Van dezelfde auteur verschenen:

Liefde in de schaduw van de Amalfische kust (2004, poëzie)

Blauwe haren, zwarte ogen. De Roma-cultuur van binnenuit (2008)

Duivelsklauw (2014, roman)

Felicita Vos

Spaans

bloed

Roman

Voor Lola en Yara

© 2017 Felicita Vos

Alle rechten voorbehouden

Omslagfoto: Embracing the storm © Ionut Caras

Vormgeving omslag en binnenwerk: Mulder van Meurs

NUR 301 roman

ISBN 978-94-6297-065-6

www.uitgeverijdekring.nl/spaans-bloed

www.felicitavos.nl

‘Wij zijn als datgene waarvan dromen zijn gemaakt,

en ons beetje leven is omgeven door slaap.’

William Shakespeare

Het voorgevoel

Is het peillood van de ziel

In het mysterie.

1

Wankelende wereld

Het land dat ik uit mijn geheugen had gebannen, zou op een goed moment mijn leven weer bepalen, dat heb ik altijd geweten. Op een nazomerse dag – op de kop af zestien jaar, drie maanden, anderhalve week en drie uur geleden – vloog ik mijn nieuwe leven binnen en sloot ik het verleden diep in mijn geheugen op. De persoon die vanuit Madrid naar Nederland vertrok, wilde ik zo snel mogelijk vergeten. De eerste maanden in Amsterdam kwam ik het huis niet uit. Mijn koffers durfde ik niet uit te pakken. Tot Merel, mijn adoptiemoeder, de meest hartelijke en oprechte persoon op aarde met een scherp oog voor de noden van anderen, met Aaron, een kruising herder-en-nog-wat van negen jaar, de keuken binnen wandelde.

‘Hier, voor jou,’ zei ze terwijl ze de lijn aangaf, waardoor ik me gedwongen voelde met hem naar buiten te gaan. Na een aarzelende kennismaking, verkenden we samen het onbekende. Eerst onze buurt, een soort dorp in een stad, die mij totaal vreemd was maar mijn redding werd. De wandelingen breidden zich snel uit. Zo hielp Aaron mij door deze moeilijke tijd heen. Negen maanden later stierf hij aan een hartstilstand en sprak ik Nederlands alsof het mijn moedertaal was.

‘Je kracht heeft me altijd verbaasd,’ vertrouwde Merel me onlangs toe. Haar opmerking kwam uit de lucht vallen. Het was als compliment bedoeld, maar het maakte me onzeker. Ik heb bouwkunde gestudeerd en ben onlangs partner geworden van H2O, een prestigieus architectenbureau waar ik sinds anderhalf jaar werk. Ik heb die promotie in alle bescheidenheid gevierd. Maar mijn toekomst, die de belofte van lentegroen droeg, is asgrauw geworden. Leugens, geleefde leugens, heb ik zorgvuldig gerangschikt en opgeborgen in de kast van mijn verleden.

‘Als je dood en begraven bent staat er op je grafzerk: “Hier rust Livia, Juffrouw Orde en Regelmaat”,’ zegt Lennart, mijn bovenbuurman, vaak gekscherend. Zelf is hij de vleesgeworden wanorde. We eten twee keer in de week samen. Op dinsdag kookt hij, op de vrijdagen kook ik. De rest van de week bestelt hij pizza’s. Negen van de tien keer kan hij zijn portemonnee niet vinden en klopt hij bij mij aan om geld voor de pizzakoerier te lenen. Als rond zessen de bel gaat, pak ik alvast een tientje. Een paar uur later schuift hij een envelop onder mijn voordeur door.

‘Sorry,’ staat er steevast met hanenpoten op de envelop gekrabbeld. Op zijn kookdagen duikt Lennart zijn Groentebijbel in en jongleert hij verwoed met kruiden en allerlei exotische ingrediënten. Daarna is hij kookmoe en moet hij opladen voor zijn volgende culinaire uitspatting. Ondanks zijn ongezonde levensstijl is hij verbazingwekkend slank. Hij ziet er zelfs fantastisch uit. Lennart heeft een jongensachtige charme, een scherpe blik, een goede neus voor zaken en is een gepassioneerd journalist. Hij heeft drie jaar doorgebracht in Andalusië, waar hij als vrijwilliger werkte bij Animal in Need, een asiel nabij Cadiz, en zorgde voor uitgemergelde dieren die mishandeld en afgedankt werden door hun baasjes. Honden werden letterlijk bij hen over het hek gegooid als de eigenaar er vanaf wilde.

‘Als je mensen echt leert kennen, dan ga je nog meer van dieren houden,’ roept hij sinds zijn terugkeer uit Spanje. Hij woont nu alweer vijf jaar met zijn hond Karma boven mij. Onze geschiedenis bestrijkt meer dan wat gedeelde woonjaren aan de Kerkstraat. We hebben elkaar op school ontmoet. Vanaf het moment dat we samen in een werkgroep over internationale samenwerking zaten, zijn we bevriend geraakt. Ondanks zijn bandeloze trekjes, ben ik dol op Lennart. Hij is eerlijk, durft me te zeggen waar het op staat, laat me zijn wie ik ben of wie ik graag wil zijn en accepteert dat ik voor de buitenwereld soms alleen besta uit één facet dat ik zorgvuldig geslepen heb. We hebben een platonische verhouding. We zijn soulmates. En ik heb lange tijd niet durven dromen zo’n diepgaande en onvoorwaardelijke vriendschap te mogen ervaren. In de cultuur van mijn jeugd is vriendschap tussen mannen en vrouwen niet geoorloofd. Mannenwerelden en vrouwenwerelden versmelten heimelijk of met de zegening van de Heilige Geest, maar niet op de manier waarop Lennart en ik elkaar vinden.

‘Ik hoef bij jou zeker geen balletje op te gooien,’ probeerde hij laatst met een veelbetekenende lach.

