Omslagontwerp: Compagnie Paul Verrept

Foto voorplat: © Salim Hellalet

Vormgeving: EPO

© Peter Mertens en uitgeverij EPO vzw, 2011

Lange Pastoorstraat 25-27, 2600 Berchem

Tel: +32 (0)3 239 68 74

Fax: +32 (0)3 218 46 04

E-mail: uitgeverij@epo.be

Web: www.epo.be

Isbn 978 94 91297 13 7

D 2011/2204/28

Nur 740

POL000000

Verspreiding Centraal Boekhuis BV Culemborg

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Opgedragen aan mijn vader,

overleden op 5 mei 2010,

een man uit één stuk.

Er hebben zomerdagen en herfstdagen over dit boek geschenen. Ik heb gevloekt en gelachen, en veel te veel mensen meegezogen in het grillige ritme van het schrijven ervan. Mijn kinderen, mijn partner, mijn moeder hebben een eindeloos geduld aan de dag gelegd en mij gesteund met veel toewijding. Merci Armin, Karim, Nadine en mama.

Hugo Franssen heeft dit boek op klank gezet. Zoals een fotograaf vroeger zijn foto’s ontwikkelde, rustig en vakkundig in de warmwaterkuip van de donkere kamer, heeft Hugo alle teksten ondergedompeld in het bad van de taal. Daarbij hebben ook Ann, Karim, Kris en Johan geholpen, nauwgezet en opbouwend. Net als uitgever Jos Hennes die vanaf het begin zijn schouders onder dit boek zette en vol vertrouwen zorgde voor een aangename bewegingsvrijheid.

Toen ik Dimitri Verhulst vroeg het woord vooraf te schrijven, zei hij dat dat afhing van de inhoud van het boek. Dat vind ik een prachtige houding. Ik ben heel fier dat hij het heeft willen doen, en over de drive ervan.

Marco Van Hees hielp me door de financiële jungle, Danny Carleer leidde me rond in de catacomben van de banken, Jo Cottenier bracht me van de wereld van de pensioenen tot in de regelgeving van de Europese Commissie, Fotoula Ioannidis toonde me opstandig Griekenland, Ruben Ramboer bracht me in de achterkamer van Dalrymples kabinet, Herwig Lerouge nam me mee van Burke tot het socialisme, Henri Houben kneedde me in de economie en David Pestieau zorgde ervoor dat ik tijdens deze wonderlijke reis het noorden niet verloor.

Ik heb dit boek maar kunnen maken omdat andere mensen mij de kans hebben gegeven dat te doen. Partijgenoten die in alle stilte taken hebben overgenomen, in deze turbulente tijden. Dan denk ik onder meer aan Lydie Neufcourt en Jo Cottenier, maar ook aan David, Raoul, Jef en Boudewijn. En uiteraard aan al die leden die aan mijne frak trekken, die me spreken en die niet alleen onze partij maar ook mijzelf boetseren tot wat we zijn.

Tot slot mag ik niet vergeten tien knuffels en konijnen te schenken aan Lotus Schrijvers. Zes jaar is ze, het levendige dochtertje van mijn Kempische boezemvrienden. Toen ze hoorde dat ik een boek begon te schrijven, bezorgde zij mij een fantastisch cadeau. De A4’s eigenhandig vastgeniet: een zelfgetekend werk over sterren en dieren, een eigen boek over durven dromen. Ze gaf mij dat op een warme dag in juli met de onvergetelijke woorden: “Zo, dit boek is voor jou, dan weet je hoe dat moet.” In de vier schrijfmaanden die volgden kon ik altijd terugvallen op de brede glimlach van Lotus, telkens wanneer de herfst de zomer overvleugelde.

Ja, “een zanger is een groep”, zong Wannes Van de Velde. Ik weet nu, een boek is ook een groep.

Borgerhout, 11 november 2011

Deel 1. Bij ons, in België

1. Cero coma cero cero cero cero cero cinco (en andere belastingen)

In de hogere kringen

geldt over eten praten als laag.

Dat komt: zij hebben al gegeten.

Bertolt Brecht

- Belzabel, open de brandkast!

