Oorspronkelijke uitgave: Peter C. Gøtzsche, Mental health survival kit and withdrawal from psychiatric drugs (Institute for Scientific Freedom)

[ISBN 978 87 9722 910 1]

© Peter C. Gøtzsche 2020

Vertaling: Ingrid Smeets

Omslagontwerp: Duif & Bode

Ontwerp binnenwerk: Crius Group, Hulshout

ISBN 978 94 6249 648 4

e-ISBN 978 94 6249 649 1

NUR 875

© 2021 Peter C. Gøtzsche, p/a Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

© 2021 p/a Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

www.walburgpers.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

 Inhoud

Afkortingen

Dankwoord

1 Dit boek kan je leven redden

De psychiatrische ‘carrière’ van een patiënt

2 Is de psychiatrie evidence-based?

Zijn psychiatrische diagnoses specifiek en betrouwbaar?

Het startpakket van de psychiatrie: depressiepillen

Worden patiënten ziek door een chemische onevenwichtigheid in hun hersenen?

Zijn psychoactieve medicijnen specifiek en het slikken waard?

Gebrekkig klinisch onderzoek heeft psychiaters op een dwaalspoor gezet

Zelfmoord, overige sterfte en andere ernstige schade

Neuroleptica

Depressiepillen

De pillen die je seksleven verwoesten worden gelukspillen genoemd

Lithium

Anti-epileptica

Pillen voor het sociaal geconstrueerd begrip dat ADHD heet

De laatste nagels aan de doodskist van de biologische psychiatrie

Britse psychiaters geven onjuiste informatie over afbouwen

Het gebruik van depressiepillen bij kinderen is met 41 procent gedaald

Het aantal patiënten dat behandeld moet worden is zeer misleidend

Elektroshock

3 Psychotherapie

4 Psychiatrische medicijnen afbouwen

MIND Denemarken wil patiënten niet helpen afbouwen

De beroepsvereniging van psychiaters wil patiënten niet helpen afbouwen

De Cochrane Collaboration wil mensen niet helpen afbouwen

Wegwijzer voor het afbouwen van medicijnen

Mensen die je steunen

De commissie onderzoeksethiek heeft ons afbouwproject afgeschoten

Tips over afbouwen

Lijst van onthoudingsverschijnselen die je kunt krijgen

Tabletten en capsules in stukken delen

Gedwongen behandeling, een verschrikkelijke schending van de mensenrechten

5 Overlevingspakket voor jonge psychiaters in een ziek systeem

Een debat op de jaarvergadering van jonge psychiaters in Zweden

Nationale Gezondheidsraden reageren niet op zelfmoord onder kinderen

Censuur in medische tijdschriften en de media

Geen hoop voor de psychiatrie: suggesties voor een nieuw systeem

Verhalen van patiënten

Beeldmateriaal van lezingen en interviews

Over de auteur

Bronnen

 Afkortingen

DSM Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders / Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen

ICD International Classification of Disorders / Internationale classificatie van stoornissen

EMA het Europees Geneesmiddelenbureau

FDA Food and Drug Administration / de Amerikaanse Voedsel- en Geneesmiddelenautoriteit

SSRI’s selectieve serotonine-heropnameremmers

WHO de Wereldgezondheidsorganisatie

 Dankwoord

Ik ben dankbaar voor de duizenden e-mails die ik heb gekregen van patiënten en hun familie waarin ze beschrijven welke schade ze hebben ondervonden van de psychiatrie en welke misstanden ze hebben meegemaakt. Ook ben ik dankbaar voor de vele contacten met inspirerende psychiaters, psychologen, apothekers en andere professionals, zoals Peter Breggin, Jane Bækgaard, James Davies, Magnus Hald, David Healy, Göran Högberg, Niall McLaren, Joanna Moncrieff, Luke Montagu, Klaus Munkholm, Peer Nielsen, Åsa Nilsonne, John Read, Bertel Rüdinger, Olga Runciman, Kristian Sloth, Anders Sørensen, Sami Timimi, Birgit Toft en Robert Whitaker.

1 Dit boek kan je leven redden

Ik heb dit boek geschreven om patiënten te helpen en toen ik dat besluit eenmaal had genomen luidde een van mijn voorlopige titels Luisteren naar wat de patiënten te zeggen hebben. De meeste mensen met wie ik over problemen met de geestelijke gezondheid heb gesproken, of het nu om familie, vrienden, collega’s, sportmaatjes, filmmakers, tuinmannen, schoonmaakhulpen, serveerster en hotelreceptionisten gaat, hebben slechte ervaringen met de psychiatrie of kennen iemand die er slechte ervaringen mee heeft gehad.

Van oorsprong ben ik specialist interne geneeskunde, een volslagen ander vakgebied, en het is maar langzaam tot mij doorgedrongen hoe schadelijk de psychiatrie is. Er zijn jaren van nauwgezette studie voor nodig om erachter te komen dat de psychiatrie enorm veel meer kwaad dan goed doet,¹ en mijn eigen onderzoek heeft een bijdrage geleverd om dat duidelijk te maken.

Mijn bevindingen stemmen nauw overeen met wat het grote publiek op basis van zijn eigen ervaringen heeft geconcludeerd. Uit een enquête onder 2031 Australiërs bleek dat mensen vinden dat depressiepillen (ook wel antidepressiva genoemd), neuroleptica (ook wel antipsychotica genoemd), elektroshocks en opname in een psychiatrisch ziekenhuis vaker meer schade toebrengen dan goed zijn.² De sociaalpsychiaters die de enquête hadden opgesteld waren niet tevreden met de antwoorden en stelden dat ze mensen moesten leren om tot de ‘juiste mening’ te komen.

Begin 1992 lanceerde het Britse Royal College of Psychiatrists, in samenwerking met de huisartsen van het Royal College of General Practitioners, een campagne van vijf jaar om depressie te verslaan, de Defeat Depression Campaign.³ Doel van de campagne was om de Britse bevolking voorlichting te geven over depressie en de behandeling ervan om mensen te stimuleren zich eerder te laten behandelen en om het stigma te verkleinen. Als onderdeel van de campagne werden er artikelen in dagbladen en tijdschriften gepubliceerd, televisie- en radio-interviews gehouden en waren er persconferenties, flyers en factsheets in de talen van etnische minderheden, geluidscassettes, een zelfhulpvideoband en twee boeken.⁴ Toen vlak voor de start van de campagne 2003 gewone Britten werden geënquêteerd vond 91% dat mensen die depressief zijn gesprekstherapie moesten krijgen; slechts 16% vond dat ze depressiepillen moesten krijgen; slechts 46% zei dat ze effectief waren en 78% beschouwde die pillen als verslavend.³ De psychiaters interpreteerden de antwoorden als volgt: ‘Artsen hebben een belangrijke rol te spelen bij het voorlichten van de bevolking over wat een depressie is en waarom voor een behandeling met antidepressiva wordt gekozen. In het bijzonder moeten ze de patiënt erop wijzen dat afhankelijk worden van medicijnen niet een probleem is dat speelt bij antidepressiva.’

