Het geheim van Audrey H.

Van dezelfde auteur:

Foto Jozef

De herauten vieren feest

De luchtfietser en de bloemendief

De muze van het Moortgat

Saternacht

De vergulde pil

De portiekvrijer

Poolse tranen

Ooit

Miriam Guensberg

Het geheim van Audrey H.

Roman

© Miriam Guensberg 2017

Alle rechten voorbehouden

Auteursfoto: Henk Gerritsen

Omslagontwerp: Studio Ron van Roon

Vormgeving binnenwerk: Mulder van Meurs

NUR 301 roman

ISBN 978-94-6297-037-3

Dit boek is ook verkrijgbaar als eBook

Meer weten over deze auteur en achtergrondinformatie

over dit boek?

www.uitgeverijdekring.nl/het-geheim-van-audrey-h.

www.miriamguensberg.com

Your heart just breaks, that’s all.

But you can’t judge, or point fingers...

Audrey Hepburn

Audrey Hepburn werd op 4 mei 1929 in Brussel geboren

als dochter van Joseph Anthony Ruston en de

Nederlandse barones Ella van Heemstra.

Als actrice brak ze wereldwijd door met haar hoofdrol in

Roman Holiday (1953), waarvoor ze een Oscar ontving.

Er zouden nog vele succesrijke films volgen.

Ook haar grote inzet voor Unicef werd alom gewaardeerd.

Ze overleed op 20 januari 1993 in Zwitserland.

Proloog

Als ik mijn ogen sluit, zie ik haar voor me. Ze danst, geeft licht, klimt in de hoogste boom, rolt de heuvel af, is met haar fluweelbruine ogen opstandig, speels en tergend van vlees en bloed.

Nog altijd denk ik aan al die dingen die ik met haar gedeeld heb. Hoe ik haar wang streelde en haar gespierde meisjesbenen in tutu bewonderde. En haar lach. Zo twinkelend. Met het kanten zakdoekje van mijn overleden grootmoeder heb ik haar tranen gedroogd en als troost heb ik de Sarabande van Debussy voor haar gespeeld. Met een linker- en een rechterhand.

Jonge mensen kunnen zich haast niet voorstellen dat passie als een fonkelende ster kan opstijgen in een oudemannenziel. Fleurtje, die af en toe boodschappen voor me doet, liet zich laatst nog ontvallen: ‘Getver! Bejaarden doen toch niet aan seks?’ Toen ik voor ogen had wat ik haar had moeten antwoorden, zat ze alweer op haar brommer. Haar blonde haren wapperden in de wind.

Snelheid van woord is me niet meer gegeven, maar mijn geheugen werkt nog als een oud trekpaard. Het koestert onveranderd wensdromen. Zo heb ik altijd al willen schrijven. En dan bedoel ik niet zomaar schrijven – zoals ik dat vroeger voor mijn vak deed – nee, het échte scheppen had ik voor ogen: het gestalte geven aan visioenen. Om zo het meisje dat me als jongen in vuur en vlam zette, opnieuw te laten leven in woorden. In mijn woorden wel te verstaan. Toch heb ik al die jaren geen letter aan haar gewijd. Fantaseren, foto’s strelen, films bekijken, Roman Holiday minstens honderdzeventienmaal, dat is wat ik deed. Ook in het revalidatiecentrum, waar een mens zijn tijd moet doden, bleven háár bladzijden onbeschreven. Terwijl de fysiotherapeut aan mijn verlamde onderstel trok, waande ik me Gregory Peck die met zijn prinsesje incognito op een scooter door Rome scheurt. Hij achterop. Overgeleverd aan het lot. Niet zijn maar mijn armen lagen om haar wespentaille.

Gelukkig woon ik weer in mijn eigen huis en heb ik een traplift. Zo blijft de antieke kast waarin ik alles over haar heb verzameld, voor mij bereikbaar. Daar straalt ze, lacht ze, danst ze, stromen haar tranen, en staat ze symbool voor de helse oorlogsjaren waarin schoonheid en rampspoed naadloos in elkaar haakten. Daar ook is het meisje dat van haar moeder in de oorlog de naam Edda van Heemstra moest dragen, maar eigenlijk Audrey Hepburn heette, mijn geheime horizon.