‘Nee, dat zou alles verpesten,’ zei ik beslist. ‘Geloof me, er is heel wat voor nodig om mij op andere gedachten te brengen. Monogamie hoort daar ook bij,’ voegde ik er lachend aan toe, in de wetenschap dat hij juist aan die gelofte geen recht zou kunnen doen.

Iedere dinsdag, Lennarts culinaire gloriedag, moet ik me door een pad bezaaid met stapels boeken, papieren, tijdschriften en soms ook verkreukelde kledingstukken wurmen om de eettafel te bereiken.

‘Jij noemt mij Juffrouw Orde en Regelmaat? Dan moeten we ervoor zorgen dat je later in een graf naast me komt liggen. Dan komen orde en wanorde misschien in balans,’ pareer ik hem steevast als hij zijn grafzerkgrap weer eens te berde brengt. Maar de chaos van mijn verleden is minstens even groot als de puin in zijn appartement, mijn geschiedenisboeken zijn even beschadigd als de uitgaven waarover ik met regelmaat struikel; als de verbleekte en bezoedelde exemplaren waar de kaft vanaf is. Mijn boeken missen pagina’s. Ik heb ze eruit gerukt om te kunnen vergeten.

Een vreemd telefoongesprek torpedeerde dat vergeten. Een of andere gek die zich uitgaf voor een Madrileense pastoor joeg mij de stuipen op het lijf. Ik heb hem afgewimpeld. Kort daarna belde hij weer, de man die zich als pastoor Jesus Martin-Rodriguez aan mij voorstelde.

‘Je tante wil je graag zien en ze wil haar laatste dagen doorbrengen in het Blauwe Huis. Het huis van je ouders,’ drong hij aan. Het moest een macabere grap zijn.

Ik was amper elf toen mijn ouders onderweg naar huis verongelukten. Ik herinner me de laatste omhelzing, een zoen en een ‘Tot later’. Twee gesloten kisten naast elkaar in de kerk. Bewaardozen voor hun overtocht naar het hiernamaals. Zelfs de hemel huilde tijdens hun begrafenis. Hun afwezigheid hangt nog steeds als een sluier om mij heen. Na hun dood moest ik ook geforceerd afscheid nemen van mijn moeders familie. Ik ging bij tante Pilar in Madrid wonen. Ze was jaren voor het ongeluk van mijn ouders tot mijn voogd benoemd. Nog geen drie jaar later stierf tante Pilar een gruwelijke dood waaraan ik onbedoeld schuldig dacht te zijn. Wat waren haar laatste woorden? Was ze bang geweest, had ze erg geleden; dat soort vragen achtervolgden me enige tijd, maar ik heb ze met succes uit mijn geheugen gewist. Voor mij was het de enige manier om te overleven tussen de puinhopen van het verleden.

‘Het geheugen van het hart zeeft slechte herinneringen weg en maakt de goede mooier. Dat stelt ons in staat om met het verleden te leven.’ Een zin van Marquez waar ik me sinds ik hem las aan vastgeklampt heb en waarvan de betekenis nu als een meteorietregen op mij neerdaalt.

Na mijn tantes dood, maakte ik lange tijd slechts papieren vrienden. In Nederland plooiden mijn studieboeken zich comfortabel om mij heen. Tot ik langzaam ontwaakte en druppelsgewijs met Lennarts vriendschap gevoed werd. Hoeveel moeite me dat ook kostte, ik leerde leven met mijn verleden en het idee dat ik het lot van mijn tante gestuurd had. Maar het gesprek met de pastoor bracht mijn zorgvuldig opgebouwde wereld aan het wankelen. Met trillende vingers toetste ik het nummer van het ziekenhuis in. Er volgde een keuzemenu. Na iets wat op een eeuwigheid leek, werd ik met de juiste afdeling doorverbonden.

‘Digame,’ klonk het puntig aan de andere kant van de lijn.

‘Sorry, mevrouw. We verstrekken aan de telefoon geen informatie over patiënten,’ zei de verpleegster nadat ik naar mijn tante had geïnformeerd.

‘Ik ben familie. Ik ben de enige nicht van mevrouw Báez-Garcia. Als u wilt kan ik het bewijs daarvoor mailen.’

‘Dat zal niet gaan mevrouw. U zult zelf naar het ziekenhuis moeten komen. Van maandag tot en met vrijdag kunt u tussen 8.00 en 15.00 uur op het secretariaat van de afdeling bewijs overleggen dat u familie van de patiënt bent. U kunt uw tante dan vanaf 16.00 uur bezoeken,’ was de afstandelijke reactie.

Ik liet de uren verstrijken om het onvermijdelijke dat zich aan mij opdrong uit te stellen. Wat moest ik doen? Ik had mezelf gezworen geen voet meer op Madrileense bodem te zetten.

De duisternis viel. Ik was moed aan het verzamelen voor de reis, maar bleef stoïcijns achter mijn bureau zitten. Ik onderdrukte de impuls Lennart deelgenoot te maken van mijn geheim.

‘Mijn geheimen zijn jouw geheimen,’ zei hij eens. Ik denk dat hij van mij hetzelfde verlangde, maar meer dan zo nu en dan een oppervlakkige glimp van mijn verborgen landschap geef ik hem niet. En eigenlijk is dat al heel wat.

Ik schoof mijn twijfels opzij en logde in op mijn klm Flying Blue-account. Ik boekte een vlucht naar Madrid en koos daarna voor de optie: ‘Kies uw stoel en print uw boardingpass.’ Op aanraden van Lennart reserveer ik altijd een stoel in de staart van het toestel, bij de nooduitgang.

‘Als het toestel crasht dan heb je volgens de statistieken achter in de machine de meeste overlevingskans.’

Voor het geval dat en je weet maar nooit, volg ik zijn raad al jaren op.