Toen er kritische vragen werden gesteld over het feit dat de colleges van psychiaters en huisartsen campagnedonaties hadden aangenomen van alle grote fabrikanten van SSRI-depressiepillen, erkende de voorzitter van het Royal College of Psychiatrists, Robert Kendall: ‘Een van hun belangrijkste motieven was dat zij hoopten dat als ziekten van depressieve aard vaker herkend zouden worden door de bevolking en de huisarts, dat tot hogere verkoopcijfers voor hen zou leiden.’⁵ Hij zei niet wat de andere belangrijke motieven van de fabrikanten waren. Ik betwijfel of ze nog andere motieven hadden. Geld is het enige motief dat farmaceutische bedrijven hebben.

De psychiaters begonnen aan hun heropvoedingscampagne. Maar de mensen waren er nog niet zo makkelijk van te overtuigen dat ze het bij het verkeerde eind hadden. In een artikel uit 1998 stond dat veranderingen slechts plaatsvonden in de orde van grootte van 5 tot 10 procent en dat depressiepillen nog steeds als verslavend werden gezien en minder effectief dan gesprekstherapie.⁴ Interessant is dat 81% van het lekenpubliek het eens was met de stelling ‘Depressie is een aandoening, net als andere ziekten’ en dat 43% een depressie toeschreef aan biologische veranderingen in de hersenen, maar dat de meeste mensen een depressie desondanks toeschreven aan sociale oorzaken als verlies (83%), werkloosheid (83%), financiële problemen (82%), stress (83%), eenzaamheid/geïsoleerd zijn (79%) en echtscheiding/relatie-einde (83%).⁴ Er klopte iets niet.

Mijn interpretatie is dat ondanks beweringen die we al vele jaren horen, ook lang voor 1992 al,¹ dat psychiatrische aandoeningen worden veroorzaakt door een chemische onevenwichtigheid in de hersenen, mensen deze onwaarheid niet echt willen slikken.

Deense psychiaters rapporteerden in 2005 wat 493 patiënten tegen hen hadden gezegd over hun behandeling met depressiepillen.⁶ Ongeveer de helft van de patiënten was het eens met de stelling dat de behandeling hun persoonlijkheid kon veranderen en dat ze hun gedachten en gevoelens minder goed onder controle hadden. Vier vijfde was het ermee eens dat ze, al die tijd dat ze de medicijnen slikten, niet echt wisten of ze noodzakelijk waren, en 56 procent was het eens met de stelling ‘Je lichaam kan verslaafd raken aan antidepressiva’. De psychiaters weigerden botweg te geloven wat de patiënten tegen hen hadden gezegd; ze beschouwden dat als onjuist en noemden de patiënten onwetend. Ze vonden ook dat de patiënten ‘psycho-educatie’ nodig hadden. Het probleem hiermee was dat de familie de mening van de patiënt deelde.

‘Mensen voorlichten’ en ‘psycho-educatie’ zodat ze tot de ‘juiste mening’ komen noemen we normaal gesproken hersenspoeling. Vooral wanneer wat de patiënten en het grote publiek zeggen meer is dan gewoon een mening; ze hebben conclusies getrokken op basis van hun eigen ervaringen en die van anderen.

Niet alleen bij onderzoek is het zo dat psychiaters van tafel vegen wat hun patiënten tegen hen zeggen, maar ook in de klinische praktijk is dat het geval. Ze luisteren vaak niet of ze stellen niet de juiste vragen naar de ervaringen en ziektegeschiedenis van hun patiënten. Daardoor ontdekken ze niet dat de huidige symptomen zeer waarschijnlijk worden veroorzaakt door een trauma of zware stress, en niet door een ‘psychiatrische stoornis’.

Als ik generaliserende uitspraken doe, betekent dat uiteraard niet dat ze voor iedereen opgaan. Sommige psychiaters zijn uitstekend, al behoren ze tot een kleine minderheid. Geen wonder dat uit de enquête voor de start van de Britse campagne bleek dat ‘het woord psychiater gepaard gaat met connotaties als stigma en zelfs angst’.³ Dat is begrijpelijk, gezien het feit dat psychiatrische medicijnen jaarlijks honderdduizenden mensen doden en miljoenen mensen ernstig beschadigen, zowel lichamelijk als geestelijk.¹

De Engelse term psychiatric surviver (‘overlever van de psychiatrie’) zegt alles in twee woorden. In geen enkel ander medisch specialisme noemen de patiënten zichzelf overlevers in de zin dat ze het hebben overleefd ondanks het feit dat ze met dat specialisme te maken hebben gehad. Ze hebben zich een weg gevochten uit een systeem dat hun zelden verder helpt, en dat vele overlevers hebben omschreven als een psychiatrische gevangenis of een instelling met een deur naar binnen maar niet naar buiten.

In andere medische specialismen zijn de patiënten dankbaar dat ze het hebben overleefd dankzij de behandeling die ze van hun artsen hebben gekregen. We hebben nog nooit gehoord van een overlever van de cardiologie of een overlever van infectieziekten. Als je een hartaanval hebt overleefd, ben je niet geneigd om dwars tegen de adviezen van je arts in te gaan. In de psychiatrie kan het zijn dat je overlijdt als je precies doet wat je arts je voorschrijft.

Veel overlevers van de psychiatrie hebben beschreven hoe de psychiatrie, met haar excessief gebruik van schadelijke en ineffectieve medicijnen, tien of vijftien jaar van hun leven heeft afgepakt. Tot ze op een dag besloten om de verantwoordelijkheid voor hun leven terug te nemen van hun psychiaters en ontdekten dat hun leven veel beter is zonder medicijnen. Vaak zeggen ze dat ze wakker zijn geschud door boeken over psychiatrie van psychiaters als David Healy, Peter Breggin of Joanna Moncrieff, wetenschapsjournalist Robert Whitaker of mij.

Er zijn op internet duizenden persoonlijke verhalen van overlevers van de psychiatrie te vinden, bijvoorbeeld op survivingantidepressants.org. In veel van die verhalen leggen mensen uit hoe ze psychiatrische medicijnen een voor een hebben afgebouwd, vaak tegen het advies van hun arts in en vaak met veel moeite, omdat ze afhankelijk waren geraakt van de medicijnen en omdat de beroepsgroep van psychiaters totaal had nagelaten om fatsoenlijk advies te geven over hoe je dat aanpakt. Niet alleen zijn psychiaters er niet in geïnteresseerd om dit enorme probleem aan te pakken, maar ze ontkennen ook actief dat het probleem bestaat, zoals je zojuist hebt gezien en waarover je in dit boek nog veel meer zult lezen.