Het begin

Het museum

Toeval bestaat niet. Ik zat net in het kookboek Bij Audrey Hepburn thuis te bladeren, toen ik gebeld werd door een medewerkster van het Airborne Museum. In verband met een tentoonstelling over de Arnhemse oorlogsjaren van Ella van Heemstra en Audrey Hepburn zochten ze tijdgenoten die moeder en dochter hadden gekend. Ik was toch die jongen met de krullen? De pianist? Zou ik misschien iets kunnen vertellen over ons gezamenlijke optreden? Had ik ook voor de balletschool gespeeld? Hoe zat het met de illegale avonden?

De vragen beklemden me, ze voerden me terug naar een verleden dat ik niet zomaar wilde prijsgeven. Net als veel andere oorlogskinderen zijn Audrey en ik getekend door keuzes die onze ouders destijds hebben gemaakt. We keken toe en probeerden te ontsnappen aan de fuik van geweld en verraad. Vijf jaar lang was daar geen ontkomen aan. Hoe een vrije, onbekommerde leefwereld eruit zou zien, konden we ons nauwelijks voorstellen.

Maar toen de vrede eenmaal getekend was en de straten met hun vernielde huizen weer aan ons toebehoorden, krabbelden we op uit de krochten van het kwaad en kleurden we onze toekomst opnieuw in. Wie dat met verve en met een ongekende élégance deed, was het sprookjesachtige meisje dat ik als elfjarig jochie had leren kennen. Uitgegroeid tot een onweerstaanbare schoonheid straalde ze haar bliksemcarrière tegemoet. Ver weg van het Gelderse gekonkel waar iedere voetstap een geheugen heeft, paste de schoen van wereldroem haar wonderwel. Haar moeder, de ongenaakbare barones Ella van Heemstra, baande voor haar de weg naar de top. Wie zou haar betoverende dochter ook kunnen weerstaan?

Geen mens. Je kunt rustig stellen dat Audrey Hepburn, the fair lady of the screen, bij leven al een legende was. Met haar acteertalent, haar schoonheid en iconische stijl van kleden, haar ontwapenende onschuld en haar humanitaire inzet bereikte ze moeiteloos de top van aanzien en adoratie. In alle biografieën en artikelen die ik over haar heb gelezen, een kast vol dus, wordt ze afgeschilderd als een engel van vlees en bloed. Ik heb weinig op met platgetreden paden en plastic heldendom. Wel houd ik onverminderd van het kwetsbare, naar liefde hunkerende meisje dat mij als puber deed beven. Haar geheimen prijsgeven zou als verraad voelen.

‘Nee,’ zei ik daarom tegen de museummedewerkster, ‘ik wil niet meer over die afschuwelijke tijd praten, ik wil rustig sterven!’ Terwijl ik die ietwat pathetische woorden sprak, voelde ik meteen al spijt. Misschien zou het wel louterend kunnen werken om nog één keer met mijn geheimen naar buiten te treden. Mijn dochter Saar verklaarde mij ook voor gek. ‘Nu kán je eindelijk over je jeugdliefde vertellen en dan zeg je nee. Doe het toch, waar ben je bang voor? Dat mamma haar vanuit het hiernamaals een suikerzoet surrogaat noemt? Niet zeuren, pap! Ik heb het museum gebeld. Ze komen morgen op bezoek. Ik koop wel tompoezen.’

Dus daar zat ik min of meer tegen mijn zin – met tompoezen – tegenover een heldere, jonge vrouw die zich als Manon voorstelde en een al even kiene jongeman die de naam Pim droeg. Twee jonge historici die verbazend veel over de dubieuze achtergrond van Audrey’s ouders wisten te vertellen. Observeerden ze mij ook? Ik voelde me ongemakkelijk. Dat is iets wat bij onze generatie hoort: wij wissen sporen uit en zijn doodsbang dat anderen dat in de gaten hebben. Wij weten immers dat liefde het doodskleed van verraad kan dragen en verraad soms uit pure liefde wordt gepleegd.

