Omslagontwerp André Weigand

Vormgeving Inkvisible, Warnsveld

© 2022 R. Bos, p/a Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

© 2022 Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

ISBN 978 94 6249 966 9

e-ISBN 978 94 6249 967 6

NUR 600

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Zoveel mogelijk is getracht de eventuele rechthebbenden van de afbeeldingen te achterhalen. Rechthebbenden die in dit verband niet zijn benaderd wordt verzocht zich met de uitgever in verbinding te stellen.

Voor- en dankwoord

Momenteel (juli 2022) ervaren we wat een pandemie doet met ons leven en met de samenleving. Is het misschien een van de laatste symptomen die waarschuwen dat we de grenzen overschrijden van wat onze Aarde aankan? We zullen nog sneller en fundamenteler moeten handelen om ook voor de volgende generaties een leefbare wereld achter te laten. Ik geloof dat de bewuste allocatie van financieel vermogen een van de cruciale bouwstenen is om het tij te keren.

Vragen die voortkomen uit dit geloof: wat als vastzittend financieel vermogen niets anders is dan gestolde angst? Wat als financieel vermogen gaat stromen? Hoe kan onze wereld eruitzien voor toekomstige generaties als financieel vermogen anders wordt ingezet? Met deze vragen ben ik vertrokken op mijn reis door het land van financieel vermogen. Ik sprak tijdens mijn reis veel inspirerende mensen die hun financieel vermogen wél laten stromen en hiermee vele impact first-organisaties¹ met geld en liefde ondersteunen om zo steentje bij steentje een gezondere wereld te realiseren voor de volgende generaties.

Ik hoop dat dit boek praktische voorbeelden geeft om aan de slag te gaan. De mensen die ik heb gesproken, geven tal van voorbeelden om met financieel vermogen meer impact te maken. De principes, of rode draden die ik heb gedestilleerd, zijn voor iedereen te gebruiken, ongeacht de omvang van hun financieel vermogen.

Als sociaal ondernemer ben ik mijn werkzame leven met, voor en door anderen initiatieven een gezondere en mooiere wereld aan het maken. In mijn ervaring is elke productie het werk van een team, zo ook dit boek. Dankzij de openheid en de verhalen van de mensen die ik mocht interviewen, ligt dit boek er. In de interviews wordt duidelijk dat het stuk voor stuk pioniers zijn in hun veld. Hun bloed, zweet en tranen markeren het ontstaan van die gezondere en mooiere wereld. De volgende generatie, die nog meer impact met haar financiële vermogen wil maken, plukt hier de vruchten van.

Mijn rol was om te zorgen dat de verhalen zijn verteld en opgeschreven. Dankzij de redactionele hulp van De Dikke Blauwe en uitgeverij Lenthe/Walburg Pers zijn de verhalen en dit boek ook nog leesbaar geworden. Mijn dank is groot.

Rense Bos

_______________

¹ Met impact first-organisaties worden bedrijven of stichtingen bedoeld die primair impact maken en secundair geld nodig hebben om hun impact-doelstellingen te halen, dit in tegenstelling tot finance first-organisaties, de stichtingen en bedrijven die primair zoveel mogelijk geld willen verdienen en secundair de wereld mooier willen maken.

Inhoudsopgave

Inleiding en leeswijzer

Hoofdstuk 1 Wat is Impact? Breed & Diep

Hoofdstuk 2 Frank van Beuningen
Op het snijvlak van investeren en doneren

Hoofdstuk 3 Rode draden

Hoofdstuk 4 Hoe dan?!

Hoofdstuk 5 Alexandra Korijn
Diepe Impact gaat verder

Hoofdstuk 6 Fred Matser
Impact van intuïtie

Hoofdstuk 7 Kris Putnam-Walkerly
How delusional are you?

Hoofdstuk 8 Ad van der Sluijs
Van beide kanten

Hoofdstuk 9 Robert-Jan van Ogtrop
Naar een circulaire wereld voor de volgende generaties

Hoofdstuk 10 Lisette Schuitemaker
Elke zandkorrel telt

Hoofdstuk 11 Maarten van Dam
Zaaien van vernieuwende bedrijven

Hoofdstuk 12 Bec Milgrom
Impact investing is collaborative

Hoofdstuk 13 Michael Kembel
Wat beweegt mij?

