De uitgave van dit boek werd mede mogelijk gemaakt door de Koninklijke Landmacht, de M.A.O.C. Gravin van Bylandt Stichting en de Koninklijke Vereniging van Ridders der Militaire Willems-Orde.

Afbeelding omslag

Garrelt van Borssum Buisman tijdens de mobilisatie, Nijnsel (N.B.) voorjaar 1940

Omslagontwerp

Erwin BomansBNO Leucq!, Hof van Twente

Ontwerp binnenwerk

Karel Meijer, KM Grafisch Werk, Utrecht

© 2020 Chris de Bouter, p/a Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

© 2020 Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

www.walburgpers.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Zoveel mogelijk is getracht de eventuele rechthebbenden van de afbeeldingen te achterhalen. Rechthebbenden die in dit verband niet zijn benaderd wordt verzocht zich met de uitgever in verbinding te stellen.

ISBN 9789462494725
e-ISBN 9789462497368

NUR 689

Inhoudsopgave

Voorwoord

Verantwoording

1.Jeugd in het museum

2.Mobilisatie

3.Meidagen 1940

4.Kareol

5.Op weg naar de vrijheid

6.Over de oceaan

7.In Engeland

8.Het Bureau Inlichtingen

9.Aan de slag als geheim agent

10.Opvangen van nieuwe agenten

11.Wantrouwen en wrijving in het verzet

12.Terug naar Londen?

13.Arrestatie, verhoren en veroordeling

14.Ontsnapping uit Duitsland

15.De laatste maanden voor de bevrijding

16.Naar het Korps Insulinde op Ceylon

17.De eerste fase van de opbouw van de stay behind-organisatie in Nederland

18.1948: een jaar waarin veel gebeurde

19.De verdere opbouw van de Nederlandse stay behind-organisatie

20.De laatste jaren

Levensloop Garrelt Andreas van Borssum Buisman

Bijlage 1Organisatie van de Nederlandse cavalerie op 1 mei 1940

Bijlage 2Tekst van de regeringsboodschap voor de Ordedienst van juni 1942

Bijlage 3Koninklijk Besluit benoeming Van Borssum Buisman tot Ridder der 4e Klasse der Militaire Willems-Orde

Bijlage 4Organisatieschema National Clandestine Service

Noten

Geraadpleegde bronnen

Lijst van afkortingen

Voorwoord

Over het verzet in de Tweede Wereldoorlog zijn veel boeken geschreven en ook nu, meer dan zeventig jaar na het einde van die oorlog, gebeurt dat nog steeds.

Het onderwerp blijft boeien, mede omdat de beschrijving van verzetsactiviteiten mensen aanzet tot zelfreflectie: ‘Hoe zou ik zelf in dat soort omstandigheden hebben gehandeld?’ Bij de biografieën, die zijn geschreven door en over verzetsmensen ontbrak nog de levensbeschrijving van Garrelt van Borssum Buisman.

Hij vocht in de meidagen van 1940 op de Grebbeberg, ontsnapte uit Nederland en bereikte via Frankrijk, Spanje, Curaçao, de Verenigde Staten en Canada uiteindelijk Engeland. Als geheim agent gedropt in Nederland zorgde hij voor inlichtingen voor de regering in Londen. Hij werd gearresteerd door de bezetter en ter dood veroordeeld, maar wist te ontsnappen uit een rijdende trein, waarbij hij diverse zware blessures opliep.

Ondanks de uitputting door de eindeloze ondervragingen door de Sicherheitsdienst en de bedreiging met foltering gaf hij nooit iets prijs. Met zijn doorzettingsvermogen overwon hij het voedselgebrek tijdens zijn gevangenschap en de verwondingen bij zijn ontsnapping. Na de bevrijding werd hij benoemd tot Ridder in de Militaire Willems-Orde.

Garrelt was niet het soort man dat graag in de schijnwerpers staat. In tegenstelling tot sommige andere personen uit het verzet heeft hij ook nooit de behoefte gevoeld om zijn memoires te schrijven, ofschoon hij over sommige periodes van zijn leven wel dagboeken bijhield en achteraf notities maakte van bepaalde gebeurtenissen.

In dit boek wordt zijn levensloop beschreven, van zijn jeugd in de jaren voor de oorlog tot en met zijn werk in de tijd van de Koude Oorlog, toen een bezetting van Nederland door het Warschaupact niet werd uitgesloten en daarop in planning en met voorbereidende maatregelen werd geanticipeerd.

Garrelt werkte vele jaren in een van de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten die in NAVO-verband informatie uitwisselden en op deelgebieden samenwerkten, welke activiteiten als eerste bekend werden via de Italiaanse dienst die de schuilnaam ‘Gladio’ gebruikte.

Garrelt was een man, die zich nooit op de voorgrond drong, die grote moed en doorzettingsvermogen toonde, een recht door zee gaand cavalerieofficier, die met scherp inzicht en tact wist te opereren in het spanningsveld tussen de naar Londen uitgeweken vertegenwoordigers van de regering en het verzet in Nederland en zo een belangrijke bijdrage leverde aan het verzet tegen de bezetter.

Verantwoording

In het voorjaar van 2017 vroeg brigadegeneraal der cavalerie b.d. J.M.A. Thomas, erelid van het bestuur van het Museum Nederlandse Cavalerie, mij of ik een biografie wilde schrijven over Garrelt Andreas van Borssum Buisman. Dat was iets waar ik even over wilde nadenken. In mijn werkzame leven had ik vele nota’s, rapporten en verslagen geschreven en na mijn pensionering had ik voor het Engelandvaardersmuseum een aantal korte levensbeschrijvingen vervaardigd over Engelandvaarders afkomstig uit de cavalerie, maar dit was iets geheel anders. Mijn conclusie was dat ik de uitnodiging en de uitdaging moest aanvaarden. Het leven van Garrelt Buisman op zich was een interessant onderwerp en het was een mogelijkheid om een beperkte bijdrage te leveren aan het levend houden van de herinnering aan de strijd om de vrijheid die zich nu 75 jaar geleden in ons land en daarbuiten afspeelde.

Bij de voorbereiding van deze biografie heb ik veel steun gehad van Jo Thomas die mij stimuleerde en veel materiaal aandroeg dat nog niet eerder was gepubliceerd en van Evert-Jan Vinkhuyzen en de staf van het Museum Nederlandse Cavalerie. Zij zorgden ervoor dat dat ik alle boeken en documentatiemateriaal kreeg die ik meende nodig te hebben. Ook de leden van de meeleescommissie, Duco Brongers, Sierk Plantinga, Ben Schoenmaker, Jo Thomas en Evert-Jan Vinkhuyzen, wil ik graag danken voor hun constructieve commentaar. Hetzelfde geldt voor Louise Tietge die zorgde voor het bewerken van het omvangrijke beeldmateriaal uit de collectie van de familie Van Borssum Buisman en Willem Plink die waardevolle adviezen gaf voor de uitgave van het verhaal.