Ik wil weten wat ik vandaag verdiend heb.

- Het lijkt een kalme dag, directeur.

- Dat kunnen hoogstens een paar slordige miljoenen zijn.

De moeite niet om te tellen. Haal de kruiwagen!

Lambik in De Poenschepper, Suske & Wiske

Het is zaterdag 20 november 2010. Mijn Corsa dokkert via de nodige omleidingen en met de bijbehorende adrenalinestoot naar het huis van Sven Speybrouck in Hove. Een eenvoudige woning, geen grand chic. Het huis stelt me op mijn gemak. Ik ben uitgenodigd voor het programma Interne Keuken van Sven Speybrouck en Koen Fillet op Radio 1. Dat gaat rechtstreeks in de ether vanuit de keuken van Sven Speybrouck. Het is volop onderhandelingstijd in de Wetstraat, de borrelnootjes vliegen in het rond en De Wever heeft het over zijn vette vis. Voor mijn vertrek naar Hove heb ik daarom rap rap op Facebook laten weten: “Het thema is: de fiscale pamperpolitiek. Over waarom multinationals en banken miljarden winst boeken maar als belasting amper wat borrelnootjes betalen. En waarom zij die van arbeid leven, vette vissen op de fiscale tafel moeten leggen. Voilà, ik ben klaar voor het menu van Interne Keuken ;-) Luisteren dus.”

Het format van Interne Keuken – met vier gasten aan tafel – is uniek omdat je mag uitpraten en zowaar een redenering mag opbouwen. Er wordt dan wel gegeten in de keuken van Speybrouck, maar het is er niet van hap slik weg: je krijgt veel meer dan zestien seconden om iets te zeggen.

Ik ben uitgenodigd omdat onze studiedienst net heeft uitgevlooid dat een aantal grote bedrijven haast geen belastingen betaalt. Het financieel centrum van ArcelorMittal bijvoorbeeld boekte 1,3 miljard euro winst maar betaalt daar welgeteld 496 euro belasting op. C’est tout. Een aanslagvoet van nauwelijks 0,000038 procent. Dat is van het niveau van de aanwezigheid van Clenbuterol in de urine van Alberto Contador: cero coma cero cero cero cero, u kent dat wel. De staalreus is de kampioen in de aftrek via notionele interesten. Toch besloot het bedrijf de Luikse warme lijn te sluiten.

Janssen Pharmaceutica NV betaalde al een paar jaar zelfs niet één euro belasting, zo bracht onze studiedienst aan het licht. Ze rekende ook uit dat Electrabel in vijf jaar tijd 1,8 miljard euro bedrijfsbelasting ontweek en dat staat de dag voor mijn etentje bij Interne Keuken in De Morgen.1

Interne Keuken, op zaterdag, wordt druk beluisterd. Jeroen Olyslaegers heeft die middag de radio aan in zijn auto. Hij schrijft er meteen een stuk over. Het heeft me voor de titel van dit boek geïnspireerd. Het gaat zo:

“Wij. Gij niet dus. Tenzij u nieuws door uw hoofd laat spoken dat al een week oud is. Soms kan nieuws je dan zelfs bezwangeren, blijft het woekeren in de baarmoeder van je geest. En dan komt er iets uit, het is onvermijdelijk. Bij deze schrijver, uw dienaar, kan daarom een blijde gebeurtenis worden aangekondigd. Er is een kind geboren in dit huis en het kind heet Woede.

Vorige week las ik immers in deze krant dat Electrabel ongeveer 0,04 procent belastingen betaalt. De informatie kwam van fiscaal expert Marco Van Hees van de PVDA. Op zaterdag pakte het Radio 1-programma Interne Keuken uit met nog meer nieuws. Peter Mertens wist ons letterlijk tussen de soep en de patatten te vertellen dat staalgigant ArcelorMittal vorig jaar iets meer dan 400 euro had betaald qua belastingen. Toen werd er een liedje gespeeld. En na het liedje vroeg de sympathieke radiopresentator Koen Fillet of we nog op onze stoel zaten. Vierhonderd euro… Er volgden nog meer fiscaal creatieve strapatsen van bijvoorbeeld Janssen Pharmaceutica. Mertens begon over iets dat ‘notionele interest’ heet en hoe iets wat ‘regering’ heet zoiets invoerde om de megabedrijven te plezieren. Ik zat in de wagen toen ik het hoorde. Vallen kon ik niet, vloeken wel. Ik werd zwanger door dit nieuws, beviel vervolgens meteen en mijn baby heet Woede.”

