Janneke Budding studeerde Engelse taal- en letterkunde. Na een carrière in het onderwijs en als educatief auteur begon ze in 2014 met het schrijven van non-fictie. Uit haar non-fictieboeken spreekt een intense belangstelling voor geschiedenis, cultuur en reizen.

Al verschenen titels:

– Voor altijd Indië

– Frankenstein; het Monster en zijn Makers

– De Grand Tour in de 18e Eeuw; op reis door Frankrijk en Italië

– Mijnheer de baron is op reis; Buitenlandse reizen van de adel, 1814-1914

www.janneke-budding.nl

Lady Hester Stanhope (1776-1839), koningin van de woestijn

Biografie van een negentiende-eeuwse reizigster

Janneke Budding

Omslagontwerp: Margreet van de Burgt, Hilversum

Afbeelding omslag: Lady Hester Stanhope te paard, in Turks kostuum. Wellcome Collection Gallery.

Tenzij anders vermeld, zijn de illustraties afkomstig van Wikimedia Commons. Alle cursiveringen in citaten zijn origineel.

Opmaak binnenwerk: Crius Group, Hulshout

ISBN 978 94 6249 889 1

E-ISBN 978 94 6249 890 7

NUR 681

© 2022 Janneke Budding, p/a Uitgeversmaatschappĳ Walburg Pers, Zutphen

© 2022 Uitgeversmaatschappĳ Walburg Pers, Zutphen

www.walburgpers.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wĳze, hetzĳ elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelĳke toestemming van de uitgever.

Zoveel mogelĳk is getracht de eventuele rechthebbenden van de afbeeldingen te achterhalen. Rechthebbenden die in dit verband niet zĳn benaderd wordt verzocht zich met de uitgever in verbinding te stellen.

‘I have been crowned Queen of the Desert […] I have nothing to fear […] I am the sun, the stars, the pearl, the lion, the light from heaven.’

Lady Hester Stanhope

(‘Ik ben gekroond tot Koningin van de Woestijn […] Ik heb niets te vrezen […] Ik ben de zon, de sterren, de parel, de leeuw, het licht uit de hemel.’)

Inhoudsopgave

1 Een bijzonder nest

2 Roem, smart en een nieuw begin

3 Gibraltar en Malta

4 Haremdames en pasja’s

5 Aspirant-spionne en schipbreukelinge

6 Witte tulbanden en Turkse manieren

7 Op weg naar Jeruzalem

8 Te gast in Akko en bij de druzen

9 Het orakel van Damascus

10 Koningin van Palmyra

11 Op sterven na dood

12 Meshmushy: een paradijs

13 Een volbloed tiran

14 Schatgraven bij Ascalon

15 De macht van wraak

16 Een grote troost

17 Het gezadeld geboren paard

18 Geloof, bijgeloof en magie

19 De tovenares van Djoun

Bibliografie

Noten

1 Een bijzonder nest

Chevening House. Matthew Black, Flickr.com.

De stand van de sterren, waar Lady Hester Stanhope in haar latere leven zo’n grote invloed aan toekende, moet gunstig geweest zijn op 12 maart 1776, de dag waarop ze werd geboren. Haar gelukkige ouders waren Lord Charles Stanhope, burggraaf Mahon en Lady Hester, burggravin Mahon geboren Pitt. Beiden konden bogen op een roemrijk voorgeslacht en behoorden tot de hoogste kringen van Groot-Brittannië. Hesters ouders waren neef en nicht en hun pasgeboren dochter stamde daarmee zowel van vaders- als van moederskant af van de roemruchte Pitts.

Eén van de voorvaderen van de boreling was Thomas Pitt, bijgenaamd ‘Diamond Pitt’, een avonturier die lak had aan de regels van de East India Company en op eigen wijze zijn fortuin maakte in de handel met India. Zijn bijnaam dankte hij aan het feit dat hij in de hakken van zijn schoenen diamanten smokkelde, een activiteit die hem het fortuin opleverde om een landgoed te kopen in Zuid-Engeland en daarmee een zetel in het parlement. Het ongetemde, avontuurlijke karakter van Lady Hester Stanhope is op z’n minst gedeeltelijk terug te voeren op de genen van deze kleurrijke voorouder. Het geslacht Pitt leverde daarnaast twee bekende staatslieden. William Pitt de Oudere, een kleinzoon van ‘Diamond’ Pitt, was een gerespecteerd politicus en eerste minister van Groot-Brittannië. Hij werd daarvoor geëerd met de titel graaf van Chatham. Nog meer roem verzamelde zijn zoon, die als William Pitt de Jongere bekend werd. Pitt junior was eveneens actief in de politiek en een prominent lid van de conservatieve Tory partij. Pas drieëntwintig jaar oud werd hij benoemd als minister van Financiën, om een jaar later eerste minister te worden, waarbij hij financiën er ‘even bij’ bleef doen. Deze William Pitt de Jongere was een oom van Lady Hester Stanhope en speelde een belangrijke rol in haar leven.

Lady Hester Stanhope werd geboren in Chevening House, het familiekasteel van de Stanhopes even buiten het dorpje Sevenoaks, een kleine 60 kilometer ten zuidoosten van Londen. Daar zou ze ook het grootste deel van haar jeugd doorbrengen. Het imposante huis, dat na de renovatie 180 vertrekken telde, werd omringd door een uitgestrekt park, dat naar de smaak van die tijd was aangelegd in de stijl van de paleistuinen van Versailles, met buxushagen in geometrische patronen, vijvers en imposante fonteinen. Een legertje bedienden, van hoofdbutler, kokkin en lakeien tot tuinlieden, staljongens en koetsiers, zorgde ervoor dat alles in en om Chevening House op rolletjes liep.

Het was enigszins een teleurstelling voor Charles Stanhope dat zijn eerstgeborene een dochter was. Immers, alleen een mannelijke nazaat kon de adellijke titel, de landerijen en andere bezittingen erven, maar Hester was een flinke baby en ook Lady Mahon maakte het goed, zodat de geboorte van een gezonde zoon ongetwijfeld snel zou volgen. De volgende zwangerschap van her Ladyship leverde inderdaad een zoon op, maar die leefde nog geen uur. Lord en Lady Mahon waren volkomen verslagen. Waar Lady Mahon afleiding zocht in haar blakende dochter, hervatte haar echtgenoot de wetenschappelijke experimenten waarmee hij als jongeman al een reputatie had verworven. De volgende twee zwangerschappen brachten nog steeds niet de zo gewenste mannelijke erfgenaam. Toen Griselda, de tweede dochter, twee jaar was, werd in februari van het jaar 1780 Lucy geboren. De aanvankelijke teleurstelling bij de geboorte van weer een dochter veranderde in een drama toen Lady Mahon enkele maanden later stierf, als gevolg van complicaties bij de bevalling. Haar echtgenoot was ontroostbaar. Iedereen was dan ook hoogst verbaasd toen Lord Mahon slechts acht maanden na de dood van zijn echtgenote al hertrouwde. Deze tweede echtgenote, Louisa Grenville, was een nicht van de overleden Lady Mahon. Haar stiefdochters zullen zich hun stiefmoeder herinneren als ‘waardig en met goede bedoelingen, maar stijf en ijzig, met een afgemeten manier van spreken’.1

Nog datzelfde jaar wordt Philip, de zo gewenste zoon, geboren. Terwijl de tweede Lady Mahon het druk heeft met uitgaan en ontvangsten en Lord Mahon, die inmiddels gekozen is in het Lagerhuis, in beslag wordt genomen door zijn politieke ambities, blijft er weinig tijd over voor de kinderen. Die worden grotendeels overgelaten aan de zorgen van kindermeisjes en bedienden. Hester, de oudste, blijkt al jong een eigen wil te hebben en voert een constante strijd met de elkaar snel opvolgende Franse en Zwitserse gouvernantes, die tevergeefs proberen haar te temmen.2 Zo ontsnapt de zevenjarige Hester tijdens een verblijf in de Engelse badplaats Hastings aan de aandacht van de gouvernante en dobbert in een roeibootje richting Frankrijk. Ze is benieuwd naar het land van herkomst van de galante, zwierig geklede graaf d’Adhémar, de Franse ambassadeur die ze stilletjes had bewonderd tijdens zijn bezoek aan Chevening House. Hesters eerste avontuur is van korte duur. Haar bootje wordt al snel ingehaald door een sneller vaartuig met aan boord een uitzinnige gouvernante, die haar pupil er ongenadig van langs geeft.

