dan (liefst) volwassenen voor niets de deur te laten openen? Nou, dat twee of drie keer achter elkaar te doen, zodat ze echt woedend werden! Dan was het wel zaak je erg goed te verstoppen en je ver genoeg uit de voeten te maken, want een draai om je oren of een schop onder je gat was anders de beloning waarover je later ook niet bij ouders hoefde te klagen.

In onze galerijflat hadden we een ‘veilige’ variant die absoluut goed was voor enorme woede-uitbarstingen bij onze slachtoffers. De mensen die hun voordeur in het trappenhuis hadden (en die vaak klaagden over de herrie die we in dat galmende trappenhuis maakten) waren vanwege hun geklaag onze natuurlijke vijanden. En dus onze meest geliefde slachtoffers. Bij hen bonden we een stuk touw aan de deurknop en knoopten het andere eind vast aan het traphek er tegenover. De naar binnen draaiende deur konden ze daardoor met geen mogelijkheid open krijgen. Gewoon aanbellen was niet irritant genoeg, dus staken we een lucifer tussen het knopje van de deurbel en het kastje waar dat knopje in zit. De bel bleef onafgebroken rinkelen en je kon al snel achter de deur gescheld en gevloek horen. Dan werd het toch wel tijd om weg te komen, want als de woede groot genoeg was klom de bewoner uit keuken- of slaapkamerraam en wie dan werd gepakt was niet gelukkig.

Bis-rolletjes

O, wat waren ze lekker zoet! En als je ze maar lang genoeg in je mond hield zonder te kauwen, vielen ze uiteindelijk vanzelf uit elkaar. Maar dat moment maakte je bijna nooit mee, want wie lukte het nu om er niet op te kauwen? Net zoals dat het moeite kostte om ze één voor één op te eten, want de tien kleine snoepjes van dat rolletje pasten natuurlijk ook met gemak in één keer in je mond. Bis-rolletjes waren geliefde (goedkope) snoepjes en bovendien een populaire verjaardagstraktatie op school. Voor dat soort gelegenheden kon je ze zelfs per doos kopen.

Ze waren er in diverse smaken zoals sinaasappel, appel, citroen, aardbei en kers. Ze deden qua smaak en structuur nog het meest denken aan de vruchtenhartjes die nu nog te koop zijn.

De rolletjes waren trouwens ook bij winkeliers populair om daarmee de kinderen van hun klanten – letterlijk en figuurlijk – zoet te houden.

Bisrolletjes!

‘NET ZOALS DAT HET MOEITE KOSTTE
OM ZE ÉÉN VOOR ÉÉN OP TE ETEN,
WANT DE TIEN KLEINE SNOEPJES
VAN DAT ROLLETJE PASTEN
NATUURLIJK OOK MET GEMAK IN
ÉÉN KEER IN JE MOND.’

BLO

Het waren harde tijden: van pestprotocollen hadden we nog nooit gehoord en van empathie was ook niet gauw sprake. En dus was het geen compliment als je te horen kreeg dat je naar de BLO moest, de school voor Buitengewoon Lager Onderwijs. De debielenschool, zeiden we als jongens onder elkaar. In 1985 werd de naam BLO afgeschaft en kwam er het bredere begrip speciaal onderwijs voor in de plaats.

Leerlingen van de BLO, de school voor buitengewoon lager onderwijs, hadden het op straat vaak niet gemakkelijk. (Foto: Foto Ronde, Collectie Stadsarchief Vlaardingen)

Bliklopen

Twee lege conservenblikken, twee stukken touw, meer had je er niet voor nodig. In elk blik twee gaatjes boren, tegenover elkaar in de zijkant net tegen de bodem aan. Touw erdoor met aan de binnenkant van het blik een stevige knoop. Het touw moest zo lang zijn, dat je als je op het blik ging staan, je met je armen naar beneden het net strak kon trekken. En daarna kon je op straat wedstrijdjes tegen elkaar houden: wie was de snelste?

Bliklopen leek zo makkelijk, maar enige oefening was vereist.

Blokken op de trappers

Wie een fiets had was spekkoper. Pas diep in de jaren zestig werd het wat gebruikelijker dat je als kind over een eigen karretje beschikte. Maar dan nog was het zaak er lang mee te doen.

Het was dus wel een probleem dat we groeiden als kool. Een fiets werd daarom op de groei gekocht. Dat gaf aanleiding tot koddige taferelen, want veel kinderen konden dan eerst niet goed bij de pedalen en zaten te schuiven op het zadel (kontje wippen, noemden we dat) of konden alleen staand fietsen. Handige vaders wisten wel een oplossing: die namen vier dikke stukken hout en schroefden die onder en boven elk pedaal. Was geen gezicht natuurlijk, maar wel effectief. Gevaarlijk ook, want als je met zulke blokken schuin door de bocht ging was de kans dat je trapper de grond raakte een stuk groter en daarmee ook de kans op een buiteling.

Bokkiespringen

Voor alles was een tijd, maar nergens stond precies beschreven wanneer precies de periode begon dat je hoorde te knikkeren, of dat je ineens allemaal kromgebogen in een rij op het schoolplein stond omdat seizoen van het bokkiespringen was aangebroken. Het was een simpel spel. Je stelde je op in een rij, jongens en meisjes door elkaar. De eerste ging gebukt staan, met gebogen knieën, zodat het niet te hoog was. Nummer twee sprong erover heen door zich met twee handen af te zetten op de rug van degene die bok stond. En ging vervolgens een of twee passen verder ook voorover gebogen staan, waarna nummer drie over twee bokken moest springen en daarna ook bok werd. De laatste moest vervolgens over een hele rij bokkies springen. Als iedereen was geweest, kwam nummer één overeind en begon aan zijn springronde. En zo ging het maar door, waarbij je wel merkte dat de bokken steeds meer hun benen strekten en zo een hogere hindernis vormden. Op het laatst stond je dan eigenlijk alleen nog maar met een kromme rug, maar er waren altijd atleten die ook daar overheen kwamen. Je kon het elkaar ook wat moeilijker maken door als bok dichter bij je voorganger te gaan staan, want dan was er geen ruimte voor de springers om een flinke aanloop te nemen.

n als er nou een springer kwam aan wie je de pest had, dan kon je op het moment dat hij of zij twee handen op je rug plaatste en zich afzette plotseling dieper bukken of juist zelf even je benen strekken en zo de springer als het ware lanceren.

Boldoot, het luchtje dat het kenmerk was van heel veel oma’s.

Boldoot