Tenslotte dank ik de kinderen van Garrelt Buisman, Machteld en Warmold, niet alleen voor al het archiefmateriaal dat ik mocht gebruiken, maar ook voor de gesprekken waarin zij mij hun herinneringen aan hun vader overbrachten.

Chris de Bouter,

oud-reserve eerste luitenant der huzaren,

Gorssel 2020

Jeugd in het museum

1

Garrelt Andreas van Borssum Buisman werd op zondag 26 september 1915 geboren in het zogenoemde Fundatiehuis in de Damstraat in Haarlem. Dat huis hoort bij het Teylers Museum. Het is het huis waar Pieter Teyler in de achttiende eeuw gewoond heeft en waarachter later het museum is gebouwd, het oudste museum van Nederland. Garrelts vader, Hendrik van Borssum Buisman, was namelijk in 1913 benoemd tot ‘kasteleyn’ van de Teylers Stichting. Dit oud-Nederlandse woord betekent niet alleen herbergier of waard, maar onder meer ook slotvoogd of bevelhebber van een vesting. Tegenwoordig zou men die functie omschrijven als directeur/conservator. Pieter Teyler was een rijke Haarlemse laken- en zijdefabrikant en bankier. In de geest van de Verlichting die in de achttiende eeuw ook in Nederland doorbrak wilde hij niet alleen de behoeftigen ondersteunen, maar ook godsdienst, wetenschap en kunst aanmoedigen. Bij zijn dood in 1778 liet hij een grote collectie munten en penningen, boeken, prenten, tekeningen en zeldzame voorwerpen na en een groot geldbedrag. In zijn testament had hij bepaald dat zijn collectie en zijn vermogen in een stichting moesten worden ondergebracht die zijn idealen zou moeten helpen verwezenlijken. De ‘Directeuren’, de vijf bestuurders van de nieuwe stichting, die de nalatenschap van Teyler moesten beheren, richtten daartoe ook twee genootschappen op: Teylers Eerste Genootschap of Godgeleerd Genootschap en Teylers Tweede Genootschap of Wetenschappelijk Genootschap. Deze genootschappen hielden zich in eerste aanleg vooral bezig met het uitschrijven van prijsvragen en het organiseren van lezingen en discussiebijeenkomsten. Maar ook besloten de Directeuren, dat aan de wensen van Teyler het beste uitvoering kon worden gegeven door een openbaar museum en een openbare bibliotheek op te richten waarin zijn collectie kon worden ondergebracht en geëxposeerd. Achter het Fundatiehuis lieten zij daarom het museumgebouw met zijn fraai gedecoreerde Ovale Zaal bouwen. Het Fundatiehuis was het woonhuis van de kasteleyn en daar vergaderden de Directeuren. In zijn testament had Teyler bepaald dat de kasteleyn bij voorkeur een kunstenaar moest zijn om de samenhang tussen kunsten en wetenschappen te benadrukken. De kasteleyn moest de bemiddelaar zijn tussen de vele specialismen die in Teylers Museum zouden samenkomen en diende te waken voor het handhaven van de algemene lijn van en de samenhang in de collectie van het museum.

Vader Hendrik van Borssum Buisman (1873-1951) had als portretschilder gewerkt in Den Haag en was docent geweest aan de Academie van Beeldende Kunsten en Technische Wetenschappen in Rotterdam. In de tuin van het museum kreeg hij de beschikking over een atelier. Garrelt werd vernoemd naar zijn grootvader van vaderskant, Garrelt Buisman (1840-1916), een remonstrantse predikant. Zijn moeder, Jeannette Catharina Marie Sleeswijk (1880-1934), kwam uit een doktersgezin en behoorde tot de Waalse kerk, oorspronkelijk de kerk van in de zeventiende eeuw naar Nederland gevluchte Hugenoten. In deze kerk wordt nog steeds in het Frans gepreekt. Garrelt ging met zijn moeder van tijd tot tijd mee naar deze kerk en hierdoor leerde hij zich goed in het Frans uit te drukken. Hij had een twee jaar oudere zuster, Johanna Antonetta Elisabeth (1914-1965), en een drie jaar jongere broer, Jan Hendrik (1919-2012). Zijn zuster Johanna, ging theologie studeren en trouwde met de vrijzinnige predikant Felix Bobeldijk, zoon van een kunstschilder. Zijn broer Jan Hendrik (Jan) nam in zijn studententijd actief deel aan het Delfts studentenverzet. Later hielp Jan als agent van de ‘Zwitserse weg’ bij het verzorgen van de communicatie tussen bezet Nederland en de regering in Londen via Zwitserland. Deze Zwitserse weg was een inlichtingendienst die door ds. W.A. Visser ’t Hooft, algemeen secretaris van de Wereldraad van Kerken in oprichting in Genève op verzoek van minister-president Gerbrandy was opgezet. Na de oorlog werd Jan beeldhouwer en in 1973 werd ook hij conservator/kasteleyn van het Teylers Museum.

De kinderen Van Borssum Buisman hadden een onbezorgde jeugd in het Fundatiehuis. De familie leefde sober, maar de kinderen hadden in het oude pand met zijn vele kamers en drie zolders alle ruimte om te spelen en er was nog veel meer ruimte in de zalen van het Teylers Museum met de daar tentoongestelde technische instrumenten en fossielen.

Fundatiehuis Teylers Museum, Damstraat 21 Haarlem (het lichtere huis met vier verdiepingen) waar Garrelt van Borssum Buisman werd geboren.

De kinderen mochten daar eigenlijk niet spelen, maar deden het toch wel. Ook de grote tuin van het museum was een heerlijke plek voor hen. Hun moeder wist nooit waar zij ze kon vinden. Garrelt was als kind al ondernemend, hij hield van fysieke uitdagingen. Hij had zijn eigen vrienden, maar trok ook veel op met zijn jongere broer. Volgens zijn broer hadden zij duidelijk verschillende karakters. Jan was dromerig en filosofisch, Garrelt was praktisch ingesteld, hij was geen groot lezer, maar had wel een grote belangstelling voor geschiedenis, zijn goede geheugen was daarbij een groot voordeel. Al jong begon hij munten te verzamelen, die keurig en heel precies werden ondergebracht in door hemzelf vervaardigde plateaus met onderschriften. In deze hobby werd hij gestimuleerd door A.O. van Kerkwijk, directeur van het Koninklijk Penningenkabinet in Den Haag, die zelf een grote verzameling penningen en munten bezat. Van Kerkwijk beheerde ook de collectie penningen en munten van het Teylers Museum en kwam dus regelmatig in Haarlem. Van Kerkwijk was onder de indruk van de serieuze manier waarop Garrelt zijn collectie opbouwde en gaf hem daarbij raad. Elk jaar kreeg Garrelt een waardevolle munt van hem. Garrelt bleef Van Kerkwijk na diens pensionering bezoeken en zou later zijn collectie erven.