Hoofdstuk 14 Janneke Niessen
Wees de investeerder die je jezelf gunt

Over Rense Bos

Inleiding en leeswijzer

Als we de oorsprong van het woord ‘impact’ volgen, komen we uit bij het Latijnse impingere. Dit woord stamt af van het Latijnse pango, dat onder andere staat voor een belofte doen, engagement, en zich ertoe verbinden om te presteren. Dat is de reden waarom mensen zich in de breedste zin van het woord met impact bezighouden: een belofte om iets te doen, iets te presteren. In dit boek gaat het over een belofte om een gezonde wereld achter te laten voor de volgende generatie. Vaak wordt dit ook sociale of maatschappelijke impact genoemd.

In Nederland zijn we al vele generaties bezig om sociale impact te maken. Daar zetten we onze diverse vermogens voor in. Om er enkele te noemen:

• Tijd, in de vorm van vrijwilligerswerk.

• Geld, in de vorm van filantropie en investeringen.

• Kennis, in de vorm van coaching/mentorschap.

In dit boek belicht ik hoe we financieel vermogen inzetten om meer impact te maken. Dat doe ik door te kijken naar voorbeelden in praktijk. Hoe doen andere mensen dat? Wat werkt en wat niet?

Hiervoor heb ik een subjectieve selectie gemaakt van mensen die voor mij een voorbeeld zijn en een divers beeld laten zien hoe je met financieel vermogen meer impact maakt. Per definitie zijn deze mensen niet representatief voor alle mensen die impact maken, omdat ieder persoon uniek is en zijn eigen aanpak kiest. Ik had met gemak nog honderden mensen kunnen interviewen. Op basis van verschillende generaties heb ik een selectie gemaakt. Er komen drie generaties aan het woord die elk op hun manier invulling geven aan het begrip impact.

Ik heb er bewust voor gekozen om mensen te interviewen die met hun eigen vermogen een afweging maken hoe zij impact maken. Ieder van hen doet een belofte om financieel vermogen in te zetten, een belofte om de wereld gezonder te maken voor de volgende generaties.

Zin om geïnspireerd te worden door de wijze waarop mensen hun financieel vermogen inzetten om meer impact te maken? Blader door naar een van de vele interviews. Elk verhaal beschrijft een unieke manier en geeft inzicht.

Het woord impact komt honderden keren voor in dit boek. Maar wat betekent het nu precies? Daar ga ik in hoofdstuk 1 dieper op in.

Ben je op zoek naar de rode draden die uit alle interviews naar voren kwamen? Ga naar hoofdstuk 3.

Ben je op zoek naar een overzicht van de verschillende mogelijkheden om meer impact te maken met financieel vermogen? Ga naar hoofdstuk 4.

Hoofdstuk 1

Wat is Impact? Breed & Diep

Als je een boek maakt over impact, helpt het om te weten wat impact is. Een van de vragen die ik iedereen heb gesteld: wat betekent impact voor jou? En niet verrassend, iedereen had een ander antwoord. Logisch. Want impact is subjectief. Mijn ervaring is dat het gesprek over impact relevanter is dan de definitie.

Ik realiseer me ook: het helpt om een gemeenschappelijke definitie te ontwikkelen van wat impact is. Om mijn omschrijving te geven²: Impact gaat over de intentie en actie om meetbare positieve sociale en ecologische verandering te realiseren.

Impact gaat over de intentie en actie om meetbare positieve sociale en ecologische verandering te realiseren

Sir Ronald Cohen³ biedt nog meer diepte aan het begrip impact door te laten zien dat we ons in de economie te veel hebben laten beïnvloeden door Adams Smith’s onzichtbare hand: door winstmaximalisatie en haar destructieve gevolgen voor de Aarde. Maar, het eerste boek van Adam Smith ging juist over de empathische en altruïstische vermogens van de mens. Sir Ronald Cohen beargumenteert dat, als Adam Smith nu nog zou leven, hij zijn beide boeken zou combineren – dat impact over het onzichtbare hart van de markten gaat dat de onzichtbare hand stuurt.