L’impôt c’est pour les poires

Zowel in 2010 als in 2011 brengt onze studiedienst een bredere studie uit over de fiscale activiteiten van vijftig grote ondernemingen in ons land. Electrabel, Janssen Pharmaceutica en ArcelorMittal zijn geen uitzonderingen. Hun fiscale uitkomst is eerder de regel. De vijftig bedrijven die met fiscale spitstechnologie het meest belastingen weten te ontlopen, betalen gemiddeld 1,04 procent belastingen in plaats van het wettelijke tarief van 33,99 procent, zo tonen de recentste cijfers. Vorig jaar hebben ze samen 27 miljard euro winst geboekt en betaalden daarop 280 miljoen euro belastingen. Amper één procent dus. De staat verliest daarmee bijna negen miljard inkomsten.

Met stip op één staat de Antwerpse vestiging van de wereldleider in de petroleumsector, ExxonMobil, met welgeteld 10.400 euro belastingen op 4,1 miljard euro winst. Een aanslagvoet van 0,0002 procent. Op nummer twee: Solvay, actief in farmacie en fijne chemie. Solvay boekte een winst van 2,75 miljard euro maar wist 366 miljoen euro belastingen af te trekken, met daarbovenop de vrijstelling voor een bedrag van 2,46 miljard op de meerwaarde van aandelen. Die meerwaarde werd gehaald door de verkoop van bepaalde farmaceutische activiteiten. Kortom, de speler van Big Farma betaalt 0 euro belastingen.

Telenet boekte 1,4 miljard euro winst maar kon dat bedrag helemaal in mindering brengen door de verkoop van haar filiaal Telenet Communications NV. Dat bedrag is vrijgesteld krachtens het complexe DBI-stelsel, het definitief belastbaar inkomen.

“L’impôt, c’est pour les poires”, belastingen betalen is iets voor dombo’s. Dat zei lang geleden de eerste baas van Karel Anthonissen op het ministerie van financiën. Karel Anthonissen is ondertussen zelf gewestelijk directeur van de Bijzondere Belastingsinspectie, de BBI. Vandaag steekt de fiscale topman zijn ontevredenheid niet weg: “Concreet betekende die uitspraak dat een deel van de economie geen belastingen betaalde. Helaas is dat deel door de jaren heen alleen maar gegroeid.”2

De dubbele tong van Rudi Thomaes

Zelden heb ik zoiets absurds gehoord als wat een professor economie beweerde toen hij mij bezwoer dat bedrijven eigenlijk “onrechtstreeks” belastingen betalen. Hij zei me: “De winst van de grote bedrijven wordt in ons land nog wél belast, maar via het kanaal van de personenbelasting. Men gebruikt de winst om de lonen uit te betalen, en de lonen worden dan zwaar belast bij de werknemers.”3

Ik stond perplex, trok zes haren uit mijn hoofd, maar het radiodebat was jammer genoeg afgelopen. Ik had mijnheer de professor nog graag gezegd dat de lonen niet met de winst worden betaald. Want de winst is het verschil tussen omzet en kosten, en de lonen worden bij de kosten gerekend. Dat is echt elementaire economie. Maar vooral, er is ook elementaire logica, professor. Wat u zegt, dat is een sofisme. Ik kan in mijn broek, mijn broek kan in mijn valies, dus ik kan in mijn valies. Multinationals betalen lonen, de mensen betalen belastingen op hun loon, dus multinationals betalen wel belastingen. “Non sequitur”, het ene volgt niet uit het andere, roept de logica dan. Het overkwam me op een koude decembermorgen in 2010, in de studio van De Ochtend op Radio 1.