Geleidelijk aan fungeert Hester als een tweede moeder voor haar beide zusjes en de inmiddels drie halfbroers: Philip, Charles en James. Ze staat erop dat die haar stipt gehoorzamen en met egards behandelen. Zo is kloppen verplicht voor ze haar kamer binnen mogen komen. De slimme, zelfbewuste Hester is de favoriet van haar vader. Hij houdt ervan zich te verdiepen in filosofie en wiskunde en amuseert zich af en toe door met zijn oudste dochter te discussiëren over dergelijke volwassen onderwerpen.

Een adellijk buitenbeentje

Spotprent met Lord Stanhope als Sans-Culotte, 1794. Isaac Cruikshank, Lewis Walpole Gallery.

Van zijn tiende tot zijn twintigste verbleef Hesters vader – toen nog Lord Mahon – samen met zijn ouders enkele jaren in Genève, in die tijd een broedplaats voor linkse ideeën.3 Daar raakte hij onder de indruk van het gedachtengoed van de Franse filosofen Rousseau en Voltaire. Terug in Engeland worden de politieke opvattingen van Lord Mahon steeds radicaler. In 1787, na het overlijden van zijn vader, erft Charles niet alleen diens bezittingen, maar ook zijn titel en wordt graaf Stanhope. Zijn oudste zoon, Philip, neemt op zijn beurt de titel Lord Mahon van zijn vader over. Het erven van de titel betekent dat Charles zijn zetel in het Lagerhuis moet opgeven en automatisch lid wordt van het Hogerhuis. Terwijl zijn tweede echtgenote dagelijks uren besteedt aan haar toilet en haar kapsel om vervolgens te verschijnen op society diners, in het theater of de opera, steekt graaf Stanhope steeds radicalere speeches af in het Hogerhuis.4 De andere leden zien hem als iemand die, als aanhanger van de ideeën van de Franse opstandelingen, heult met de grootste vijand van Groot-Brittannië: Frankrijk. Stanhopes linkse denkbeelden zorgen bovendien voor een verwijdering tussen hem en zijn zwager William Pitt de Jongere, de toenmalige premier.

Graaf Charles Stanhope blijft het gedachtengoed van de Franse revolutie trouw, ondanks de spot van de andere leden van het Hogerhuis. Als voorzitter van de Revolution Society doet hij, in navolging van het besluit dat de Franse Assemblée Nationale nam in juni 1790, afstand van zijn adellijke titel en de attributen die daarbij horen. Brieven ondertekent hij voortaan als ‘Burger Stanhope’. Het familiewapen verdwijnt, net als de sierlijke kroontjes horend bij de grafelijke titel die prijken op de toegangspoort van Chevening House. Lady Louisa Stanhope ziet deze veranderingen met lede ogen aan, maar durft niet in te gaan tegen haar tirannieke echtgenoot. Wanneer ook de koetsen, essentieel voor Lady Stanhopes sociale leven, moeten verdwijnen (te elitair, vindt his Lordship) komt de inventieve Hester haar stiefmoeder te hulp. Wetend dat haar vader vanuit zijn studeervertrek de omgeving in de gaten houdt met een verrekijker, strompelt de tienjarige op stelten over de modderige paden van het park.5 Wanneer hij haar ontbiedt en naar de reden vraagt, legt Hester hem met een uitgestreken gezicht uit dat het voor haar geen probleem is om te voet te gaan. Zij kan wanneer het heeft geregend haar voeten en haar japon drooghouden door te gaan steltlopen, maar voor die arme Mama is dat geen oplossing. Zou Papa haar niet een plezier willen doen en weer een rijtuig willen aanschaffen, voor Mama’s gebruik? Geamuseerd door de vindingrijkheid van zijn oudste dochter strijkt Papa over zijn hart, zodat Lady Stanhope zich weer in comfort kan laten vervoeren naar haar mondaine pleziertjes.

De republikeinse ideeën van Lord Stanhope hebben ook hun invloed op de opvoeding van met name zijn zoons. Aanvankelijk kiest hij ervoor om hen te laten onderwijzen door een thuisleraar, maar dat is niet van lange duur. In navolging van de Franse kroonprins, die door de revolutionaire sans culottes onder de hoede werd gesteld van een schoenmaker, worden de jongere zoons, Charles en James, in de leer gedaan bij respectievelijk de plaatselijke smid en de schoenmaker..6 Ervaring is belangrijker dan boekenwijsheid, vindt Lord Stanhope – geheel in lijn met de denkbeelden van de door hem bewonderde filosoof Rousseau. Hoewel Philip, de oudste zoon en dus de erfgenaam, graag aan een universiteit wil studeren, is zijn vader niet bereid hem te laten gaan vóór hij een document heeft getekend waarmee Papa naar believen landerijen kan verkopen. Graaf Stanhope heeft namelijk geld nodig om zijn experimenten en uitvindingen te financieren. Terwijl Charles en James een ambacht leren, worden de Stanhope dochters, gestoken in boerse kleding, geacht zich nuttig te maken in de huishouding en op het land.

Een voorspelling en een ontmoeting

Al wordt graaf Stanhope met zijn ideeën van vrijheid en gelijkheid door de adel en de gegoede burgerij beschouwd als een don quichot, hij heeft ook bewonderaars. Die zijn onder andere te vinden in het groepje links-radicalen dat zich heeft geschaard om Richard Brothers. Deze ex-luitenant ter zee is een charismatische persoon, die zichzelf beschouwt als boodschapper van God. De zelfbenoemde profeet, die door visioenen en stemmen overtuigd is van zijn taak, ontvangt dagelijks volgelingen en bezoekers – ook uit de hoogste kringen – die vooral nieuwsgierig zijn naar dit opmerkelijke fenomeen. Brothers is een felle tegenstander van het koningshuis en wanneer in het voorjaar van 1795 zijn invloed gaandeweg toeneemt, wordt hij gearresteerd op beschuldiging van opruiing en verraad. William Pitt was één van zijn ondervragers en op zeker moment liet Brothers hem weten dat hij over belangrijke informatie beschikte voor Lady Hester Stanhope, de nicht van Pitt. Hij wilde haar daarom graag ontmoeten. Toen Hester dit ter ore kwam, besloot ze – deels uit nieuwsgierigheid, deels uit balorigheid – de zelfbenoemde profeet op te zoeken. Brothers was toen al officieel geestesziek verklaard en overgebracht naar Bedlam, het beruchte krankzinnigengesticht in Londen.

Daar hoort Lady Hester wat deze ‘neef van de Almachtige, afstammeling van David en Heerser over de wereld tot de wederkomst van Christus’ haar te zeggen heeft. Hij vertelt haar dat zij voorbestemd is om ‘Koningin van de Joden’ te worden. Ooit zal ze naar Jeruzalem gaan en het uitverkoren volk terugleiden. Wanneer ze in het Heilige Land aankomt, zullen er ingrijpende veranderingen plaatsvinden. Ze zal zeven jaar in de woestijn doorbrengen vóór haar levensbestemming aan haar onthuld wordt.7 Tegenover vrienden doet Hester deze voorspelling aanvankelijk af als een lachertje, maar jaren later zal ze wel degelijk waarde gaan hechten aan deze uitspraken van een krankzinnige, en zelfs trachten die in vervulling te laten gaan.

