GERAAKT

Hans Münstermann

Geraakt

Roman

Van dezelfde auteur verschenen:

Het gelukkige jaar 1940

Je moet niet denken dat ik altijd bij je blijf

Certificaat van echtheid

De Hitlerkus (later opnieuw uitgebracht als

De confrontatie)

De bekoring

Land zonder Sarah

Ik kom je halen als het zomer is

Hou me vast

Mischa

Poging tot lichtvoetigheid

Meer lezen over deze auteur?

Ga naar www.uitgeverijdekring.nl/hans-münstermann

© 2017 Hans Münstermann

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp: Mulder van Meurs

Foto auteur: Keke Keukelaar

nur 301

isbn 978-94-62970-57-1

www.uitgeverijdekring.nl/geraakt

deel 1

Nacht op het Pfaueninsel

Inhoud

Robert Eden is gestorven

Ik kende hem nauwelijks

Maar het raakte me diep

Want ik mocht hem graag

Ik was er kapot van

Hier is mijn kant van het verhaal

Over de dood

Van Robert Eden

In gewone

Dichterlijke taal

Een jaar lang

Sloeg alles

Als kut

Op Dirk

Geen verband

Te ontdekken

Het was te gek voor woorden

Iedere dag leek absurd

Zelfs de kleuren

Van de roddelbladen

De Belgische koning

Op zijn Batavus

Moeizaam gedresseerd

En opeens de wheely

God man

Het officiële programma

Werd volledig uitgevoerd

Maar steeds onderbroken

Door wreedheden

Door de absurditeit

Van alles

Behalve

De ontploffing

Van een plein

Niet door een bom

Maar van vreugde

Na dat schot

Van Ronaldo

Interrupties door

Een sinistere onbetrouwbare

Verteller

Met ritmische humor

Die in een roes schildert

Expressief snel woedend

Creaties uit een andere wereld

Die op de onze lijkt

We wisten vaak niet

Moeten we lachen

Of huilen

Is het een ramp

Of een komedie

En toen, het ene na het andere

Krankzinnige toeval

Hoe kun je de dode gedenken

Als vijftig Koerden

Op het gras van het Museumplein

Airbnb Amsterdam

Hebben geopend

Als Harry Piekema

Aan de deur klopt

En dan

Als je denkt dat je alles gehad hebt

Geert Wilders

Terwijl je alleen maar rust zoekt

Om een novelle aan Robert te wijden

Als laatste eer

Ik zag het verband niet

Een dominee

Is geen blueszanger

Maar ik zag wel

De pijnplek

Het gaat over iets

Dat alleen jij kunt zeggen

Een man komt aan in een stad

Met dichtgenaaide lippen

Zonder benen

Voor een nieuw leven

Hij zingt

Over een liefde

Wat wil ik hiermee?

Moet dat hier?

Is dat niet meer

Iets voor de psychiater?

Wat niet bij het overlijden hoort

De oude valkuilen

Wisselende stemmingen

Hinken op twee gedachten

Nee, twintigduizend

Alles wat belachelijk is

Het verband niet zien

Er met je hoofd niet bij zijn

De sociale kwestie

Niet goed inschatten

De melancholie van Maria Magdalena

Een dwarslaesie

In een stampend ritme

De oorzaak achterhalen

Zingen terwijl

Patiënt en dokter

Ontheemd zijn

Versteende huwelijken

Louise

(met mondkapje!)

Het Pfaueninsel

De agent die onverhoeds

In de eregalerij

Om uw paspoort

Vraagt

Dat hoort er allemaal bij

Mijn ziel

Dat ben ik

Zei Louise

Al het andere

Blonde haren

Hoge jukbeenderen

Blauwgrijze ogen

Daar heb ik niets mee te maken

Waar ben ik gestolen?

Waar kom ik vandaan?

Welk duister?