Om het begrip impact in de context van financieel vermogen verder uit te diepen, komt de beschrijving van Charly Kleissner goed van pas. Kleissner is impact investeerder en een van de oprichters van Toniic, een internationale gemeenschap van impact-investeerders. Hij omschrijft impact als een schaal met aan de ene kant Diepe Impact en aan de andere kant Brede Impact⁴. In deze twee ‘werelden’ spelen verschillende spelers andere spellen met eigen spelregels.

Diepe impact gaat over het systeem aanpakken, de bron van een probleem achterhalen en risico’s nemen om dat probleem op te lossen. In plaats van alleen een daklozenopvang te creëren, kijken waarom iemand dakloos is. De achterliggende oorzaken van een probleem aanpakken, de diepte ingaan. Vaak zijn dit impact-investeerders, individuen die met (een gedeelte van) hun eigen vermogen risico willen en kunnen nemen. De pioniers die graag koploper willen zijn, de speerpunt van de transitie actief willen vormgeven. Deze pioniers zijn nodig om tot nieuwe oplossingen te komen en zijn op zoek naar nieuwe impact first bedrijven om de volgende uitdaging aan te pakken. De ‘diepe impact-wereld’ zorgt voor een voedingsbodem voor vele startende impact first-organisaties. Niet elke organisatie zal doorgroeien, maar hoe meer er starten, hoe hoger de kans om wel door te groeien. Voor het opschalen van de succesvolle oplossingen is een ander type impact nodig. Zie daar: Brede Impact.

Brede Impact gaat over het opschalen van de bewezen interventies. Dit type impact zie je vooral bij institutionele investeerders of de grotere impact investment fondsen.

De risico’s bij Brede Impact zijn laag, de rendementen van tevoren redelijk bekend en je doet toch goed voor de wereld. In de Brede Impact-wereld gaat het over grote bedragen. Logisch, de vernieuwende oplossingen kunnen, en masse, opgeschaald worden. Dit is hard nodig. Om de verschillende klimaatdoelstellingen te halen zijn deze investeringen onmisbaar. Hier zie je dat veel institutionele partijen de ESG-criteria (Enviromental, Social en Governance) hanteren om aan te tonen hoe ‘groen’ ze beleggen.

Maarten van Dam (hoofdstuk 11) omschreef het treffend: Het eerste windmolenpark ontwikkelen en financieren is anders dan het tweede, derde of honderdste. De risico’s bij het eerste windmolenpark zijn substantieel. Je weet niet hoe de techniek functioneert, of de energie wordt afgenomen, etc. Bij het tweede of honderdste park zijn de risico’s bekend.

Zowel de Brede Impact- als Diepe Impact-werelden zijn nodig om voldoende impact te maken zodat we een planeet hebben en houden voor de volgende generaties. Samen vormen zij een ecosysteem waarbinnen impact first organisaties starten en doorgroeien naar de nieuwe standaard. De impact first-organisaties die de nieuwe standaard gaan vormen, investeren en doneren vervolgens zelf weer in nieuwe impact first-bedrijven. Zo ontstaat er een volwaardig ecosysteem.

_______________

² Met veel dank aan het Global Impact Investing Network (GIIN): www.thegiin.org

³ Impact: Reshaping Capitalism to Drive Real Change, 2020.

⁴ Tijdens een besloten lezing op de conferentie over Social Capital, Oktober 2020.

Hoofdstuk 2

Op het snijvlak van investeren en doneren

Frank van Beuningen is één van de pioniers in het Nederlandse impact-investing landschap. Als één van de oprichters van Pymwymic heeft hij een ecosysteem gecreëerd waarin impactinvesteren tot wasdom is gekomen. Als verbinder pur sang is hij verbonden met vele internationale netwerken zoals Socap Europe en SVN-Europe. Naast dat Frank van Beuningen zelf impactinvesteerder is, is hij co-founder van het zojuist gelanceerde PYM ‘the conscious investor community’. PYM is een onafhankelijke stichting die een community van families, filantropen en individuele investeerders ondersteunt in hun reis om te investeren in een betere wereld.

Wat betekent impact voor jou?