Het paste uiteraard niet bij Charles Stanhopes radicale opvattingen om zijn dochters wanneer ze achttien werden te laten ‘uitkomen’, zoals gebruikelijk was voor jonge dames uit de hoogste kringen. Hester regelde daarom zelf haar entree in de beau monde. Die vond plaats in 1796, toen ze twintig was. Om, tegen het verbod van haar antimilitaristische vader in, aanwezig te kunnen zijn bij de militaire parade die hun buurman, Lord Romney, organiseerde – hét evenement van dat seizoen – verzon Hester een list. Lady Hester hield van paarden en van militair vertoon. Bovendien zouden niet alleen de adel uit de verre omtrek en eerste minister William Pitt (Hesters oom) aanwezig zijn, maar ook koning George III, koningin Charlotte en drie van hun zonen. Hester regelde daarom een logeerpartij bij nietsvermoedende kennissen en reed in een geleende koets en geleende japon naar de parade. De aanwezigheid van Lady Hester trok de aandacht. Niet alleen de koning onderhield zich geanimeerd met de rijzige jongedame die zo onomwonden haar mening gaf, ook zijn zoon de hertog van York was gecharmeerd van haar. Onder de andere aanwezigen werd vooral gemonkeld dat het werkelijk ongepast was dat Lady Hester zonder chaperonne was verschenen.

De hertogin de Contaut, die vanwege de revolutie in Frankrijk haar heil had gezocht in Engeland, beschrijft de twintigjarige Lady Hester als

‘[V]an een formidabele lengte, slechts iets onder de 1 meter 80, met honingblond haar en een volmaakt ovaal gezicht. Haar ogen waren blauw-grijs en sprankelden, net als haar perfecte witte tanden, terwijl haar neus niet anders dan fors genoemd kon worden. […] Haar huid was […] blank en zonder ongerechtigheden.’8

Over het gedrag van Lady Hester schrijft de hertogin dat ze toen al zeer uitgesproken en direct was. Koning George III is zo gecharmeerd van Lady Hester dat hij aan het eind van de militaire parade voorstelt dat ze, tussen hem en zijn gemalin gezeten, mee terugrijdt naar het paleis. Weg van Democracy Hall, zoals hij Chevening House gekscherend noemt, refererend aan de pro-Franse eigenaar. Dat dit plan niet doorgaat, komt alleen doordat koningin Charlotte zuinigjes opmerkte dat het niet handig zou zijn voor Lady Hester om zonder kamenier te reizen.

Het ouderlijk huis ontvlucht

De beide jongere zussen Stanhope ontsnappen uit Democracy Hall op de conventionele manier: door te trouwen. Wanneer Hester een beroep doet op oom William Pitt om Griselda en Lucy bij te staan, geeft hij daar zonder aarzelen gevolg aan. Hij zorgt dat Griselda en haar echtgenoot voor onbepaalde tijd de beschikking krijgen over een huisje op zijn landgoed, terwijl hij voor de echtgenoot van Lucy de benoeming regelt als controleur-generaal bij de douane.9 Philip, de oudste Stanhope zoon, die een gevangene is in zijn ouderlijk huis, doet via Hester een beroep op Pitt om hem te helpen ontsnappen naar het buitenland. Het is echter Hester die het plan bedenkt om Philip het land uit te krijgen. Pitt en een paar vrienden van Hester zorgen in het diepste geheim voor geld, paspoorten en kredietbrieven. Verder krijgt Philip een aanbevelingsbrief mee voor de professoren van de universiteit in het Duitse Erlangen en – voor sociale contacten op niveau – een dito brief voor de markgravin van Brandenburg-Bayreuth. Wanneer graaf Stanhope ontdekt dat Philip is ontsnapt, stuurt hij direct koeriers op pad om zijn oudste zoon tot andere gedachten te brengen. Tevergeefs. Lady Hester is voldaan. Dit is de eerste keer dat ze werkelijk macht uitoefent. Hester, die inmiddels zelf ook niet meer in Chevening House woont, maar bij haar grootmoeder van moeders kant op het landgoed Burton Pynsent in het zuidwesten van Engeland, heeft ervoor gezorgd dat de jongere broers onwetend waren van het ontsnappingsplan. Wanneer graaf Stanhope ook maar een vermoeden had gehad van medeplichtigheid, zou hij hun zeker met de zweep ervan langs hebben gegeven.

Op Grand Tour naar Italië

Portret van Thomas Pitt, Lord Camelford, op negenentwintigjarige leeftijd.

Burton Pynsent, het huis van haar grootmoeder Pitt waar Hester nu woont, is een stuk bescheidener dan Chevening House. Zo heeft de douarrière Lady Pitt ook geen uitgebreide schare aan bedienden. Hoewel het op een heuvel gelegen Burton Pynsent beschikt over een balzaal en twee salons en wordt omringd door een fraai park met niet alleen magnifieke ceders, beuken en olmen, maar ook – naar de mode van die tijd – met ‘follies’ [bouwwerken die uitsluitend een decoratief doel dienen, JB] en ‘tempels’, vindt Hester het leven er tamelijk saai. Ze geniet dan ook van de reisjes naar Bath, een bij de hogere standen geliefd kuuroord waar men overdag het mineraalhoudende bronwater drinkt en zich ’s avonds vermaakt met theaterbezoek, bals en partijen. Lady Hester wordt in Bath veelvuldig gezien in gezelschap van haar neef, de beruchte Thomas Pitt, Lord Camelford. Camelford heeft als marineofficier voor de krijgsraad gestaan op beschuldiging van het doodschieten van een kapitein die in een crisissituatie weigerde het bevel aan hem over te dragen. Hoewel his Lordship werd vrijgesproken, zocht hij toch zijn heil buiten de marine.

Inmiddels heeft Lord Camelford een twijfelachtige reputatie opgebouwd als vechtersbaas en drinkebroer. Hij verkeert minstens zo graag in het gezelschap van schurken en hoeren als in dat van andere lieden van adel. In deze kleurrijke neef herkent Lady Hester eigenschappen die voor de meeste Britten van stand verborgen blijven: vrijgevigheid – de steenrijke Camelford laat jaarlijks £5000 verdelen onder de armen – en minachting voor de schijnheilige conventies van de hogere standen.10 Hester geniet ervan om zich in zijn gezelschap zo te gedragen dat men begint te vermoeden dat ze een verhouding heeft met neef Camelford. Hoewel Hesters familie fel gekant is tegen een huwelijk met de onberekenbare Camelford, hoopt ze zelf op een aanzoek – dat echter nooit komt. Wanneer Camelford plotseling verdwijnt, informeert Hester bezorgd bij deze en gene bekende naar haar neef. Zonder resultaat. Pas later wordt duidelijk dat hij in het geheim naar Frankrijk is gereisd om een moordaanslag te plegen op Napoleon, de grote vijand van Engeland. Het blijft bij een mislukte poging. Omdat er geen hard bewijsmateriaal is, lukt het Camelford, een gladde prater, om zonder straf terug te keren naar Engeland.

Inmiddels zijn de gevoelens van Lady Hester voor haar neef bekoeld en heeft ze andere plannen. Ze verlangt ernaar om eindelijk Philip, haar oudste stiefbroer, weer eens te zien. Hij is immers – dankzij haar slimme plan – Engeland ontvlucht en studeerde in Duitsland onder een valse naam aan de universiteit van Erlangen. Lady Hester vat het plan op om een weerzien met Philip te combineren met een Grand Tour; een ‘culturele’ reis door Europa, zoals in die tijd gebruikelijk is voor de hogere standen.