Dat gevoel hebben wel meer mensen

Moeilijke jeugd

Een vader met

Balkan-methoden

Toen ik elf was

Voelde ik me vreemd

Toen ik dertien werd

Verwonderde zich

Een vriendin

Over mij

Die vrouw

Dolend in haar eigen tempo

Als Carlotta in Vertigo

Ik wil niet

Dat de geachte lezer denkt

Dat zomaar alles kan

Hangen en wurgen

Waarom

Maakt de auteur deze keus

Wat heeft dat ermee te maken

Geheimen die je beter niet

Van de daken kunt schreeuwen

Dat vuiltje in je oog

Je hebt van die boeken

Nee dank u wel

Maar er kan altijd

Een complicatie optreden

Een onbekende belt aan

Niet opendoen

De raaf

Lokt mij

Uit mijn tent

The master of suspense!

Luister raaf

Ik ben de kunstenaar

Ik werk samen

Met meer dan tweehonderd psychopaten

Geef antwoord op alle vragen

Van Roger Federer

Van Donald Trump

Hoe Wimbledon te winnen

Hoe kalmeer ik het Midden-Oosten

Iemand die als een trillende walm

Op je af komt

Met een kunstopvatting

Die alle bruggen ophaalt

Eenrichtingsverkeer

Van de rebel

En daar sta ik dan

Met mijn

Bekentenis

Aan de harmonie

Laat ons nou niet zitten

De Avezaatjes komen eten

Wil je er niets méér over zeggen?

Ja

De Avezaatjes zijn uit elkaar

Als ik mijn gevoelens uit

Krijg ik daar last mee

Denk je soms dat je leuk bent?

Dus

Ritme herhaling

Orde trouw

En dan ook nog

Dit

Oordeel over de burgemeester

Elke ochtend wordt de toestand op het plein besproken

Met competente medewerkers uit de

Bureaucratie

Een kleine betrouwbare kliek

Maximaal tien personen

Het verstand van zaken der adviseurs

Oriënteert zich op problemen

Alles hangt af van

Buikgevoel voor regels en principes

Bij brand belt hij zelf

Om andere inzichten te ervaren

De directeur betreurt

Dat de meesten

Alleen maar De Nachtwacht willen zien

Misschien leiden de aanslagen

Tot het inzicht

Dat de wereldwijde museum-boom

Ten einde komt

De dood op de hielen zitten

Met radar en sonar

En dan het nirwana

In de zon een orkest

De witte godin

Volgt het rijm

Alles is in cadans

Zelfs de trein die naar Berlijn vertrekt

Het ogenblik

Niets anders

Dan het ogenblik

Nacht op het Pfaueninsel

Met Robert en Louise

Als project heeft het me

Nooit losgelaten

Waarom

Omdat het iets

Persoonlijks is

Dat je voor je houdt

Ze had iets

Wonderschoons

Dat

Hou ik

Tegen het licht

Haar leeftijd

Dat ze geen kind meer is

Maar ook nog niet volwassen

Daar kan de manipulatie

Derhalve

Weinig tegenoverstellen

Behalve

Een drukkende intensiteit

Mijn Louise

Is veel te kwetsbaar

Voor dit

(wrede)

Universum

Te gevoelig

Voor de sfeer

Deze liefde van zijn leven

Onkenbaar

Ontoegankelijk marmer

Als de hurkende Venus

Getuigenis van het gissen

Over dat ene

Die stilte

De hoofdpersoon

Zweeft tussen en boven

De hoofdstukken

Hoewel hij haar vreemd is

En zij hem

Secondenlang aankijkt

Alsof zij iets weet

Haar schoonheid

Weerkaatste

De meest intieme

Belangen

‘Onze onvolmaakte

Aard,’

Sprak ze,

‘Voor mij is het een ziekte’

En toen

Begon ze te kokhalzen

Op het perron

Krampachtig hijgend

Stotend ademend

Huilend vanuit een diepe

Innerlijke beweging

Hij kon haar niet kalmeren

Stijg uit

Boven de mededeling

Jij coach

Van deze onleesbare wereld

Verdedig het kokhalzen

Als een vader

Zijn kind

Je ego

Zit in de weg?

