Corrie Verkerk

Amsterdamse

spookhuizen

Met dank aan Malika Sevil

Spookwandelingen

Wandelen met de auteur door behekst Amsterdam, huizen met een spookreputatie ontdekken, dwalen door stegen met een duister verleden en even bijkomen in een ‘bespookt’ café? Via spookyamsterdam@gmail.com kunt u zich aanmelden voor een reis door het huiveringwekkende spookverleden van de stad.

© 2017 Corrie Verkerk

Alle rechten voorbehouden

Omslagfoto: De Waag, Amsterdam

Omslagontwerp en typografie: Mulder Van Meurs

nur 693: stadsgeschiedenis

isbn 978-94-6297-075-5

www.uitgeverijdekring.nl/amsterdamse-spookhuizen

‘De dag is voor de mens, de nacht is voor ons’

Inleiding: spookstad Amsterdam

‘Drip… Drip… Drip…

In het oude pakhuis, aan een der Amsterdamse grachten, hoort men in het stille van de nacht water druppelen.

Drip… Drip… Drip…

Wie op het geluid afgaat komt, ten laatste, op de zolders waar het al lang niet meer gebruikte werktuig staat, waarmee vroeger de goederen door het luik, dat uitziet op de gracht, naar boven gehesen werden. Dan hoort men ook hoe het roestige rad, dat glimt in het maanlicht, langzaam draait, door geen hand bewogen. Men zegt dat de geest van een verdronkene des nachts terugkeert naar dit oude huis, dat hij eeuwen geleden bouwen deed. Men ziet hem niet, men hoort alleen dat hij aanwezig is aan het aarzelend knersen van het rad, aan het druppelen van het water uit zijn kleren.’

Een ‘speciale verslaggever’ van De Gooi en Eemlander deed in november 1949 beeldend verslag van een Amsterdamse spokenjacht. Aanleiding was de allereerste officiële Spookhuizenenquête (!) van Nederland – misschien zelfs wel de eerste ter wereld – uitgevoerd door het Centraal Bureau voor Nederlandse Volkskunde. ‘De moderne wetenschap gaat geesten te lijf,’ kopte de krant. Gewapend met camera, geluidstoestel én lange enquêtelijsten.

Zo kon het onzichtbare netjes worden geregistreerd en ‘alle huizen die in een kwaad gerucht stonden’ keurig in een kaartsysteem worden gerangschikt.

De respons, uit het hele land, viel niet tegen. Ongelovigen retourneerden hun formulier met overal NEEN! ingevuld; anderen kwamen met (ellen)lange getuigenissen, soms met complete plattegronden van geplaagde plekken. Een kasteel met een witte vrouwengedaante, boerderijen en landgoederen die al tientallen jaren niet werden bewoond uit angst voor gespook, vervloekte rijtjeshuizen: het ongrijpbare stond nu zwart-op-wit.

Amsterdam scoorde niet slecht. De Gooise krant haalde nog een geval aan: ‘In een oud-Amsterdams huis hoorden kamerbewoners er soms achter de deur een korte, droge kuch of hees gefluister. Langzaam bewoog de kruk. Wie de deur opengooide, omdat hij volgens de geijkte term voor dood noch duivel bang was, staarde in het lege, stille, donkere, trapportaal en trok zich weer snel terug in de betrekkelijke veiligheid van zijn verlicht vertrek.’

Opvallend was, aldus de media, dat het niet de raarste snuiters waren die spookverhalen ophingen. ‘Het zijn – onder velen – een onderwijzer, een predikant en een officier die daaromtrent pertinente verklaringen hebben afgelegd.’ Dan moest er wel íets van waar zijn, toch?

Aan de Amsterdamse Amstel was het schrijver Ab Visser, die zich sterk maakte voor het onverklaarbare. Visser stond er aan de wieg van de Boeboe Club, een heus Genootschap ter Bevordering van het Spookverhaal. ‘Hoe vreemd het ook klinkt, het leven van de mens zou heel wat armer zijn wanneer er niets meer te griezelen viel,’ aldus de auteur.

Met de Boeboe Club wilde hij ‘het spookverhaal een nieuwe impuls geven, haar bronnen bestuderen en, ja, misschien zelfs wel een aantal spookplekken/huizen adopteren’.