Dankzij de Vrede van Amiens in 1801 is het voor Britten weer mogelijk om naar Frankrijk te reizen. Vergezeld door een bevriend echtpaar, Mr en Mrs Egerton, reist Lady Hester in september 1802 naar Lyon, waar Philip zich bij hen zal voegen. Hoe vrijgevochten ze ook is, zelfs Hester beseft dat reizen zonder chaperonne in het buitenland voor een dame van stand onmogelijk is. Om toch zoveel mogelijk haar eigen gang te kunnen gaan, heeft ze haar oog laten vallen op de Egertons om haar te begeleiden. Niet omdat het interessante lieden zijn. Integendeel: ze zijn gekozen omdat ze ontzag hebben voor Lady Hester en haar naar verwachting geen strobreed in de weg zullen leggen tijdens de reis. Bovendien heeft de keuze voor deze reisgenoten nog een praktisch voordeel voor de tamelijk onbemiddelde Lady Hester: de Egertons zijn zeer vermogend en bereid om alle kosten voor de beoogde Grand Tour voor hun rekening te nemen.

Onderweg naar Dover, waar ze haar reisgenoten zal treffen, brengt Hester een afscheidsbezoek aan haar oom William Pitt, die dan in Walmer Castle woont, even ten noorden van Dover. Pitt is afgetreden als eerste minister vanwege een politiek verschil van inzicht met koning George III. Geestelijk en lichamelijk is Pitt er niet al te best aan toe. Hester ontfermt zich gedecideerd over haar alleenstaande oom en neemt de rol op zich van verpleegster. Ze begint met het verbieden van de dagelijkse fles port die Pitt op doktersvoorschrift al sinds zijn jeugd drinkt. Daarnaast behandelt ze hem met zelfgemaakte kruidendrankjes – een liefhebberij die ze haar hele leven zal koesteren. De aanwezigheid van de levenslustige Hester en haar toewijding doen Pitt goed. Hester op haar beurt geniet eveneens van het bezoek aan Walmer Castle. Geen andere vrouw te bekennen; het zijn enkel mannen die ze er ontmoet.

Van Dover reist Hester naar Lyon, waar Philip zich bij het gezelschap voegt. Aanvankelijk kunnen de twee het goed met elkaar vinden. Avontuurlijk als ze allebei zijn, steken ze de Mont Cenis niet over per koets, maar op muilezels. De Egertons reizen via een andere route in hun luxe, speciaal voor deze reis gebouwde rijtuig. Weer herenigd, zet het gezelschap koers naar de steden die de vaste hoogtepunten zijn van een Grand Tour door Italië. Ze bezoeken dus Turijn, Florence en Napels – waar Lady Hester een favoriete gast is aan het wufte hof van de koning van Napels. De beroemde cultuurschatten van de historische Italiaanse steden zijn niet aan haar besteed; ze verkeert het liefst in de kringen van de Milords Anglais; de Britse jongelieden uit de hogere kringen die op reis in Italië de tijd van hun leven hebben. Gaandeweg de reis verslechtert de verhouding tussen Hester en Philip. Na de vreugde van het eerste weerzien wordt duidelijk dat hij is veranderd sinds Hester hem hielp ontsnappen naar Duitsland. Weg is de gedweeheid waarmee hij in Engeland de bevelen van zijn kordate oudste halfzus opvolgde. Philip is in Erlangen zelfstandig geworden en heeft nu een eigen mening. Door zijn contacten met het hof van de markgravin van Brandenburg-Bayreuth is hij bovendien een gecultiveerde man van de wereld geworden, die zich niet langer laat ringeloren door zijn bazige halfzus. Hester is teleurgesteld. Ze vindt dat Philip een fat is geworden, die ‘praat als een slechtgehumeurde Fransman’, terwijl hij op zijn beurt verbijsterd is over het gebrek aan culturele belangstelling van zijn halfzus.11 Het is dan ook voor beiden een opluchting wanneer Philip in Florence afscheid neemt van het reisgezelschap.

Terwijl hij terugkeert naar Engeland, reizen Lady Hester en Mr en Mrs Egerton naar het mondaine Venetië. Daar krijgen ze te horen dat de vijandelijkheden tussen Frankrijk en Engeland zijn hervat. Dat betekent een streep door de plannen om op de terugweg Parijs te bezoeken. Heel Frankrijk dient nu gemeden te worden en dit houdt in dat er een omweg door Duitsland moet worden gemaakt om Engeland te bereiken. Hoewel Lady Hester haar zinnen had gezet op een bezoek aan Berlijn, staan de anders zo volgzame Egertons erop om via Stuttgart te reizen. Het echtpaar rekent erop daar hartelijk ontvangen te worden door de keurvorstin, die ze beweren te kennen. Dat bezoek draait echter uit op een teleurstelling voor hen. De vorstin negeert de Egertons volkomen, maar onderhoudt zich wel geanimeerd met Lady Hester, wier familie ze goed kent. De volgende dag gaat het Britse drietal in Lübeck aan boord voor de overtocht naar Engeland. Hester, met in haar kielzog de timide Mr en Mrs Egerton, is dan negen maanden van huis geweest. Wanneer ze haar reis naar Burton Pynsent onderbreekt voor een bezoekje aan oom Pitt op Walmer Castle, wacht Hester schokkend nieuws. Haar geliefde grootmoeder, douairière Chatham, is overleden, in april al. Burton Pynsent wordt nu bewoond door de erfgenaam, Lord Chatham en die zit niet te wachten op een eigengereide nicht als huisgenoot. Teruggaan naar Chevening House is geen optie: haar vader heeft Hester in de ban gedaan vanwege haar bepalende rol in de ontsnapping van zijn oudste zoon naar Duitsland. De inmiddels zevenentwintigjarige Hester is hiermee dakloos geworden.

2 Roem, smart en een nieuw begin

Uiteindelijk is het oom William Pitt die – na enige aarzeling – Lady Hester een nieuw thuis biedt. Pitt is inmiddels afgetreden als premier en heeft zich teruggetrokken op Walmer Castle, aan de zuidoostkust van Engeland. Het eeuwenoude kasteel – een fort eigenlijk, met imposante verdedigingstoren en slotgracht – werd rond 1540 gebouwd op bevel van koning Hendrik VIII om de Engelse kust te beschermen tegen de Fransen. Sinds die tijd is Walmer Castle de residentie van de Lord Warden of the Cinque Ports, een hoogst eervolle functie; bezoldigd, maar normaal gesproken met weinig inhoud. In de periode dat William Pitt Lord Warden of the Cinque Ports is, gaat het echter niet langer om een sinecure. De troepen van Napoleon vormen een steeds reëlere bedreiging voor de Britten en het gevaar van een Franse invasie is het gesprek van de dag. Het ligt voor de hand dat zo’n invasie zal plaatsvinden aan de zuidoostkust van Engeland. De kanonnen van het hoog op de kalkrotsen van het graafschap Kent gelegen Walmer Castle staan er dan ook niet ter decoratie, maar om te worden gebruikt.