Probeer dit eens

Luisteren

Oprecht

De empathie begroeten

En alles horen

Zoals het zou moeten

Klinken

Dit blijft onder ons

Totdat ik het vertel

deel 2

De dominee en de blueszanger

De nieuwe sterke man

Ik had Gerrit Smal één keer een hand gegeven, bij een borrel. Sinds een paar maanden was hij de baas, na een slepend conflict met zijn voorganger. Ik bekeek zijn maatkostuum en zijn kapsel. De haartjes op zijn hoofd waren één voor één op lengte geknipt. Misschien zat ik hem iets te lang aan te staren. Herken je me wel? leek Smal te zeggen. Ik ben Gerrit, de nieuwe sterke man.

‘Hoe gaat het met je?’ vroeg hij.

‘Goed,’ zei ik.

‘Hier niet,’ zei Smal snel, achter zijn bureau naar buiten kijkend. ‘We lopen vast, in het boekenvak.’ Hij trommelde met zijn vingers op het bureaublad. ‘En we weten niet wat de toekomst zal brengen. Of ja,’ zei hij vlug, ‘dat weten we wel. Er gaan klappen vallen.’

Toen hij een kop koffie voor mij had ingeschonken, informeerde hij: ‘Wat zijn jouw plannen?’

‘Een biografie over Robert Eden,’ zei ik.

Hij stopte met het roeren in zijn koffie. ‘Wie zeg je?’

‘Robert Eden.’

‘Nooit van gehoord. Wie is dat? Ken ik die?’ Gerrit sloot even zijn ogen.

Ik vroeg: ‘Ken jij Robert Eden niet?’

‘Nee, moet dat?’

‘De blueszanger,’ zei ik.

‘Geen beroemdheid?’ Gerrit draaide op zijn stoel in de richting van zijn beeldscherm en begon te googelen. ‘Robert Eden,’ fluisterde hij nog een keer zachtjes. Hij had hem gevonden. ‘Dat lijkt me meer een cultfiguur,’ zei hij teleurgesteld. ‘Waarom geen échte celebrity. Een Kieft. Of een Harry Piekema.’ Hij grijnsde. ‘Ik geef maar een voorbeeld.’

‘Nee,’ zei ik. ‘Ik wil geen biografie schrijven over een BN’er.’

Hij wendde zijn hoofd af en zei tegen het raam: ‘Wat is er tegen Harry Piekema? Dat zou iedereen interesseren. Stel je voor!’

Smal was te goeder trouw, dat weet ik zeker. Hij was niet ironisch. Vanuit zijn positie gaf hij zakelijk weerwerk.

‘Een onbekende zanger,’ mompelde hij, terwijl zijn ogen snel heen en weer schoten, ‘als hoofdpersoon van een biografie?’

Smal sprak dat woord uit met een enorm, overdreven ontzag. Zijn ogen keerden terug van het raam en keken mij aan. Hij stelde een voor de hand liggende vraag.

‘Probeer dan eens,’ zei hij, ‘om kort samen te vatten waar je interesse op gebaseerd is.’

Sinds kort wist ik dat Robert Eden ernstig ziek was. Ik had hem ooit ontmoet, op een novemberdag in 1992. Ik herinnerde mij letterlijk wat hij die dag tegen me zei, hoewel ik besefte dat de jaren ongemerkt van alles aan zijn woorden hadden veranderd. Ik weet niet waarom Robert Eden mij in vertrouwen nam. Hij deed het misschien om het wachten zin te geven, want we zaten in een eindeloze vertraging. Ik had me voorgenomen hem mijn laatste eer te betuigen. Al jaren wist ik dat ik dat ooit zou doen. Hoewel hij nu ging sterven, zag ik hem levend tegenover mij zitten. Zo springlevend dat ik niet in staat was om te zeggen: doodgaan, c’est la vie.