Terwijl Pim en Manon hun verhaal deden, moest ik denken aan de vroege dood van Audrey, die drieënzestig jaren telde toen ze stierf. Voor een man van achtentachtig is dat piepjong. In een Engelse krant had ik een tijdje geleden een interview met haar zoon, Sean Ferrer, gelezen. Op de vraag wat hij zijn moeder nog had gegund, was zijn klare antwoord: A gentle old age. Dat de ouderdom zachtzinnig zou zijn, is een fabel, beste Sean. Als je botten verstrammen, de tanden uit je mond vallen, organen verschrompelen en je haast niets meer kunt horen of zien, is een leuke oude dag een broodje aap. En dan zwijg ik nog over al die mensen die je als herfstblaadjes ontvallen. Zo is vier jaar geleden ook mijn liefste, mijn lachende levensmaat, van mij heengegaan; zij liet mij bloedend achter. En toch…

Ieder verlies kent zijn keerzijde: en wel de twijfelachtige rijkdom van inkeer. Hoeveel laatste loodjes beginnen niet in het aangezicht van de dood over de toppen en dalen van toen te vertellen. Ja, ook ik had Audrey het avondrood gegund én de daarbij behorende mijmeringen, ontdaan van aardse ijdelheid.

Of ik soms iets wist van de achtergronden van de Hepburns, vroeg Manon me met een charmant scheef lachje. Ze knipoogde nog net niet. Gedachteloos knikte ik ja en ik ging verder, veel verder: ‘Ik heb een aantal jaren met Audrey gecorrespondeerd. Ik zal die brieven nog eens doorlezen en ze te zijner tijd aan jullie lenen, met nog wat foto’s die ze me ook gestuurd heeft. Maar dan wil ik wel op de hoogte blijven van jullie onderzoek.’ Overmoed ontstaat soms in een fractie van een seconde.

Voor Manon en Pim was ik de catch of the day. Hun ogen glansden en ze maakten geen aanstalten tot vertrek. Ik was nogal geschrokken van mijn drieste woorden en wilde ze in mijn eentje verwerken. Ook dat is een voordeel van de ouderdom: als wij hoogbejaarden zeggen dat we doodmoe zijn en moeten rusten, dat we daarom ons gezelschap vriendelijk verzoeken te vertrekken, worden we zonder meer gehoord. Met lichte tegenzin stopte Manon haar opschrijfboekje in haar rugzak en zuchtte: ‘We houden u op de hoogte, meneer Wolf, dank voor uw gastvrijheid en voor de lekkere tompoezen. Ik zal u de voorlopige resultaten van ons onderzoek alvast toesturen. Mag het ook per mail? Ja? Wat fantastisch! Mijn opa en oma zijn digibeet!’

De eerste ontmoeting

Vraag iemand naar zijn eerste verliefdheid, dan zal hij of zij zich de meest merkwaardige details herinneren. Zo weet ik nog goed de kleur van Audrey’s sokjes. Roomkleurig. In de tijd van ons eerste treffen woonde ik bij mijn opa in een verscholen boswoning op de grens van Arnhem en Rozendaal. Mijn oma overleed op de dag dat de Duitsers Nederland binnenvielen. Haar laatste woorden waren: ‘Frans, de vijand komt als geroepen, nu kunnen ze mijn stokje overnemen…’

Of mijn opa en oma van elkaar gehouden hebben, zou ik niet weten. Wel weet ik dat hun huwelijksstrijd niet onderdeed voor de zinloze loopgravenoorlog waar mijn opa mij met graagte over vertelde. Wat een onderkoeld geweld schitterde er in mijn oma’s ogen als ze mijn opa bekritiseerde, haar spaarzame zinnen richtten zich als vlijmscherpe speerpunten naar Frans, haar man en onderdaan. Er vielen nog net geen doden. Ik zag wel dat mijn opa dagelijks gewond raakte door de scherpe tong van mijn oma. Als hij de deur van haar slaapkamer dichttrok en op zijn stoel in de erker ging zitten, keek hij vaak zo verdrietig dat ik het niet kon nalaten hem een glaasje sterk spul te brengen, dat hij schielijk achteroversloeg. Dan slaakte hij een diepe zucht, likte zijn lippen af en mummelde steevast: ‘Felix, mijn jongen, als ik jou toch niet had!’

Na een lang ziekbed was mijn oma toch nog onverwachts gestorven. Ondanks haar dood en de oorlog hadden mijn opa en ik het goed samen in ons uitgedunde mannenhuishouden waar geen harde woorden meer vielen. Mijn opa was voor mij vader, moeder, pianoleraar, onderwijzer en ook nog eens een voortreffelijke kok. We werkten samen in de moestuin, verzorgden de beesten, lazen verboden boeken en deden of de vijand niet bestond.