Aangezien het permanente leger te klein is om ‘Bony’ – de denigrerende bijnaam van de Britten voor Bonaparte – het hoofd te kunnen bieden, zet Pitt zich als Lord Warden met ziel en zaligheid in voor het opzetten van regimenten bestaande uit vrijwilligers. Pitts toewijding en inzet maken hem een nationale held in de ogen van de Britten.1 In zijn gedrevenheid beperkt hij zich niet tot bureauwerk. Als commandant van het elitecorps de Cinque Ports Vrijwilligers houdt Pitt zich daarnaast intensief bezig met het omvormen van ongetrainde burgers in goed voorbereide soldaten. Lady Hester Stanhope geniet van deze nieuwe, militaire entourage. In een brief aan een vriend schrijft ze: ‘Nooit gelukkiger geweest; omringd door mannen uit het leger en de marine, en alle andere vrouwen buitengesloten.’2 Vanwege haar enthousiasme voor het militaire bedrijf regelt Pitt voor zijn nicht een benoeming als commandant van de Berkshire militie. Aanvankelijk denken de officiers en manschappen dat het om een grap gaat, maar al snel wordt hen duidelijk dat het hun vrouwelijke commandant menens is. Elke morgen staat ze voor dag en dauw op om leiding te geven aan de militaire oefeningen, waarna ze ’s middags het exerceren superviseert. Lady Hester dwingt hiermee zoveel respect af dat er nog een regiment onder haar bevel wordt gesteld: de Light Dragoons.3 De rijzige Lady Hester, die hoog te paard en gestoken in een quasi-militair vuurrood rijkostuum afgezet met goudgalon in weer en wind present is, wordt door haar militairen op handen gedragen. Ze noemen haar ‘de Amazone’, naar de vrouwelijke strijders te paard uit de Griekse mythologie. Had Pitt, een verstokte vrijgezel op leeftijd, aanvankelijk twijfels over de wijsheid van zijn aanbod om Hester, met haar eigenzinnige karakter, een thuis te bieden, die verdwijnen door haar optreden als sneeuw voor de zon. Zijn nicht toont zich tegenover hem zorgzaam en ondersteunend; ze staat hem niet alleen bij als secretaresse, maar bemoedert Pitt, die een kwakkelende gezondheid heeft, daarnaast nog steeds met plantaardige remedies die ze zelf bereidt. Bovendien zorgt Hester ervoor dat Pitt minder drinkt.

De toestand in Groot-Brittannië wordt in het voorjaar van 1804 steeds zorgelijker. Koning George III is weer eens uitgeschakeld vanwege wat gezien wordt als een aanval van krankzinnigheid, juist wanneer Napoleon – inmiddels gekroond tot keizer – succesvoller is dan ooit. Politiek is er een wisseling van de wacht. Het liberale kabinet van Addlington valt en Pitt – voor de tweede keer premier – vormt een nieuwe, conservatieve regering. Praktisch gezien betekent dit dat Pitt en zijn huisgenote nu het meest te vinden zijn in Londen, waar Pitt de beschikking heeft over de ambtswoning Downing Street 10. Via een vriend huurt Pitt een villa in het dan nog landelijke Putney, even buiten Londen, om regelmatig de hectiek en de smog van de stad te kunnen ontvluchten. Aangezien Pitt ongetrouwd is, neemt Hester de representatieve taken die anders de echtgenote van de premier zou hebben vervuld voor haar rekening. Ze doet dat met graagte. De nieuwe gastvrouw op Downing Street 10 beschikt over de juiste eigenschappen om succesvol te zijn in de high society van Londen.

Lady Hester is weliswaar geen klassieke schoonheid – daarvoor is ze te lang en haar ‘Chatham neus’ te prominent – maar ze heeft een opvallend blanke teint en een vorstelijke uitstraling. Daarnaast blinkt ze uit in geestige conversatie; een eigenschap die vooral de heren in haar omgeving waarderen. Ze ontziet daarin echter niets en niemand. Zelfs de zwaarlijvige, plezier-minnende prins van Wales wordt door Lady Hester openlijk op de korrel genomen. Ze geeft een perfecte imitatie van zijn slissende manier van spreken en zijn waggelloopje. Zijn Duitse echtgenote, prinses Caroline von Braunschweig, moet het eveneens ontgelden middels een sneer over ‘de geur van oud zweet die om haar heen hangt en opstijgt uit haar hele garderobe’.4 Al probeert Pitt voor de vorm de spotzucht van zijn nicht wat af te remmen, in zijn hart schept hij een heimelijk genoegen in de vileine opmerkingen van Hester. Genoot ze in Kent als commandant van de Berkshire militie en de Light Dragoons al van de macht en het aanzien die ze had onder officieren en manschappen, in Londen is Hesters rol nog veel prominenter. Als vertrouweling en huisgenoot van de premier heeft Lady Hester het oor van Pitt en menigeen die hoopt iets van hem gedaan te krijgen, zoekt haar gunsten. Uitnodigingen stromen binnen; in Londen is Lady Hesters leven een aaneenschakeling van diners, partijen en bals en ontmoet ze iedereen die ertoe doet.

Lady Hester verliefd

Het is in de salon van Downing Street 10 dat Lady Hester kennis maakt met een veelbelovende jonge diplomaat, Lord Granville Leveson Gower. Vanaf de eerste blik is ze reddeloos verliefd op deze beschermeling van Pitt, die met zijn weelderige bruine krullen en blauwe ogen wordt beschouwd als de adonis van de Londense high society. Iedereen weet echter ook dat his Lordship niet alleen aanzienlijke speelschulden heeft, maar eveneens een reputatie als don juan. Zijn langdurige verhouding met de mondaine, twaalf jaar oudere en gehuwde Lady Bessborough is eveneens een publiek geheim. Uit hun verhouding is dan al een dochter geboren, terwijl Lady Bessborough nu zwanger is van hun tweede kind. Voor Hester telt dat allemaal niet. Ze is tot over haar oren verliefd op de knappe Granville. Hij heeft ambitie om de politiek in te gaan en het is duidelijk dat hem een carrière wacht in de internationale diplomatie. Een huwelijk met hem zou Lady Hester het soort leven brengen waar ze haar zinnen op heeft gezet. Als echtgenote van Granville zou ze verkeren in de salons van Parijs en Sint-Petersburg, dicht bij het centrum van de macht. Verliefd als ze is, doet Hester alles om er zo goed mogelijk uit te zien. Ze bestudeert modebladen en geeft de beste naaisters, schoenmakers en handschoenenmakers van Londen de ene opdracht na de andere. Lady Hester is volkomen in de ban van de aantrekkelijke Granville en heeft maling aan elke vorm van discretie. Het tweetal wordt veelvuldig samen gezien. Zijn ze gescheiden, dan laat Lady Hester haastig geschreven billets doux bezorgen bij haar geliefde. Die reageert welwillend op haar avances, zoals hij dat doet op alle attenties van bewonderaarsters. Hij is een ambitieus man en ziet in een affaire met de vertrouwelinge van premier Pitt een mogelijkheid om zijn politieke carrière een extra impuls te geven. Intussen spreekt tout Londen over de onbegrensde verliefdheid van Lady Hester. Men is er zeker van dat haar betrekkingen met Granville van zeer intieme aard zijn. Lady Hester deert het geroddel niet. Wel verwacht ze een huwelijksaanzoek van Granville. Een huwelijk is echter het laatste waar his Lordship dan aan denkt. Granvilles minnares, Lady Bessborough, nota bene bevriend met ‘dear Hetty’ [Hester], waarschuwt hem in een brief.