‘Ooit,’ zei ik tegen Gerrit Smal, ‘zat ik toevallig tegenover hem in een trein. Ik kende hem niet. Hij was toen nog niet doorgebroken.’

Twee enigszins ongeduldige ogen staarden mij aan. De wenkbrauwen gingen omhoog.

‘En verder?’ Gerrit Smal keek op zijn horloge.

De herinnering begeleidde mij al meer dan twintig jaar. Vaak als ik in de trein zat ging ik terug naar die schrille en verwarrende ogenblikken. Soms, als alles stil was, hoorde ik die trein: tadam tadam. Al jaren had ik geprobeerd om een en ander op te schrijven, al jaren vroeg ik me af hoe de gebeurtenis beoordeeld moest worden, of er een straf nodig was. Het bleef gisten. Als een kinderlijk verlangen naar een wereld zonder pijn en vergissingen en wanstaltige complicaties – die opdoemen als bloedige, beeldschone poëzie.

Toen Gerrit Smal opnieuw een blik op zijn horloge wierp besefte ik dat een korte samenvatting alleen maar afbreuk zou doen aan mijn voornemen om Robert een ereplaats te geven. Ik had nog geen helder idee, maar ik besefte hoe delicaat de kwestie was. Ik kon dit niet vertellen zolang Robert Eden leefde. En zeker niet nu Gerrit Smal tegenover me zat. Iemand had mij in vertrouwen ooit iets verteld. Ik kon me beter in alle ernst afvragen of het kies was erop terug te komen. Misschien moest ik er niets meer over zeggen. Tegen niemand.

Tijdens het gesprek werd ik gehinderd door de toenemende bedrijvigheid in het pand. De deur van de kamer stond op een kier, maar zwaaide af en toe open, voor een auteur, een secretaresse, een snel overhandigd manuscript dat op de hoge stapels naast het bureau op de grond belandde. Gerrit maakte gebruik van mijn aarzeling. Hij probeerde mij terug te brengen op het pad dat bij Harry Piekema zou uitkomen. Gerrit zag het al voor zich. Mijn uren met Harry Piekema. Daar deed hij zijn best voor. Eigenlijk was Gerrit heel vriendelijk.

‘Of Guus Meeuwis?’ zei hij energiek. ‘Dat kan ook. Ik probeer je alleen maar te helpen. Waarom zou je je niet in een bekende Nederlander verdiepen? Beroemdheid is iets dat vandaag iederéén interesseert.’

‘Mij niet,’ zei ik.

Gerrit Smal tilde zijn handen en armen op, tot hoog boven het blad van zijn bureau. ‘Wat is er met die goser?’ vroeg hij, nu echt beduusd.

Het werd mij in die kamer duidelijk dat ik helemaal geen biografie over Robert Eden wilde schrijven. Dat zouden anderen doen, deskundig, zorgvuldig en volledig. Mijn belangstelling ging uit naar een gesprek in een vertraagde trein. Meer niet. Alle andere informatie over Robert Eden konden mensen zelf googelen.

Gerrit liep mee naar beneden, door de hal, tot op de stoep. We hadden niet gesproken over de chaos in de stad. Vijftig Koerdische asielzoekers hadden op het gras van het Museumplein een soort nederzetting geschapen. Het hele land had het erover. Onder de bomen van het Museumplein stond een rij ME-busjes en iets verderop bij ‘I Amsterdam’ een peloton van de Mobiele Eenheid. Het was blijkbaar een onrustige nacht geweest. Op het gras van het plein werden tussen de tenten vuurtjes gestookt. Het was er net Marrakesj.

Gerrit schudde zijn hoofd, met het geverfde grijze haar. Hij wees naar de rookpluimen boven het Museumplein. ‘Moet je zien.’ Hij stond erbij als een tv-kok die de keuken van een restaurant afkeurt. Gerrit deed gewoon zijn werk. Zoals Geert Wilders zijn werk deed. Gerrit Smal was eigenlijk heel vaderlijk.