Psychische problemen beletten je om een rijk leven te leiden en blijven maar doormalen in je hoofd. Alle patiënten zouden psychotherapie moeten kunnen krijgen, wat 75 procent van hen ook wil.⁷ Maar ze krijgen dat niet, wat nogmaals laat zien dat de beroepsgroep van psychiaters niet naar zijn patiënten luistert. Uit een grote enquête in de Verenigde Staten onder mensen met een depressie bleek dat 87% van hen depressiepillen kreeg, 23% psychotherapie, 14% angstremmers, 7% neuroleptica en 5% ‘stemmingsstabilisatoren’ (een eufemisme voor medicijnen waarvan psychiaters nog nooit een nauwkeurige omschrijving hebben gegeven, maar waarmee ze meestal anti-epileptica en lithium bedoelen, waarvan het voornaamste effect is dat ze mensen suf maken).⁸

De meeste mensen hebben nu en dan problemen met hun geestelijke gezondheid, net als met hun lichamelijke gezondheid. Daar is niets abnormaals aan.

In dit boek geef ik adviezen die zijn gebaseerd op wetenschappelijk bewijs. Ik heb goede redenen om aan te nemen dat dit tot betere resultaten leidt dan wanneer mijn adviezen in de wind worden geslagen. Maar let wel: wat je ook doet en wat het resultaat ook is, je kunt mij niet verantwoordelijk houden. De informatie die ik geef is geen vervanging voor een gesprek met zorgprofessionals. Maar gewapend met deze informatie kun je waarschijnlijk wel zinvolle en op feiten gebaseerde discussies aangaan of besluiten om het probleem zelf op te lossen.

Ik begin hier met enkele adviezen en ga daar in de rest van het boek dieper op in.

1 WAARSCHUWING! Psychiatrische medicijnen zijn verslavend. Stop er nooit abrupt mee, omdat je dan onthoudingsverschijnselen kunt krijgen in de vorm van ernstige emotionele en fysieke verschijnselen die gevaarlijk kunnen zijn en tot zelfmoord, geweld en doodslag kunnen leiden.1

2 Als je een probleem hebt met je geestelijke gezondheid, ga dan niet naar de psychiater. Dat is te gevaarlijk en zou weleens de grootste fout van je leven kunnen zijn.⁹

3 Geloof niet wat mensen tegen je zeggen over psychiatrische stoornissen of psychiatrische medicijnen. De kans is zeer groot dat dat niet klopt.1

4 Geloof in jezelf. Waarschijnlijk heb jij gelijk en heeft jouw dokter het mis. Negeer je intuïtie of je gevoelens niet. Je kunt makkelijk op een dwaalspoor raken als je niet op jezelf vertrouwt.¹⁰

5 Laat nooit andere mensen de verantwoordelijkheid voor jouw leven overnemen. Houd de touwtjes in handen en stel vragen.

6 Je man/vrouw of vader/moeder kan je beste vriend(in) of ergste vijand zijn. Ze geloven soms wat artsen tegen hen zeggen en vinden het soms zelfs wel handig als jij onder de medicijnen blijft zitten.

Veel van de verhalen die patiënten mij hebben gestuurd hebben eenzelfde thema. De patiënten hadden geen idee hoe gevaarlijk het was om psychiatrisch patiënt te worden en vertrouwden hun arts, volgden diens adviezen netjes op, tot ze er jaren later achter kwamen dat hun leven kapot was gemaakt.

Wat vooral afschuwelijk is, is dat de geestelijke en lichamelijke achteruitgang vaak heel geleidelijk optreedt, en daardoor onopgemerkt blijft, net zoals wanneer je bijziend wordt en dat pas ontdekt als een vriend zich op een dag afvraagt waarom je een bord vlak voor je langs de weg niet kunt lezen. Het kan zelfs zijn dat de patiënten dankbaar zijn voor de medicijnen die ze hebben gekregen, hoewel het voor andere mensen duidelijk is dat ze schadelijk voor hen zijn.

Een geleidelijke en onopgemerkte achteruitgang is niet het enige probleem. Hersenen die onder chemische invloed zijn kunnen zichzelf vaak niet beoordelen. Als de hersenen door psychoactieve middelen zijn verdoofd, beseffen de patiënten niet altijd dat ze niet meer helder kunnen denken of zichzelf niet goed kunnen beoordelen. Dit gebrek aan inzicht in de eigen gevoelens, gedachten en gedrag wordt medication spellbinding genoemd.11,12 Medication spellbinding wordt gewoonlijk door zowel de patiënt als de arts genegeerd. Dat is vreemd, omdat we allemaal weten dat mensen die te veel hebben gedronken geen goede inschatting kunnen maken van hun rijvaardigheid.

Hier volgt het verhaal van een patiënt dat illustratief is voor veelvoorkomende problemen.

De psychiatrische ‘carrière’ van een patiënt

In november 2019 kreeg ik het opmerkelijke verhaal te horen van Stine Toft, een Deense vrouw die ik had ontmoet toen ik lezingen gaf voor Betere Psychiatrie, een organisatie van familieleden van psychiatrische patiënten.¹³

Stine had ernstige schade opgelopen van psychiatrische medicijnen, haar leven was in gevaar, en ze moest een verschrikkelijke afbouwfase doormaken omdat ze niet de benodigde adviezen kreeg. Maar nu, op haar 44ste, gaat het goed met haar.

Stine kreeg haar tweede dochter in 2002 na een moeilijke periode met ‘allerlei soorten onderzoeken en hormoonbehandelingen’. Daarna voelde ze zich niet goed. Ze was bang dat ze haar dochter zou verliezen en dat ze haar niet goed genoeg kon beschermen. Haar arts stelde de diagnose depressie, en zei dat dit volslagen normaal was en dat ze alleen maar Effexor (venlafaxine, een depressiepil) hoefde te nemen, zodat haar hersenen weer zouden werken. Dat zou voor de rest van haar leven kunnen zijn, maar in elk geval minstens vijf jaar.

Haar leven veranderde aanzienlijk. Ze kwam vijftig kilo aan en had enkele vreemde ziekteperioden die ze niet begreep. Zo wilde ze ooit een zandbak voor haar kinderen graven, maar uiteindelijk zette ze een hele trampoline 70 centimeter diep in de grond door zeven kubieke meter aarde weg te scheppen. Ook sloeg ze zonder dat van te voren te zeggen een muurtje in de keuken door, zonder enige kluservaring, omdat ze vond dat het gezin een hippe woonkeuken nodig had. En tijdens een beroepskeuzetraject zei ze tegen de beroepsadviseur dat ze advocaat wilde worden, ook al is ze dyslectisch en zou ze dat nooit kunnen bereiken.

Stine ging opnieuw naar de psychiater en vijftien minuten later was het duidelijk: ze was bipolair geworden. Ze moest psycho-educatie gaan volgen en kreeg te horen dat ze nooit meer van die aandoening zou af komen. Ze leerde hoe ze zelfs maar aan de kleinste dingen kon merken dat ze ziek was, en er werd speciaal op toegezien dat ze haar medicijnen ook echt slikte.

‘Ze slaagden erin om me enorm bang te maken,’ schreef Stine, en zelf zag ze zich nu ook als een zieke die het leven op een bepaalde manier moest benaderen om te overleven.