Maar terug naar Audrey’s roomkleurige sokjes en haar welgevormde benen. De Duitse inval en het sterven van mijn grootmoeder waren amper tien dagen oud, toen ik door de lentegloed gedragen in park Zypendaal wandelde, dat toen nog niet door de Duitsers was geconfisqueerd. Daar had ik achter een gigantische rododendronstruik een geheim plekje ontdekt waar ik zo nu en dan een sigaar rookte uit mijn grootvaders doos en vooral ook in zijn in leer gebonden De Sade zat te snuffelen. Toen ik diep in gedachten naar mijn verborgen lustoord slenterde, hoorde ik iets ritselen boven mijn hoofd. Ik keek omhoog en zag twee bungelende benen die bij een meisje hoorden dat op een tak zat. ‘Kan jij helpen mij?’ vroeg het geschenk uit de hemel. ‘I’m afraid…’

Helpen? Wat moest ik doen? Mijn elfjarig spierstelsel had zich nog niet ontwikkeld. Ik zou het meisje niet kunnen opvangen. Terwijl ik koortsachtig nadacht, stond zij al lachend voor me. Als een veertje was ze neergedaald. Ze maakte haar zin af: ‘I’m afraid zij zullen vinden mij. Jij hide-plek weten?’ Ik knikte schaapachtig en was diep onder de indruk van de Engelse woorden van het meisje. Ik kon niet anders dan haar bij de hand nemen en haar meevoeren naar mijn schuilplaats achter de rododendrons. Zo is het ontstaan. Twee kinderen, nog onwetend van de verwoestingen die op grote schaal zouden plaatsvinden, treffen elkaar in een park waar het zachte lentegroen en de tjilpende vogels hun prille wasdom weerspiegelen.

Ik vroeg het meisje, dat me net als onze poes Neeltje een dankbaar kopje gaf, waarom zij zich wilde verstoppen. Ze fluisterde me in het oor dat haar moeder een vriend had in een German uniform. Dat die vriend – hij rook terrible naar eau de cologne – haar wang had willen aaien, maar dat zij – net als haar opa – niets van Germans moest hebben. Ze vertelde me ook dat haar vader in Engeland woonde, dat hij lieve bruine ogen had en heel mooi slaapliedjes kon zingen. Ze miste haar daddy verschrikkelijk…Toen ze De Sade zag liggen, stopte ze met haar confidenties, ze pakte het boek en las met een verrukkelijk accent de bladzijde met een ezelsoor voor.

‘Weet je, Justine?’ zei ze, terwijl ze voor de ogen van haar zus op het bed ging liggen en haar rokken tot haar navel opschortte, ‘als ik verdriet heb, doe ik dit: ik vinger me en kom klaar. Dít is mijn troost.’

Ik zal de schaamte die ik op dat moment voelde nooit, maar dan ook nooit vergeten. Het was net of de nimf met haar roomkleurige sokjes uit de Heilige Schrift voorlas, zo zedig en meisjesachtig klonk haar stem. De inhoud van de woorden ontging haar kennelijk totaal.

De oppassende en deugdzame Justine gruwde van deze daad en wendde de ogen af. Terwijl ze over haar mooie kutje wreef, zei Juliette: ‘Je bent dom, Justine. Je bent mooier dan ik, maar gelukkig zul je nooit worden.’

Ik kon mezelf wel voor het hoofd slaan dat ik de geheime zonde van mijn opa uit zijn nachtkastje had gepikt. Hoe kon ik het meisje laten stoppen met lezen? Weer was ze me voor. Ze barstte in een onbedaarlijk lachen uit en zei: ‘Jij dirty boy…’

Als argeloos ventje maakte ik toen al kennis met een van haar vele kwaliteiten die haar later beroemd zouden maken: mijn geschenk uit de hemel kon je als geen ander voor de gek houden met haar acteertalent en voorgewende onschuld. Over dat talent zei filmregisseur Bogdanovich jaren later:

Volgens mij was het een soort tweede natuur van haar.