‘Misschien ben je te streng voor jezelf,’ zei hij, terwijl hij mij een hand gaf. ‘Pas maar op. Bij het brainstormen pakt het altijd anders uit.’

Wat een leuke meid

Op het gras stonden verspreid allerlei krotachtige bouwwerken en tentjes. Er waren heftige discussies gaande tussen voor- en tegenstanders van de Koerdische nederzetting. Overal was het druk in de stad, in het centrum, op de grachten, maar vooral op en rond het plein. In het Vondelpark las ik op mijn telefoon het laatste nieuws. Er was een paneel beschadigd in het Rijksmuseum. Het ging om Maria Magdalena van Jan van Scorel. Ze had een kras op haar wang.

Dit nieuws bracht mij enigszins in de war. Ik had Robert Eden een keer of drie in mijn leven gezien en gesproken, één keer in het Rijksmuseum, begin van de eeuw. Hij was mij tegemoet komen lopen in de eregalerij en ik had niet meteen in de gaten dat hij het was omdat hij een hoed op had. Toen ik plaats voor hem maakte, gaf hij op voorname wijze met een hoofdknik te kennen dat hij aangenaam verrast was – liep weer door, tot hij zich opeens omdraaide, op mij af kwam en een hand op mijn schouder legde.

‘Nu zie ik het pas. Andreas! Ken je me nog?’ zei hij, terwijl hij zijn hoed afnam.

Toen herkende ik hem. ‘Ja,’ zei ik. ‘Nu weet ik het weer.’

Hij groette mij hartelijk. ‘Weet je,’ zei hij, ‘soms moet ik hier even naar binnen. Als het grijs weer is. Je probeert een songtekst te verzinnen en er komt geen sodemieter van terecht. Dan wip ik hier even aan om te zien hoe het moet, hoe je een liedje maakt. En dan gaat het wel weer,’ zei hij met een lachje, ‘niets ernstigs hoor. Maar nou gaan ze binnenkort het Rijksmuseum sluiten, dus ik dacht, nog even tanken.’

We liepen een eindje samen op en bleven staan bij Maria Magdalena van Jan van Scorel. Een jonge vrouw uit de zestiende eeuw. Ze hing daar tussen mannen met enorme kragen. Mannen die gas gaven en bochten afsneden.

‘Dit is mooier dan de Mona Lisa,’ riep hij uit. ‘Zo beloftevol met die kelk. Zo schalks. De onschuld zelve en toch verleidelijk.’ Robert Eden werd er stil van. ‘Het is net alsof je haar mag aanraken. Wat een charme.’

Hij was op het bankje gaan zitten. ‘Zij heeft alles. Een zekere schroom. Een vrolijke lach. Als je vrouw zo naar je kijkt dan zit het goed, dan is het nog nieuw.’

Ik keek naar de tedere vingers, de schuchtere blik, prettig maar ook dubbelzinnig, iets verradend van haar dartele aard.

‘Ze is niet eens mooi. Helemaal niet. Maar ze is verrukkelijk. Wat een sprankelende meid.’

Robert had het goed gezien. Maria Magdalena was als Venus die vanuit haar schelp ineens tegen je begint te praten. Ze keek steeds verrast op naar nieuwe bezoekers en zei: Let’s dance.

‘Voor haar,’ zei Robert, ‘geef ik het halve museum cadeau.’

Het was echt een leuke ontmoeting. Hij noemde mij The man from Abcoude, omdat we elkaar dáár in een stilstaande trein hadden ontmoet. Maar hij zei verder geen woord over die ontmoeting. Hij vroeg mijn telefoonnummer om me bij gelegenheid te kunnen uitnodigen voor een concert. Die uitnodiging kwam al snel, maar ik was helaas verhinderd. Hij belde mij soms, viel met de deur in huis en informeerde zomaar in het wilde weg: ‘Hoe gaat het met je nieuwe boek?’