Na verloop van tijd verliet ze haar echtgenoot met wie ze vijftien jaar getrouwd was geweest. In 2013 ontmoette ze haar huidige man, die al snel vroeg ‘wat die ziekte nou eigenlijk moest voorstellen’, omdat hij het niet zag. Na anderhalf jaar gaf ze zich gewonnen en ging ze akkoord met een klein experiment om een kleine hoeveelheid medicatie af te bouwen. Hij was daar blij om, want hij had verschillende keren gezien hoe rampzalig het allemaal verliep als ze haar medicatie was vergeten. Ooit bedierf ze een uitstapje naar een pretpark omdat ze vergeten was de medicijnen mee te nemen. In de loop van de dag voelde ze zich steeds slechter worden en kreeg ze hoofdpijn en moest ze overgeven; ook was ze in de war en wilde alleen nog maar liggen en slapen tot ze de medicijnen weer kon nemen.

Op haar lijst met medicijnen stonden Effexor, later veranderd in Cymbalta (duloxetine), lamotrigine en Lyrica (pregabaline), twee anti-epileptica en Seroquel (quetiapine, een neuroleptisch middel). Daarnaast kreeg ze medicatie tegen de bijwerkingen van die medicijnen en voor haar stofwisselingsproblemen.

Dit is een gevaarlijke cocktail. Depressiepillen verdubbelen het risico op zelfmoord, niet alleen bij kinderen maar ook bij volwassenen1,14-18 en ook anti-epileptica verdubbelen dat risico.¹⁹ En van zowel depressiepillen als anti-epileptica kunnen mensen manisch worden,18,19 wat bij haar gebeurde en tot de onjuiste diagnose leidde dat ze bipolair was geworden.

Het afbouwen kostte tweeënhalf jaar, waarbij haar man haar zo goed mogelijk hielp om het proces zo pijnloos mogelijk te laten verlopen. Destijds begrepen ze het niet, maar gaandeweg kwamen ze erachter wat de verzadigingscurve van receptoren betekent, namelijk dat je de dosis met een steeds kleinere hoeveelheid moet verlagen naarmate je verder afbouwt. Maar heel weinig artsen weten dat,²⁰ en de meeste officiële aanbevelingen zijn ronduit gevaarlijk, bijvoorbeeld dat je bij het afbouwen van depressiepillen de dosis elke twee weken met 50 procent moet verlagen.²¹ Na twee keer verlagen zit je dan nog maar op 25 procent van de startdosis, wat voor de meeste patiënten veel te snel is.

Stines leven was in gevaar. Ze was doodsbang dat het slecht met haar zou aflopen en ze dacht vaak aan opgeven. Ze laste enkele pauzes in het proces in. De zelfmoordgedachten waren bijzonder sterk in de perioden dat ze aan het afbouwen was, omdat dat een verschrikkelijk tijd was.

Vreemd genoeg had Stine geaccepteerd dat ze het leven kennelijk haatte en er een einde aan wilde maken. Normaal gesproken is ze een energiek mens dat van het leven houdt en had ze nooit zelfmoordgedachten gehad tot ze medicijnen begon te slikken; na het stoppen ermee heeft ze die gedachten ook niet meer gehad. Maar het afbouwen van de medicatie was een volslagen ‘gek’ proces waarin ze zich vaak afvroeg of het niet menselijker was om een einde aan haar leven te maken.

Tijdens het afbouwen had ze enkele ‘ontzettend rare ervaringen’. Een van de goede ervaringen was dat ze het enkele keren wist op te brengen om gewoon naar de natuur en de vogels te luisteren. Het was een ervaring die haar kracht gaf, omdat ze zich niet kon herinneren wanneer ze dat voor het laatst had meegemaakt in de jaren dat ze ‘gedrogeerd’ was. Iets minder fijn waren de andere verschijnselen die ze tijdens het afbouwen kreeg. Tot de onthoudingsverschijnselen behoorden duikelingen naar beneden die makkelijk voor een depressie konden doorgaan, en tijdens het afbouwen van de Lyrica-pillen was ze zeer onrustig en had ze het gevoel dat het leven ondraaglijk was. Op een ochtend in bad barstte ze spontaan in huilen uit, puur omdat het water op haar lichaam voelen iets was dat ze in geen jaren had opgemerkt.

In die periode ontdekte ze twee van mijn boeken over de psychiatrie1,22 en besefte ze dat alles wat ze had ervaren reeds bekend en volslagen normaal was. Het was echt schokkend voor haar om te lezen dat het de gangbare praktijk was om te worden blootgesteld aan de hel die ze net achter de rug had. Maar het was ook bevrijdend om te ontdekken dat dat normaal is. En dat ze waarschijnlijk niet ziek was en dat er niets mis met haar was.

Aan het einde van haar afbouwperiode had ze de vreemde ervaring dat ze ongeveer een half jaar lang min of meer scheef in haar lichaam zat. Ze had continu het gevoel dat ze naar links overhelde en het kostte haar veel moeite om rechtop te lopen. Ze had ook perioden dat andere spiergroepen niet werkten. Toen ze een keer een spelletje speelde waarbij je een stok naar houtblokken moet gooien, wilde haar hand de stok niet loslaten.

Nadat ze met de medicatie was gestopt begon het tij te keren. Ze wilde weer een baan zoeken, ook al was ze al vele jaren uit het arbeidsproces en had ze een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Ze was van plan een zakelijk rijbewijs te halen en op een taxi te gaan rijden, maar: ‘O nee, o nee! De politie zei keihard nee.’ Ze kreeg een brief waarin stond dat haar rijbewijs een beperkte geldigheidsduur had en dat ze om de twee jaar bewijs moest overleggen dat ze niet ziek was.

‘Het feit dat ze ervoor kozen om iemand die depressiepillen slikt nog een extra diagnose te laten overleggen, is verschrikkelijk,’ schreef ze. ‘Om die reden moet ik tegenwoordig mijn rijbewijs om de twee jaar verlengen. Maar je kunt je niet voorstellen hoeveel moeite het me heeft gekost om te voorkomen dat ze het niet helemaal van me afpakten. Toen ik contact met de psychiatrie opnam vanwege mijn contact met de politie, weigerden ze daar eerst om een afspraak te maken; ik was immers beter. Ik kreeg van hen dus geen hulp om te bewijzen dat ik niet ziek was en in staat om te rijden. Nadat ik enorme druk had uitgeoefend, zorgde mijn huisarts er uiteindelijk voor dat ze met me wilden praten en een verklaring opstelden, waarin droogjes werd opgemerkt dat mijn ‘ziekte’ niet actief was. Ik had hen wel kunnen wurgen, want het betekent dat ik ziek ben en in de ogen van de politie iemand die in de toekomst goed in de gaten moet worden gehouden.’