Een paar weken later moest ik in een andere studio de degens kruisen over de belastingen. In de grondwet staat dat inzake belastingen geen voorrechten mogen worden toegekend, maar heel ons fiscaal stelsel draait rond voorrechten voor grote bedrijven. Daarover ging ik met Rudi Thomaes in de clinch op de Antwerpse regionale zender ATV, voor Wakker op Zondag.

Het was geen toeval dat meneer Thomaes, de gedelegeerd bestuurder van het Verbond van Belgische Ondernemingen in de studio zat. Want dat de grote reuzen zo goed als onbelast blijven, speelt hij bij selecte groepen buitenlandse investeerders als grote troef uit. Citaat:

“De nominale vennootschapsbelasting in België is een van de hoogste in de EU. Maar met de aftrek van de notionele intrest kan een bedrijf de belastbare basis fors verminderen. De effectieve vennootschapsbelasting ligt daardoor drastisch lager. Het resultaat is dat België effectief de laagste vennootschapsbelasting ter wereld heeft.”

Ter wereld! Zo stond het in een brochure om Japanse investeerders aan te trekken. Getekend: Thomas Leysen, VBO-voorzitter.4 En als bewijs werd er nog een vergelijkende tabel bijgevoegd. Klare taal. Maar tegen de loontrekkers en hun vakbonden spreekt meneer Thomaes een totaal andere taal. Dan heet het dat de lasten te hoog zijn, dat er dringend een vermindering van de vennootschapsbelastingen moet komen, enfin, u kent het plaatje wel.

In de discussie geeft Rudi Thomaes toe dat de cijfers van onze studiedienst correct zijn. Toch is hij boos:

– “Mijnheer Mertens, ik vind het heel ergerlijk dat u midden het interprofessioneel overleg voor het grote publiek de indruk wekt dat dit land een paradijs is voor grote ondernemingen.”

– “Neen”, antwoord ik, “dat doet u zelf.” En ik haal de bewuste brochure boven.

– “Ja, ik spreek een dubbele taal. Wanneer ik de wereld rondreis om België te verdedigen, dan ga ik de notionele intresten aanprijzen. Dan zeg ik dat dit het beste systeem van de wereld is.”

Nou moe. Zo werkt dat dus: in het loonoverleg zeggen dat bedrijven te veel belastingen betalen, in het buitenland het tegendeel beweren.

Ook Gwendolyn Rutten zit in de ATV-studio. Zij wordt aangekondigd als de fiscale experte van Open Vld.

– “Wat me hier stoort is dat een heel eenzijdig beeld wordt geschetst, want ondernemingen betalen op andere terreinen wel belastingen. Het zijn bedrijven die veel mensen tewerkstellen en we hebben in ons land een heel hoge personenbelasting.”

Slik. Weer die drogredenering: wij betalen ons blauw aan belastingen en “daarom” moeten bedrijven, die van onze infrastructuur, ons onderwijs, ons opleidingssysteem gebruikmaken, geen belastingen betalen. Fiscaal experte? Mevrouw Rutten staat ongetwijfeld nog een grote uitbolcarrière te wachten in een of andere raad van bestuur.5

Wiens brood men eet, diens woord men spreekt

Er is nog een lange staart aan dit verhaal. Daarvoor moeten we terug naar de mannen van Interne Keuken. Aan De Standaard vertelt Sven Speybrouck:

“Ik zit op de Ossenmarkt in Antwerpen op een terras en lees in de krant dat grote bedrijven zo goed als geen belastingen betalen. Normaal betaal je in dit land 33,99 procent vennootschapsbelasting, maar wie zich een leger goed opgeleide universitairen kan veroorloven, weet daar met wat fiscale spitstechnologie makkelijk een mouw aan te passen.” En Speybrouck legt uit: “Sinds dit academiejaar heeft de Universiteit Antwerpen een gloednieuw magazine. Of ik daar geen column voor wilde schrijven? Tuurlijk. Graag zelfs.”

Speybrouck zet zich naarstig aan het schrijven over de belastingontwijking. “Maar mijn bijdrage staat er helaas niet in. Na overleg met rector Alain Verschoren besloot de universiteit mijn column niet te publiceren. Wegens te kritisch en te delicaat. Men had gehoopt op ‘iets luchtigers’, ‘iets ludiekers’.