‘Bovendien krijg je als eerste de maaltijd uitgeserveerd,’ voegde hij er grijnzend aan toe. Die maaltijden interesseren me niet zo, maar ik houd niet van wachten. Op geen enkele manier. Stoel 49 B linksachter in het gangpad, mijn vaste stoel, was op de heenreis al geboekt. Op basis van een snelle kansberekening koos ik voor een zitplaats vlak bij een andere nooduitgang. Een vegetarische maaltijd aanvragen was nu uitgesloten, maar so what, op zo’n korte vlucht was eten wel het allerminste waar ik me druk over kon maken. Als laatste boekte ik Rafaelhoteles Orense, een hotel midden in het zakencentrum van Madrid, op een kleine drie kilometer afstand van het ziekenhuis.‘Je zult er spijt van krijgen Livia,’ gonsde het vanaf dat moment onafgebroken door mijn hoofd. Werd mijn actie ingegeven door een morbide verlangen naar iets wat niet meer is en onmogelijk terug kan keren? Wilde ik mezelf bewijzen dat ik sterker ben dan mijn angst, dat ik door straten kan lopen die niet meer de mijne zijn, door een Madrid waarvan ik vervreemd ben? Zal ik de droefheid, het verlies en de woede die de gedachte aan het verblijf in de afschuwwekkende stad bij mij oproepen het hoofd kunnen bieden? Ditmaal zou ik als toerist naar Madrid gaan. Een papieren toerist, want ik ben in het bezit van een Nederlands paspoort en zelfs mijn achternaam is Nederlands. En Livia Jagersma laat zich niet van de wijs brengen.

‘Wat als je tante Pilar echt in het ziekenhuis ligt?’ vroeg Lennart een dag of wat later.

‘Het kan niet. Ze is dood.’

‘Hoe kun je dat zo zeker weten?’

‘Geloof me, het kan niet anders,’ zei ik terwijl ik ineens besefte dat het bewijs daarvoor mager was. ‘Ik laat me niet uit het evenwicht brengen door zo’n stom gesprek waarvan de inhoud zichzelf nog moet bewijzen,’ blufte ik, doodsbang voor de feiten.

Ik vertelde Lennart niet de ware toedracht. Er is maar een handjevol mensen dat weet wat er werkelijk gebeurd is en hun zwijgplicht voelt als een geruststellende deken. Ik draai altijd wat om de waarheid heen. Geheimen zijn niet voor niets verborgen raadsels.

‘Ik ben jaren bezig geweest mijn wonden dicht te plamuren en stevig op twee benen in het leven te staan, daar verandert zo’n telefoontje niets aan. Die ruimte geef ik het niet,’ beweerde ik strijdlustig.

‘Niets schept een grotere band dan bloed,’ zei Lennart mijmerend.

‘Precies, daarom kan ik niet anders. Ik wil het zeker weten.’

‘Zal ik met je meegaan?’

‘Ik moet dit alleen doen. Bovendien heb ik geen tijd voor afleiding, ik moet gewoon werken, ook in Madrid.’ Ik bespeurde iets van teleurstelling in zijn ogen, maar misschien verbeeldde ik het me ook wel.

De KL1705 taxiede stipt om 16.50 uur naar de startbaan, waar het toestel snelheid maakte om te kunnen opstijgen. Tot mijn stomme verbazing voelde ik tranen over mijn wangen lopen. Ik huil nooit en zeker niet in een vliegtuig. Beschaamd veegde ik ze weg. De komende tweeënhalf uur zou ik mezelf wat ontspanning gunnen en me vermaken met Gerald Martins biografie over Marquez. Werken kon ik ook in het hotel. Voor even wilde ik ontsnappen aan de dagelijkse realiteit en wat was daarvoor meer geschikt dan een boek over het leven van mijn favoriete schrijver. Ik heb er altijd van gedroomd hem nog eens te ontmoeten, met hem te kunnen praten over literatuur en drijfveren, over Macondo, en ik zou dat het liefst willen doen op het terras van de binnenplaats van het huis van Fermina Daza en Florentino Ariza. Ik heb zelfs een ontwerp gemaakt voor een Marqueziaans huis dat ik ooit voor mijzelf wil bouwen. Een mens moet dromen hebben.

‘Calle de Pedro Teixeira 5.’ Het rolde in rap Spaans over mijn lippen zodra ik goed en wel achter in de taxi zat. Ik ontmoette de ogen van de chauffeur in de achteruitkijkspiegel. Ze keken me uitdagend aan. Ik had geen zin in conversatie, dus beantwoordde ik de noodzakelijke vragen met eenlettergrepige woorden en keek vervolgens stoïcijns naar buiten. De chauffeur stuurde zijn taxi met een soepel gebaar de weg op. Het raam stond half open. De geur van Madrid, de geur die ik heb achtergelaten en wilde vergeten, prikkelde mijn neus. Het straatbeeld van de stad was veranderd. Een mengeling van oud en nieuw, vertrouwd en vreemd. Een minuut of vijftien later stopte de chauffeur voor het hotel. Voor hij zijn gordel kon losklikken stak ik al twee briefjes van twintig naar voren.

‘Het is goed zo,’ zei ik terwijl ik gehaast uitstapte.

‘Welkom in ons hotel, mevrouw Jagersma,’ sprak de receptioniste even later op vriendelijke toon. Ze checkte me geroutineerd in en na het afhandelen van het protocol overhandigde ze mij een kaartje met daarop mijn kamernummer en de sleutel. Kamer 617 was geheel in natuurlijke tinten ingericht. Na een simpele maaltijd die ik via roomservice bestelde en een Aveda stress-fix soaking bad waar ik allesbehalve van kon genieten omdat ik ondanks het veelbelovende badzout te gespannen was, ging ik in bed liggen. Ik hoopte op een diepe slaap waarvan ik eigenlijk al wist dat die niet zou komen.

Na een nacht van eindeloos woelen stond ik op en schoof de gordijnen open. De wereld sluimerde nog tussen nevel en dauw. Ik bleef voor het raam staan kijken hoe de duisternis week voor een blauwachtig schijnsel, dat al snel overging in een zacht oranje gloed die de stad haast teder wakker kuste. De zon kwam precies om 7.54 uur op. Geen zonsopgang zo mooi als in Valesquar, het dorp van mijn jeugd. Zelfs deze dauw van honing kon er niet aan tippen. Ik stelde het met weemoed vast terwijl ik naar de gebouwen keek die het hotel omsloten. Wat was de stad met haar 3,7 miljoen inwoners veranderd. Ik kleedde me aan, bond mijn haren in een staart, pakte een glas koud water en zette de televisie aan. BBC News TV. Daarna liep ik terug naar het raam.