Ik wil investeren in bedrijven die een positieve social of environmental impact hebben. Ik benadruk hier even ‘positief’, wat ik er anders eigenlijk nooit bij zeg, omdat er mensen zijn die vinden: ‘Alles wat je doet is impact’. Maar dat onderscheidt niet het positieve. Als ik het over impact investing heb, praat ik alleen maar over het positieve. Ik ga niet investeren om een negatieve impact te behalen. Dus per definitie is impact investing het investeren in bedrijven die een dubbel rendement hebben: een financieel rendement én een impact op de verbetering van de wereld. En ik maak een onderscheid tussen impact first en finance first. Dat is een lange horizontale balk met aan de ene kant impact first en aan de andere kant finance first. Dan kun je zeggen dat finance first een lagere impact heeft en impact first een lager financieel rendement. Dat is in theorie zo, maar dat hoeft in de praktijk niet zo te zijn.

Het geld was niet verloren, nee, het heeft wel degelijk zijn werk gedaan om tot dat niveau te kunnen komen om verder te kunnen groeien

Ik heb in verschillende bedrijven geïnvesteerd waarvan je met het lezen van het businessplan en bij het spreken met de ondernemer echt dacht: ‘Dit is een impact first-bedrijf’. Die zijn later heel succesvol verkocht. Ik heb in bedrijven geïnvesteerd waar we dachten: dat moet goed gaan, ook financieel. En vervolgens ging het bedrijf op de fles. Maar dat zaadje van het idee dat het bedrijf produceerde ging verder en groeide uit tot een fantastisch bedrijf. Maar filosofisch gezien was mijn investering een donatie. Zo moet je het ook bekijken. Het geld was niet verloren. Het heeft wel degelijk zijn werk gedaan om tot dat niveau te kunnen komen, om verder te kunnen groeien. Dát is het snijvlak tussen geven en investeren.

Geven is ook heel erg mooi. Maar zodra de propositie waar je aan geeft een businessmodel kan hebben, denk ik dat investeren een veel hogere effectiviteit heeft. Puur omdat de ontvanger een plicht heeft te rapporteren en het geld uiteindelijk terug te betalen. De kracht van een commercieel bedrijf met een entrepeneur aan het roer heeft een hogere slagingskans. Maar we weten dat niet alles een businessmodel heeft, dat moet je toegeven. Geven en investeren liggen heel dicht bij elkaar. Je moet beide doen. Dat is een van de redenen waarom ik vanuit Pymwymic de stichting Donor Impact Involve Fund (DIIF) heb opgericht. In het fonds wordt gedoneerd en het fonds investeert de donaties vervolgens in impact first-bedrijven. Door de donaties kan je in een zeer vroege en risicovolle fase in impactfirst-bedrijven investeren en ze hiermee een grotere kans op groei en succes bieden. De succesverhalen zorgen voor een rendement die de stichting in staat stelt om nieuwe investeringen te doen. Zo combineren we de voordelen van zowel donaties als investeringen.

Wat is voor jou de afweging geweest om je met ‘impact investing’ bezig te houden?

Ik heb heel lang een eigen bedrijf gehad. Dat bedrijf groeide en groeide. Het werd zo groot en ik had zoveel verschillende managers in verschillende landen in dienst, dat ik het eigenlijk niet meer aankon. Ik kon het niet meer aan omdat die managers eigenlijk meer dachten aan hoe ze hun eigen zakken konden vullen dan aan leuk samen ondernemen. Toen ik het verkocht had was ik vrij. ‘Wat ga ik nu doen?’, dacht ik. Ik wilde niet terug in die ratrace van het materialisme.

Toevallig kwam ik op dat moment de stroming in Amerika tegen, SVN; Social Venture Network, die de drie P (Planet, People, Profit) hadden bedacht. Ik heb me daarin verdiept en gezegd: ‘Wauw, dat is het antwoord’. Niet veel geld verdienen en het dan weggeven, maar zorgen dat het ‘embedded’ is in een bedrijf. Je moet zelf je broek kunnen ophouden, zodanig dat je kunt doorgaan. Misschien als het goed gaat, krijg je geld terug en dan kun je het opnieuw en opnieuw inzetten. Ik dacht: ‘Dat model moeten we ook hier in Europa inzetten’.