Garrelt van Borssum Buisman met familieleden in 1919, v.l.n.r. Eddy Sleeswijk (neef), met op de arm (broer) Jan van Borssum Buisman, Hannie de Block (nicht), Hansje van Borssum Buisman (zuster), Garrelt en Gerda Sleeswijk (nicht).

In 1929 begon de grote economische crisis die de wereld en ook Nederland teisterde. In het Fundatiehuis merkte men daar niet zoveel van. Het Teylers Museum was een onafhankelijke stichting met een eigen vermogen waar geen ontslagen vielen. In deze tijd van economische neergang zag vader Buisman kans om Haarlemse kunstenaars financieel te helpen door schilderijen voor het museum aan te kopen. Tijdens vakanties in Duitsland in het begin van de jaren dertig werd de familie de opkomst en het aan de macht komen van het nationaalsocialisme gewaar. Vader Buisman was politiek niet actief, maar stemde wel altijd op de liberale Vrijheidsbond. De opkomst van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) in Nederland vond de familie verschrikkelijk, maar volgens Jan werd het gevaar ervan onderschat. De wereld van het Teylers museum bleef een oase. Een grote schaduw viel over het gezin toen moeder Jeannette in 1934 na een lange ziekte overleed. Garrelts vader ving toen voor de beide zonen het verlies van hun moeder op zorgzame wijze op. Hun zuster Johanna studeerde toen al in Leiden. Er kwam een huishoudster, Engeltje, die heel lekker kookte volgens Garrelt. Een goede maaltijd zou zijn hele leven belangrijk voor hem blijven. Garrelt ging na de lagere school naar het Stedelijk Gymnasium in Haarlem, maar na een jaar verwisselde hij dat gymnasium voor de HBS aan de Zijlvest in Haarlem, die hij zonder problemen doorliep. Volgens zijn broer Jan was hij een echte bèta.¹ Hij trok veel op met vrienden als Herman Friedhoff, Frank Thooft en de kinderen Bierens de Haan uit Bloemendaal, maar toch het meest met zijn broer Jan. Samen bouwden zij radio’s waarvoor zij de antennes bevestigden op het dak van het museum. Garrelt tenniste en hockeyde veel, vooral in Bloemendaal. Hij viel ook goed bij de meisjes en toen hij wat ouder werd kwamen er ook vriendinnen.

Schoolfoto Garrelt van Borssum Buisman, tien jaar oud.

Hij slaagde in 1935 voor zijn eindexamen HBS-B en ging kort daarna, op 16 september van dat jaar, in militaire dienst. Hij kwam op bij het VIe Regiment Veldartillerie in Leiden en werd geselecteerd voor de officiersopleiding op de School Reserve-Officieren der Bereden Artillerie (SROBA) in Ede. (‘Bereden’ wil zeggen dat de kanonnen door paarden werden getrokken waarbij de bemanning van het stuk geschut te paard zat.) Deze opleiding was opgericht in 1910 en telde in de jaren dertig van de vorige eeuw als regel negentig leerlingen.

De sfeer in de opleiding was plezierig, al was de ruimte waarin de aspirant-officieren werden ondergebracht wel erg krap. Het aantal leerlingen was in de loop der jaren toegenomen, maar de noodzakelijke vernieuwing van de accommodatie was door de vele bezuinigingen steeds uitgesteld. De school was in 1935 nog gehuisvest in een houten gebouw waarin administratie, kantine, wachtlokaal en zes door houten schotten van elkaar gescheiden slaapzalen waren ondergebracht. Er was centrale verwarming, maar nog geen elektrische verlichting. Er waren zelfs nog houten wastafels met waskommen en lampetkannen en de aspirant-officieren sliepen in ijzeren kribben met strozakken. Pas in september 1936 kwam er een nieuwe kazerne voor de SROBA, de P.L. Bergansiuskazerne. Tijdens de rijopleiding werden de leerlingen stevig aangepakt. Zij moesten bijvoorbeeld paardrijden op een gewoon zadel in amazonezit (met beide benen aan één kant) en zonder stijgbeugels. De instructeur liet dan de paarden galopperen zodat een groot deel van de nog onervaren ruiters in het zand terecht kwam. Wanneer de paarden dan verder galoppeerden, moesten zij zien weer op hun paard te komen. Om te wennen aan lange tochten te paard moesten de leerlingen ervoor zorgen dat hun zitvlak voldoende gehard was. De gewone kanonniers gingen daarvoor met hun broek omlaag in het koude water van de drinkbakken van de paarden zitten, maar de leerlingen van de officiersopleiding waren beter bedeeld: zij gebruikten daarvoor de waskommen op hun slaapzalen.

Garrelt vond het niet erg om in militaire dienst te gaan. Van nature was hij gesteld op orde en gezag, hij hield van een systematische aanpak. Hij was wellicht geen geboren leider, maar hij was iemand die graag in een systeem functioneerde. Het militaire leven gaf hem die mogelijkheid. Zijn broer Jan schreef later dat Garrelt heel goed met mensen kon omgaan, dat hij trouw was aan zijn mensen en daarom in het leger heel goed functioneerde.² Hij doorliep deze opleiding zonder problemen en werd op 14 maart 1936 bevorderd tot wachtmeester titulair en aangesteld bij het VIIe Regiment Veldartillerie in Bergen op Zoom. In zijn familie was er niemand die paard reed en ook als jongen had hij nooit iets met paarden gehad, maar tijdens zijn officiersopleiding ontstond spontaan zijn liefde voor paarden. Met het paard Erato nam hij vele malen aan ruiterwedstrijden deel.

Het houten schoolgebouw van de School Reserve-Officieren der Bereden Artillerie (SROBA), voorganger van de P.L Bergansiuskazerne in Ede.