Een interruptie

Toen ik thuiskwam kreeg ik een berichtje van mijn vrouw. Haar vader, Tobias, was met zijn fiets op weg naar de supermarkt gevallen en had zijn heup gebroken. Isis had haar werk afgezegd en was meteen naar het oosten vertrokken om bij hem te zijn. Aan de telefoon vertelde zij dat er geen reden was tot zorg. Tobias zou een nieuwe heup krijgen, een ingreep die wereldwijd succesvol wordt uitgevoerd. In Nederland krijgen jaarlijks 25.000 mensen een nieuwe heup. Zonder al te veel problemen. Een gebroken heup was weliswaar heel akelig, maar je kreeg er iets beters voor terug.

Ik kon in alle rust aantekeningen maken. Biecht van een reiziger, schreef ik erboven. Een novelle. Daarna kwam er niks. Elk woord dat in mij opkwam werd onmiddellijk overschaduwd door de hoed van Harry Piekema, door de kop van Gerrit Smal. Door de Avezaatjes die zouden komen eten en die ik nog moest afbellen. Ik kon mij niet beperken tot één grondgedachte. De schade aan het paneel van Jan van Scorel liet mij ook al niet los. Een nog maar net geopend hypermodern museum met state of the art security, waar zoiets gebeurt. Was dat niet vreemd?

Ik keek naar Het Journaal. Norbert Hoekstra, directeur van het Rijksmuseum, gaf een verklaring af. Hij beloofde de zaak stevig ter hand te nemen en maakte tegelijk reclame voor zijn collectie. De verslaggever had wel een paar vragen. Hoe kon een kostbaar paneel, in het streng bewaakte ultramoderne Rijksmuseum, ongemerkt beschadigd worden? Ging het wel goed met de security? Was het bewaken van kunstwerken minder belangrijk dan het naar binnen sluizen van miljoenen toeristen?

Hoekstra had zichtbaar moeite zich te beheersen. Hij was ontstemd over de respectloze manier van vragen stellen. ‘Het Rijksmuseum is geen vijand van zijn eigen collectie,’ zei hij enigszins knorrig.

‘Nee,’ zei de verslaggever, ‘maar de directie van het Rijksmuseum is niet onfeilbaar, dat hebben we gezien bij de oppositie tegen de fietstunnel die er uiteindelijk toch gekomen is, en die een groot succes is gebleken.’

De directeur wilde antwoorden maar werd meteen weer onderbroken.

‘Bent u niet bang voor plotselinge, onverklaarbare schade aan andere topstukken?’

‘Waarom zou ik daar bang voor moeten zijn?’

‘Omdat er in de nabije toekomst technieken komen die de diefstal van een topstuk mogelijk zullen maken. Misschien met een nieuw type drone.’

Norbert Hoekstra draaide zich om met een blik van: ach man, hoepel toch op.

Isis belde de volgende ochtend om te zeggen dat haar vader die middag geopereerd zou worden.

‘Morgen ben ik weer thuis,’ zei ze. ‘Maak je geen zorgen.’

Daarna besloot ik een kijkje te nemen in het Rijksmuseum, op de plek waar ik Robert Eden tegen het lijf was gelopen. Ik fietste erheen, liep het museum binnen. Alles leek normaal. Ik zocht het zaaltje waar Maria Magdalena had gehangen. Ik herinnerde mij het paneel zeer goed en vooral haar blik: hé, daar zijn jullie! Alsof ze ons kende. Jan van Scorels levendige jonge vrouw had geposeerd als Maria Magdalena.

Van het rumoer rond de beschadiging was in het zaaltje weinig te merken. Maria Magdalena was verwijderd. Er zaten zes Duitse meisjes op de vloer voor de lege plek waar ze had gehangen.

Een gids hield een reproductie van het paneel omhoog en vertelde over de Verschiedene Ebenen van het afwezige kunstwerk. ‘Kijkt u eens naar de jurk die zij draagt.’

Er stonden ook nog drommen mensen omheen die meeluisterden naar de woorden van de gids.