Stine is het totaal niet eens met de diagnose bipolariteit. Ze had nog nooit een manie gehad voordat ze met de medicatie begon, en heeft die nooit (meer) gehad na het stoppen ermee. Maar de diagnose kleeft voor de rest van haar leven aan haar, hoewel het bekend is dat depressiepillen een manie kunnen uitlokken. De psychiater kan dan de verkeerde diagnose stellen, doordat de schade die de medicatie toebrengt wordt verward met een nieuwe ziekte.

Het is een grove medische fout om een nieuwe diagnose te stellen alsof er iets mis is met de patiënt, als de aandoening een schadelijk effect van de medicatie kan zijn. Psychiaters doen dat de hele tijd.

Stine gaf het idee op om taxichauffeur te worden. Ze werd coach en studeerde door voor psychotherapeut. Ze werkt met veel verschillende mensen en helpt patiënten met het afbouwen van hun depressiepillen. En met veel succes. Ze nemen het leven weer in eigen hand en zien dat er weer toekomst in zit. Ze weet dat het belangrijk is om hen te steunen bij het afbouwen, zodat ze niet voor dezelfde problemen komen te staan als zij. Er spelen vele gedachten en angsten, en veel mensen vinden het moeilijk om te zeggen wie ze zijn als ze niet meer ziek zijn. De combinatie van afbouwen en therapie lijkt buitengewoon goed te werken.

Het is lastig om mensen ervan te overtuigen dat het een goed idee is om met de medicatie te stoppen. Veel mensen geloven er heilig in, omdat er tegen hen is gezegd dat ze ziek zijn, en ze staan vaak onder grote druk van hun familie. Stine heeft zelf meegemaakt wat het betekent om alleen te staan in het afbouwen. Ze ziet haar familie tegenwoordig niet meer. Zij houden vol dat ze ziek is en gewoon haar medicijnen moet nemen. Dit verkeerde standpunt wordt gevoed door het feit dat zelfs nu nog op drie kwart van de websites wordt beweerd dat mensen in een depressie raken door een chemische onevenwichtigheid in hun hersenen (zie hieronder).²³ Als je deze onzin gelooft, dan geloof je ook dat je niet zonder die medicijnen kunt.

Enkele jaren geleden heeft Stine de domeinnaam medicin-fri.dk (‘medicijn-vrij.dk’) gekocht, omdat ze in samenwerking met anderen informatie wil verstrekken over het slikken van medicijnen en de schadelijke effecten ervan, en ook hulp en steun wil bieden bij het afbouwen ervan.

Te weinig mensen kennen de problemen of hebben er ooit van gehoord. Stine wil dat veranderen en ervoor zorgen dat ze geen onjuiste adviezen of informatie geeft. Daarom schreef ze mij en vroeg ze of ik andere mensen kende die zich wilden aansluiten bij een georganiseerd netwerk over deze kwesties.

Naast haar dagelijks werk met haar cliënten geeft Stine lezingen, maar ze vindt het lastig om de boodschap naar buiten te ‘mogen’ brengen. Ze heeft lezingen gegeven voor de Deense GGZ-instelling Psychiatrie in de Regio Hoofdstad over bipolair zijn, wat makkelijk was omdat iedereen een zieke wil zien en haar verhaal wil horen. Maar een succesverhaal waarbij het systeem ter discussie wordt gesteld is niet interessant.

Stine wil dingen ontzettend graag veranderen en heeft bijvoorbeeld enkele zelfhulpgroepen opgericht, lezingen gegeven voor de Vereniging voor Depressie, als vrijwilliger gewerkt voor het Rode Kruis, groepen opgezet voor eenzame mensen en als mentor jongeren begeleid.

Ze stelde aan Betere Psychiatrie in haar woonplaats voor dat ze mij voor een lezing zouden uitnodigen. Ze wisten niet wie ik was, en de voorzitter leidde de bijeenkomst in door te zeggen dat als er meer geld naar de psychiatrie gaat, het waarschijnlijk wel goed zal komen. Ik begon mijn lezing met te zeggen dat ik er niet zeker van was dat dat een goed idee was. Als er meer geld binnenkwam, zouden er nog meer diagnoses worden gesteld, zouden er nog meer medicijnen worden gebruikt en zouden er nog meer mensen in een arbeidsongeschiktheidsuitkering vast komen zitten, omdat ze niet kunnen functioneren als ze onder de medicijnen zitten.²⁴

Stine wil lezingen geven over het thema ‘de psychiatrie overleven’. Het is nog bijna onwerkelijk voor haar dat ze nu een leven leidt dat totaal onbereikbaar leek te zijn na zo veel jaar medicatie. Hoewel ‘verschillende psychiaters en andere goedbedoelende artsen stom omgingen’ met haar leven in het verleden, wil ze het niet verknallen door haar dossier op te vragen. Ze kijkt liever vooruit en informeert andere mensen via websites en lezingen over hoe schadelijk het is om blindelings aan de medicijnen te gaan, vaak zonder dat daar een reden voor is.

Stine is ervan overtuigd dat vrijwel geen van haar vreemde ervaringen gedurende de veertien jaar dat ze onder de medicijnen zat was gebeurd als ze geen medicatie had gekregen. Haar geheugen heeft een flinke klap gekregen, maar gaat weer vooruit.

Ze begrijpt niet waarom haar artsen niet zijn gestopt met het geven van zware medicijnen. Niets kan die enorme hoeveelheid medicijnen rechtvaardigen. En zelfs toen haar gewicht van 70 naar 120 kilo ging, reageerden de artsen niet, behalve dat ze haar medicatie gaven om haar stofwisseling sneller te laten werken. Dat was ‘volslagen idioot […] ontzettend verlammend op alle denkbare manieren en op zichzelf al bijna iets waarvoor je de diagnose depressie zou kunnen krijgen, omdat het een treurig iets was om je lichaam aan bloot te stellen.’

Volgens Stine is het systeem hopeloos. Het enorme overgebruik van psychoactieve medicijnen, dat vaak is gebaseerd op tijdelijke problemen,²⁴ levert chronische patiënten op, zoals ik in het volgende hoofdstuk uitleg.

2 Is de psychiatrie evidence-based?

De psychiatrie in de Verenigde Staten zat halverwege de vorige eeuw in een crisis omdat psychologen populairder waren dan psychiaters.¹ Daarop besloot de beroepsvereniging van psychiaters om van de psychiatrie een geneeskundig specialisme te maken, waardoor psychiaters op echte artsen zouden lijken en zich zouden onderscheiden van psychologen, die geen medicijnen mochten voorschrijven.

Sindsdien hebben massale propaganda, fraude, manipulatie van onderzoeksgegevens, het verbergen van zelfmoorden en overige sterfgevallen en leugens bij de marketing van medicijnen de weg gebaand voor de illusie dat de psychiatrie een eerbiedwaardig vakgebied is dat medicijnen verstrekt die patiënten genezen.¹⁻⁴

Zoals ik in het eerste hoofdstuk heb uitgelegd zijn de ‘klanten’, de patiënten en hun familie, het niet eens met de verkooplui. Als dat normaal gesproken het geval is, zijn de leveranciers er meestal snel bij om hun producten of diensten aan te passen. Maar dat gebeurt niet in de psychiatrie, die een monopolie heeft op het behandelen van patiënten die problemen hebben met hun geestelijke gezondheid, met huisartsen als haar zelfvoldane vertegenwoordigers in de frontlinie die geen ongemakkelijke vragen stellen over wat ze verkopen.