‘Is het wel volkomen eerzaam, beste Granville, om een hartstocht aan te wakkeren die u niet werkelijk wenst te beantwoorden, en die indien u dat niet doet, [de dame] ongelukkig maakt? […] Als Mr Pitt zou weten wat er al is gebeurd, zou hij daar dan blij mee zijn?’5

Lady Bessborough heeft gelijk: Pitt is niet blij met de gang van zaken. Met die wetenschap en de vermaning van Lady Bessborough in zijn achterhoofd, maakt Granville in een pijnlijk onderhoud met Hester duidelijk dat een huwelijk niet aan de orde is. Het effect van zijn boodschap is overdonderend. Dagenlang verkeert Lady Hester in een staat van hysterie waarin ze elke zelfbeheersing mist. Haar trotse aard heeft met de afwijzing door Granville een schier dodelijke klap gekregen. De bon ton van Londen schudt het hoofd over de openheid waarmee de afgewezene haar tragiek toont. Men vermoedt dat er een zwangerschap in het spel is. Wanneer Lady Hester weer in het openbaar verschijnt – bleek en lusteloos – wordt haar uiterlijk geduid als het gevolg van een bevalling. De werkelijkheid is anders. In haar wanhoop heeft Hester een zelfmoordpoging gedaan. De overdosis van het laudanumdrankje – een populair opiaat dat in die tijd vrij verkrijgbaar is – zorgt voor blijvende schade aan haar lever, nieren en longen.6

Pitt, die uit privacyoverwegingen niet zijn eigen arts, maar een andere laat komen voor zijn nicht, is geschokt. Zelfmoord wordt in die tijd gezien als iets schandelijks. Hij voelt zich verantwoordelijk: per slot was hij degene die Hester in contact bracht met Granville. Hoewel Pitt van nature zeer gesloten is, merken zijn vrienden en collega’s dat hij in deze periode gespannen en depressief oogt. Men ziet hem in alle vroegte in St James’s Park lopen, ‘lijkbleek en met een starende blik’.7 Hij besluit om Granville voor te dragen als ambassadeur aan het hof van tsaar Alexander in Sint-Petersburg. Een eervolle en uitdagende benoeming, maar vooral ver weg van Hester en het Londense roddelcircuit. Nog steeds wanhopig verliefd, blijft Lady Hester Lord Granville bestoken met brieven, ook wanneer hij Engeland al lang heeft verlaten. De ooit zo trotse ‘Amazone’ met de scherpe tong wil dat Granville beseft hoezeer ze lijdt onder zijn afwijzing. ‘U weet dat ik u beminde! Ja, ik verafgoodde u zelfs […] en op dit moment breekt mijn hart’.8

Om het geroddel van de Londense society te ontvluchten, neemt Lady Hester in december opnieuw haar intrek in Walmer Castle. Ze hoopt dat zowel de rust als de zeelucht haar aangetaste gezondheid goed zullen doen. Was het kasteel tijdens haar eerste verblijf een en al activiteit, dit keer is het er aanzienlijk stiller. Pitt kan niet gemist worden in Londen, zodat Lady Hester vooral is aangewezen op het gezelschap van Philip, haar oudste halfbroer en zijn hoogzwangere echtgenote Catherine. Zij behoren nu vanwege de functie van Philip tot de vaste bewoners. Ze meent dat de twee niet op de hoogte zijn van de zo pijnlijk afgelopen affaire met Lord Granville en haar daaropvolgende zelfmoordpoging ‘omdat ze in een heel andere wereld leven’. Dat is echter onwaarschijnlijk, gezien het uitgebreide roddelcircuit binnen de hoogste standen. Het duurt enkele maanden voor Hester de teleurstelling over de afwijzing enigszins heeft verwerkt. Ze heeft haar pijnlijke les geleerd en zal zich nooit meer met huid en haar overleveren aan een man. Bovendien heeft ze nog meer lak aan de conventies van de lieden uit haar sociale klasse dan daarvoor.

Langzamerhand wordt Hester weer actief. Tijdens haar verblijf in Walmer Castle ontwikkelt ze belangstelling voor twee zaken die haar gedurende haar verdere leven zullen blijven fascineren: sterrenkunde en tuinieren. De persoonlijke bibliotheek van Pitt bevat lijvige boekwerken over astronomie – een wetenschap die in die tijd sterk in de belangstelling stond. Hester leest ze allemaal. Op één van de slotmuren van Walmer Castle staat de telescoop die de beroemde Britse astronoom William Herschel in een geheime opdracht van het ministerie van Defensie bouwde, opdat de eerste tekenen van een Franse invasie tijdig konden worden waargenomen. Hester gebruikt de telescoop vooral om de nachtelijke hemel te bestuderen. Wanneer ze tijdens een bezoek van Pitt in het voorjaar hem tegen een vriend hoort zeggen dat het ontbreken van bomen afbreuk doet aan het aanzien van Walmer Castle, besluit Hester om haar favoriete oom te verrassen. Ze bestelt planten en struiken en ronselt de soldaten die gelegerd zijn in het nabijgelegen Dover om – onder haar toezicht – de grond te egaliseren, graszoden te halen en perken te beplanten. Allemaal zonder extra betaling, louter door ‘een paar vriendelijke woorden, en af en toe een geschenk’.9 Pitt is in de wolken met dit huzarenstukje, dat zijn nicht in slechts enkele dagen heeft geleverd en noemt het ‘een mirakel’.

De dreiging van een invasie door de Fransen wordt steeds groter. Pitt lijkt onvermoeibaar in zijn dubbele verantwoordelijkheid als Lord Warden of the Cinque Ports en premier. Zijn toch al wankele gezondheid lijdt echter zeer onder de spanningen en de extreem lange werkdagen. Wanneer Pitts kabinet in het voorjaar van 1805 moet aftreden in verband met een vermeende integriteitskwestie, is hij lichamelijk en geestelijk een gebroken man. Op aanraden van zijn arts kuurt hij enige tijd in het chique Bath, maar het nieuws over de ontstellende nederlaag van de coalitie waarvan Groot-Brittannië onderdeel uitmaakte in de slag bij Austerlitz doet het toch al geringe effect van zijn kuur volkomen teniet.

De dood van Pitt

Wanneer Hester bij zijn thuiskomst uit Bath de verzwakte stem van haar oom hoort, beseft ze dat het met hem gedaan is.10 Omdat de artsen vrezen dat de aanblik van Lady Hester te aangrijpend is voor hun patiënt, wordt ze bij hem weggehouden, ook al smeekt ze keer op keer om haar oom te mogen zien. Op een onbewaakt ogenblik sluipt ze echter toch de ziekenkamer binnen. Wanneer Pitt haar gewaar wordt, heeft hij een moment van helderheid en herkent zijn favoriete nicht, ‘geeft haar plechtig zijn zegen en neemt liefdevol afscheid van haar.’11 Hester barst in snikken uit. Nadat ze is weggeleid door de inmiddels gealarmeerde artsen, blijft de verzwakte Pitt deerniswekkend roepen om Hester: ‘Waar is Hester? Is Hester weg?’ Hij sterft op 23 januari 1806, slechts zesenveertig jaar oud. Heel Groot-Brittannië is geschokt door de dood van de grote staatsman. Wanneer de rouwstoet op weg is naar Westminster Abbey voor de staatsbegrafenis bewijzen tienduizenden langs de route Pitt de laatste eer. De omfloerste trommels en de van rouwvaantjes voorziene fifes van de Life Guards klinken, terwijl de Foot Guards een erehaag vormen. De dienst wordt bijgewoond door hoogwaardigheidsbekleders, parlementsleden van zowel het Hoger- als het Lagerhuis en vertegenwoordigers van de hoogste adel. Hester is ontroostbaar. Met de dood van Pitt verliest ze niet alleen een aanbeden oom, maar ook een vaderfiguur en een mentor. Zelfs op zijn sterfbed heeft Pitt aan zijn beschermelingen gedacht. Aan de bisschop van Lincoln dicteerde hij zijn laatste wens: een jaarlijkse toelage voor Lady Hester en haar beide zusters, te betalen door de staat als dank voor zijn diensten. Met toestemming van het Parlement wordt besloten dat Hester jaarlijks £1200 ontvangt en haar zussen elk £600.12

