Beloften van troost

Maarten Luther
Beloften van troost
© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2017
Deze uitgave is gebaseerd op de tekst uit Beloften van Troost - de zaligsprekingen, Utrecht, 2005. Vertaling: Erika Heijboer-Sinke
Omslagontwerp en vormgeving: José van der Meer
ISBN 978 94 0290 1443
NUR 707 004

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd
gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze,
hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere
wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Beloften van troost

De zaligsprekingen

Maarten Luther

Inhoud

Voorwoord

Inleiding en verantwoording

Voorrede

1. Op een berg en in het licht

2. Tijdelijk en eeuwig goed (1)

3. Tijdelijk en eeuwig goed (2)

4. Heb goede moed

5. Geduld oefenen

6. Rechtvaardig in doen en laten

7. Een druppeltje liefde

8. De ware reinheid

9. De vrede bewaren

10. Twee wegen

11. Laster verdragen

12. Vrolijk en getroost

13. Het ambt aller gelovigen

Besluit

Voorwoord

Maarten Luther (1483-1546) spijkerde in 1517 zijn 95 stellingen aan de Slotkapel van Wittenberg. Wat heeft Luther jou na 500 jaar nog te zeggen? Wij zeggen: Neem en lees. Je zult merken dat Luther niet oubollig of saai schreef. Nee, hij schreef juist levendig, ernstig, met af en toe een vleugje humor. Ook bij Luthers uitleg van de Bergrede, die nu voor jou ligt, merk je dat hij jou persoonlijk aanspreekt.

Met deze eerste uitgave van Oud Goud wil de HHJO vorm geven aan de veelgebruikte woorden ad fontes. Dat betekent: terug naar de bronnen. Natuurlijk gaat het dan allereerst om dé Bron: de Bijbel. Maar wij kunnen ook veel leren van (geschriften uit) onze kerkgeschiedenis. We staan niet los van het verleden. Als je je erin verdiept, blijkt dat juist de reformatoren een heldere en rijke boodschap hadden. Die boodschap heeft ook vandaag nog betekenis. Helaas zorgt het gebruik van wat oudere taal ervoor, dat het ingewikkeld is voor jongeren om oude boeken te lezen. Daarom heeft de HHJO Luthers boek overgezet naar de taal van nu, zodat het ook voor jou goed te lezen is.

Heb je nog meer aansporing nodig om dit boekje van Luther te lezen? In de inleiding noemen we nog twee redenen waarom het goed is om boeken vanuit het verleden te lezen: ter correctie en bemoediging. Vanaf pagina 18 begint de tekst van Luther.

Deze uitgave van Oud Goud is vooral gericht op jongeren. Zodat ook jullie Luthers geschriften (blijvend) zullen lezen en waarderen. Met als uiteindelijke doel dat jullie de Heere, voor het eerst en steeds meer, leren kennen, dienen en liefhebben.

Voorjaar 2017,
Ds. A. Kos
Hendrik-Jan van Nieuw Amerongen

Inleiding en verantwoording

Maarten Luther leefde van 1483 tot 1546. Dat is lang geleden. Maar van zijn boeken, brieven en geschreven preken kunnen wij nog veel leren. Net als van de geschriften van anderen uit de kerkgeschiedenis. De heldere en rijke boodschap van hen heeft ook vandaag nog betekenis. Daarom is het goed om deze te lezen.

Er zijn nog meer redenen waarom het goed is om boeken uit het verleden te lezen: ter correctie en bemoediging.

Correctie

Het lezen van (nadere) reformatoren, puriteinen of hervormers bewaart je voor valkuilen:

• Het tilt ons uit boven de waan van de dag.

• Het trekt ons weg uit de gedachte dat wij in een tijd leven die er écht toe doet, in tegenstelling tot vroeger.

• Het bewaart je voor de gedachte dat er nu een andere boodschap nodig is dan toen.

