Omslagontwerp: Robbie Smits

Foto omslag: Detail politiewagen © Lex van Lieshout / ANP XTRA

Ontwerp binnenwerk: Sander Pinkse Boekproductie

Foto’s Michaël Smit, Patty Birkhoff, Marcella Petersen, Daniëlle Visser-Van den Brink, Angelique Starreveld: © Cees Schutt (politie eenheid Rotterdam); Foto’s Dick Kleijn en Leon van den Goorberg: © Nadine Rovers

ISBN 978 94 6249 641 5

e-ISBN 978 94 6249 642 2

NUR 770

© A. Starreveld / Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen, 2021

www.walburgpers.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Zoveel mogelijk is getracht de eventuele rechthebbenden van de afbeeldingen te achterhalen. Rechthebbenden die in dit verband niet zijn benaderd wordt verzocht zich met de uitgever in verbinding te stellen.

Inhoud

Voorwoord

Inleiding

Patty Birkhoff

Michaël Smit

Daniëlle Visser-van den Brink

Pieter Koning

Dick Kleijn

Leon van den Goorbergh

Angelique Starreveld

Willem Hogeveen

Marcella Petersen

Angelique Pollen

Postscriptum

Nawoord

Voorwoord

Begin 2018 werd ik door mijn districtschef gevraagd om, als afsluiting van mijn loopbaan binnen de politie, onderzoek te doen naar hoe wij als politie beter om konden gaan met collega’s die PTSS hebben.

Als leidinggevende heb ik zelf vier collega’s met PTSS begeleid dus dit was geen onbekend terrein voor mij. Ik heb voor het onderzoek rond de honderd collega’s gesproken die PTSS hadden. Mannen, vrouwen, jong en ouder. Ook heb ik enkele partners van de collega’s gesproken.

Mijn eerste idee was om een paar A4’tjes te maken als leidraad voor leidinggevenden. Door de gesprekken veranderde ik van gedachten en uiteindelijk heb ik een presentatie gemaakt die ik voor de eenheidsleiding en alle leidinggevenden van de eenheid Amsterdam heb gehouden. Deze indringende lezing gaat over wat de individuele collega doormaakt. De angsten, de frustraties. Waar hij/zij tegen moet vechten. Tegen zichzelf, tegen de organisatie die hem/haar niet begrijpt, tegen de collega’s die het niet snappen. Nu geef ik de presentatie, op verzoek, nog in het land.

De gesprekken met de collega’s duurden soms vier tot vijf uur, waarbij ik zelf nauwelijks aan het woord was. De collega’s spraken vaak vrijuit, waren emotioneel, kregen tijdens het vertellen soms herbelevingen. Deze gesprekken hebben diepe indruk op mij gemaakt. Soms zodanig dat ik, op weg naar huis, mijn auto aan de kant zette om tot mezelf te komen. Vooral de collega’s die niet meer konden werken, vaak al afgekeurd waren, hadden zeer indringende verhalen.

Zelden spraken we over de oorzaken, de incidenten, maar meer over wat hun was overkomen. Hun angsten, frustraties, gedragsveranderingen, gezinnen en de persoonlijke strijd tegen de organisatie waren de onderwerpen.

Maar we hadden het vooral over hun angsten. Het niet of nauwelijks kunnen slapen door de terugkerende herinneringen, waardoor ze binnen hun gezin van een vrolijk mens in een in zichzelf gekeerd persoon veranderden. Huwelijken die stukgingen, omdat hun partner het niet meer aankon. Pogingen tot zelfdoding, maar ook de vechtlust om er weer bovenop te komen, hoe zwaar dat ook is.

In dit boek zult u een aantal verhalen vinden van collega’s die de kracht hebben gevonden om hun verhaal te vertellen. Ik weet hoe moeilijk het voor hen was om weer in hun herinnering terug te gaan. De triggers die dat met zich meebrengt, zijn enorm en erg verdrietig.