De tweede ontmoeting

Toen ik een week na haar bezoek een mail van het Airborne Museum op mijn scherm zag verschijnen, maakte mijn oude hart een sprongetje. Manon had woord gehouden en mij al haar bevindingen opgestuurd. Ik had mijn dochter gevraagd het onderzoek te printen. Saar vindt het heerlijk om me mopperend bij te staan. Daarin lijkt ze op haar moeder. Ze behoren allebei tot het slag vrouwen dat schittert als ze vloekend goed kunnen doen. In de door haar geprinte tekst stuitte ik al snel op het volgende fragment:

Zowel Joseph als Ella werden in 1934 lid van de British Union of Fascists. Deze fascistische beweging werd in 1932 opgericht door Sir Oswald Mosley als een reactie op de falende Britse economie en politiek. Mosley was daarbij geïnspireerd geraakt door Hitler en Mussolini.

Joseph, zo wist ik, was Joseph Ruston, de vader van Audrey, en Ella, haar moeder, was barones Ella van Heemstra. Daar stond zwart op wit wat in biografieën zeer summier wordt vermeld: Audrey’s ouders zijn beiden lid geweest van een Brits fascistisch bolwerk; van een partij die nauw had samengewerkt met het geboefte Benito Mussolini en Adolf Hitler. Ik las verder in Manons verslag en mijn ogen bleven haken bij een passage over barones Ella van Heemstra.

Ze zou gezien zijn in de Theeschenkerij Sonsbeek in de zomer van 1940 in het gezelschap van Duitse officieren…

Ik heb de barones als kind gekend en ik kan rustig stellen dat ik haar niet mocht. Dat had niets te maken met haar Duitse tête-à-tête. Daar lette ik toen nog niet op. Nee, mijn negatieve gevoelens werden vooral gevoed door een nogal gênante ervaring. Je hebt mensen die een kalender in hun hoofd meedragen; mijn hersens werken niet zo, ik moet de tijd reconstrueren. Maar sommige data vergeet ik nooit, zoals 10 mei 1940, de sterfdag van mijn grootmoeder, die dus samenviel met de Duitse invasie. Ik ben een week later jarig. Drie dagen na mijn verjaardag hadden Audrey’s roomkleurige sokjes mijn leven op slag veranderd, dus 20 mei staat ook in mijn geheugen gegrift. De De Sade lezende bosnimf had een onuitwisbare indruk op mij gemaakt, ik kon aan niets anders denken, alles deed ik in een waas, ook toen onze tweede ontmoeting een week later plaatsvond.

Mijn opa had mij die dag gevraagd om eieren naar zijn geheime liefje te brengen. Zijn Deetje – ik mocht haar bij haar voornaam noemen – had eigeel nodig om verf te maken. Van tijd tot tijd hielp ik haar bij dat klusje: eerst eigeel in een potje met azijn mengen, nog wat water erbij, deksel erop en dan flink schudden. Het spannendste was de kleurpigmenten toe te voegen. Deetje schilderde doodshoofden met madeliefjes erop. Ze noemde ze zelfportretten. Ik had haar meerdere malen bij onze voordeur met mijn opa zien flikflooien. Ergens snapte ik mijn oma wel, als ze haar oude buurmeisje een achterbakse sloerie noemde. In haar kanten zakdoekje zal ze heel wat jaloerse tranen hebben geplengd.

Ook na mijn grootmoeders dood bleef Deetje mijn opa’s heerlijke geheimpje. ‘Felix, jongen, je hebt twee soorten vrouwen: met de ene trouw je en met de ander kijk je naar de sterren.’ Toen ik mijn opa vroeg waar die vrouwen dan in verschilden, was hij heel lang stil. Uiteindelijk zei hij: ‘Die vrouwen verschillen niet. Mannen zijn dubbel tot op het bot, wij gebruiken de een en adoreren de ander. En ga me nou niet vragen waardoor dat weer komt, want dat weet ik niet!’ Kort samengevat: mijn opa adoreerde Deetje.