De ochtendzon doordrenkte inmiddels de stad en de verbleekte gebouwen lichtten op onder de strak blauwe, wolkenloze lucht. In mijn bewustzijn doemde het beeld op van een meisje dat na school niet naar huis ging, maar de metro naar het Prado Museum nam. Ze kocht er een kaart voor tante Dolores, die net als zij van architectuur hield. Daarna wandelde ze naar het Retiropark waar ze op een bankje de kaart schreef en in het boek van Santiago Calatrava las, tot ze een stekende pijn in haar schouder voelde.

Ik onderdrukte die herinneringsflitsen net als datgene wat mij sinds het telefoongesprek en mijn aankomst in Madrid dag en nacht bezighield. Werken zou helpen. Ik veerde op, pakte mijn laptop en ging aan de slag met het ontwerp voor een boerderij die ingrijpend verbouwd moest worden. Op wat details na was het ontwerp klaar. De opdrachtgever ging akkoord met mijn voorstel een harmonische verbinding tot stand te brengen tussen het oude en nieuwe. Ja, het zoeken naar een synthese waarbij de nieuwe bewoners zich prettig voelen in hun omgeving en de oude niet zullen sterven van verdriet omdat hun huis om zeep is geholpen, is mijn specialisme. Er was een tijd, toen ik kind was, dat ik besloot architect te worden en een ordelijk leven te leiden. Dat leven begon bij het inrichten van mijn kamer. Te midden van de familiaire chaos schiep ik orde in mijn bestaan door mijn kamer gestructureerd in te richten zodat ik in ieder geval daar overzicht had. In zekere zin was de keuze voor architectuur een vlucht, net als mijn kamer een oord waar ik het leven naar mijn hand kon zetten.

Na mijn aankomst in Nederland – al die jaren terug – benaderde ik de wereld om mij heen in eerste instantie wiskundig en praktisch. De verbinding met het creatieve was het enige venster waardoor ik naar buiten keek. Ik ontwikkelde een nieuwe manier van voelen waarbij ik een deel van mijzelf had uitgeschakeld. Alleen het venster gaf me zicht op de buitenwereld en bood me de mogelijkheid geoorloofd te voelen om te kunnen creëren. Tot Lennart in mijn leven kwam.

‘Als je me de volgende keer meeneemt naar Madrid, dan strijk ik over mijn hart en vergeef ik je dat je me op jouw kookdag overlevert aan de pizzagoden,’ had hij vlak voor mijn vertrek lachend gezegd.

‘Er komt geen volgende keer hoor!’ Ik probeerde het luchtig te laten klinken terwijl ik me heimelijk afvroeg hoe het zou zijn om door de straten van Granada te wandelen, door Sacromonte, de wijk waar ik geboren ben. Het verlangen naar mijn familie groeide. Net als de heimwee naar Valesquar, het dorp waar we in het Blauwe Huis aan de zandweg woonden. Hoe zou het er nu bijna twintig jaar na de dood van mijn ouders zijn? Dat vroeg ik me sinds het telefoongesprek met de pastoor al af. Ook hoe het zou zijn om weer door Madrid te wandelen. Tussen de menigte op straat, in de steegjes, de winkels en naar het appartement in de Calle Santa Anna waar ik drie jaar met tante Pilar woonde.

Ik dronk nog een glas water en verliet mijn kamer. Op de benedenverdieping van het hotel belandde ik in een groep Japanse toeristen. Ik glipte tussen hen door en stapte de vrijdagmiddagdrukte van de stad in. De straatgeluiden verschilden niet van die waarmee ik dagelijks omringd word. Auto’s, claxons, mopperende passanten, blaffende honden. Ik wandelde in oostelijke richting naar de Calle del Capitán Haya en sloeg rechtsaf bij de eerste dwarsstraat, de Calle del Gral Yagüe. De geografische kaart van de stad zat zelfs na al die tijd nog goed in mijn hoofd. Na een wandeling van 45 minuten lag de ingang van het ziekenhuis aan mijn voeten. Ik bleef aarzelend staan. Het secretariaat van de afdeling hart- en vaatziekten was nu nog enkele minuten van mij verwijderd. De wanhoop en woede die ik voelde en vooral het besef dat dit bezoek het verleden als een boemerang naar mij toewierp, weerhielden me ervan de drie traptreden te nemen. Wat zou Lennart nu tegen me zeggen?

‘Wat een geleuter, het zou je voornemen juist moeten versterken, Livia.’

Ik haalde diep adem en overbrugde de afstand tussen niet weten en weten.

‘Wat kan ik voor u doen?’ vroeg de vrouw achter de balie. Ze was midden veertig, had een lichte snor, zweetdruppels op haar bovenlip, net bijgewerkte kunstnagels met French manicure, rood geverfd haar, truttig sjaaltje, waarschijnlijk gekocht bij El Corte Inglès, het warenhuis waar mijn tante als secretaresse gewerkt had.

‘Goedemiddag. Ik ben Livia Jagersma, geboren als Livia Báez-Maya. Ik ben de nicht van mevrouw Pilar Báez-Garcia die op deze afdeling opgenomen is. Ik wil graag inlichtingen over mijn tante en haar gezondheid. Ik kom uit Nederland en heb met uw collega gebeld,’ hoorde ik mezelf in één adem doorratelen.

‘Wanneer is ze hier opgenomen?’

‘Dat weet ik niet.’

De vrouw keek me fronsend aan.

‘We zijn elkaar uit het oog verloren,’ voegde ik er quasi-verontschuldigend aan toe.

‘Geboortedatum?’

Voor een moment viel ik stil. Vliegensvlug spitte ik mijn geheugen om.