Ik heb zoveel bewondering gekregen voor alle collega’s die PTSS hebben. Of ze nu afgekeurd zijn of nog partieel werken, het zijn collega’s die veel meer waardering moeten krijgen dan ze tot nu hebben gekregen.

Ik hoop ook van harte dat dit boek gaat bijdragen aan het begrip voor en de acceptatie van mentale blessures die opgelopen zijn door het politiewerk en dat collega’s de steun krijgen die zij verdienen.

Heemskerk, september 2020

Lex Verzijlbergen

Gepensioneerd commissaris van politie

Inleiding

Mijn naam is Angelique Starreveld en ik ben politieagent geweest van 1990 tot en met 1999. Het mooiste beroep van de wereld, zo voelde dat voor mij. De belangrijkste beweegreden om ‘bij de politie te gaan’ was om de wereld een stukje rechtvaardiger te maken.

Machtsmiddelen zijn in mijn visie onmachtsmiddelen. Een open blik, mensen terechtwijzen in een gesprek, maar ook juist luisteren naar elkaar, dat was en is voor mij de kracht van ons als politie. In mijn opinie was het vaak: ‘Waarom om je heen slaan, ruziemaken, stelen; ga gewoon een gesprek aan. Dan hebben we al minstens de helft van een incident opgelost.’ Ik gebruikte in gesprekken altijd een bekende verhoortechniek, de zeven gouden w’s: wie, wat, waar, waarmee, op welke wijze, wanneer, waarom? — het zijn de vragen die ik nog steeds stel aan mensen. Soms liep het op niets uit, maar vaak gingen mensen juist door het gesprek nadenken over de reden waarom ze andere mensen iets aandeden. Mijn gepraat was en is mijn wapen, zogezegd.

Tegelijkertijd was en is het ook mijn valkuil. Hoe beter je mensen leert kennen en gezichten een naam, verleden en toekomst krijgen, hoe meer je bij iedereen betrokken raakt en situaties je ook daadwerkelijk raken. Dus dan neem je een gedeelte van hun leed of verdriet over en wordt het onderdeel van je eigen leven. Je probeert te bedenken wat je kunt doen om het voor hén beter te maken, terwijl zij daar misschien zelf wel een veel betere oplossing voor hebben. En daarbij kun je soms vergeten dat jijzelf als ‘mens uit uniform’ óók een leven hebt, met jouw familie en dierbaren. Tenminste, dat is voor mij het geval.

Ik merkte dat ik in de jaren dat ik bij de politie werkte anders werd. Niet in één keer, maar door de jaren heen. Incident op incident stapelde zich op totdat het mij, zonder dat ik het zelf had voorzien, te veel werd. Het ongelukkigste moment was, denk ik, bij de jaarwisseling 1999–2000. Iedereen was in een hoerastemming en ik was uitgenodigd op verschillende feesten. Het enige wat ik die avond kon doen was met een heel grote deken over mijn hoofd liggen, zodat al dat vuurwerkgeknal buiten bleef en ik niet al die triggers van nog niet verwerkte incidenten binnenkreeg. Maar vertel dan maar eens aan je vrienden waarom je niet van de partij bent en iedereen teleurstelt.

Dat is onder andere wat leven met PTSS is.

Op het moment dat ik besefte dat ik door mijn werk beroepsgerelateerde PTSS had opgelopen, heb ik hier met heel veel mensen over gesproken. Ik merkte dat deze beschadiging in de hersenen door PTSS bij hen ook vaak werd afgedaan met ‘stel je niet zo aan, zeg’. Ik weet dat mijn collega’s zijn beschadigd door traumatische incidenten en dat ze zo goed mogelijk door het leven proberen te komen. Met dit boek wil ik de oprechte verhalen van mijn collega’s delen.