Mijn opa had de eieren voor Deetje in krantenpapier gewikkeld. Onder het touw had hij drie rode rozen gestoken waar een kaartje aan hing met het zinnetje: ‘Zullen we vanavond samen naar de sterren kijken?’ We hadden de hele ochtend in de moestuin gewerkt, ik had mijn klompen nog aan en was vergeten mijn handen te wassen, dat maakte niet uit, op het krantenpapier zaten toch al vlekken. Maar toegegeven: ik zag er als een schooier uit. Terwijl ik met mijn opa’s offerande in mijn handen langs de brede singel naar zijn Deetje slenterde, zag ik een vrouw in een sjiek zomergewaad in een deuropening staan. Ze had een hooghartig gezicht en een grote neus. Net toen ik me afvroeg tot welke categorie vrouwen zij behoorde, hoorde ik haar roepen: ‘Edda, darling, kom je?’ En daar kwam ze. Haar darling bleek mijn bosmeisje met de roomkleurige sokjes te zijn. Plichtmatig haakte ze haar arm in haar moeders arm en liep mij straal voorbij. Dat kon ik niet op me laten zitten. Volg altijd je hart, was mijn opa’s lijfspreuk, die ik à la seconde toepaste. Ik volgde moeder en dochter en nam me voor het bosmeisje achteloos op haar schouder te tikken. Gespannen keek ik naar haar lange hals en de krulletjes in haar nek. Ik voelde iets dat ik nog nooit bij een meisje had gevoeld: het brandde, het klopte, ik wilde bij haar zijn.

Zou ze weten dat ik achter haar aan liep? Ik was vlakbij en hield mijn pakketje onder mijn linkerarm geklemd. Toen ik mijn rechterhand naar voren stak en bijna haar schouder raakte, struikelde ik over een kei. Ik viel languit op de grond tegen de hakken van mamma barones Ella van Heemstra aan. De eieren kraakten in het krantenpapier. Het meisje draaide zich om, ze wilde mij helpen maar haar moeder hield haar tegen. Ik zal nooit vergeten wat ze naar haar dochter fluisterde, zo hard dat ik het ook kon verstaan: ‘Afblijven lieverd, hij kan wel luizen of ander ongedierte bij zich dragen. Hij is ons soort niet.’ En tegen mij, terwijl ze met één oog mijn opa’s uitnodiging aan Deetje las: ‘Ga maar met een ander meisje naar de sterren kijken, jongeman.’ Het bosmeisje gaf mij een trieste, troostende knipoog. Met zichtbare tegenzin volgde ze haar moeder.

Maanden later accepteerde de barones mij wel, zij het als noodzakelijk kwaad in het dansende bestaan van haar dochter. Van een niet ons soort promoveerde ik tot een jong dat niet onverdienstelijk pianospeelde.

Ik had geen belastende informatie over Ella van Heemstra nodig om haar zwenkende karakter te ontrafelen. Toch las ik Manons onderzoek met enige zie je wel-gevoelens. Dat de barones, die in de biografieën over Audrey Hepburn als verzetsstrijdster wordt neergezet, in superlatieven over Hitler en de zijnen had geschreven, vond ik vooral uiterst pijnlijk voor mijn edelmoedige bosnimf, die in 1991 in een interview met Lesley Garner haar eigen leven met dat van Anne Frank had vergeleken.

Ik was net zo oud als Anne Frank. We waren allebei tien toen de oorlog uitbrak en vijftien aan het eind. Ik kreeg het boek als drukproef in het Nederlands van een vriend in 1946. Ik las het en was ontdaan. Dit brengt het teweeg bij wie het voor het eerst leest. Maar ik las het niet als een boek. Dit was mijn eigen leven.

De derde ontmoeting

Twee weken na mijn beschamende val tegen de hakken van mamma Van Heemstra dook het bosmeisje weer op bij de rododendronstruiken. Mijn hart ging vreemd te keer. ‘Ik wil doodschamen,’ fluisterde ze, ‘mijn moeder thinks so different. Mijn grandfather leert mij de Nederlandse taal en hij zegt dat je vanuit een goed hart moet denken.’ Ik zie nog voor me hoe ze haar hand precies op de plek legde waar nog geen borstjes prijkten maar waar ik wel iets zachts en liefs vermoedde. ‘Van grandfather mag ik buitenspelen. Van mum niet, ze is streng. She is afraid dat ik sterren met jou ga kijken. Ik heb grandfather over jou verteld en gezegd dat we samen Vondel lezen…’ Ik moest lachen, en was ontroerd, en voelde me opeens geen luizenbol meer die stiekem in De Sade las. Ik was haar soort. Ze sprak als een prinsesje. Heel precies. Met een cadans in haar stem die ze haar leven lang zou behouden.