Het grootste bezwaar, werd mij gezegd, is dat bijna alle bedrijven die er met naam en toenaam in worden genoemd, zakelijke banden hebben met de universiteit. Twee ervan adverteren zelfs in het gloednieuwe tijdschrift. Vandaar dat ze mijn tekst onmogelijk konden afdrukken. ‘Het is ook geen echte column’, kreeg ik nog te horen. ‘Dit is meer een opiniestuk. Iets voor in een krant.’”6

In De Standaard mag Speybrouck zijn verhaal wel kwijt, onder de titel “De UA houdt van haar sponsors. Wiens brood men eet, diens woord men spreekt”. Maar wat blijkt? Ook De Standaard heeft enige druk gezet. In de originele versie heeft Sven Speybrouck de cijfers niet gevonden op een terrasje op de Ossenmarkt maar wel bij de studiedienst van de PVDA. Al heeft Rudi Thomaes toegegeven dat onze cijfers waterdicht waren, het vierletterwoord PVDA mag er van De Standaard niet in. En dus moest onze studiedienst plaats ruimen voor de Ossenmarkt. Dat is nog niet alles. De Standaard wil ook een bedrijf schrappen uit de lijst nulbelastingbetalers van Sven Speybrouck. Zoniet kan het stuk ook niet geplaatst worden. En welk bedrijf dan wel? De Persgroep, de eigenaar van Het Laatste Nieuws, het Nederlandse Algemeen Dagblad, De Morgen, De Tijd, L’Echo en de Volkskrant. Of hoe persmonopolies elkaar beschermen. Wat zou daar tegenover staan?

Op DeWereldMorgen schrijft professor Jan Blommaert: “Wel, wel, wel. We botsen hier op een taboe, dat is duidelijk. Wie in dit land het onzegbare zegt – de grote kapitaalverwervers betalen geen belastingen – die wordt van een cordon sanitaire voorzien. Nochtans zijn de bevindingen van ‘de studiedienst van de PVDA’ nooit feitelijk weerlegd. Dat is dus het grote taboe in dit land. Wie daarover spreekt, krijgt de prikkeldraad van de stilte rond zich, waarop men dan de elektrische stroom van de persoonlijke verdachtmakingen aankoppelt.”7

En over de rol van de universiteiten schrijft hij: “Als universiteiten denken dat er geen wolkje aan de hemel is, dat ze als vanouds kunnen blaffen en grommen naar eender wie hun integriteit in vraag stelt, en zich intussen diepgaand transformeren tot bedrijfstakken in een service-industrie – als ze dat blijven denken, dan zijn ze goed fout. Het is zeer onwaarschijnlijk dat Universiteit Antwerpen aan dit incident een grondig zelfonderzoek zal koppelen. Ik kan haar enkel met klem aanbevelen dat wel te doen. Want als ze het niet doet, blijft er binnenkort geen andere rol voor wetenschap meer in deze samenleving dan het dienen van de belangen van de sponsors. Ik werk zelf aan een universiteit en ik werk vanuit het gegeven dat mijn producten gemeenschappelijk goed zijn, door belastingen betaald en dus ter beschikking van elke belastingbetaler. Dat is de historische rol van universiteiten in samenlevingen zoals de onze. Wie deze rol opgeeft of uitholt, die doet de samenleving – letterlijk – een hoge prijs betalen, en die zal zelf ook de rekening gepresenteerd krijgen.”

“De aandeelhouders zijn de grote winnaars van de crisis”

Bovenstaand titeltje kopte zakenkrant De Tijd.8 De Nationale Bank maakte bekend dat de bedrijfswinsten in ons land tussen 2000 en 2009 van 47 naar 82 miljard euro stegen. Dat is 35 miljard meer winst, een stijging met 75 procent.

Minder dan een derde van die extra winst werd geïnvesteerd. Bijna een derde ging cash naar de aandeelhouders. Die ontvingen in 2009 26 miljard euro dividend, drie keer meer dan in 2000. De rest van het geld werd gewoon opgepot.