In dit boek kun je lezen wat deze traumatische incidenten zijn geweest en wat ze behelzen, niet alleen voor de slachtoffers, nabestaanden, direct betrokkenen, maar ook voor ons als mens in een uniform. Ik denk dat wij geen moment vergeten dat wij bij jullie zijn geweest, ook al weten wij misschien elkaars naam niet meer. In ons blauwe hart kloppen alle mensen en incidenten nog steeds door. Ons hele leven lang.

Mijn hoofd leek te ontploffen

PATTY
BIRKHOFF

‘Als je iets wilt, dan moet je er hard voor werken’ is wel een stelling waar ik me, mijn leven lang, goed bij heb gevoeld en dat heeft me dan ook heel veel gebracht.

Als klein meisje had ik één grote passie: paarden. En als je dan op zo’n jonge leeftijd moet bedenken wat je later wilt worden dan is dat dus iets met paarden. Maar ook de politie leek mij wel wat. Zeker nadat mijn opa me had gezegd dat hij het wel heel leuk zou vinden als er weer iemand in het uniform terecht zou komen ging ik me daar steeds meer op richten. De bereden politie zou dus een droom zijn die uitkwam. Zo gezegd, zo gedaan: nog in mijn examenjaar van de havo solliciteerde ik bij de politie. Ik werd toen afgewezen. Ik was te jong en moest nog een beetje groeien.

Tja, wat ga je dan doen? Omdat mijn vrienden gingen studeren in Utrecht, volgde ik al snel en ik werd opgeleid om in de ICT aan de slag te kunnen. Ik kreeg uiteindelijk een goede baan als programmeur en in die tijd kon het niet op. Het was booming business en ik had als jonge meid een salaris waar ik nu nog niet bij in de buurt kom. Maar toen ik via een vriendin op de manege weer hoorde over de politieopleiding die zij op dat moment volgde, bedacht ik dat ik, ondanks een monsterlijk goed salaris, toch echt niet gelukkig was binnen de ICT. Ik wilde gaan doen wat me het leukst leek. Dus sollicitatieformulier ingevuld en uiteindelijk toegelaten op de politieschool in 2002. Een fantastische tijd op de politieschool volgde, maar ook mijn paardenliefde bleef. Ik droomde nog steeds van een baan bij de bereden politie.

Na het afronden van de politieopleiding ben ik geplaatst bij een wijkteam, waar ik de 112-meldingen, ook wel noodhulp genoemd, afhandelde. Ik was tot die tijd nog geen dag met tegenzin naar mijn werk gegaan. Ik maakte de meest bijzondere zaken mee en op het bureau was het als één grote familie. Overstappen was een goede keuze geweest.

Erop terugkijkend waren er altijd wel bepaalde meldingen die vaak binnenkwamen als ik in dienst was. Dat waren de reanimaties en verkeersongevallen. Tijdens de opleiding hadden we veel geoefend op poppen met een computer om de kunst van het reanimeren te leren. Dan was het een uitdaging om zo foutloos mogelijk een reanimatie uit te voeren, zonder ribben te breken of lucht in de maag te blazen. Ik kon dat uitstekend, maar was tegelijkertijd ook erg nieuwsgierig hoe dat dan in het ‘echie’ zou zijn. Dat heb ik na de opleiding geweten, zoals gezegd waren er veel reanimaties gedurende mijn diensten. Ik werd er erg behendig in en dat gaf ook een enorm zelfvertrouwen. Ik draaide mijn hand er niet voor om.

Wat ook opviel was dat ik in die jaren veel te maken had met ernstige verkeersongevallen. Ik verleende eerste hulp en trof ter plaatse de maatregelen die nodig waren om alles veilig af te handelen. Dan kwamen de mensen van de ongevallendienst en die deden uitgebreid onderzoek naar de toedracht van het ongeval. Ik heb dat altijd interessant gevonden en bedacht dat ik, ‘als ik later groot was’, ook best dat werk zou willen doen. Verder liet ik die gedachte voor wat die was, want mijn focus lag nog steeds bij de bereden politie.