Wat is het goede voorbeeld? Filosoof Roman Krznaric stelt de vraag: How to be a good ancestor? Dus, hoe ben jij een goede voorouder?

Mijn voorbeeld zou zijn: denk aan je medemens, denk aan de wereld. Probeer voor je kleinkinderen een wereld achter te laten waar ze niet zo in de rats zitten, zoals wij nu, over social en environmental issues. Het voorbeeld is dan om je eigen resources, dat kan geld zijn of tijd of capaciteit, in te zetten om daar verandering in te brengen.

Mijn idee, en wat ik nu tot uiting breng, is om zoveel mogelijk kapitaal bewust te maken en te mobiliseren om dat doel te bereiken. Ik denk dat wat ik nu doe met PYM doe, een hogere effectiviteit en impact heeft dan als ik zou investeren in een klein bedrijf. Want nu heb ik een golf die meegaat en impact maakt. Die golfbeweging of tsunami, ook wel ripple-effect genoemd, dát vind ik nou mooi.

Komt daar ook het initiatief zoals Divest Invest vandaan om een oproep te doen aan investerend Nederland om investeringen uit de fossiele industrie te halen?

Ja, dat is een klein uitstapje. Om mensen bewust te maken: ‘Hé jongens, je hebt toch geen beursgenoteerd bedrijf dat in fossil fuels zit?’ Want als je in fossil fuels zit, dan draag je impliciet bij aan de klimaatverandering. Maar heel veel mensen hebben dat helemaal niet in de gaten. Heel veel mensen weten eigenlijk helemaal niet wat er in hun portefeuille zit. Die vermogensadviseurs zijn de lastigste barrière om dingen te veranderen, want ik kan jou wel overtuigen dat fossil fuels niet goed zijn, maar dan ga jij morgen naar de bank: ‘Ik wil uit de fossil fuels’, en dan zegt de bank: ‘Uit de fossil fuels? Dat moet je helemaal niet doen! Je wil je rendement toch halen?’. Daar zitten nog zoveel krachten die tegenwerken. Dat proberen we te doorbreken met Divest Invest.

Wat is je favoriete mislukking? En wat heeft je dat geleerd voor de toekomst?

Ik kwam een bedrijf tegen en ik werd onmiddellijk verliefd op het product. Biodegradable plastic. Plastic dat je zo op de composthoop kon gooien. Geweldig. Ze hadden veel geld nodig en maakten een consortium met heel veel mensen hier in Nederland. Iedereen vond het geweldig. Er was alleen nog even wat geld nodig voor R&D om de laatste 1% van het product te ontwikkelen. Dat deden we natuurlijk. We gingen met een delegatie naar Amerika om de fabriek te bekijken. Toen na zes maanden het geld op was hadden ze nog even een stoot nodig om de laatste 0,5% productieklaar te krijgen. Dat deden we natuurlijk. Toen kwam het product op de markt. Moet je voorstellen, een plastic zak waar je je vuil in stopt, de zak is nog niet helemaal vol, dus je laat hem even staan tot volgend weekend, en dan is de bodem er onderuit. De bio-degradable component deed het té goed. Dan verkoop je die zakken niet meer. Zo geschiedde. Het bedrijf ging failliet. Ze vroegen om meer geld, maar slecht geld na goed geld doen we niet. Dat was een van mijn grootste nederlagen. Later werd het initiatief overgenomen door andere financierders die de techniek voltooiden en tegenwoordig zie je die plastic zakken overal.

Wij hebben geen financieel rendement op ons geld gemaakt, erger nog, we hebben alles verloren. Maar het zaadje is wel doorgegaan. Dus het was filantropie. Zo moet je er ook filosofisch in staan. Het was niet erg. Op het moment sneu, maar in de long term niet erg.

Wat adviseer je iemand die start met impact investing? Wat wel en niet te doen?

Dat is een hele moeilijke vraag, want ik ken die mensen niet. Ik zou iemand alleen maar kunnen adviseren als ik de persoon zou kennen. Begrijpen wat haar motiveert om gelukkig te zijn. Dat is voor iedereen anders. Wellicht is één van die mensen die ineens miljoenen heeft gekregen, heel gelukkig om door te blijven werken in zijn/haar baan of wereld. Misschien wil die persoon het verbergen en niet aan anderen tonen. Maar misschien is die persoon juist heel gelukkig, en dat laatste hoop ik, om iets met dat kapitaal te doen waardoor we allemaal een stukje verbetering voelen in de wereld. Het allerlaatste wat ik die mensen zou toewensen is dat ze daar een groot huis of een boot mee kopen of dingen mee doen die geen zin hebben.