‘1 augustus 1960.’

De vrouw krabbelde de datum op een blocnote.

‘Kunt u zich als familie identificeren,’ vroeg ze op een vriendelijke maar zakelijke toon. Ik had de envelop met papieren inmiddels uit mijn tas gehaald en overhandigde die met een glimlach.

‘Moment, neemt u even plaats. Ik kom zo bij u terug,’ antwoordde de vrouw met een zuinig knikje. Ze trok een la open en haalde er een rolletje pepermunt uit. Ze murmelde wat in zichzelf voor ze een snoepje in haar mond stak en wegliep. Een lichte duizeling overviel me. Ik ging op de dichtstbijzijnde stoel zitten. Het gezicht van mijn tante doemde op en verdween weer als een dwaallicht. Ik keek op de klok, de vrouw met de snor was al zeker tien minuten weg. Ik moest plassen, maar uit angst om iets of iemand te missen, durfde ik niet op zoek te gaan naar een toilet. Precies zeventien minuten later kwam de vrouw met de snor weer aanlopen.

‘Komt u maar mee,’ zei ze wenkend. Een paar ogenblikken later zat ik in een kamer met de behandelend arts van mijn tante. Hij trok met één ruk de twijfels onder mij vandaan.

Zodra ik de zaal in liep, zag ik haar liggen in een wolk van wit. Ik werd beroerd, kreeg nauwelijks lucht, voelde druk op mijn borst en had het gevoel dat er koolzuur in mijn spieren en aders bruiste. Ik probeerde vergeefs een stoel te bereiken. Het eerste wat ik mij herinner is een bloeddrukmeter om mijn bovenarm en een ijzeren hoes om een van mijn vingers.

‘Bijblijven,’ klonk een langgerekte stem vanuit een verre mist. Ik herkende de stem, maar kon hem niet thuisbrengen. Ik probeerde me op te richten, maar zakte weg in een peilloze diepte.

‘Alle functies zijn normaal, alleen de bloeddruk is aan de lage kant,’ hoorde ik zodra ik weer bijkwam.

‘Bijblijven, probeert u erbij te blijven,’ klonk het weer.

Ik werd op een brancard gelegd met een rol onder mijn voeten.

‘Wat is er gebeurd? Heeft u ergens pijn? Heeft u nog andere klachten? Bent u ergens allergisch voor? Heeft u alcohol of drugs gebruikt? Wanneer heeft u voor het laatst iets gegeten of gedronken?’

Dat was de avond ervoor geweest. Nadat een ernstige aandoening uitgesloten was, mocht ik proberen wat meer rechtop te gaan zitten. Ik volgde de instructies van een verpleegster die mij door een cassette liet ademhalen.

‘U heeft zojuist een hevige hyperventilatieaanval gehad. Bent u daar bekend mee?’

Ik schudde mijn hoofd.

Een andere verpleegster zette een kop warme bouillon en wat geroosterd brood voor mij neer.

‘Dat zal u goed doen.’

Ik toverde een glimlach tevoorschijn en probeerde de gebeurtenissen te reconstrueren. ‘Mijn tante, ik was in de kamer van mijn tante.’

‘Ik breng u zo naar haar toe. Blijft u eerst hier zitten tot u zich goed genoeg voelt.’

Het inademen in de cassette had de aanval snel gestopt. Ik had het ding nog steeds in mijn hand. Hyperfree stond erop. De verpleegster gaf me het apparaat na een herhaalde instructie mee.

Daar lag ze. Het was onmiskenbaar tante Pilar. Ze was ouder geworden. Haar kastanjebruin geverfde haar week voor de ouderdom, het verloor terrein aan grijs. Haar huid was transparant. Ze leek in niets meer op de sprankelende, perfect verzorgde vrouw met weelderige vormen die ze graag aan de wereld toonde. De ondergaande zon bescheen haar met zijn laatste kracht. Het licht gaf haar een engelachtig aureool. Ze lag in het grote bed en hield de alarmbel in haar linkerhand geklemd. Op haar armoedige nachtpon bloeiden roze rozen. Haar pantoffels stonden wat verloren onder haar bed geschoven. Ze zagen er nieuw uit. Zachtroze pluche pantoffels. De broze gestalte van Pilar oogde verloren in het ziekenhuisbed. Haar bruine ogen, ooit groot en levendig, keken nu uitgeblust in die van mij. Een traan biggelde over haar wang. Ik keek naar haar en voelde niets. Geen blijdschap, geen verdriet, geen opluchting, niets. Mijn innerlijk was een grote, kale vlakte. Ik durfde het venster naar mijn verleden niet eens op een kier te zetten. Het is een misverstand te denken dat de emoties uit het verleden zich met de tijd laten indammen. Ze vermommen zich heel geniepig als slapende vulkanen die onverhoeds kunnen ontwaken.

‘Dag tante,’ stamelde ik zachtjes. Pilar vertrok haar gezicht in een scheve grimas die op een lach moest lijken. Over haar tanden waren ultra bright facings aangebracht of het was een lelijk en veel te wit kunstgebit, dat kon ook.

‘Ik ben het, Livia,’ fluisterde ik terwijl ik naar haar toeliep. De zijkant van het matras plooide zich tot een zacht zitkussen. Tante Pilar tastte naar mijn hand.

‘Vraag me niet waarom ik nu pas gekomen ben. Mij is verteld dat je…’

‘Het is goed kind, je bent er nu,’ sprak Pilar met moeite.

‘Pastoor Martin, ik heb hem gevraagd je te bellen. Het Blauwe Huis, ik wil naar het Blauwe Huis,’ zei ze zonder ook maar een ogenblik mijn ogen los te laten.

Ik voelde een trilling door haar lichaam trekken.

‘Ik heb bloemen voor je besteld, lichtroze rozen, een hele mand vol,’ zei ik in een poging de stilte te doorbreken. ‘Ze worden hier bezorgd, vanavond nog. Daar houd je toch zo van, tante? Zie je wel, ik ben het niet vergeten. Zelfs na zestien jaar weet ik het nog.’