“De bedrijven plukken vandaag de vruchten van de herstructureringen, de afvloeiingen en de verhoging van de productiviteit, die ze dankzij de crisis konden doorvoeren”, schreef de beurskrant.9 Dat leest u goed: bedrijven konden afdanken “dankzij de crisis” en zo kwam de winst van de industriële bedrijven op het record waar de beurskrant over schrijft.

“Wij willen investeren”, dat is het grote argument van de bedrijven om hun belastingen naar omlaag te duwen. Maar nu blijkt dat minder dan een derde van de winsten naar investeringen gaat. En dat een derde gewoon aan de aandeelhouders wordt uitgekeerd. Het is een kwestie van elementair fatsoen dat de notionele intresten worden afgeschaft en dat grote bedrijven hun maatschappelijke verantwoordelijkheid niet langer ontlopen.

Stijgende bedrijfswinsten, het is een algemene trend. In mijn boek Op mensenmaat staat één grafiek, die van de evolutie van de bedrijfswinsten van de grootste industriële firma’s in de wereld. Ook in dit boek houd ik het op één grafiek. Een gelijkaardige: de evolutie van de nettowinsten in de Verenigde Staten.

De winstcurve legt in deze grafiek een lange weg af. Een weg van zestig jaar. De weg loopt steil omhoog, Himalaya-gewijs. De curve gaat van 20 miljard dollar in 1947 naar 140 miljard in 1977. En van daar naar 570 miljard in 1997. Om dan nog eens te dubbel zo hoog te gaan tot 1.300 miljard in 2007. En dan kwam de bankencrisis: de winsten vielen terug tot 640 miljard. Maar, en dat is het belangrijkste van deze grafiek, vanaf 2009 gaat het opnieuw steil omhoog naar 1.470 miljard dollar in het voorjaar van 2011. Dat is zeventig keer hoger dan het beginpunt van de grafiek. Het zijn de hoogste winstcijfers ooit.

Bron: US Department of Commerce: Bureau of Economic Analysis

Soms denk ik dat de winsten zo groot zijn geworden dat je ze niet meer ziet. Zoals iemand die tussen de bomen loopt maar het bos niet ziet. Hef op die recordwinsten een vennootschapsbelasting zoals voor de jaren 1980, en het probleem van de overheidsschulden is grotendeels opgelost. Is dat niet onvoorstelbaar?

“Het belastingaandeel van de rijkste Amerikanen en hun grote bedrijven, de corporations, is gestaag afgenomen. Als de rijkste families en bedrijven evenveel belastingen zouden betalen als ze in 1961 deden dan zou de Amerikaanse schatkist jaarlijks 716 miljard dollar aan bijkomende inkomsten hebben. Vaarwel schuldencrisis!” Dat schrijft Johan Depoortere, die jarenlang VRT-correspondent was in de VS. Hij voegt eraan toe: “De miljardair Warren Buffett betaalt minder belastingen dan zijn secretaresse, zegt hij zelf.”10

Zowel in de VS als in Europa heeft die neoliberale pamperpolitiek grote gaten geslagen in de staatskas. Ondanks de galopperende winsten kwamen er verhoudingsgewijs massa’s minder fiscale inkomsten. En vandaag roepen die neoliberale bellenblazers in koor dat het onmogelijk is opnieuw een ernstige vermogensbelasting in te voeren. De staten moeten maar beknibbelen op hun uitgaven, zeggen ze. Om de torenhoge winstvoeten ongemoeid te laten en de renteniers en grote aandeelhouders in de watten te leggen, offeren ze liever de sociale bescherming en de publieke dienstverlening op.

De corebusiness van een complexloos links

“Het thema herverdeling behoort tot de corebusiness van linkse partijen. Maar wanneer het ging over de fiscale discriminatie tussen inkomsten uit arbeid en die uit kapitaal, lieten ze steken vallen. In België wordt arbeid zwaar belast, terwijl de meeste kapitaalinkomsten wegkomen met relatief lage vlaktaksen”, schrijft de Gentse professor Dries Lesage.