Mijn werk was mijn privéleven binnengekomen en dat voelde heel anders.

Redelijk snel na mijn plaatsing bij het wijkteam zag ik de vacature voor ruiter voorbijkomen. Ik wist het, als ik bij de bereden politie wilde werken, dan moest ik nu mijn kans grijpen. Ik had het eigenlijk nog veel te veel naar mijn zin bij het wijkteam, maar de kans was zo klein om te worden aangenomen, dat ik toch een poging waagde. En ik werd aangenomen, een meisjesdroom kwam uit. Drie maanden later startte ik daar met mijn opleiding tot ruiter en niet veel later ook met de ME-opleiding te paard.

Het duurde even voordat ik kon geloven dat mijn grote wens was uitgekomen. Galopperend over de grachten keek ik af en toe in de etalageruiten en zag dan mezelf in het zadel zitten. Wat was ik trots op wat ik had bereikt.

Bijna zes jaar lang heb ik genoten van alle inzetten die de bereden politie me bood. Surveillerend op straat, ME bij grote voetbalwedstrijden, demonstraties, evenementen, Prinsjesdag, noem maar op. Ik heb daar veel gezien, maar sneller dan verwacht wende deze bijzondere werkplek en ik ging op zoek naar meer uitdaging. Ik had op dat moment geen mogelijkheid om door te groeien naar een andere werkplek bij de beredenen, dus ik ging toch weer om me heen kijken. Ik werkte ondertussen elf jaar bij de politie en was nog lang niet klaar met dit mooie vak van politieagent.

Uiteindelijk kwam ik via een trainingsdag in contact met een collega die werkte bij de ongevallendienst. We praatten uitgebreid over het vak en mijn nieuwsgierigheid werd weer aangewakkerd. Interessante onderzoeken doen op het gebied van verkeersincidenten lag mij ontzettend. Want ook tijdens mijn werk te paard was ik nog steeds vaak aanwezig bij heftige verkeersongevallen. Het kwam gewoon steeds op mijn pad. Daarnaast had ik in mijn privéomgeving ook al een aantal keer te maken gehad met het verdriet van nabestaanden die achterbleven met veel vragen. Hoe mooi zou het zijn als ik daar een antwoord op zou kunnen vinden — en dat zou dan nog mijn werk zijn ook.

Ik stroomde vrijwel direct door van de beredenen naar de verkeersongevalsanalyse (nu onderdeel van de Forensische Opsporing), waar ik een nieuw avontuur begon. Weer startte ik met uitgebreide opleidingen en niet lang daarna stond ik met mijn pootjes in de klei op zoek naar antwoorden. Deze afdeling was zwaar onderbezet, roosters kwamen amper rond en de nachtdienst werd vervangen door piket om mensen te sparen voor de ochtend- en middagdienst. De inzetten tijdens piket waren dan ‘extra’ naast je dienst. Nachten dat ik rond twaalf uur mijn bed uit moest terwijl ik net een uur thuis was van de middagdienst om vervolgens tot diep in de nacht onderzoek te doen, waren meer regel dan uitzondering. Vaak moest ik dan dezelfde middag ook weer gewoon om twee uur beginnen. Ik leerde veel van mijn oudere collega’s maar door de onderbezetting stond ik eerder dan de bedoeling was in mijn eentje bij bijvoorbeeld een dodelijke aanrijding tussen een vrachtwagen en een voetganger. Dat was niet zoals het hoorde, maar we hadden gewoon niet meer collega’s dus ik deed mijn uiterste best. En groeide snel in mijn werk.