Pilar woelde onrustig met haar linkerbeen.

‘Niet praten, laat me naar je kijken. Ik heb zo naar je gezocht. Dagen en nachten liep ik door de straten. De politie werd gek van me. Zo vaak heb ik ze gebeld om te vragen of er nieuws was, of ze je gevonden hadden. Waar was je?’ De woorden kwamen moeizaam en langgerekt over haar lippen. Voor het eerst gloorde in het desolate landschap een glimp van leven, van gevoel.

‘Ik ben druk,’ zei ik terwijl ik me geen raad wist. ‘Tien tot twaalf uur per dag op het architectenbureau, op de bouw of op bezoek bij klanten. Als ik thuiskom, dan eet ik wat, breng tijd door met vrienden, maak ik mooie herinneringen – in de hoop de oude voorgoed te wissen – of bereid mijn werk voor de volgende dag voor. En ja, ik lees nog steeds graag. Vooral in de weekenden. Op de zondagen lees ik wel drie tot vier uur.’

‘Kind? Man?’

‘Nee, geen kinderen voor mij, tante. En ook geen man.’ Ik heb de niet-aflatende zoektocht van mijn tante nooit begrepen. ‘Ik ben nog steeds alleen. Happy single, zo noemen ze dat,’ zei ik met een glimlach. Ik wilde zeggen dat ik tegen het huwelijk was, dat de veroveraarsblik in de ogen van mannen me soms belachelijk voorkwam, dat zelfs achter de meest charmante glimlach en het meest gepolijste uiterlijk een roofdier schuilging, dat de mens van nature niet monogaam is en happy ever after niet bestaat, dat ik het een stompzinnige gedachte vond en bij God zwoer dat ik nooit zou trouwen, maar ik zou haar ermee kwetsen en dat was het laatste wat ik wilde.

‘Waar was je?’

Ik zag dat haar lippen nauwelijks bewogen.

‘Ik heb mezelf en jou gestraft door je op te geven,’ fluisterde ik.

‘Waar was je?’

‘Hoe heb je mij gevonden?’

‘…jij…’

Ik vond geen enkel aannemelijk excuus, voelde me machteloos tegenover al dat onrecht en realiseerde me dat ik al die jaren op halve kracht geleefd had en genoegen had genomen met een afgezwakt en onvolkomen leven.

‘Waar?’

‘Het spijt me dat ik, dat ik nooit… Ik kan er niet over praten. Als je maar weet dat ik je nooit in de steek gelaten heb. Ik leefde zestien jaar lang in de veronderstelling dat je dood was.’

‘Dood?’

‘Ja, dood, morsdood. Je wilt naar het Blauwe Huis? Ik zal het in orde maken. Ik zal met de arts overleggen wanneer je hier weg mag en wat je aan verzorging nodig hebt en zal ervoor zorgen dat alles geregeld is als je het ziekenhuis mag verlaten. Nu moet ik weg.’ Ik draaide me met een ruk om en liep de kamer uit.

Neus van het hart,

Stok van de blinde

Die de duisternis

Van de tijd verkent.

2

Biecht

‘Livia is geweest, Vader.’ Mijn van blijdschap doortrokken gebed zong haast door de ziekenhuiskamer. Bij het horen van deze woorden plooide zuster Annuncia’s gezicht zich in een bedaarde glimlach. Ze zal heus nog wel compassie voelen, maar misschien is haar gevoel door de jaren heen wat afgestompt en kan ze het zich niet meer veroorloven om heel dichtbij te komen. Een van de zusters vertelde mij dat ze vroeger dagelijks de zieken bezocht en met hen in gebed ging. Nu hebben haar bezoeken soms iets routinematigs, alsof ze niet meer zijn dan onderdeel van haar dagorde. Een paar maanden voor ik ziek werd hoorde ik haar tegen pastoor Jesus zeggen: ‘Ik bezoek enkel en alleen nog zieken en behoeftigen die jij op mijn pad stuurt of lijdende zielen die bij de sisters aanklopten en hebben bijgedragen aan ons werk. Zielen voor wie de hoop uitgedoofd is. Je weet dat mijn levenswerk zich richt op het schenken van wederopstanding en bevrijding.’

Zuster Annuncia en ik bidden twee keer per week samen. Ik voor het wonder van een geschikt donorhart en absolutie, zij voor verlossing van mijn schuld en boete, althans dat denk ik. Haar naam betekent aankondiger. Voor velen in het project is ze de aankondiger, de voorbode van verlossing in welke vorm dan ook. Ik volg haar weloverwogen bewegingen altijd nauwgezet. Kan haast uittekenen hoe ze een stoel pakt en naast mijn bed gaat zitten.

Voor ze gedecideerd haar ogen sluit, haar handen vouwt en zwijgt, zegt ze met een plechtige blik: ‘Laten we samen bidden, Pilar.’ Kleine, doorschijnende handen die haar naar Uw koninkrijk leiden en in gebed met U verenigen. De vrouw van mijn broer doopte vroeger haar vinger in de as en plaatste na het gebed een kruisje op ons voorhoofd. De laatste maanden vertoef ik graag in het landschap van mijn herinneringen en blaas ik dierbare rituelen denkbeeldig nieuw leven in. Ik ben dus ook een verlosser, een bevrijder van mijn opgesloten herinneringen. Vandaag kan ik mij niet op het gebed concentreren. Mijn gedachten springen op en neer. Ik denk dat U mij wel vergeeft, Vader. Ik geloof in Uw genade en daar dank ik U voor. Alleen, in de eenzaamheid van deze ziekenhuiskamer, maar ook samen met de pastoor en de zuster die een paar keer per week aan mijn ziekenhuisbed zitten. Mijn lot hangt aan een zijden draad, dat besef ik maar al te goed. De aderen in mijn hoofd zijn stuk voor stuk tijdbommetjes waardoor mijn kansen op een donorhart afnemen. Wie stopt er een volmaakt hart in een web van draden dat ieder moment kan exploderen? Liever geef je het aan een gezonde man of vrouw die daardoor minimaal nog vijftien jaar te leven heeft. Sinds een paar dagen weet ik dat de mogelijkheid bestaat dat ik vanwege contra-indicaties van de wachtlijst word geschrapt. Toch blijf ik erin geloven. U wil geschiede en als U het wilt zal ik een donorhart ontvangen. U heeft het goed met mij voor, dat geloof ik stellig. En mocht ik bewijs nodig hebben van Uw genade, dan heeft U mij dat zojuist gegeven. U heeft haar teruggebracht. Naar mij, naar huis, naar Madrid.