Dankzij die toelage is Hester – die nu voor de tweede keer in haar leven dakloos is geworden – in staat een bescheiden huis te huren in de chique Londense wijk Mayfair. Aan Montagu Square 4 biedt ze onderdak aan haar halfbroers Charles en James en hervat na enige tijd haar sociale leven, maar ze ervaart dat Londen nu anders is dan toen ze aan de zijde van Pitt respect en bewondering oogstte. Gewend als ze toen was om geraadpleegd en gefêteerd te worden, voelt de trotse Lady Hester zich nu vernederd, wat haar lichtgeraakt maakt en achterdochtig. Ze maakt ruzie met haar halfbroer Philip – beschuldigt hem van ondankbaarheid jegens haar – en vervreemdt oude vrienden van zich door haar gedrag. Degenen die, toen Hester schitterde aan de zijde van Pitt, in stilte leden onder haar scherpe tong lachen nu in hun vuistje om haar degradatie. De prinses is onttroond, maar kan dat niet accepteren.13

Lady Hester probeert er het beste van te maken aan Montagu Square. Het huis moet ook een thuis worden voor haar halfbroers James en Charles wanneer die met verlof zijn. Wanneer ‘de jongens’ in Londen verblijven, zorgt Hester dat er elke morgen tussen negen en twaalf een uitgebreid ontbijt klaarstaat, met ‘koffie en thee, kip, tong, koud vlees en zo’ voor vrienden en bekenden van James en Charles.14 De kosten spelen voor Lady Hester geen rol. Ze ziet het als een investering in de toekomst van haar halfbroers en dat terwijl ze sinds het overlijden van Pitt krap bij kas zit. Weliswaar heeft het parlement ingestemd met een jaarlijkse toelage, maar die wordt pas uitgekeerd vanaf eind juni. Van de door Pitt voor haar bedongen £1200 blijft bovendien netto maar £1000 over. Niet alleen het meubileren van het huis aan Montagu Square en het open huis voor de vrienden van ‘de jongens’ kosten geld. Ook het personeel moet betaald worden. Hoewel de staf niet bijzonder groot is, beschikt her Ladyship toch over een huishoudster, een portier en een aantal bedienden. Eén daarvan is de aantrekkelijke twintigjarige Elizabeth Williams, die eerder in dienst was van Pitt. Er wordt gefluisterd dat Elizabeth zijn dochter is. Ann Fry is een andere bediende die Hester kent van vroeger. Fry werkte in Chevening House, het ouderlijk huis van Lady Hester, waar ze ongehuwd zwanger werd. Over Fry gaat het gerucht dat Lord Stanhope of zijn oudste zoon Philip de vader is van haar kind.

Een aantal oude vrienden, met name uit de kring rond Pitt, blijft Lady Hester trouw bezoeken. Zo is de hertog van York, een persoonlijke vriend van Hester, regelmatig te vinden in de salon van Montagu Square 4, waar hij graag luistert naar haar adviezen. Lady Hester is nog steeds zeer geïnteresseerd in politiek en laat zich dagelijks op de hoogte brengen van de stand van zaken. Er wordt gesmiespeld dat het geen pas geeft dat een ongetrouwde vrouw zonder chaperonne in een huis vol mannen verkeert, maar Lady Hester is te trots en te onafhankelijk om zich daar iets van aan te trekken. Een steeds veelvuldiger gast is de Schotse Sir John Moore, een bekende van Hester uit de periode dat zij op Walmer Castle woonde en hij de militaire leiding had over het kustgebied van Dover tot Romney Marsh. Moore, die al op zijn vijftiende dienst nam, is opgeklommen tot generaal en net terug van een campagne op Sicilië. Hij is zevenenveertig, een veteraan die zijn sporen ruimschoots verdiende in de oorlog tegen Amerika en in acties op de Cariben en in Egypte. De rijzige Moore heeft veel aandacht voor de levensomstandigheden van zijn mannen en is geliefd bij officieren en manschappen. Hesters halfbroer Charles is officier in zijn regiment en bewondert zijn sympathieke generaal. Het duurt niet lang voor Lady Hester verliefd wordt op de knappe militair, die zowel uiterlijk als qua karakter de tegenpool is van haar vorige geliefde, de lichtelijk verwijfde Lord Granville.

Wanneer ze merkt dat Moore gefrustreerd is dat hij niet als commandant zal deelnemen aan de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog, waarin Groot-Brittannië samen met Spanje en Portugal optrekt tegen het leger van Napoleon, gaat ze over tot actie. Ze doet een persoonlijk beroep op koning George III om ervoor te zorgen dat Moore wordt benoemd als bevelhebber van de Britse troepen in Spanje.15 Met succes. Wanneer haar halfbroer James wat later te kennen geeft dat hij graag wil dienen onder generaal Moore, benadert Hester haar persoonlijke vriend de hertog van York, opperbevelhebber van het leger16. Haar verzoek wordt onmiddellijk ingewilligd. In de periode dat Moore en zijn manschappen campagne voeren in Portugal en Spanje ontstaat er een intensieve briefwisseling tussen Lady Hester en de generaal. Moore is pessimistisch over het verloop van de oorlog; de troepenmacht van Napoleon is vele malen groter dan die van de Britten. Eind november schrijft hij aan Lady Hester dat ze ‘zich moet voorbereiden op bijzonder slecht nieuws’.17 Hester maakt zich op grond daarvan grote zorgen over het lot van haar beide halfbroers en dat van Moore. In een slechts gedeeltelijk bewaard gebleven brief bekent ze: ‘Ik ben de laatste tijd zo ellendig bezorgd over het leger in Spanje dat ik mezelf bijna weer ziek heb gemaakt.’18

De slag bij La Coruña

Generaal Sir John Moore. Thomas Lawrence (1769-1830), National Portrait Gallery, Londen.

Begin januari 1809 ontvangt Hester eindelijk nieuws uit Spanje: Moore is gesneuveld, bij La Coruña, in het noordwesten van Spanje. Diepbedroefd schrijft ze een brief op poten aan de premier (een neef van haar) waarin ze ervoor pleit dat generaal Moore ‘elke mogelijke blijk van publieke erkenning die zijn talenten verdienen’ ontvangt. Ze vreest dat de ministers, die Moore in haar ogen slecht hebben behandeld, hem wel eens zouden kunnen ‘vervolgen na zijn dood’.19

De eerste bezoeker die Lady Hester ontvangt in deze periode van rouw is kolonel Paul Anderson, die ruim twintig jaar diende onder Moore en bevriend is met Hesters halfbroers James en Charles. Anderson was tijdens de laatste uren van Moore aan zijn zijde en voldoet met zijn bezoek aan het verzoek van de stervende Moore om zijn ‘vrienden [in Engeland] alles te vertellen, zo snel als je kunt.’ Hij beschrijft hoe de stervende Moore de hand van James pakte en fluisterde: ‘Stanhope, remember me to your sister!’ [S., groet je zuster van mij!]20 Dat de zuster van James niet de enige was die de generaal in zijn laatste uren zo met naam noemde, vertelt Anderson er wijselijk niet bij.21 Hester koestert Moores laatste groet, evenals het aandenken dat Anderson voor haar heeft meegebracht: de bebloede handschoen die Moore droeg toen hij stierf.

De eer die Lady Hester na zijn dood voor haar geliefde generaal eist, krijgt hij. Uit respect voor zijn kwaliteiten laat nota bene de Franse maarschalk Soult kort na Moores dood al een eenvoudig monument plaatsen op de plek waar de gesneuvelde generaal begraven lag. Later wordt er een duurzamer monument opgericht door de bevolking van La Coruña. De Britten op hun beurt eren Moore met een pompeus monument in de St Paul’s Cathedral. Tientallen jaren later vertrouwt Lady Hester één van haar bezoekers toe dat ze met generaal Moore zou trouwen.22 Niets in de correspondentie tussen de twee die bewaard is gebleven, wijst echter op zulke voornemens. Kolonel Anderson heeft nóg een melding: uit zijn mond hoort Hester dat ook Charles, haar lievelingsbroer, is gesneuveld bij La Coruña. Een schot door het hart was hem fataal. De enige troost die Anderson haar kan geven, is dat híj in elk geval op slag dood was, in tegenstelling tot generaal Moore.