Ik leerde dat ik zakelijk moest kijken naar de ellende waarmee ik in mijn werk te maken had. Welke onderzoeksvragen had ik en wat had ik nodig om antwoorden te krijgen? Ik vond het echt superinteressant om hiermee aan de slag te gaan. Het opnemen van dit soort ernstige incidenten wende op den duur ook gewoon. Waar ik mijn hoofd stond te breken op een scenario van hoe iets gebeurd kon zijn, stond mijn collega van de noodhulp soms naar mij te kijken en zich hardop af te vragen hoe ik dat toch kon zonder te kotsen. Natuurlijk hebben sommige incidenten meer indruk op mij gemaakt dan andere, maar ik wist ook dat ik na een aantal dagen weer verder kon. Dan had ik mijn onderzoek afgerond en waren de vragen meestal beantwoord.

De eerste kink in de kabel kwam toen er een huisvriend van ons verongelukte in mijn eenheid. Nu stond ik ineens aan de andere kant van het afzetlint, ik was erg verdrietig en onder de indruk. Ik probeerde ook nog zo goed als mogelijk hulp te bieden. Maar om vervolgens ook op de begrafenis aanwezig te zijn was iets waar ik niet over had nagedacht. Mijn werk was mijn privéleven binnengekomen en dat voelde heel anders.

Met nog steeds een zware onderbezetting stond ik na heel korte tijd alweer bij een aantal nieuwe heftige incidenten, waaronder het bijwonen van een sectie. Ik moest wel gaan vanwege de onderbezetting, maar ik had al zoveel om te verwerken. Mijn lijf begon te protesteren met kleine venijnige klachten. Omdat ik mijn werk nog steeds fantastisch vond, liet ik deze klachten voor wat ze waren en met een vakantie was ik iedere keer voldoende hersteld om verder te kunnen.

Na nog een aantal aanrijdingen binnen mijn privéleven groeide mijn angst voor het bekende. Ik merkte dat ik er, voordat ik ter plaatse kwam, probeerde achter te komen wie er bij het ongeval betrokken waren. Herkende ik het voertuig, kon ik een tenaamgestelde vinden? Het ging razendsnel in mijn hoofd. En het was goed als ik wist om wie het ging. Dan kon ik weer met een gerust hart mijn werk doen.

Ondanks alles kan ik nog steeds zeggen dat ik van mijn werk houd en dat ik er alles aan doe om terug te kunnen komen.

Deze angst sleet ook wel weer naarmate de tijd vorderde. Ik werd minder scherp op identiteit. Wel braken de vele piketinzetten tussen mijn gewone diensten me steeds meer op. Ik was nog niet genoeg hersteld van het ene incident of ik stond alweer bij het volgende. Daardoor werd het ook steeds moeilijker om mijn emoties te bedwingen. Ik herinner me een dodelijke aanrijding met een meisje, waarbij de ouders uiteindelijk moesten komen om het lichaam te identificeren. Ik keek toe hoe een familie werd verscheurd door verdriet. Op dat moment kon ik me nog sterk houden, maar op de terugweg barstte ik in huilen uit. Ik kon het niet meer inhouden. Maar weer redde de vakantie mij en ik kon weer vooruit.

De laatste maanden voordat ik uitviel werd ik wel regelmatig aangesproken door mijn collega die zelf te maken had met PTSS en hij vroeg zich af of het wel goed met mij ging. ‘Ja hoor’, was mijn antwoord. En ik ging door.

Toen kwam die middagdienst in de lente. Het was zonnig, net te fris om zonder jas buiten te zijn maar met je jas aan in de zon weer iets te warm. Mijn maatje en ik waren deze dienst met zijn tweeën verantwoordelijk voor onderzoek bij alle ernstige aanrijdingen in en rond onze eenheid. Rond vier uur kregen we een melding om naar een ernstige aanrijding te gaan. We pakten onze spullen en sprongen in onze bus om met zwaailicht en sirene naar de plaats van het ongeval te rijden. Er kwam druppelsgewijs steeds meer informatie binnen.