De huisarts is voor de meeste mensen de toegangspoort tot de psychiatrie. Hier kloppen verdrietige, tobbende, gestreste of overspannen mensen aan met hun klachten. De huisarts besteedt zelden voldoende tijd aan doorvragen naar de gebeurtenissen die ertoe hebben geleid dat de patiënt in deze situatie terecht is gekomen. Vaak eindigt het consult na enkele minuten met een diagnose, die niet altijd juist is, en een recept voor een of meer psychiatrische medicijnen, hoewel gesprekstherapie misschien beter was geweest. Uit een onderzoek in de Verenigde Staten blijkt dat meer dan de helft van de huisartsen een recept uitschrijft na maximaal drie minuten met de patiënt over (de) depressie te hebben gesproken.

Je krijgt een psychiatrisch medicijn ook als er geen goede reden is om je dat voor te schrijven, bijvoorbeeld een depressiepil voor slapeloosheid, problemen op school, examenvrees, pesterijen op het werk, huwelijksproblemen, het uitgaan van de relatie met je vriend, verlies, economische problemen of echtscheiding. Dat gebeurt meestal ook als je naar de psychiater gaat.

In tegenstelling tot andere medisch specialismen is de psychiatrie gebouwd op een aantal mythen die door goed onderzoek zo duidelijk ontzenuwd zijn dat je ze beter leugens kunt noemen. Ik waarschuw je daarom nog eens. Het merendeel van wat er tegen jou is gezegd of wat je ooit te horen zult krijgen over de psychiatrie, psychiatrische medicijnen, elektroshock en gedwongen opname en dwangbehandeling is onjuist. Dat is in talloze onderzoeksartikelen en boeken met bewijzen aangetoond.¹⁻¹¹

Hier volgen enkele algemene adviezen, die tot betere uitkomsten leiden wanneer je ze opvolgt dan wanneer je ze in de wind slaat.

1 Het is zelden een goed idee om naar de huisarts te gaan als je een probleem hebt met je geestelijke gezondheid. Omdat artsen zijn opgeleid om geneesmiddelen voor te schrijven, is de kans groot dat je schade oploopt. Zo niet op korte termijn, dan wel op de lange termijn.

2 Als je een recept van je huisarts krijgt voor een psychiatrisch medicijn, ga dan niet naar de apotheek.

3 Zoek iemand die goed is in gesprekstherapie, bijvoorbeeld een psycholoog. Als je dat niet kunt betalen of de wachtlijst lang is, onthoud dan dat het meestal beter is om niets te doen dan om naar de huisarts te gaan.

4 Bedenk of je een maatschappelijk werker of een advocaat nodig hebt. Een arts kan je bijvoorbeeld niet helpen met een stukgelopen huwelijk en aan pillen heb je ook niets.

Laten we eens nader bekijken wat er mis is met de huidige psychiatrie. Psychiaters beweren dat hun specialisme is gebouwd op een biopsychosociaal ziektemodel waarbij biologische, psychologische en sociale omgevingsfactoren een rol spelen bij de verklaring van de vraag waarom mensen ziek worden.

In werkelijkheid zit het heel anders. De biologische psychiatrie is het dominante ziektemodel sinds de voorzitter van de Amerikaanse Society of Biological Psychiatry, Harold Himwich, in 1955 met het volslagen absurde idee kwam dat neuroleptica werken als insuline bij diabetes.⁹

En het lijkt er alleen maar erger op te worden. Vijftien jaar geleden waren enkele van de woordvoerders van de psychiatrie bezorgder dan de leidende figuren van tegenwoordig over het gevaar dat ze te dicht op de farmaceutische industrie zouden zitten. Steven Sharfstein, voorzitter van de Amerikaanse Vereniging voor Psychiatrie (APA), schreef in 2005:

‘Nu we deze Big Pharma-kwesties aan de orde stellen, moeten we het feit onderzoeken dat wij als beroepsgroep het biopsychosociale model het bio-bio-biomodel hebben laten worden […] Vertegenwoordigers van de farmaceutische industrie bezoeken met hun cadeaus veelvuldig de bureaus en spreekkamers van psychiaters. Wij moeten zo wijs zijn en afstand genoeg bewaren om die cadeaus bij de naam te noemen: smeergeld en steekpenningen […] Als men ons louter ziet als agressieve pillenverkopers die in dienst zijn van de farmaceutische industrie, dan is onze geloofwaardigheid als beroepsgroep in het geding.’¹²

Andere uitspraken waren minder gelukkig: ‘Farmaceutische bedrijven hebben medicatie ontwikkeld en op de markt gebracht die het leven van miljoenen psychiatrische patiënten ingrijpend heeft veranderd.’ Zeker, maar niet ten goede.

‘De bewezen effectiviteit van antidepressiva, stemmingsstabilisatoren en antipsychotica heeft mensen er bewuster van gemaakt dat psychische ziekten bestaan en hun geleerd dat behandeling werkt. Big Pharma heeft zo het stigma kleiner gemaakt dat kleeft aan psychiatrische behandeling en aan psychiaters.’

De behandelingen bieden geen effecten die de moeite waard zijn, vooral niet als je ook kijkt naar de schadelijke effecten ervan, en het stigma is groter geworden.⁴ Maar op die manier houden de leidende figuren uit de psychiatrie de mensen voor de gek. Uit een systematische overzichtsstudie van 33 onderzoeken blijkt dat als mensen de oorzaak aan biogenetische factoren toeschrijven, dat niet gepaard gaat met een tolerantere houding; in de meeste onderzoeken naar schizofrenie gaan ze gepaard met een sterkere verwerping ervan.¹³ Biologische pseudoverklaringen vergroten het waargenomen gevaar en de angst en de wens om afstand te houden van schizofrene patiënten, omdat mensen gaan geloven dat de patiënten onvoorspelbaar zijn.¹³⁻¹⁵ Ook leiden ze tot minder empathie bij klinisch artsen en tot sociale uitsluiting.¹⁷

Het biologisch model leidt tot onnodig pessimisme over de kansen op herstel en daardoor worden er minder pogingen gedaan om dingen te veranderen dan bij een psychosociale verklaring. Veel patiënten zeggen dat de discriminatie veel langer duurt en lastiger is dan de psychose zelf en het herstel danig in de weg staat.14,15 Patiënten en hun gezin of familie hebben meer last van stigmatisering en discriminatie van professionals uit de GGZ dan uit welke andere sector in de maatschappij dan ook, en meer dan tachtig procent van de mensen met het etiket schizofrenie vindt de diagnose zelf schadelijk en gevaarlijk. Daarom vermijden sommige psychiaters nu het gebruik van de term schizofrenie.¹⁵

Sharfstein gaf toe dat ‘psychiaters minder psychotherapie geven dan tien jaar geleden. Dat is waar ondanks de duidelijke hoeveelheid bewijs dat veel psychotherapieën effectief zijn als ze zelfstandig worden gebruikt of in combinatie met medicijnen.’ Wat een tragedie. Dit is niet de vooruitgang waar we zoveel over horen.