Andere accenten, dezelfde vragen

Natuurlijk leggen christenen uit het verleden soms de nadruk op andere punten uit het christelijk geloof. Dat noem je ook wel met een moeilijk woord: zij leggen andere accenten. Maar de vragen zijn hetzelfde. Dat werd heel treffend duidelijk in wat ds. G. Boer schreef aan dr. H. Berkhof, zo’n zestig jaar geleden. Berkhof zei dat er nu andere vragen belangrijk waren dan in de tijd van Luther. Luthers vraag was: Hoe zal ik verschijnen voor een rechtvaardig God? Volgens Berkhof is de vraag nu: Bestaat God wel? Boer had natuurlijk ook wel door dat die vraag vandaag leeft. Maar dat betekent niet dat de vraag van Luther achterhaald is. Boer schreef dat het pas begint waar Berkhof eindigt. Als je namelijk de vraag van Berkhof positief beantwoordt en zegt: God bestaat; dan komt direct de vraag van Luther naar voren: Hoe kan ik dan voor Hem verschijnen?

Andere accenten, dezelfde gevaren

Je zult ook ontdekken dat dezelfde gevaren dreigen als 500 jaar geleden. Natuurlijk leefde Luther in een andere tijd. Hij schreef in een tijd dat de paus erg veel macht had. Dat merk je in wat hij schrijft. Tegelijk zul je merken dat wat hij schrijft nog actueel is. Lees bijvoorbeeld:

• Hoe Luther schrijft over rechtvaardiging en heiliging. Je hoort regelmatig dat de boodschap van Luther vandaag minder belangrijk is. Vandaag zou meer centraal moeten staan hoe je als christen in het dagelijks leven staat. Lees dit boekje van Luther en je zult ontdekken dat Luther ook het dagelijks leven van een christen heel belangrijk vindt. Hij heeft het niet alleen over de rechtvaardiging, maar ook over de heiliging. Heel concreet! We moeten en mogen niet het één wegstrepen ten koste van het ander. Wat is het dan heerlijk om te lezen hoe Luther ze beide in een Bijbels perspectief plaatst.

• Wat hij schrijft over zelfverklaarde predikers: personen die, zonder dat ze door een kerk zijn geroepen of uitgezonden, soms doen alsof zij het Evangelie op een betere manier kunnen verkondigen dan anderen.

Andere accenten, dezelfde zondaren

Let wel: natuurlijk moeten ook Luthers geschriften getoetst worden aan Gods Woord, evenals de verkondiging van vandaag. Ook Luther heeft dingen gezegd en geschreven, die anders hadden gekund en gemoeten. Denk alleen maar aan zijn visie op het Joodse volk. Daar is in andere boeken genoeg op gewezen.

Dat laat zien dat ook Luther een mens was. Een zondaar zoals jij en ik. Hoe we ook dankbaar mogen zijn voor zijn werk: hij mag (en wilde) niet zelf in het middelpunt staan. Luther wijst naar de genade van God, die hij ook zelf zo nodig had. In dit boekje gebruikt Luther tientallen keren het woordje ‘genade’. Dat is niet voor niets. Dat heeft ons wat te zeggen. Het herinnert jou en ons eraan dat we niet op mensen moeten steunen, maar alleen van Gods genade moeten en mogen leven.

Bemoediging

Door het lezen van Luthers Beloften van troost word je bemoedigd. Het is echt Oud Goud. Wat is het rijk en bemoedigend te merken dat ook Luther zelf alleen van Gods genade moest en kon leven. Met andere woorden: ‘geloofshelden’ bestaan niet.

Ook Luther was een bedelaar aan Gods genadetroon. Dat is onder andere te merken in wat hij schrijft:

• Hij staat als het ware naast je.

• Hij schrijft over vragen, die ook in jouw hart kunnen leven.

• Hij worstelt met dingen, waar ook jij mee kunt worstelen.

Dat merk je bijvoorbeeld als hij schrijft op p. 150 over het lijden omdat je in de Heere Jezus gelooft. Als jou dat pijn doet, bedenk dan:

• Het is niet mijn zaak, maar die van mijn Heere Christus.