‘Ze was hier, zuster,’ zei ik zodra we beiden ons gesprek met U voltooid hadden.

‘Daar ben ik blij om, het zal voor jullie beiden heel wat losgemaakt hebben,’ zei de zuster zachtjes.

Ik vertelde de zuster dat Livia dacht dat ik al jaren dood was. ‘Hoe komt ze erbij?’ vroeg ik haar en voegde eraan toe dat het haar afwezigheid verklaarde en ook waarom ze nooit naar mij gezocht heeft.

Ik zag een klein, paars adertje onder het linkeroog van de zuster kloppen. De kracht ontbrak mij om verder te praten. De zuster draaide zich om en verliet mijn kamer zonder om te kijken met een simpel: ‘Tot woensdag.’

Reikhalzend kijk ik uit naar haar volgende bezoek, Vader. Mijn eenzaamheid is ondraaglijk.

Gevangen op een eiland met witte lakens en steriele atmosferen heb ik genoeg tijd om na te denken en dan heb ik het niet alleen over mijn zonden. Integendeel. Ik biecht het U eerlijk op. Ik snak naar het mondaine leven dat ik zo abrupt vaarwel heb gezegd. Ik wil vrijuit ademen, de wind door mijn haren voelen blazen, langs mijn benen, mij ineenstrengelen met een man die mij uren, dagenlang bemint, nog één keer de roes van het spel ervaren en mij laten meevoeren naar een andere wereld waarin ik geen verantwoordelijkheid hoef te nemen voor wat komt. Ik tel de minuten en seconden. Ze kruipen voorbij. De bezoeken van zuster Annuncia en de pastoor zijn de enige hoogtepunten in mijn verziekte leven. Jarenlang heb ik mij schuldig gevoeld. Ik heb mezelf gestraft door afstand te nemen van het bruisende leven en mij te wijden aan het werk van de sisters. Het project van de hoop was mijn toevluchtsoord, mijn werk daar zag ik als mijn paenitentia publica, mijn publieke boetedoening. Het leven waarvan ik altijd gedroomd heb, liet ik daarmee in de steek.

Op mijn twaalfde had ik een steeds terugkerende droom waarin ik bij het ochtendgloren in de zee baadde. Net als Venus bereidde ik mij in het zilte vocht voor op de komst van mijn geliefde. Mijn haar waaierde uit in het water en dreef als wier om mij heen. Op het strand stond mijn moeder. Ze hield mijn bruidsjurk in haar hand. Zodra ik op haar toeliep om de jurk aan te pakken, mijn hand de broze stof beroerde, viel deze uiteen. Mijn moeder lachte. Ze was altijd al jaloers op mij.

Ik was mijn vaders lieveling. Hij dronk om het leven met mijn moeder vol te houden. Tot het genoeg was en hij verdween. In de zee. Een week later kwam mijn moeder met een bos zachtroze rozen thuis.

‘Morgen gaan wij naar de zee,’ zei ze met een vastberaden trek om haar mond. We durfden niets te vragen. De volgende ochtend stonden we om half vijf op. We dronken koffie met warme melk, aten magdalena’s met vanille en blauwe bessen en keken kauwend toe hoe moeder de tortilla die ze de avond ervoor gebakken had in vetvrij papier verpakte. Ze ging snel en doeltreffend te werk. Haar groene ogen weerspiegelden een zweem van glas zoals de ogen van een knuffelbeer. Het eerste woord van die dag kwam pas aan het loket van het treinstation over haar lippen:

‘Drie kaartjes naar Malaga.’

Mijn broer Ignacio keek mij fronsend aan. Ik weet nog dat ik mijn schouders optrok en stiekem genoot van het avontuur dat in het verschiet lag. Rozen en Malaga. Bloemen en een stad aan de zee; het zilte water waarin onze vader verdween.

Zodra we in Malaga uitstapten, liep moeder met stevige pas via de boulevard richting oude jachthaven. Ineens hield ze haar pas in, ze keek om zich heen, heel even leek het alsof ze niet wist wat te doen. Haar ogen boorden zich in die van mij en ik zag het glas terugkeren.

‘We gaan naar Peñon del Cuervo.’

De rots van de raaf lag mijlenver weg. Moeder liep voorop en wij volgden haar langs de oude jachthaven en het strand van El Candado. We liepen in marstempo over een stenen pad langs de kustlijn. Ik had dorst, maar durfde niet om drinken te vragen. Een eeuwigheid later zagen we de klip en het strand voor ons liggen. Ik wilde in het zand uitrusten, maar moeder liep onverstoorbaar verder tot ze voor de rots stond. Ze trok haar vest uit, zette de tas met tortilla en water in het zand neer, pakte de rozen en waadde met haar schoenen in haar hand door het water. Ignacio en ik keken bewegingloos toe hoe ze haar schoenen weer aantrok en de rots beklom, waar ze de rozen plukte en de bloemblaadjes aan de zee toevertrouwde. Voor ze terugkwam knakte ze de stelen dubbel en wikkelde het bloemenpapier er stevig omheen.

‘We gaan,’ klonk het mechanisch. In ganzenpas keerden we terug naar het treinstation. Zodra de trein het station uit reed, opende moeder haar tas en sneed ze een stuk tortilla voor ons af. We waren te moe om te eten.