Binnen drie jaar heeft Lady Hester drie geliefde personen verloren: haar oom William Pitt, generaal Moore en haar halfbroer Charles. Toch is er één lichtpuntje: James heeft de slag overleefd. Hij ontsnapte zelfs op wonderbaarlijke wijze aan de dood. Op het moment dat hij een laatste blik op zijn gesneuvelde broer wilde werpen, doodde een kanonskogel vier mannen die vlak bij hem stonden. James bleef ongedeerd. Na de thuiskomst van James blijkt al snel dat de abominabele omstandigheden in Spanje, de spanningen en het verdriet om zijn gesneuvelde broer hun tol eisen. Hester probeert James zo goed en zo kwaad als dat gaat op te vangen, maar ook haar gezondheid heeft geleden onder de zorgen om de drie Spanjegangers en het verlies van twee van hen. Naast gezondheidsproblemen kent Lady Hester financiële moeilijkheden: het leven op stand in Londen blijkt te duur voor haar beperkte middelen. Ze besluit om samen met James het aangename klimaat van Sicilië – dan in Britse handen – op te zoeken. Het leven zou daar een stuk goedkoper moeten zijn dan in het dure Londen. Vanwege de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog is dat plan echter nog niet uitvoerbaar. Daarom zoekt Hester voor de tussentijd een huis in eigen land. Ze heeft genoeg van Londen met zijn intriges en ongezonde lucht. Haar tijdelijke onderkomen moet daarom landelijk gelegen zijn én goedkoop.

Het jaar daarvoor had Lady Hester vanuit Bath een aantal weken doorgebracht in het schilderachtig gelegen Builth Wells, een bescheiden kuuroord in het hart van Wales. Daar was ze bevriend geraakt met dominee Price, de plaatselijke predikant, en zijn zoon Thomas. Hem vraagt ze nu om te bemiddelen in het huren van Glen Irfon, een eenvoudige boerderij gelegen aan de oever van de Irfon die haar is bijgebleven van haar vorige bezoek aan Builth Wells. Price zal zich even achter het oor gekrabd hebben, want de brief met haar verzoek bevat een bijlage: een gedetailleerde lijst die volgens de schrijfster ‘niets bevat dat niet absoluut noodzakelijk is voor mijn comfort’. De instructies hebben niet alleen betrekking op de inrichting – ‘in de salon stoelen van hout of gevlochten riet […] het tapijt van groene wol’ – maar zelfs op de kleur van de binnenmuren.23 Die moeten lichtgroen worden geschilderd. Om zeker te zijn dat daarvoor geen stinkende verf wordt gebruikt – daar krijgt ze hoofdpijn van – stuurt Lady Hester een pakketje met speciale geurloze verf op.

Een nieuw leven

De ruim driehonderd kilometer van Londen naar Builth Wells worden afgelegd in een indrukwekkende stoet bestaande uit een elegant gesloten rijtuig, een open rijtuig (voor rijtoertjes bij mooi weer), twee volbloedpaarden, een aantal pakezels met bagage en zes bedienden. Aangekomen bij Glen Irfon blijken de geëiste werkzaamheden nog niet afgerond te zijn, waarop Lady Hester met verve de rol van opzichter op zich neemt, net zoals ze dat deed bij het aanleggen van de tuinen van Walmer Castle. Wanneer uiteindelijk alles naar haar wens is, speelt ze melkmeisje, net als de Franse koningin Marie Antoinette dat deed in Versailles. Hester heeft in Glen Irfon een eigen koe, Pretty Face en ze melkt en karnt, helemaal in de romantische traditie van Rousseau en consorten.24 Daarnaast profileert Lady Hester zich als goede fee van stand voor de dorpelingen door hen te voorzien van donaties en eigenhandig gebrouwde kruidendrankjes.

In de knusse salon, waar aan de inmiddels in de juiste kleur groen geverfde muren de levensgrote portretten hangen van Pitt en van de hertog van York die ze meebracht uit Londen, onderhoudt Lady Hester zich intensief met dominee Price en zijn zoon Thomas, beiden fervente voorstanders van een zelfstandig Wales. Zij zijn niet de enige revolutionairen aan wie Lady Hester een gewillig oor leent. Een andere veelvuldige gast is de Venezolaanse generaal Francisco de Miranda. Lady Hester maakte al kennis met hem in Londen, toen hij steun zocht bij William Pitt voor zijn plannen om Venezuela onafhankelijk te maken van Spanje. De generaal is een kleurrijk figuur. Hij was kolonel in het Russische leger, vocht in de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog, diende in het Franse leger en werd meerdere keren beschuldigd van spionage. De Miranda, die wel ‘de casanova van de Nieuwe Wereld’ werd genoemd, is al snel onder de indruk van ‘de beminnelijkheid, de eruditie en de liberale conversatie’ van Lady Hester.25 Tegenover zijn vrienden noemt hij haar ‘een van de verrukkelijkste vrouwen die ik ken’. Zij op haar beurt is gecharmeerd van de flamboyante Creoolse generaal met de doordringende blik en de grijze paardenstaart. Tijdens zijn dagelijkse bezoeken bespreken de twee vol vuur zijn plannen voor het welzijn van zijn geboorteland. Lady Hester biedt zelfs aan om met De Miranda naar Venezuela te gaan om daar leiding te geven aan ‘ziekenhuizen en scholen’.26 Of het tot een intieme relatie komt tussen de twee? De Miranda is dan negenenvijftig, Lady Hester zesentwintig jaar jonger. Bovendien is De Miranda getrouwd, met twee zoons en hoe onconventioneel Hester ook mag zijn, een affaire met een getrouwde man is voor haar not done. Dankzij haar gesprekken met De Miranda, die gelooft in gelijkheid van mannen en vrouwen en uitdraagt dat vrouwen hun talenten moeten inzetten waar zij dat gepast achten, komt Lady Hester tot het inzicht dat ze haar leven een nieuwe impuls kan geven.

Reisplannen

Tegen het einde van de zomer – De Miranda is dan al vertrokken – voegen James Stanhope en zijn vriend Mr Nassau Sutton zich bij Hester. Zij beseft steeds meer dat in Engeland voor een oude vrijster van stand enkel een leven is weggelegd dat gewijd is aan goede werken en deugdzame liefhebberijen. Geïnspireerd door De Miranda past de inmiddels drieëndertigjarige Lady Hester voor zo’n bestaan. James moet zich binnenkort weer bij zijn regiment in Spanje voegen; waarom zou ze niet met hem meereizen? Mr Sutton Nassau, die herstellende is van een ernstige ziekte, voelt ook wel voor een zeereis naar een warmer klimaat. Zo wordt besloten om gezamenlijk naar Sicilië te reizen, maar voor het zover is, moeten er heel wat zaken geregeld worden. Om te beginnen is er natuurlijk het voorbereiden van de terugreis uit Wales naar Londen. Niet alle spullen die meegenomen waren naar Glen Irfon gaan weer mee terug. De portretten van Pitt en van de hertog van York worden in bewaring gegeven aan de verhuurster, met de opdracht die alleen af te geven op vertoon van een schriftelijk verzoek daartoe van her Ladyship. Het bad dat ze in Glen Irfon liet installeren, blijft eveneens staan. Het wordt nog jaren gebruikt als opslagplek voor graan.