De krijgsmacht waarin hij terecht kwam, was er een die door de bezuinigingen in de tijd na de Eerste Wereldoorlog ernstig was verzwakt. De sociaaldemocraten en de vrijzinnig democraten hadden na die oorlog de nationale ontwapening in hun partijprogramma’s opgenomen. De rechtse partijen waren in beginsel wel voor de handhaving van de krijgsmacht, maar in de praktijk bleken ook zij in hun algemene streven naar bezuinigingen op de begrotingen voor defensie te korten. De bewapening en de training van het voornamelijk uit dienstplichtigen bestaande leger waren ver onder de maat. Pas nadat Hitler in 1933 aan de macht was gekomen in Duitsland en met kracht begonnen was aan de herbewapening, drong het besef door dat een klein land als Nederland om zijn neutraliteit te kunnen handhaven moest beschikken over een adequate krijgsmacht en dus zijn bewapening moest opvoeren. In 1936 schrapte de Vrijzinnig-Democratische Bond de nationale ontwapening uit zijn programma, de SDAP deed dat een jaar later. De dienstplicht werd verlengd tot elf maanden; deze was namelijk in 1922 om bezuinigingsredenen teruggebracht tot 5½ maand. Ook werden grote bedragen uitgetrokken voor de verbetering van de uitrusting van leger en vloot. In februari 1936 ging het parlement akkoord met de instelling van een Defensiefonds van 31 miljoen gulden voor de wederopbouw van het leger. Daarna volgden in 1938 en 1939 nog bedragen van 14 en 33 miljoen gulden. Het probleem was, dat Nederland met dit streven naar uitbreiding en verbetering van de militaire uitrusting te laat op de internationale wapenmarkt kwam. Nederland had slechts een zeer beperkte wapenindustrie en was dus op het buitenland aangewezen voor de aankoop van nieuwe wapens. Door de toenemende spanning in Europa was de vraag naar wapens sterk opgelopen waardoor de buitenlandse wapenindustrie de opdrachten van Nederland niet of slechts met grote vertraging kon uitvoeren. Zo kon bijvoorbeeld Bofors in Zweden maar een klein deel van de door Nederland bestelde kanonnen van 10-Veld leveren. De vliegtuigfabriek van Fokker kon slechts een beperkt aantal moderne gevechtsvliegtuigen afleveren en ook de zuinigheid van minister van Defensie Van Dijk werkte vertragend. Deze wachtte te lang met de aankoop van Spitfires en Hurricanes in Groot-Brittannië zodat die niet meer geleverd werden. Het regiment waarbij Garrelt werd aangesteld was als gevolg van dit beleid voor een deel uitgerust met kanonnen die nog uit de negentiende eeuw dateerden, zoals de kanonnen 8-Staal en 12-Lang Staal. Ook was het aantal vuurmonden waarover de artillerie beschikte beperkt: per divisie (legereenheid van circa 10.000 man) waren er maximaal slechts 36 kanonnen beschikbaar.³

In augustus 1936 ging Garrelt als kornet met groot verlof (vrijstelling van dienst voor onbepaalde tijd), in januari 1937 volgde zijn benoeming tot reserve-tweede luitenant bij het wapen der artillerie. Het was zijn bedoeling om na zijn diensttijd in de wolhandel te gaan. Een oom van hem had een wolhandel in Zuid-Afrika met een filiaal in Bradford, Buisman & Co (Bradford) Ltd. In juni 1937 ging Garrelt voor vier maanden naar Bradford om het vak te leren. Het werd geen groot succes omdat hij een groot probleem bleek te hebben bij het sorteren van wol. Hij was namelijk kleurenblind en kon geen rood van groen onderscheiden. Nadat hij in september 1937 aan herhalingsoefeningen had deelgenomen, vertrok hij naar Antwerpen waar hij aan de slag ging bij het in huiden en wol gespecialiseerde handelshuis Osterrieth. In maart 1938 nam hij weer deel aan herhalingsoefeningen. Na zijn terugkeer in Antwerpen kreeg hij het bericht dat er een tekort aan officieren was bij de cavalerie. Garrelt was in Haarlem opgegroeid in een milieu van kunsten en wetenschap en zijn familie had geen enkele binding met de krijgsmacht, maar tijdens zijn diensttijd en tijdens herhalingsoefeningen had hij zich helemaal thuis gevoeld in de militaire wereld. De cavalerie zou hem de gelegenheid geven om zich uit te leven in het paardrijden van welke sport hij een groot liefhebber was geworden. Daarom besloot hij zich aan te melden. Mogelijk speelde ook mee dat hij zag dat de politieke situatie in Europa steeds dreigender werd en dat hij meende dat hij een bijdrage moest leveren aan de verdediging van Nederland. In september 1938 trad hij weer in dienst, maar nu als beroepsmilitair. Hij ontving daarna een rijopleiding aan de Rijschool der Cavalerie. In deze rijschool was de School Reserve-Officieren Cavalerie (SROC) ondergebracht. Niet alleen aan de nodige theorie en praktijk als aanvoerder werd daar aandacht besteed, maar ook aan het paardrijden. Hij werd daarna aangesteld als pelotonscommandant bij het 3de Halfregiment Huzaren ⁴ in de Alexanderkazerne in Den Haag. Hij bleef daar tot in augustus 1939 de mobilisatie werd afgekondigd.

Wachtmeester Garrelt van Borrsum Buisman, leerling van de SROBA, neemt deel aan een wedstrijd dressuur, rally en cross op 29 april 1936.

Mobilisatie

2

Bij het afkondigen van de mobilisatie werden de vier halfregimenten van de cavalerie paarsgewijs samengevoegd tot het Ie en het IIe Regiment Huzaren. Deze regimenten werden ingedeeld bij de Lichte Divisie. Op 1 september 1939 vertrok het IIe Regiment naar het oosten van Noord-Brabant. Garrelt Buisman was als pelotonscommandant ingedeeld bij het 2de eskadron van het regiment. Commandant van dit eskadron was de Olympische ruiter ritmeester A.D.C. van der Voort van Zijp. Buismans mede-pelotonscommandanten waren reserve-eerste luitenant A.B.H. Vlielander, die tevens als opvolgend eskadronscommandant fungeerde, tweede luitenant A. C. Dijxhoorn en kornet jhr. P.L.E. van der Maesen de Sombreff. II RH werd gelegerd in Bakel (vlakbij Helmond), maar het 2de eskadron werd de eerste dagen ondergebracht in Sint Oedenrode, bijna dertig kilometer daarvandaan en daarna in Bakel. Op 7 september werd het 2de eskadron ingezet in het zuidelijke vak van de Peel-Raamstelling en vertrok het naar Maarheeze (ten zuidoosten van Eindhoven) waar het zou blijven tot eind oktober. De burgemeester van Maarheeze en zijn vrouw ontvingen de officieren regelmatig en zorgden zo voor enige plezierige afwisseling in de nogal eentonige dienstactiviteiten. De meeste tijd was het eskadron daar bezig met het graven van stellingen. Het graafwerk werd gelukkig af en toe onderbroken voor oefeningen. Voor de huzaren was het graven niet de meest aantrekkelijke vorm van tijdsbesteding, maar de officieren en onderofficieren wisten hen te stimuleren om dit werk te doen. Dat werk werd overigens regelmatig belemmerd door stagnatie in de aanvoer van materialen.