Dagenlang had ik rond de rododendrons gezworven in de hoop een glimp van haar op te vangen. Ik had schietgebedjes naar de hemel gestuurd, mijn nagels afgebeten, gedichten van één regel geschreven, eerlijk gezegd kwam ik niet verder dan: Jij… En daar stond ze! Met haar hoofd iets schuin, stralend naar mij te lachen. ‘Ik wil doodschamen…’ Ja, dat zei ze. Ik heb het opgeschreven in een schoolschrift dat ik nog steeds bezit. Het was net of het bosmeisje (we hadden nog geen namen uitgewisseld) twee weken lang woorden had verzameld. Ze hield niet op met babbelen. Haar fluweelbruine ogen, die me aan de ogen van ons paard Gerdien deden denken, keken me zo twinkelend aan dat ik kromp van nederige aanbidding. Ik ging op een boomstronk staan om groter te lijken. ‘Hoe is jouw moeder?’ hoorde ik haar plotseling vragen. Ze kon niet vermoeden wat ze met die onschuldige woorden aanrichtte. Huilen bij een meisje doe je niet. Ik beet hard op mijn onderlip om mijn tranen te bedwingen, sprong van de stronk af en holde weg, terwijl ik even tevoren nog heel dicht bij haar had willen zijn. Maar de zacht uitgesproken vraag hoe is jouw moeder was bij mij ingeslagen als een bom. Een bizarre, bijna morbide drift maakte zich van mij meester. Ik bevond me naast mezelf, in mezelf, boven en onder mezelf, stikte, wilde er niet meer zijn, het-in-de-steek-gelaten-kind dat ik was uitwissen, uit de wereld stappen en geen bijtende pijn meer voelen. Ik rende weg, stak de straat over en hoorde piepende remmen.

Ik kwam pas bij in een ziekenhuisbed. Mijn opa hield mijn hand vast. Op het nachtkastje lag een bijbel, ik vroeg mijn opa of hij eruit wilde voorlezen.

‘Zomaar iets, Felix?’

‘Ja, zomaar iets, opa!’

Terwijl hij me bleef aankijken, las mijn opa me met zijn sonore stem voor: ‘Er was een jongetje dat zich heel ongelukkig voelde, omdat hij zijn vader en moeder miste.’

In het vredige besef dat mijn verdriet gekend werd, sloot ik mijn ogen.

Haar op de benen

Bij onze eerste ontmoeting had Audrey me verteld dat ze haar vader zo verschrikkelijk miste. Bij de tweede spraken we niet met elkaar: ik moest het met een knipoog en met de minachting van mamma Van Heemstra doen. Bij onze derde ontmoeting nam ik de benen. Maar ik herinner me ook een gesprek dat ik maar niet in de chronologie van onze ontmoetingen geplaatst krijg.

‘Snap jij waarom mensen joden haten?’ vroeg Audrey me terwijl ze op haar duimnagel beet. Haar blik was somber.

Ik wilde geen pijnlijke, persoonlijke waarheden prijsgeven en toch iets zinnigs zeggen, maar wist bij god niet wat. Opeens moest ik denken aan een van de vele ruzies die mijn opa en oma achter hun gesloten slaapkamerdeur hadden uitgevochten. ‘Die Deetje van jou,’ schreeuwde mijn oma zo hard dat je het buiten nog kon horen, ‘is een joodse sloerie met zwarte haren op haar benen.’

‘Omdat ze zwart haar op hun benen hebben,’ opperde ik. Vrijwel meteen voelde ik dat ik fout zat, het bosmeisje bracht een vinger naar haar voorhoofd. Snel gooide ik een weerwoord van mijn opa in de strijd.

‘Alle mensen zijn gelijk…’

Ik zat weer op het goede spoor, twee bruine ogen keken me weemoedig aan. Audrey’s stem kriebelde in mijn oor: ‘Ik haat Hitler, ik haat mensen die elkaar pijn doen, ik vind this war zo erg…’

Lastige vragen

De telefoon doet raar

‘Met Manon,’ hoorde ik het meisje van het museum zeggen. Ze heeft een aardige stem. Ik houd van aardige stemmen, maar niet van lastige vragen: ‘Zou u de brieven van Audrey Hepburn misschien al de volgende maand aan het museum kunnen lenen? En de foto’s ook?’