Sharfstein kon de verleiding niet weerstaan om de ‘antipsychiatriekaart’ te trekken: ‘[I]n reactie op de antipsychiatrieopmerkingen […] is een van de beschuldigingen tegen de psychiatrie […] dat veel patiënten de verkeerde medicijnen krijgen voorgeschreven of medicijnen die ze niet nodig hebben. Die beschuldigingen zijn juist, maar dat is niet de schuld van de psychiatrie; het is de schuld van de niet-functionerende gezondheidzorg waaraan men in de Verenigde Staten kennelijk niets wil doen.’

Uiteraard. Alle schade die psychiaters veroorzaken door hele bevolkingsgroepen een veel te hoge dosering medicijnen te geven is NOOIT hun schuld, maar altijd die van iemand anders.

Psychiater Niall McLaren heeft een zeer leerzaam boek geschreven met vele verhalen van patiënten waaruit blijkt dat nerveuze spanning een essentieel verschijnsel is in de psychiatrie.¹¹ Als psychiaters of huisartsen niet een zeer zorgvuldige anamnese afnemen, zien ze wellicht over het hoofd dat de huidige moeilijke periode die ze de diagnose depressie geven, vele jaren eerder als nerveuze spanning begonnen is toen de patiënt nog een tiener was. Ze hadden die spanning daarom met gesprekstherapie moeten aanpakken in plaats van pillen uit te delen.

Niall heeft een standaardmanier ontwikkeld om alle nieuwe patiënten te benaderen zodat hij geen belangrijke dingen over het hoofd ziet. Dat kost tijd, maar de tijd die hij er in het begin in investeert, betaalt zich vele malen terug en leidt tot betere uitkomsten voor zijn patiënten dan de standaardbenadering in de psychiatrie.

Niall heeft belangstelling voor filosofie, maar buitengewoon grote vijandigheid werd zijn deel toen hij zijn collega’s het vuur aan de schenen legde door hun te vragen wat de grondslag was van hun biologisch model van psychiatrische stoornissen. Die is er niet. In zijn eigen woorden:¹¹

‘We kunnen de biologische psychiatrie dus vergeten. Het probleem is alleen dat verschrikkelijk veel mensen verschrikkelijk veel geld hebben geïnvesteerd in het geven van biologische behandelingen van psychische stoornissen, en zij zullen zich niet zomaar gewonnen geven. Erger nog is dat verschrikkelijk veel ambitieuze, academisch geschoolde psychiaters over de wereld hun hele carrière en hun ego (wat nog veel erger is) hebben geïnvesteerd in de bewering dat psychische stoornissen biologisch van aard zijn. Ze zullen hardnekkig doorvechten om hun baan en reputatie te redden. Daarom zitten we nog wel een tijdje aan de biologische psychiatrie vast. Dat bewezen is dat het model niet klopt, betekent nog niet dat het snel verdwijnt. De waarde van de biologische psychiatrie is dat het niet nodig is om met de patiënt te praten, afgezien van enkele standaardvragen om te bedenken welke ziekte hij heeft. En dat kan een verpleegkundige gewapend met een vragenlijst makkelijk doen. Dat levert een diagnose op die vervolgens voorschrijft welke medicijnen de patiënt moet krijgen.’

De biologische psychiatrie gaat van de aanname uit dat er specifieke diagnoses bestaan die het gevolg zijn van specifieke veranderingen in de hersenen, en dat er specifieke medicijnen zijn die die veranderingen corrigeren en daarom heilzaam zijn. We nemen deze aannamen nu een voor een door.

Zijn psychiatrische diagnoses specifiek en betrouwbaar?

Psychiatrische diagnoses zijn niet specifiek en ook niet betrouwbaar.4,6,18,19 Ze zijn zeer vaag en psychiaters zijn het totaal niet met elkaar eens als ze onafhankelijk van elkaar een diagnose moeten stellen bij dezelfde patiënten. Er zijn maar weinig van dat soort onderzoeken gedaan en de uitkomsten waren zo gênant voor de Amerikaanse Vereniging voor Psychiatrie, dat ze die diep hebben begraven en er veel speurwerk voor nodig was om ze te vinden.¹⁹ De begrafenis vond plaats in een mist van positieve retoriek in verrassend korte artikelen, gegeven het belang van het onderwerp. Zelfs het grootste onderzoek, van 592 mensen, was teleurstellend ook al hadden de onderzoekers de beoordelaars zorgvuldig voorbereid.²⁰

Psychiatrische diagnoses zijn niet wetenschappelijk onderbouwd maar zijn consensusachtige exercities waarbij door handopsteken wordt bepaald welke symptomen in een diagnostische test moeten worden opgenomen.¹⁸ Deze checklistbenadering lijkt op het bekende gezelschapsspel ‘Zoek de vijf fouten’. Iemand die minstens vijf van de negen symptomen heeft wordt depressief verklaard.

Als we maar goed genoeg kijken, zijn er bij alle mensen wel ‘fouten’ te vinden. Er zit niets objectiefs en verifieerbaars aan deze manier van diagnoses stellen, die zijn afgeleid van een willekeurige constellatie van symptomen. Hoeveel criteria en welke waarvoor we stemmen moeten aanwezig zijn om een gegeven diagnose te stellen?

Ik geef veel lezingen voor verschillende groepen mensen, zowel zorgprofessionals als leken, en ik laat mensen vaak de aanbevoIen test doen voor ADHD (aandachtstekorthyperactiviteitsstoornis) voor volwassenen.4,21 Het is altijd prijs. Tussen een derde en de helft van het publiek krijgt een positieve testuitslag. Toen ik mijn vrouw testte, scoorde ze de hoofdprijs, oftewel op zes van de zes criteria. Er zijn slechts vier positieve antwoorden op de vragenlijst nodig om de diagnose ADHD te stellen. Toen een van mijn dochters en haar vriend eens bij ons kwamen eten, hadden we het erover hoe mal psychiatrische diagnoses waren en om dat te illustreren liet ik hen de test doen. Mijn dochter scoorde vijf positieve antwoorden, net als ik, en haar zeer relaxte vriend van wie ik nooit gedacht zou hebben dat hij positief zou scoren, scoorde er vier. We zaten dus met vier mensen gezellig te eten en hadden allemaal een psychiatrische nepdiagnose.