Er zou iemand zijn aangereden door de metro/sneltram en een omstander zou zijn begonnen met de reanimatie van het slachtoffer. Omdat wij van verder weg moesten komen hadden we een iets langere reistijd dan de andere hulpverleners. Dat gaf ons de tijd om ons voor te bereiden op wat we straks zouden aantreffen. Door de jaren heen zie je als politieagent of ongevalsanalist veel ernstige aanrijdingen voorbijkomen. Dus maak je je bij het ontvangen van een melding een voorstelling van wat je aan kunt treffen.

Ter plaatse aangekomen zag ik dat de medewerkers van de ambulance in een groepje bij elkaar voor de tot stilstand gebrachte metro stonden. Een aantal brandweerlieden stonden tegen het hek geleund en keken naar het spoor. Bij het hek, dat ervoor moet zorgen dat niemand zomaar het spoor op kan lopen, zag ik een wit laken over een slachtoffer op de grond liggen en dat vertelde mij dat het slachtoffer al was overleden. Voor ons betekende het werk aan de winkel. Mijn maatje en ik hebben aan één blik genoeg en als vanzelfsprekend startten wij met onze taken.

Ik vind het heel belangrijk om zo snel mogelijk de identiteit van het slachtoffer te achterhalen om te voorkomen dat foto’s op sociale media de nabestaanden sneller bereiken dan de collega’s die het slechte nieuws brengen. Dus ik vroeg mijn collega’s hiernaar en ging vervolgens met de medewerkers van de ambulance in overleg over de verdere aanpak. Een van de ambulancecollega’s koppelde me terug dat ze niet wilde weten wie het slachtoffer was aangezien ze zelf in deze plaats woonde en niet geconfronteerd wilde worden met een eventuele bekende. Ik begreep haar als geen ander. Aan haar collega’s vroeg ik of ze alle apparatuur wilden afkoppelen, die helaas geen dienst meer hoefde te doen, en het laken werd van het slachtoffer afgehaald.

Ik bekeek het slachtoffer en wees mijn maatje op een tattoo die ik gefotografeerd wilde hebben voor de nabestaanden. Deze tattoo herkende ik, maar ik kon hem even niet plaatsen. Ik hoorde mezelf hardop zeggen dat ik het slachtoffer wel erg jong vond en ik merkte aan mezelf dat het me iets deed. Ik had de afgelopen jaren zoveel slachtoffers voorbij zien komen, maar op een of andere manier ‘kwam deze binnen’. Heel even verzonk ik in gedachten en ik merkte dat ik gespannen was.

‘Hé collega, ik heb hier een rijbewijs voor je.’ Ik keek op en zag een collega op me aflopen met een rijbewijs waar kennelijk de naam van het slachtoffer op stond. Nadat ik het van hem had aangenomen, liep ik van het spoor af en ging met mijn knieën op de trap zitten om de hoogte van het perron als tafel te kunnen gebruiken. Ik zag de naam en mijn adem stokte. Mijn hoofd leek te ontploffen van de gedachten die met honderdveertig kilometer per uur door mijn hersenpan raasden en ik bleef naar het kaartje staren om te controleren of ik dit echt goed gezien had.

Ik hoorde mezelf hardop ‘God… ver… domme…’ zeggen. Toen trok ik me terug in mezelf, waarbij ik vergat dat er veel mensen om mij heen stonden. Het leek of ik even helemaal alleen op de wereld was, adrenaline schoot door mijn lijf en ik begon te trillen. Ik wenste op dat moment dat ik de grond in kon zakken en naar een andere wereld en een andere waarheid kon verdwijnen.

Op de automatische piloot maakte ik met mijn telefoon nog snel een foto van het rijbewijs, zoals ik dat al honderden keren gedaan had, en vluchtte toen zo onopvallend mogelijk in looppas naar onze bus. In de bus kon ik niet anders dan alle gevoelens, die als een razende tekeergingen, laten gaan.