Op 30 september werd Buisman op de heide bij Maarheeze beëdigd als tweede luitenant der huzaren, hij werd daarmee de jongste beroepsofficier bij het wapen der cavalerie. De beëdigingsplechtigheid werd afgesloten met een lange frontgalop van het eskadron voor de regimentscommandant, de autoriteiten en de bezoekers. Na afloop van de beëdiging was er een eenvoudig déjeuner waaraan ook zijn vader en, naar mag worden aangenomen, ook zijn broer Jan, deelnamen. Er was veel vrije tijd en het leven in Maarheeze was ontspannen. Het dorp lag nogal geïsoleerd, volgens luitenant Vlielander was het een prachtig gebied om paard te rijden met mooie zandverstuivingen en flinke heuvels. De officieren van het eskadron, zo vertelt Vlielander, maakten op zondag vaak een rit van twintig kilometer over de hei naar het klooster de Achelse Kluis op de grens tussen Noord-Brabant en Belgisch Limburg en na een biertje daar reden zij dan weer terug. Buisman nam aan die tochten deel met zijn paard Isabel. Op 9 oktober bracht Prins Bernhard een bezoek aan de Lichte Divisie Zuid, onder meer aan verschillende onderdelen van II RH.

Garrelt van Borssum Buisman op zijn paard Isabel, najaar 1939.

Op 31 oktober kwam het 2de eskadron vanuit Maarheeze terug bij de andere onderdelen van het regiment. Het eskadron werd nu gelegerd in Nijnsel, vlakbij Sint Oedenrode. Het regiment had gehoopt dat de troepen hier wat meer gelegenheid zouden krijgen om als huzaren te oefenen, maar begin november kwam het bericht dat het weer moest gaan graven om een stelling aan te leggen tussen Uden en Veghel. In die tijd nam de internationale spanning weer toe. Op zondag 12 november stonden ’s morgens om 5.30 uur de eskadrons gereed om binnen een uur af te marcheren, maar om 9.00 uur kwam het bericht van de Staf van de Lichte Divisie dat de toestand weer normaal was. In de maanden daarna ging de spanning zo regelmatig op en neer. Een van de luitenants was de zoon van minister van Defensie A.Q.H. Dijxhoorn. Hij belde ’s avonds meestal met zijn ouders en kreeg daarna dan van de andere officieren de vraag hoe de toestand was. De ene keer was het antwoord dat die gespannen was, een andere keer dat de dreiging erg groot was geweest, maar dat er nu weer hoop was. Het regiment nam in de loop van november een paar keer deel aan wat meer uitgebreide oefeningen van de Lichte Divisie. Op 5 december werd door de verschillende onderdelen het Sint Nicolaasfeest gevierd. ’s Avonds vierden de veertig officieren van het regiment het feest in het Hotel Gastenhof in Sint Oedenrode. Ritmeester H.A.M. Latour trad op als Sint Nicolaas en voor iedereen was er een cadeautje en een gedicht. Later op de avond verscheen een tweede Sint Nicolaas die veel gelijkenis vertoonde met de reserve-eerste luitenant mr. A. Blussé van Oud-Alblas, maar het conflict tussen de concurrerende Goed Heiligmannen werd snel bijgelegd. Overdag werd er hard gewerkt aan de stellingen, maar ’s avonds was er veel vrije tijd. Regelmatig waren er filmvoorstellingen voor de troepen en de militairen werden uitgenodigd voor toneel- en muziekuitvoeringen van de burgerij. Voor de officieren werden ’s avonds vaak lezingen gehouden. Op vrijdag 8 december inspecteerde de commandant van het Veldleger II RH op de heide tussen Best en Acht. Op 4 januari 1940 was er weer een beëdiging, de eerste luitenant H.H.R. van der Laan werd beëdigd als beroepsofficier. Maar door de vorst was de grond zo hard geworden dat er niet in galop kon worden gedefileerd voor de regimentscommandant.

De winter was nu echt begonnen en deze zou lang duren. Er viel veel sneeuw en er werden temperaturen van –20º Celsius gemeten. Dat bracht natuurlijk het nodige ongemak met zich mee voor huzaren en officieren. In januari en februari moest een aantal keren ijs worden gehakt in het Wilhelminakanaal om dat open te houden. Op 18 januari hakten de vier pelotons van het eskadron 1500 meter ijs open in het kanaal. Maar het ijs bood natuurlijk ook de gelegenheid om te schaatsen en dat werd dan ook veel gedaan. Ondanks de koude gingen de oefeningen van het regiment gewoon door en er werden extra versperringen aangebracht tegen vijandelijke aanvallen. In het voorjaar werd de toestand internationaal steeds dreigender. Na de Duitse inval in Denemarken en Noorwegen in april 1940 begonnen velen in ons land zich af te vragen of Nederland nog wel aan een oorlog zou kunnen ontsnappen.

Generaal I.H. Reynders, opperbevelhebber Land- en Zeemacht 28 augustus 1939- 6 februari 1940.

Intussen had zich in de top van de Nederlandse krijgsmacht een belangrijke wijziging voorgedaan die ook ingrijpende gevolgen had voor de verdedigingsstrategie van Nederland. Na herhaalde verschillen van mening tussen de minister van Defensie Dijxhoorn en de opperbevelhebber van Land- en Zeemacht generaal I.H. Reynders over onder meer de Grebbelinie en de Peel-Raamstelling had de laatste zijn ontslag aangeboden. Hij werd opgevolgd door generaal H.G. Winkelman. Eind maart 1940 besloot deze tot een wijziging in de strategie. Het 3de Legerkorps, dat tot dan toe de kern van de verdediging van de Peel-Raamstelling had moeten vormen, moest zich nu bij een vijandelijke aanval achter de Waal en de Linge terugtrekken. Onder het mom van een oefening werd dit legerkorps in de omgeving van Den Bosch ondergebracht. In het midden van het land had generaal Reynders vanuit de Grebbelinie het vertragende gevecht tegen aanvallers willen voeren om zich daarna ordelijk terug te kunnen terugtrekken achter de Nieuwe Hollandse Waterlinie, teneinde daar de definitieve verdediging te voeren. Het plan-Winkelman ging uit van de verdediging in de Grebbelinie, zonder voorbereide terugval op de verdediging in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Een overweging daarbij was ook, dat het beboste terrein daar de Nederlandse troepen een betere bescherming zou bieden tegen vijandelijke luchtaanvallen. Later zou blijken dat de Duitsers al voor de inval de Nederlandse opstellingen uitgebreid hadden verkend. Zij hadden niet alleen luchtfoto’s van de Nederlandse stellingen gemaakt zodat zij de locatie daarvan op hun kaarten konden intekenen, maar ook hadden Duitse officieren in burgerkleding het gebied als toerist bezocht en daarover spionagerapporten opgesteld.⁵

Generaal H.G. Winkelman, opperbevelhebber Land- en Zeemacht 6 februari 1940-2 juli 1940.