• Want ik heb het niet zelf bedacht. Ik ben er niet vanuit mijzelf aan begonnen en ook niet omdat iemand anders dat zei.

• Het zijn de woorden van Christus. Hij heeft deze woorden vanuit de hemel gegeven om verkondigd te worden.

• Hij liegt en bedriegt niet, maar Hij is Zelf waarheid en gerechtigheid.

• Op het Woord van deze Man wil ik rusten, lijden, alles doen en laten wat nodig is.

• Zijn eeuwig Woord kan mijn hart veel meer troosten en versterken dan dat alle duivels en de hele wereld het kunnen verschrikken met hun woeden en dreigen.

Verantwoording

De HHJO is Uitgeverij De Banier dankbaar voor het beschikbaar stellen van de tekst van de vertaling door Erika Heijboer- Sinke. Dit boekje is een parafrase van deze vertaling van Luthers boekje. Dat wil zeggen dat de tekst vereenvoudigd is, door zinnen samen te vatten of woorden te vervangen. Verder zijn er voetnoten opgenomen, waarin uitleg gegeven wordt over bepaalde personen of stromingen die Luther noemt. Aan het einde van ieder hoofdstuk zijn gespreksvragen toegevoegd, die kunnen helpen om verder na te denken over de ‘beloften van troost’. Dat maakt dit boekje ook geschikt om in groepsverband te lezen en te bespreken.

Voorrede

Voorrede

Ik ben blij dat mijn preken over de drie hoofdstukken¹ van Mattheüs uitgegeven worden. Augustinus² noemde deze hoofdstukken: ‘De prediking van de Heere op de berg’.

Ik hoop dat God door Zijn genade deze preken wil gebruiken om mensen tot geloof te brengen. Door dit boekje blijft de juiste, betrouwbare christelijke uitleg van dit onderwijs van Christus bewaard. De woorden van de Bergrede gelden voor iedereen. Deze teksten worden door alle christenen in praktijk gebracht. Ik twijfel er niet aan dat ik voor mensen in mijn directe omgeving en voor iedereen die het verder wil lezen, de juiste, zuivere christelijke uitleg heb gegeven.

Duivel

Het is niet te geloven hoe goed de ellendige duivel erin is om woorden te veranderen. Vooral het vijfde hoofdstuk van Mattheüs heeft hij verdraaid. Hij heeft er precies het tegenovergestelde van gemaakt dan wat de Heere Jezus Zelf zei. Om dat te doen, gebruikte de duivel zijn ‘apostelen’.

In de Bergrede wil Christus tegen alle valse leer ingaan. Hij wil laten zien wat de échte betekenis van Gods gebod is. Dat laat Hij duidelijk weten als Hij zegt:

‘Meent niet dat Ik gekomen ben om de Wet of de Profeten te ontbinden’ (Mattheüs 5:17).

Om dat duidelijk te maken, behandelt Christus de wet uitvoerig. Toch is er in de Bijbel geen tekst te vinden die de helse satan nog schandaliger verdraaid heeft dan deze tekst. Van geen enkel gedeelte heeft hij meer dwalingen en vals onderwijs gemaakt. En dat, terwijl Christus de Bergrede juist uitsprak om dwalingen³ uit de weg te ruimen. Dat noem ik nog eens een sterk staaltje van de duivel!

Volmaakt zijn

De juristen en sofisten⁴, de rechterhand van de paus en zijn slaven, gaan al met dit vijfde hoofdstuk van Mattheüs de fout in. Daarom zijn het onbehouwen varkens en ezels⁵. Uit deze mooie roos (de Bergrede) hebben ze gif gehaald. Dit gif hebben ze in de hele wereld verspreid. Ze zijn namelijk van mening:

• dat Christus in dit gedeelte Zijn christenen niet alles gebiedt wat er staat;

• dat niet alles verplicht is wat in Mattheüs 5 staat, maar dat het meeste alleen geldt voor degenen die volmaakt willen zijn. Wie wil, mag zich aan de aanwijzingen houden.