Waar begin je als je (nog meer) wilt impact-investeren?

Vaak begin je bij je bank of vermogensbeheerder omdat er maar weinig mensen zijn met wie je over geld praat. Met PYM creëren we een community waar je vertrouwelijk in een groep over geld kan praten en hoe je dat geld kan inzetten voor een betere wereld. Maar als je niet bent aangesloten bij een community zoals PYM of Toniic, is de enige persoon waarmee je over geld praat, je bankier of vermogensbeheerder. Daarom hebben we vanuit PYM ook de stap naar banken en vermogensbeheerders gemaakt. Het is nu onze strategie om met banken en vermogensbeheerders in zee te gaan en trusted partnerships te sluiten. Zo kunnen we meer mensen en dus meer kapitaal naar impact krijgen. Ook als je een familiebedrijf hebt, wordt er niet over geld gesproken. Daar rust een taboe op. Het leuke is: als je investeert in een klein bedrijf met impact, ga je dat bespreken aan de keukentafel. Dan is de hele familie betrokken! In het begin komt pa aan tafel zitten en zegt: ‘Ik heb geïnvesteerd in dit bedrijf en moet je eens kijken wat leuk’. De volgende stap is om iedereen in het beslissingsproces te betrekken. Opeens wordt geld positief gezien aan tafel. Er wordt over geld gesproken, daarvoor nooit. En dat is de kracht van impact investing.

Sterker nog, er is nu een hele grote groep van de volgende generatie (next gens) ook hartstikke geïnteresseerd. Daarom hebben wij in het begin ook family days georganiseerd. Om vader, moeder met zoon en dochter erbij te betrekken. Daar zien we de leukste dingen.

Hoe kunnen we het nog beter doen? Welke drie of vier belangrijke zaken moeten veranderen in deze sector om meer impact te maken?

Ik heb het tot nu toe alleen maar gehad over privékapitaal. Als we institutioneel kapitaal mee kunnen krijgen, dan maken we een enorme slag. Als grote bedrijven, vergelijk ze even met een grote tanker, 5 of 10 graden veranderen, dan maak je ook heel grote stappen.

Hoe krijgen we dat voor elkaar?

Ik denk dat we door moeten gaan met het privékapitaal. Dat is het mooiste voorbeeld voor het institutionele kapitaal. Die komen dan vanzelf. Die institutionele partijen zijn vaak de moeder van het kleine kapitaal. Kijk naar insurance bedrijven. Het geld van insurance komt van vele mensen die een kleine maar belangrijke bijdrage leveren. Hetzelfde geldt voor pensioenen. Die mensen hebben allemaal de wens: ‘Je moet iets anders doen’. Dus het komt vanzelf. Doordat ze gedwongen worden door hun leden, zal ik maar zeggen. Net zoals de consument nu de supermarkt dwingt om onbespoten fruit in het schap te leggen.

Welke trends zie je in dit veld?

De ene persoon heeft het gevoel dat het 5 voor 12 is, voor de ander is het een seconde voor 12. Die persoon voor wie het een seconde voor 12 is, gaat veel harder lopen dan de persoon voor wie het 5 voor 12 is. Dus waar halen we het juiste verhaal vandaan om de urgentie te laten zien? Hoe erg is het met onze planeet? Wat is er dan aan te doen?

Ik vind het onderzoek in het boek Drawdown van Paul Hawken zo fantastisch, omdat het visueel maakt welke industrie het vervuilendst is. Het maakt duidelijk waar de meeste middelen in moeten worden gepompt om die industrie te helpen. Dan ga je echt bewust om met het uitzoeken waar je geld naartoe moet. Dit type boek helpt om het bewustzijn te vergroten. Daar komt het voor mij allemaal op neer, op één woord: bewustzijn.

Daar komt het voor mij allemaal op neer, op op één woord: bewustzijn