Op 1 mei 1940 werd begonnen aan een grote reorganisatie bij de cavalerie met een andere aanduiding van de eenheden.⁶ Daartoe was reeds besloten voor de mobilisatie in augustus 1939 en de voorbereidingen voor de doorvoering daarvan werden daarna ook getroffen. De legerleiding wilde deze reorganisatie, die ook een zekere uitbreiding van de cavalerieregimenten inhield, zo snel mogelijk uitvoeren, ondanks of misschien juist vanwege de snel toenemende spanning in Europa. De reorganisatie betekende dat vele onderdelen uit elkaar werden gehaald, met andere werden samengevoegd en werden verplaatst. Voorts moest het kader van de cavalerie zich in vele gevallen op een nieuwe oorlogstaak instellen en kregen de dienstplichtigen vaak andere officieren en onderofficieren dan die waaraan zij in de mobilisatie gewend waren geraakt. Het 2de eskadron van het nieuwe 3 RH werd in dit verband tijdelijk ingedeeld bij het nieuwe 4 RH en moest zich daarom op 1 mei 1940 verplaatsen van Maarheeze naar Ede. De kornet C.E. graaf van Limburg Stirum van 4 RH werd bij de commandogroep van het eskadron gedetacheerd.

Oefenen met pantserafweergeschut, Noord-Brabant 13 december 1939.

Op donderdag 9 mei om 23.00 uur bracht luitenant Vlielander ritmeester Van der Voort van Zijp met zijn auto naar een bespreking met de regimentscommandant, luitenant-kolonel jhr. S.M.S.A.A. de Marees van Swinderen. Op de terugweg vertelde de ritmeester hem dat de militaire attaché in Berlijn telegrafisch de regering had opgeroepen om uitermate op haar hoede te zijn. De ritmeester had het bericht gekregen dat het eskadron de volgende ochtend om 5.00 uur op graad 4 van gevechtswaardigheid moest rekenen. Bij een ronde langs de uitgezette posten vernam Vlielander dat zij alle omstreeks 23.30 uur zware ontploffingen in het oosten hadden gehoord. Hij rapporteerde dat aan het regimentsbureau.

Meidagen 1940

3

Op vrijdag 10 mei 1940 begon voor Garrelt Buisman om 2.00 uur de telefoonwacht. Om 3.00 uur was het reveille. Een halfuur later werden doffe knallen en het dreunende geluid van vliegtuigmotoren gehoord. Grote aantallen vliegtuigen kwamen uit oostelijke richting aanvliegen. Het bleek, zoals ritmeester Van der Voort van Zijp het nuchter in zijn dagboek neerschreef, dat de oorlogstoestand was ingetreden. Hij liet het eskadron meteen opzadelen om zo snel mogelijk de kazerne te kunnen verlaten. Het eskadron had de opdracht om bij het uitbreken van vijandelijkheden vernielingen uit te voeren op de weg van Arnhem naar Ede. Om 5.00 uur begon het eskadron met deze vernielingen. De weg zelf werd pas om 8.45 uur vernield om het de terugtrekkende troepen die uit de richting Arnhem kwamen en de burgerbevolking mogelijk te maken naar het westen te gaan. Na de middag sloot het eskadron zich aan bij 4 RH en nam het een opstelling in bij Langenberg aan de oostkant van Ede. De eerste doden vielen, een achtergelaten patrouille bestaande uit de kornet Van Limburg Stirum, de korporaal P. Ch. Bonkerk en de huzaar J.G. Dijkers, sneuvelde in de namiddag bij de herberg Zuid-Ginkel. Zij werden alle drie van dichtbij door het hoofd geschoten. Alleen de aan de patrouille toegevoegde motorordonnans Kuperus wist als boer verkleed te ontsnappen. Om 19.30 uur kreeg het eskadron opdracht zich te verplaatsen naar Leersum. Na aankomst aldaar om 21.00 uur betrok het een bivak. De volgende dag kreeg het eskadron de opdracht om in de omgeving van Driebergen Duitse parachutisten onschadelijk te maken die daar geland zouden zijn. Er werden echter nergens parachutisten gevonden en het eskadron keerde onverrichter zake naar Driebergen terug. Daarna moest het eskadron naar Utrecht om daar ongeregeldheden te onderdrukken. Deze opdracht werd echter weer ingetrokken.

In de ochtend van 12 mei (Eerste Pinksterdag) nam het eskadron in de omgeving van de commandopost van 4 RH in Maarsbergen afscheid van de paarden en ontving het rijwielen. Het eskadron keerde daarna op de fiets naar Leersum terug. Daar aangekomen kreeg het de opdracht om zich samen met 4 RH als voorste eskadron te verplaatsen naar Rhenen. Later op de dag kreeg het eskadron de opdracht om een deel van de voorste lijn van de Grebbelinie, nabij de boerderij ‘Kruiponder’ (ten oosten van Achterberg), te bezetten. Volgens onbevestigde berichten was dit deel van de voorste lijn door eigen troepen verlaten. Luitenant Vlielander leidde de verplaatsing naar 'Kruiponder'. Samen met de commandant van een daar gelegen infanteriecompagnie werd het terrein verkend. Het 6de eskadron van 4 RH moest ten zuiden van 'Kruiponder' worden ingezet. 'Kruiponder' bleek wel door de eigen troepen te zijn verlaten, maar het was niet door de Duitsers bezet. Omstreeks 20.30 uur kwam een opdracht van de commandant van de ivde Divisie, kolonel A.A.M. van Loon, dat het 2de en het 6de eskadron moesten terugkeren om zich met de andere onderdelen van 4 RH te verzamelen bij de jeugdherberg Berg en Dal in Rhenen. Dit bevel werd om 21.00 uur aan luitenant Vlielander overgebracht door de paardenarts van 4 RH A.J. Peeters. Het werkte bepaald ontnuchterend op de twee eskadrons die juist hun opstelling hadden bereikt en wekte bij de nog aanwezige infanterieonderdelen de indruk dat de huzaren op de vlucht sloegen.