Maar Christus Zelf waarschuwt nadrukkelijk dat als iemand een van de kleinste geboden afschaft, dat hij in de hemel niets zal zijn⁶. Vandaar dat de juristen en de sofisten de twaalf Consilia Evangelii⁷ hebben verzonnen. Deze twaalf goede adviezen uit het Evangelie kunnen worden opgevolgd door mensen die beter willen zijn dan andere christenen en naar volmaaktheid streven. De juristen en sofisten zeggen dus dat je zalig en zelfs volmaakt kunt worden buiten het geloof om (namelijk door de werken). En, zeggen ze, je mag zelf kiezen of je deze werken wilt doen.

Op deze manier verbieden ze zelf de goede werken, terwijl zij ons daarvan beschuldigen, die onbehouwen ezels en lasteraars⁸.

Twaalf raadgevingen

De juristen en sofisten kunnen niet zeggen dat het niet waar is wat ik schrijf. Zolang dit hoofdstuk bestaat, kunnen ze dat onmogelijk ontkennen. Hun boeken en hun commentaren zijn nog steeds verkrijgbaar. Ook is hun oude en nog dagelijks onboetvaardige⁹ leven dat uit hun leer voortkomt nog steeds zichtbaar. De leer van de twaalf adviezen van het Evangelie is bij hen algemeen verspreid. Zoals bijvoorbeeld:

• geen kwaad met kwaad vergelden;

• je niet wreken;

• iemand de andere wang toekeren;

• de boze weerstaan;

• iemand die je rok afpakt, ook je mantel geven;

• meer voor iemand doen dan van je gevraagd wordt¹⁰;

• geven aan iedereen die iets eist;

• lenen aan wie dat wil;

• bidden voor je vervolgers;

• je vijanden liefhebben;

• het goede voorhebben met mensen die je haten, zoals Christus hier leert.

Je bent niet verplicht om deze adviezen allemaal op te volgen, zeggen de juristen en sofisten met minachting. Deze dwazen in Parijs beweren dat het veel te zwaar is voor de christen om zulke geboden te moeten houden. Door dit te beweren maken ze van Christus met Zijn leer en uitleg hun clown en goochelaar. Ze hebben er nog niet eens berouw van. Ze willen hun meningen juist graag verdedigen door hun vervloekte leerstellingen steeds opnieuw te bewijzen. Ook willen ze die ezel van een paus weer kronen.

God geve dat ik leven, sieraden en edelstenen¹¹ voor zo’n kroon moet geven. Dan zal die ezel, zo God wil, pas echt gekroond zijn.

Doel van de preken

Daarom, lieve broeders, gebruik deze preken als je geen betere uitleg hebt. Ik wens dat mijn preken allereerst gebruikt worden om de leer van onze jonkers, de juristen en sofisten, te bestrijden. Ik bedoel vooral de canonisten¹² (die zelf ezels genoemd worden, wat ze dan ook zijn), zodat de leer van Christus in dit gedeelte van Mattheüs niet besmet wordt met hun ezelskunst en duivelsdrek.

Aan de andere kant kun je met mijn preken de nieuwe juristen en sofisten, namelijk de geestdrijvers en wederdopers¹³, bestrijden. Ook die dwazen richten in dit vijfde hoofdstuk schade aan. Zoals de roomsen naar de linkerkant afwijken, zo wijken de geestdrijvers af naar de rechterkant.

Wederdopers

De roomsen houden niets van deze leer van Christus over, maar ze verwerpen en vernietigen het.

De geestdrijvers wijzen de overheid en de rechtspraak juist af, net als de verdediging en bescherming van het land. Ze leren dat een mens geen bezittingen mag hebben, niet mag zweren, van vrouw en kind weg moet lopen en nog meer van dat soort ellende.

Zo zorgt de duivel aan twee kanten voor verwarring en ongeluk, zodat de mensen niet meer weten wat het verschil tussen het aardse en het hemelse rijk is. Laat staan dat ze weten wat in elk van deze rijken geleerd en gedaan hoort te worden.