Hij heeft het dan over de sociaaldemocraten en de groenen. Lesage noemt het fiscale discours van deze partijen ten tijde van paarsgroen (1999-2003) en paars (2003-2007) “problematisch”. Paarsgroen schafte de hoogste tarieven in de personenbelasting af, “maar daar stond niets tegenover inzake vermogensfiscaliteit”. Onder Verhofstadt II keurde de sp.a de fiscale amnestie en de notionele intrestaftrek voor de bedrijven goed. Lesage noteert: “Officieel hadden de groenen een lastenverschuiving van arbeid naar kapitaal meestal in hun programma staan. Maar in de praktijk was dat geen belangrijk strijdpunt. Net als bij de socialisten kon de regeringsdeelname worden ingeroepen als een – flauw – excuus om niet voluit te gaan.”11

De sociaaldemocraten hebben bijna twintig jaar lang onafgebroken in de regering gezeten, van 9 mei 1988 tot en met 21 december 2007. De Franstalige sociaaldemocraten zitten nog altijd in de regering. Twintig jaar geleden lag de hoogste belastingschaal van de personenbelasting op 68 procent, vandaag is ze verlaagd naar 50 procent. In 2001 schafte paarsgroen de schaal van 55 procent af.

En de vennootschapsbelasting? In 1988 lag die theoretisch nog op 45 procent, vandaag bedraagt ze 33,99 procent. Intussen werden de fiscale achterpoorten voor multinationals groter dan die van de Herald of Free Enterprise. Dieptepunt was de wet op de notionele intrestaftrek in 2005. In Op mensenmaat heb ik uitgebreid beschreven hoe die magische fiscale truc er kwam en hoe dat mechanisme werkt.

Natuurlijk zijn de liberalen rond minister Reynders de motor geweest van deze onrechtvaardige belastinghervormingen die de rijken rijker maken en de armen armer in plaats van omgekeerd. Maar de christendemocraten, de sociaaldemocraten en de groenen hebben eraan meegewerkt en dat was geen accident de parcours. Zij hebben de internationale trend van het neoliberalisme hier in België mee vorm gegeven. In Duitsland gebeurde onder de roodgroene regering van Schröder hetzelfde; daarover meer in het tweede deel van dit boek.

“Het is straf dat alle onthullingen over het fiscale gunstregime voor multinationals moeten komen van een partij die niet in het parlement zit, die geen parlementaire medewerkers ter beschikking krijgt en geen subsidies om onderzoekscentra te financieren.” Dat fluisterde een politiek journalist me in het oor na een VRT-debat. Rechtvaardige fiscaliteit is dan ook een corebusiness van onze partij, van complexloos links dus. Vandaar dat we veel energie steken in de uitbouw van een studiedienst met experts als de voortreffelijke Marco Van Hees.

1 Electrabel betaalt al jaren slechts 0,04 procent bedrijfsbelasting. De Morgen, 19 november 2010

2 Belastingen betalen is iets voor dombo’s. Knack Online, 10 februari 2011

3 De Ochtend, 7 december 2010. De discussie is te herbeluisteren op: http://www.pvda.be/nieuws/artikel/audio-peter-mertens-in-de-ochtend-radio-1.html

4 Belgium-Japan Association, Belgium and its neighbour’s business climates compared. Brussel, 2010, blz. 6

5 Wakker op Zondag, 12 december 2011. http://www.youtube.com/watch?v=

Jzocpo3dDDk

6 Sven Speybrouck, De UA houdt van haar sponsors. Wiens brood men eet, diens woord men spreekt. De Standaard, 24 september 2011

7 Jan Blommaert, Reactie UA: het grote taboe. DeWereldMorgen, 6 oktober 2011

8 De Tijd online, 19 september 2011

9 Weer in topvorm, na gezond herstel en crashdieet. Totale winst industriële bedrijven zit op een record. De Tijd, 26 maart 2011, blz. 37

10 Johan Depoortere, Obama spreekt steeds meer de taal van de republikeinen. De Morgen, 1 augustus 2011

11 Dries Lesage, De crisis van links en het belang van ideologische weerbaarheid. Samenleving en politiek, Jaargang 16, 2009, nr. 9, blz. 6 tot 15