Slavernij en de stad Utrecht

Onder redactie van
Nancy Jouwe,
Matthijs Kuipers en
Remco Raben

Dit onderzoek kwam tot stand in opdracht van de gemeente Utrecht.

Redactie en beeldredactie: Nancy Jouwe, Matthĳs Kuipers, Remco Raben

Onderzoeksassistentie: Maud Groenewoud, Matthias Lukkes, Thomas Markhorst, Wesley Verboom, Anne Vereĳken (stagiaires) en Marjet Douze

Met dank aan Alex van Stipriaan, Pepĳn Brandon, Guno Jones, Mark Ponte, Renger de Bruin, Christiaan van Bochove en Wim Manuhutu. Tevens veel dank aan Joyce Pennings en Albert Hogeweĳ van het Utrechts Archief en aan Kosmopolis Utrecht.

Afbeelding omslag: Gezicht op de gebouwen van het toenmalig stadhuis van Utrecht (de huizen Hasenberg en Lichtenberg) waar vanaf 29 januari 1712 de vredesbesprekingen voor de Vrede van Utrecht plaatsvonden. Rechts op de achtergrond winkeltjes langs de Vismarkt en de Dom (Rijksmuseum)

Omslagontwerp: Mijke Wondergem

Ontwerp binnenwerk: Crius Group, Hulshout

ISBN 978 94 6249 768 9

e-ISBN 978 94 6249 769 6

NUR 691

© 2021 Nancy Jouwe, Matthijs Kuipers en Remco Raben, p/a Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

© 2021 p/a Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

www.walburgpers.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Zoveel mogelijk is getracht de eventuele rechthebbenden van de afbeeldingen te achterhalen. Rechthebbenden die in dit verband niet zijn benaderd wordt verzocht zich met de uitgever in verbinding te stellen.

Inhoudsopgave

Inleiding

Slavernij en de stad Utrecht

Nancy Jouwe, Matthijs Kuipers en Remco Raben

Deel 1 Bestuurlijke en koloniale macht in Utrecht

Bestuurlijk Utrecht, koloniale belangen en slavernij

Nancy Jouwe, Matthias Lukkes, Remco Raben

De Vrede van Utrecht (1713) en het asiento

David Onnekink

De Utrechtse Compagnie

Investeringen in slavernij

Matthias Lukkes

Deel 2 Utrecht, slavernij en de VOC

Utrecht en de slavernij onder de VOC

Remco Raben

Slaafgemaakten en bestuurders van de VOC in Utrecht en Azië

Matthias van Rossum

Steven van der Haghen en George Beens

Twee gezichten van de VOC

Wim Manuhutu

Deel 3 De elite en haar financiële belangen

Langs de Vecht

Buitenhuizen als machtsmiddel

Myrthe Minnaert

Utrechts slavengeld

Alex van Stipriaan

Utrechtse negotiaties en de deftige notaris Dirk Wernard van Vloten

Matthijs Kuipers

Sara Sibilla Verdion en Sibilla van Batavia

De verweven levens van een Utrechtse notabele en een Aziatische bediende

Esther Captain

Belle van Zuylen in koloniale zaken

Caroline Drieënhuizen, met medewerking van Marjet Douze

Deel 4 De kerk en de abolitionisten

‘De kinderen der heydenen’

Utrecht, de kerk en slavernij

Janneke Stegeman

Vrij van slavernij

Petronella Moens mengt zich in de slavernijdiscussie

Ans Veltman-van den Bos

Utrecht als centrum van het Nederlandse abolitionisme, 1840-1848

Maartje Janse

Nicolaas Beets en Julien Wolbers

Twee abolitionisten in Utrecht

Carl Haarnack

Deel 5 Zwarte aanwezigheid in Utrecht

Eduard, Sitie, Pieter en Lizette

Vier eeuwen zwarte aanwezigheid in Utrecht

Nancy Jouwe

Een aaneenrijging van persoonlijke archieven

Quinsy Gario

Nieuw Perspectief vraagt zich af hoe het nou eigenlijk zit

Lulu Helder

Zwart Utrecht in beeld

Beeldessay

Nancy Jouwe

Epiloog

‘Het belangrijke woord is legacy.’

Een gesprek met Natalja Macnack en Leroy Lucas, opgetekend door Nancy Jouwe

Noten

Redactie en auteurs

Register

Inleiding

Slavernij en de stad Utrecht

Nancy Jouwe, Matthijs Kuipers en Remco Raben

Misschien komt het brandmerken u wreed of barbaars voor,

maar het is nu eenmaal strikt noodzakelijk.

(Utrechter Willem Bosman, 1703)

Het belangrijke woord is legacy, erfenis.

(Utrechter Leroy Lucas, 2021)

De Utrechtse samenleving is op talloze manieren verbonden met de geschiedenis van koloniale exploitatie, slavernij en mondiale slavenhandel. In het verleden hebben het stadsbestuur van Utrecht, talloze bestuurders en gewone Utrechters deelgenomen aan koloniale ondernemingen en geïnvesteerd in plantages, en hebben zij tot slaaf gemaakten verhandeld of in eigendom gehad. Regenten, notarissen, kooplieden, investeerders, kerkelijke overheden en universiteit hebben in de loop der eeuwen geprofiteerd van het koloniale systeem, dat in zowel West als Oost in grote mate steunde op de arbeid van tot slaaf gemaakten.

Deze kennis spreekt niet vanzelf. In Utrecht lijkt het koloniale verleden soms ver weg. De stad lijkt geen prominente instituties zoals handelscompagnieën te hebben gehuisvest en lijkt een bescheiden rol te hebben gespeeld in de mondiale geschiedenis van Europees en Nederlands kolonialisme en op slavernij gebaseerde exploitatie. De geschiedenis van kolonialisme, slavernij en slavenhandel maakt daarom nauwelijks deel uit van het historisch bewustzijn van veel Utrechtse inwoners. Dat geldt echter niet voor iedereen. In de loop van eeuwen zijn veel inwoners van de koloniën, onder wie ook (nazaten van) tot slaaf gemaakten in Utrecht komen wonen. Voor hen is de geschiedenis van kolonialisme en slavernij een vanzelfsprekend onderdeel van de eigen geschiedenis. Maar erkenning van het slavernijverleden is veelal uitgebleven, net als het besef dat Utrecht en Utrechters in verleden en heden een integraal onderdeel vormden van de mondiale geschiedenis van koloniale exploitatie en slavenhandel.

Het onderzoek