Een bruidsjurk heb ik nooit gedragen. U, Vader, weet hoe ik ernaar snakte. Ik ben zelfs weleens een bruidswinkel binnengestapt.

‘Ik ga dit voorjaar trouwen,’ zei ik.

‘Ah, een lentebruid,’ riep de verkoopster verrukt. ‘Wanneer is de grote dag?’

‘Op 17 april.’

‘Heeft u iets in gedachten?’ vroeg ze terwijl ze mij van top tot teen opnam.

Ik dacht aan de jurk uit mijn droom. ‘Kant, ik wil een jurk van wit kant. Nauw aansluitend met een open halslijn en…’

‘Ik weet precies wat u bedoelt. Loopt u maar vast naar de paskamer, dan pak ik wat jurken voor u. Een volle maat 38 schat ik zo? We gaan eerst passen, daarna meten.’

Voor ik wat kon zeggen dribbelde ze weg op haar hoge hakken. Het meetlint bungelde rond haar hals, de uiteindes wapperden langs haar lichaam.

Na uren passen en meten rukte ik me los uit de illusie. ‘Ik moet het even op me laten inwerken, het is zo overweldigend allemaal.’

‘Laten we een pasafspraak maken voor volgende week,’ zei de verkoopster met een beminnelijke glimlach. Ze liep naar de toonbank en sloeg een wit boek met gouden opdruk open. ‘Wat denkt u van woensdag?’

‘Dan ben ik voor een paar dagen op reis,’ loog ik er vrolijk op los. ‘Ik bel u zodra ik terug ben.’

Nog voor ze weerwoord kon geven, snelde ik de winkel uit. Het zweet brak me uit. Uit een café aan de overkant van de straat klonk de nummer 1-hit ‘Holiday Rap’ van de Nederlandse MC Miker G en DJ Sven. Het passen, de sluwe verkoopster en mijn doorgeprikte droom brachten me in een wankele gemoedstoestand. Het was me nog niet gelukt om een man langer dan een paar maanden in mijn leven te houden. Ik snapte er niets van. Ik zag er in die dagen goed uit, had een eigen appartement, een goede baan bij El Corte Inglès, was in voor uitzinnige seks, deed alles wat een man van mij verlangde. Misschien was het te veel van het goede. Ik ging naar bars, zocht toevlucht tot advertenties in de krant en stelde mijn eisen en verwachtingen bij. Zelfs de lelijke mannen haakten na verloop van tijd af. Het lag niet aan mij, dat weet ik zeker. Liefde kun je niet dwingen. Ik viel gewoon op mannen die buiten mijn bereik bleven. Misschien was het een keuze, bouwde ik onbewust een veiligheidsklep in waardoor ik mezelf behoedde voor een nog grotere mislukking. De mislukking die mijn moeder nooit te boven was gekomen. Maar intussen was er niemand die op mij wachtte, naar wie ik mij moest voegen, die vroeg of ik naar bed kwam. Ik richtte me op mijn werk waarmee ik inmiddels een decennium vergroeid was. Het had allemaal iets treurigs. Een tragisch lied dat in de schoot van mijn moeder ontsproten was. Ik zocht troost en toevlucht in boeken van Barbara Pym, bezocht nog meer bars met mijn steeds kleiner wordende kring van zoekende vriendinnen, ging minstens één keer per week naar het stierenvechten en zocht spanning in het spel. Rien ne va plus. Ik kon mezelf erin verliezen. Het geluid van de plastic fiches die naar me toe rolden, bezorgde me honger. Het geluid van het balletje dat in de rand van de bak draait. Het gezoem, het stuiteren over de wybertjes en uiteindelijk de laatste staccato sprongetjes voor hij erin valt. Dat geluid klinkt nog steeds in mijn oren. Voor mij betekende het spel volledige overgave aan een hogere macht, een duivelse verleider of wie dan ook die mij al dan niet goed gezind was en mij in het gunstigste geval vleugels, zeg maar rustig een oppermachtig gevoel gaf, maar waardoor ik uiteindelijk tot koorddansen veroordeeld werd. Mijn problemen namen onmetelijke vormen aan. Iedere dag opnieuw nam ik me een scheiding van het spel voor. Nog vaker bedacht ik allerlei trucs om aan de scheiding te ontsnappen en dook ik in de diepe vallei waar het verweesde meisje in mij schreeuwde en tegelijk wilde vergeten.

Ik heb mezelf lang wijsgemaakt dat ik uit een gevoel van naastenliefde gehandeld heb. Ik weet inmiddels beter. Mijn oordeel over mijzelf is vernietigend. Mijn berouw is van onmetelijke omvang. U bent barmhartig. De pastoor en de sisters ook, al weet je het van hen nooit helemaal zeker. Onze luchtige ditjes en datjes zijn inmiddels opgesoupeerd.

De sisters. Mijn roep om hulp was niet vergeefs. De eerste dagen nadat ik doorweekt van de regen had aangeklopt, werd ik met rust gelaten. Ik had me voorbereid op vragen die tot mijn verbazing nooit gesteld werden, maar waarop ik altijd bedacht bleef. Het leven bij de sisters werd bepaald door een strikte dagorde gelardeerd met gebedsdiensten. Van mij werd verwacht dat ik meehielp in het huishouden en later kreeg ik een administratieve taak op het kantoor van Proyecto Esperanza dat slachtoffers van gedwongen prostitutie en mensenhandel een nieuwe toekomst biedt. Lange tijd heb ik gedacht dat prostitutie simpelweg bij het leven hoorde, het was no big deal en werd in bijbelse tijden geaccepteerd. En ook vandaag de dag accepteren vele vrouwen dat hun echtgenoten erotisch recreëren in bordelen. En omgekeerd is het voor heel wat vrouwen een fijne bijverdienste. Het is snel geld verdienen en zeker niet iets om je druk over te maken, integendeel. Bovendien kan een man beter een hoer bezoeken dan vreemdgaan.

‘Een hoer kost je niet meer dan een brood, maar de vrouw van een ander jaagt op je kostbare leven,’ zo staat het in Uw boek geschreven.