Door dit oefeningetje beseffen mensen hoe onzinnig en onwetenschappelijk psychiatrische diagnoses zijn. Ik zeg altijd tegen mensen dat ik in hetzelfde schuitje zit als zij, maar: ‘don’t worry, be happy’, zoals Bobby McFerrin zingt, omdat enkele van de interessantste mensen die ik ken aan de diagnose ADHD voldoen. Ze zijn dynamisch en creatief en kunnen maar moeilijk stilzitten op hun stoel en doen alsof ze luisteren tijdens een saaie lezing. En toch hebben psychiaters de schaamteloze brutaliteit gehad om tegen iedereen te zeggen dat mensen met de diagnose ADHD een ‘neurobiologische ontwikkelingsstoornis’ hebben. Dat staat bijvoorbeeld in het Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (de DSM-5), die in de Verenigde Staten wordt gebruikt, en in de Internationale classificatie van stoornissen (ICD-11), die in Europa wordt gebruikt.

Een van de keren dat ik een lezing gaf voor ‘Betere psychiatrie’, zei een vrouw uit het publiek: ‘Ik heb ADHD.’ Waarop ik zei: ‘Nee, dat hebt u niet. Je kunt een hond, een auto of een vriend hebben, maar je kunt geen ADHD hebben. Het is een door mensen ontwikkeld begrip.’ Ik legde uit dat het maar een etiket is en niet iets wat in de natuur bestaat, zoals een olifant die iedereen kan zien. Mensen denken vaak dat ze een verklaring voor hun problemen krijgen als de psychiater hun een bepaalde naam geeft, maar dat is een cirkelredenering. Paul gedraagt zich op een bepaalde manier en we geven dat gedrag een naam. Paul gedraagt zich zo omdat hij ADHD heeft. Logisch gezien is het onmogelijk om zo te redeneren.

Het is uitermate schandelijk om te stellen dat miljarden mensen iets aan hun hersenen mankeert.

Vaak grapte ik tijdens mijn lezingen dat we ook een diagnose nodig hebben voor de kinderen die té goed stilzitten in de klas en niet zichtbaar of hoorbaar zijn. Die grap werd bewaarheid met de uitvinding van de diagnose ADD, de aandachtstekortstoornis zonder de hyperactiviteit. Vanaf die dag grap ik hoelang we nog moeten wachten tot we een diagnose krijgen voor de mensen die hier tussenin zitten. Want dan is er een medicijn voor iedereen en heeft de farmaceutische industrie haar ultieme doel bereikt, dat niemand aan behandeling ontsnapt.

De diagnose depressie is al niet veel beter. Het is heel makkelijk om die diagnose te krijgen, ook al ben je niet echt depressief maar gewoon een beetje uit je normale doen.⁴

Zelfs de ernstigere diagnoses zijn zeer onzeker. Veel mensen (in enkele onderzoeken verreweg de meeste mensen) hebben bij nader inzien ten onrechte de diagnose schizofrenie gekregen.⁴

Gegeven deze enorme onzekerheid, meningsverschillen en willekeur zou het heel eenvoudig moeten zijn om van een verkeerde diagnose af te komen. Dat is echter onmogelijk, en er is geen hof van beroep zoals in strafzaken. Het is net als in de Middeleeuwen toen mensen zomaar werden veroordeeld en niet in beroep konden gaan. Zoals je in hoofdstuk 4 in de paragraaf over dwangbehandeling zult zien, wordt de wet stelselmatig overtreden, wat we in geen enkele andere sector van de maatschappij zouden tolereren.

Het lijkt er niet toe te doen of een diagnose juist of onjuist is. Je zit er voor de rest van je leven aan vast. Hierdoor kan het lastig worden om de opleiding te krijgen waar je van droomt, een baan, bepaalde uitkeringen, goedgekeurd te worden als adoptieouder of zelfs maar je rijbewijs te behouden.22,23 Verder worden psychiatrische diagnoses veelvuldig misbruikt in rechtszaken over de voogdij over de kinderen als de ouders in scheiding liggen.²² Zelfs als de diagnose apert onjuist is en de psychiater zelf er ernstige twijfels over had bij het stellen ervan, dan nog kun je haar niet ongedaan maken.²³ Ze blijft voor eeuwig aan je kleven, alsof je een gebrandmerkte koe bent.

Van de Deense filmmaker Anahi Testa Pedersen is de documentaire Een diagnose stellen van de psychiatrie,²⁴ over mijn pogingen om een betere psychiatrie te ontwikkelen en over haar eigen gevecht met het systeem. Zij kreeg de diagnose schizotypie, een ontzettend vaag en zeer dubieus begrip (zie hoofdstuk 5), toen ze werd opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis vanwege ernstige stress door haar echtscheiding. Het was duidelijk dat ze te maken had met acute pijn en dat ze nooit een psychiatrische diagnose had moeten krijgen of behandeld had moeten worden met medicijnen. Maar in het ziekenhuis gaven ze haar quetiapine, een neuroleptisch middel, en escitalopram, een depressiepil. Anahi was enorm geschokt toen ze hoorde dat ze achter gesloten deuren zat, ook al had ze vrijwillig contact opgenomen met het psychiatrisch ziekenhuis. Toen ze bij haar ontslag uit het ziekenhuis vraagtekens plaatste bij haar diagnose, kreeg ze te horen: ‘Hier stellen wíj de diagnose!’²² Ze raakte gedrogeerd van de medicijnen en werd er apathisch van, en is ermee gestopt.

Nog een schok kreeg ze acht jaar later toen ze een brief kreeg van de Deense GGZ-instelling Psychiatrie in de Regio Hoofdstad. Ze wilden haar dochter onderzoeken. Ze meenden dat psychiatrische stoornissen erfelijk zijn en dat de kans daarom groot is dat kinderen van mensen die geestesziek zijn zelf ook ziek worden.

Anahi werd kwaad. Haar dochter functioneert prima, is gelukkig en heeft veel vrienden. De oproep kwam zonder dat ze haar hadden gevraagd hoe het allemaal was gegaan na haar ontslag, of hoe het met haar dochter ging, en de brief was stigmatiserend voor haar en haar dochter. Ze belde een psychiater van de afdeling waar ze acht jaar had gezeten en vroeg om een herbeoordeling. Haar huisarts had haar immers ook verzekerd dat ze gezond was en dat het opmerkelijk was dat ze die diagnose überhaupt had gekregen. Maar de psychiater zei op de herbeoordeling: ‘Dat doet het systeem niet!’ Ze zat vast aan een levenslang, onjuist vonnis. Dat zou niet zijn gebeurd als ze ten onrechte voor een misdaad was veroordeeld, maar in de psychiatrie zijn dit soort dingen volslagen ‘normaal’.

Dat je een diagnose krijgt waar je nooit meer vanaf komt, is een ontzettend goede reden om niet naar de psychiater te gaan.

Het startpakket van de psychiatrie: depressiepillen

Patiënten en hun familie noemen depressiepillen vaak ‘het startpakket van de psychiatrie’. Dat komt doordat veel mensen hun psychiatrische ‘carrière’ beginnen door naar de huisarts te gaan met een of ander probleem dat velen van ons van tijd tot tijd hebben, en de spreekkamer uitkomen met een recept voor een depressiepil, waardoor ze in de problemen raken.