God komt de lof toe dat wij die dwalingen in deze preken helder en duidelijk laten zien. Als je nu nog dwaalt of wil dwalen, ben ik daar niet meer verantwoordelijk voor, want ik heb voor ieders bestwil de leer getrouw uitgelegd. Jouw bloed zij op je hoofd. Op het loon voor ondank, haat en allerlei vijandschap, wil ik wachten. En ik zeg God ervoor dank.

Zuiver begrip

Door deze gruwelijke voorbeelden van zowel de paapse¹⁴ als de doperse juristen weet je nu welke bedoelingen de duivel heeft. Je hebt gezien dat hij vooral dit vijfde hoofdstuk uit Mattheüs wil omdraaien. Hij wil daarmee de zuivere christelijke leer uitroeien. Daarom vermaan ik elke predikant, dat hij op de plaats waar hij gesteld is trouw en ijverig de zuivere uitleg van deze leer helpt te bewaren. Want zolang de duivel leeft en de wereld bestaat, zal hij niet ophouden dit hoofdstuk te bestrijden. Hij doet zijn best de goede werken op die manier helemaal te onderdrukken, zoals onder het papendom¹⁵ het geval was.

Monniken

Ook probeert de duivel valse goede werken en verzonnen heiligheid tot stand te brengen, zoals hij dat nu bij de nieuwe monniken of geestdrijvers heeft gedaan.

En al zouden zowel de paapse als de doperse juristen en monniken vergaan, dan zou de duivel wel anderen vinden en aan het werk zetten. Hij heeft toch zulke knechten nodig. Zijn rijk is vanaf het begin van de wereld door monniken geregeerd. Al werden ze geen monniken genoemd, deze knechten leerden en leefden wel als monniken: afgezonderd of beter dan dat God het geboden heeft. Zo waren er in Israël de Baälpriesters en de Chemarim¹⁶ en dergelijken. Bij de heidenen waren er de Galli¹⁷ en Vestales¹⁸.

Daarom ben je nooit veilig voor de duivel, want naar aanleiding van Mattheüs 5 is ook de positie van de monniken ontstaan. Zij zijn van mening dat alleen zijzelf volmaakt moeten zijn en andere christenen niet. Dat hebben ze op dit hoofdstuk gebaseerd. Toch hebben ze het zover gebracht, dat ze vol gierigheid, hoogmoed en ten slotte vol van alle duivelen zijn geworden.

Juiste betekenis

Christus is onze lieve Heere en Meester, Die ons de juiste betekenis heeft gegeven. Hij moge onze goede werken vermeerderen en ons sterken. Hij moge ons daarnaast ook helpen om er naar te leven. Hem, de Vader en de Heilige Geest zij lof en dank in eeuwigheid. Amen.

Hoofd, hart en handen

| Gesprekspunten
| Hoe probeert de duivel Mattheüs 5 te verdraaien?
| Lees Mattheüs 5:1-12. Hoor jij bij hen die ‘zalig’ genoemd worden? Waarom wel/ niet?
| Herlees de laatste alinea van deze voorrede. Wie kan ons sterken en helpen? Hoe kun je leven naar Gods wil?

1. Maarten Luther preekte over drie hoofdstukken uit het Bijbelboek Mattheüs. In dit boekje wordt er één hoofdstuk behandeld: Mattheüs 5.

2. Aurelius Augustinus (354-430) is een van de bekendste kerkvaders. Hij was bisschop van Hippo, theoloog en filosoof. Zijn bekendste boek is De stad van God, waarin hij het christelijk geloof verdedigt.

3. Met dwalingen bedoelt Luther een verkeerde uitleg van de Bijbel.

4. Sofisten zijn leraren in de filosofie en de welsprekendheid: de kunst hoe je iemand zo goed mogelijk kunt overtuigen door je spreken en schrijven.

5. Luther gebruikt soms heftige taal als er iemand tegen Gods Evangelie in gaat. Varkens en ezels doet denken aan Mattheüs 7:6: ‘Geeft het heilige de honden niet, en werpt uw parelen niet voor de zwijnen.’