Op hetzelfde moment ontving de commandant van 4 RH een schriftelijk bevel van de Commandant van de ivde Divisie kolonel Van Loon om in overleg met de commandant van het 2de Bataljon van het 19de Regiment Infanterie (19 RI) achter de spoorlijn Amersfoort-Rhenen tussen de Rijn en kilometerpaal 25 de verdediging tot het uiterste te voeren en te verhinderen dat de Duitse troepen over de spoorlijn zouden komen. Hij bracht de commandant van 4 RH, luitenant-kolonel De Marees van Swinderen, echter niet op de hoogte van de situatie op de Grebbeberg.

De vijand slaagde er op deze dag niet in de Grebbelinie te doorbreken, maar de toestand op de Grebbeberg was wel zeer ernstig geworden. Twee bataljons van een SS-regiment waren rond de middag via de weg Wageningen-Rhenen in de frontlijn gepenetreerd. De Duitsers werden nog slechts door een zwakke verdedigingslinie tegengehouden. Aan het einde van de middag voerde een aantal Nederlandse vliegtuigen aanvallen uit op vijandelijke troepen en colonnes, maar het resultaat was beperkt. Drie vliegtuigen gingen verloren. Voorafgegaan door een bombardement van de vijandelijke opstellingen door een tiental Nederlandse vliegtuigen werd op 13 mei rond 7.00 uur de tegenaanval nabij Achterberg ingezet met een viertal infanteriebataljons. Deze bataljons waren nog niet eerder in de strijd geweest en drie ervan waren te voet uit het Land van Maas en Waal naar de Grebbelinie gekomen. De soldaten van deze laatste bataljons waren totaal uitgeput en hadden in veertig uur geen warme maaltijd gehad. Toch was het moreel van deze troepen goed gebleven. Ondanks steun van een negental vliegtuigen liep de tegenaanval langzamerhand vast. Ook de vijand kwam naar voren, ondersteund door moordend artillerievuur. Een Duitse luchtaanval met 27 Stuka-jachtbommenwerpers maakte dat de tegenaanval geheel tot stilstand kwam en dat de soldaten zich terugtrokken. Officieren trachtten een kilometer naar achteren de terugtrekkende soldaten te stuiten en een nieuwe verdedigingslinie te organiseren.

Het 2de eskadron, met Buismans peloton, had intussen een opstelling ingenomen ten westen van de spoorlijn bij kilometerpaal 25. Onder zwaar artillerievuur verplaatste het eskadron zich naar de opstelling van II 19 RI en raakte vervolgens op weg daarheen in gevecht, waarbij de huzaar W. Stammes sneuvelde en twee huzaren gewond werden. Luitenant-kolonel De Marees van Swinderen besloot, toen hij het (achteraf onjuist gebleken) bericht ontving dat een van zijn eskadrons was aangevallen, het regiment in de buurt van Elst (Utrecht) op te stellen en niet bij de spoorlijn te blijven. In de ruglijn bleven slechts enkele delen van het 1e eskadron van 4 RH achter.

Het 2de eskadron kreeg in de loop van de middag de opdracht een opstelling in te nemen bij de steenfabriek ten westen van Rhenen en zich vandaar als laatste eskadron terug te trekken. Bij de steenfabriek aangekomen werd het eskadron versterkt met een kanon 6-veld en een stuk pag (pantserafweergeschut). Met materiaal uit de steenfabriek werd de weg afgesloten. Onder commando van Buisman werd een officiers‑patrouille naar Rhenen (Vreewijk) gezonden om voeling te houden met de vijand. Deze patrouille meldde dat Rhenen licht bezet was. Om 20.00 uur werd het eskadron aangewezen om als achterhoede te fungeren tijdens de terugmars naar Elst.

Peloton van Buisman bekijkt nabij IJsselstein een neergeschoten Duits vliegtuig Ju-52, 24 mei 1940.

In de vroege ochtend van 14 mei 1940 dekte het 2de eskadron de terugtocht van 4 RH naar Utrecht, waar Buisman en zijn mannen gastvrij werden ontvangen in het Academisch Ziekenhuis. ’s Middags ging de tocht verder naar Achtersloot, vlakbij IJsselstein. Daar kreeg het eskadron zijn paarden weer terug. Later in de middag ontvingen Buisman en zijn mensen het verbijsterende nieuws dat Rotterdam was gebombardeerd. Buisman noteerde in zijn agenda: ‘ ’s avonds [kwam] het catastrophale nieuws: Vesting Holland heeft zich overgegeven’. Generaal Winkelman, de opperbevelhebber van Land- en Zeemacht, had gecapituleerd. Met 4 RH bleef het eskadron nog een aantal weken in IJsselstein. Wapens en materieel moesten worden ingeleverd. Op 20 mei 1940 beleefde Buisman een persoonlijke tragedie. Zijn geliefde paard Isabella, ‘Scotch Dream’, waar hij zo lang op had gereden en waarmee hij aan wedstrijden had deelgenomen stierf ’s morgens ten gevolge van een aanrijding met een vrachtauto. Het greep hem erg aan. De staart van Isabella zou hij zijn hele leven bewaren en deze is nog steeds in het bezit van de familie. Zoals zovele ouders van de militairen die aan de strijd hadden deelgenomen, was natuurlijk ook de vader van Buisman ongerust over diens toestand; de communicatie werkte in die dagen uiterst gebrekkig. Hij kwam samen met broer Jan naar Achtersloot en trof zijn zoon daar in goede gezondheid aan, maar bedroefd om het verlies van zijn paard. Het leven was voor de huzaren in deze periode erg onzeker. De gehele Nederlandse krijgsmacht was door de Duitsers krijgsgevangen verklaard,⁷ maar degenen die niet tijdens de krijgshandelingen krijgsgevangen waren gemaakt werden niet geïnterneerd. Zo goed en zo kwaad als het ging werden kleine uitstapjes georganiseerd. Buisman ging met zijn peloton naar een neergeschoten Duits vliegtuig kijken.⁸

Op 27 mei 1940 kwam er een verheugend bericht: de helft van het eskadron mocht met groot verlof. Overste De Marees van Swinderen en ritmeester Van der Voort van Zijp hielden toespraken en dankten de huzaren voor hun moed en hun inzet. De rest van het eskadron vertrok later via Ede naar Deventer, de oude garnizoensplaats van 4 RH. Buisman kon in deze periode enkele malen kort met verlof gaan naar Haarlem en zocht daar onder andere de ritmeester C.F. Pahud de Mortanges op die met de SROC op het landgoed Elswout in Aerdenhout was ondergebracht.

Na de capitulatie heerste er niet alleen onder de hele Nederlandse bevolking, maar ook onder de militairen veel verwarring. De eenheden die gevochten hadden waren vaak losgeraakt van hun oorspronkelijke onderdelen en de individuele militairen probeerden in contact te komen met hun familieleden die er dikwijls ook zelf op uitgingen om na te gaan of hun verwanten de gevechten overleefd hadden. Ook was er verwarring over het vertrek van de Koningin en het Kabinet naar Engeland. Bestond aanvankelijk bij velen het gevoel dat Vorstin en ministers de Nederlanders in de steek hadden gelaten, toch ontstond na korte tijd het besef dat het in het belang van de Nederlanders was dat de Koningin en het Kabinet naar Engeland waren uitgeweken. Dat betekende immers dat zij zich niet neerlegden bij de nederlaag, maar de strijd tegen de invaller wilden voortzetten met behulp van de vloot, de uitgeweken militairen van de landmacht en met inzet van het potentieel van de koloniën in Oost en West. Algemeen was ook het gevoel dat het leger niet echt was verslagen, maar tot capitulatie was gedwongen door het bombardement van Rotterdam en de dreigementen dat andere steden hetzelfde lot wachtte.

Hitler besloot de Nederlandse militairen niet definitief in krijgsgevangenschap af te voeren en degenen die tijdens de gevechten krijgsgevangen waren gemaakt keerden in de eerste helft van juni 1940 naar Nederland terug. Op 22 mei 1940 keurde generaal Winkelman goed dat de helft van de reserve- en dienstplichtige militairen met groot verlof ging, als zij bij hun vroegere werkgever weer werk konden krijgen of als zij zich als zelfstandige konden vestigen. Twee weken later mocht de rest van het reserve- en dienstplichtige personeel op dezelfde voorwaarden naar huis. Voor de beroepsmilitairen had Hitler besloten dat zij op non-activiteit zouden worden gesteld. Voorwaarde was dat zij op erewoord zouden verklaren dat zij op geen enkele wijze tegen de belangen van het Duitse rijk zouden handelen. Verder werden zij onderworpen aan een meldingsplicht en aan een verblijfsbeperking. Beroepsmilitairen die deze erewoordverklaring weigerden af te leggen zouden als krijgsgevangenen worden geïnterneerd. Deze richtlijnen stelden de beroepsmilitairen voor een geweldige gewetensvraag: moesten zij wel of niet tekenen? Er ontstond een uitgebreide discussie en velen keken naar generaal Winkelman en hoopten dat hij een advies zou geven. Winkelman was daarmee bezig, maar werd voordat hij dit naar buiten kon brengen in krijgsgevangenschap afgevoerd evenals een aantal andere generaals. De meeste beroepsofficieren en -onderofficieren besloten, vaak na lang aarzelen, om de erewoordverklaring af te leggen. De overweging was daarbij vaak dat zij in feite gedwongen werden om deze verklaring af te leggen, dat zij zich er daarom moreel niet aan gebonden hoefden te beschouwen en dat zij deze verklaring altijd konden herroepen. Op 14 juli 1940 tekende ook Buisman in Deventer de verklaring. Daarna werd hij op non-actief gesteld. De grote vraag was toen voor hem wat hij zou gaan doen. Hij had enige ervaring opgedaan in de internationale handel, maar onder oorlogsomstandigheden waren er op dat vlak geen mogelijkheden.

Kareol

4

Een geheel andere richting opende zich voor Buisman toen hij in contact kwam met ritmeester Pahud de Mortanges die hij had leren kennen tijdens zijn rijopleiding in Amersfoort. Pahud de Mortanges was een ‘bekende Nederlander’: hij had vier keer aan de Olympische Spelen deelgenomen, meestal met zijn legendarische paard Marcroix, en had vier keer een gouden medaille gewonnen en één keer een zilveren. In 1938 was Pahud commandant van de School Reserve Officieren Cavalerie (SROC) geworden. Als sluitstuk van de opleiding was er elk jaar een ‘Tiendaagse veldtocht’, een oefenrit waarbij de aspirant-officieren werden getest op hun paraatheid en reactievermogen. In 1938 vond deze tiendaagse oefening in Noord-Brabant plaats. In de omgeving van Helvoirt zou ’s nachts een alarmoefening worden gehouden en daarbij zou met losse flodders worden geschoten. Om te voorkomen dat de paarden hierdoor in paniek zouden geraken ging Pahud in de stal kijken of daar alles in orde was. Met zijn rechterhand zocht hij in de stal naar de knop van het licht, maar daarbij raakte hij met zijn hand een vlijmscherpe zeis die tegen de muur stond. Hij voelde een felle pijn door zijn arm gaan en riep om hulp. Op zijn geroep snelde Buisman toe die ook aan de oefening deelnam en hij verleende hem eerste hulp. Hij zag dat de pols van Pahud nagenoeg was doorgesneden. Pahud werd ogenblikkelijk naar een ziekenhuis in Den Bosch vervoerd waar hij werd geopereerd. Zijn hand bleef gespaard en na enkele weken mocht hij naar huis, maar zijn arm bleef stijf en pijnlijk. Ook de verdere behandeling in het Militair Hospitaal in Utrecht leverde niet veel resultaat op: de stijfheid en de pijn bleven. Pahud kon geen dienst doen en paardrijden was helemaal uitgesloten.

Enkele weken na zijn ontslag uit het Militair Hospitaal kwam Pahud Prins Bernhard tegen die hij had leren kennen toen deze als ‘Luitenant Prins’ een opleiding volgde aan de Rijschool. De Prins zag de ernst van de verwonding. Hij wist van het bestaan van ‘Hohenliche’, een herstellingsoord in de buurt van Berlijn waar men veel ervaring had met dit soort verwondingen. De Prins bood Pahud aan om met hem mee te rijden naar Berlijn. Dat geschiedde en Pahud bracht in 1939 een aantal weken door in Hohenliche waar een in revalidatie gespecialiseerde Duitse chirurg kans zag de verkromde hand weer recht te krijgen en de pijn te verminderen. Toen Pahud uit Nederland een gecodeerd telegram kreeg dat een oorlog tussen Duitsland en Frankrijk en Engeland niet meer te voorkomen was, keerde hij naar Nederland terug.