Dagblad Het Vrije Volk schreef in juli 1959 onder de kop ‘Boeboe zoekt Spoken’:

‘Het spook, zo beweert men, kan in Nederland niet tieren. Het leidt in ons land een bepaald armetierig bestaan. Wellicht, zo zegt men er meestal bij, zijn wij er als volk te nuchter voor. Geloof het niet, amice. Ik ben ervan overtuigd dat er in ons land wel degelijk spoken leven (nou ja, leven…) Het zijn bloempjes die in het verborgene bloeien. Ze wachten slechts op de nijvere speurder die ze in de openbaarheid brengt.’

Visser deed een beroep op alle eigenaren en/of bewoners van spookhuizen, spookboerderijen, spookkastelen en wat er nog meer op de markt mocht zijn, zich bij hem te melden.

Weinigen reageerden. En ook van de Boeboe Club werd nauwelijks meer vernomen.

Toch had hij geen ongelijk. Wie er oog en oor voor heeft kan ontelbare spookgeschiedenissen ontdekken. En niet alleen maar rondom zompige moerassen en in afgelegen kastelen. Ook in Amsterdam – waar eeuwenoude muren doordrenkt zijn met geschiedenis, sagen en legenden – spookt het. En niet zo zuinig. Klopgeesten, dolende zielen, ‘gehangen’ monniken, behekste nonnenschedels, hotelspoken, theatergeesten, watermonsters en spooklakeien. De verhalen zijn legio. Eén ding moet gezegd: het onzichtbare om ons heen lijkt lak te hebben aan rangen en standen. Overal kraken er wel treden onder onzichtbare voetstappen en wordt op daken en muren geroffeld: van het Paleis op de Dam tot een zolderkamertje op het Olympiaplein.

Het huis van Mathilde

De villa aan Weteringschans 22 zou – ook zonder spookvertelling – zo model kunnen staan voor een ‘Haunted House’-movie. Een klein Amsterdams kasteeltje langs het water, met een statig bordes en een wat hautaine uitstraling. Kom maar op! Wie durft? De beroemdste bewoonster: Mathilde Willink, stijlicoon uit de jaren zeventig, tragische heldin en ooit de muze van schilder Carel Willink. Ze bivakkeerde er met weinig: een kast vol dure kleding, een kamerscherm, hééél veel spiegels en een hemelbed.

Kort voor haar mysterieuze dood gaf ze, gedrapeerd op dat bed, een spraakmakend interview aan journalist Henk van der Meijden. Inmiddels gescheiden van Willink waren er financiële problemen. ‘Als dat zo doorgaat,’ zei ze, ‘zal er drastisch moeten worden opgetreden.’

‘Hoe bedoel je?’ wilde Van der Meijden weten.

‘Nou, zelfmoord,’ antwoordde Mathilde.

Op 25 oktober 1977, zo’n vijf maanden later, trof de politie op datzelfde hemelbed het ontzielde lichaam van Mathilde aan. Gerard Vittali – vriend, autohandelaar en cokedealer – had hen gewaarschuwd. Mathilde lag naakt onder een bontmantel op bed, een (dames)pistool van het Spaanse merk Astra-Unceta, met parelmoeren handgreep, aan haar rechterzijde.

Zelfmoord, concludeerde de politie. Maar vrienden, en ook politiemensen, twijfelden daaraan. De toenmalige commissaris Gerard Toorenaar wees op het feit dat de rechtshandige Mathilde zich aan de linkerkant door het hoofd had geschoten. Ook werd er een tweede kogel in de vloer gevonden en bleek bij autopsie dat Mathilde twee gebroken ribben had en schrammen in haar hals. Ook Van der Meijden, die aan haar doodsbed stond, raakte ervan overtuigd dat de schimmige wereld van drugs en foute vrienden waarin ze was beland haar fataal was geworden.

Tot op de dag van vandaag blijft Mathilde Willinks leven én dood voer voor de wildste theorieën. En met haar vroegtijdige overlijden verloor het huis ook een van haar meest kleurrijke bewoners. Alhoewel… Volgens oude krakers van het pand zou Mathilde de monumentale villa nooit écht hebben verlaten. Tijdens hun verblijf voelden ze er ‘een drukkende energie’ en maakten de nodige onverklaarbare fenomenen mee.

Edgar Stuurman, theaterkostuumontwerper, is één van hen. Samen met medestanders betrok hij rond 1979 het toen leegstaande pand aan de Weteringschans. ‘Het was de tijd van opstand tegen speculatie en strijd tegen projectontwikkelaars.’

In de enorme leegte klonken altijd wel geluiden. ‘Dat hoort nu eenmaal bij zo’n oud huis. Het hout werkt. Niet alles is meteen onverklaarbaar.’ Zo werd er twee keer met het nodige tumult ingebroken door antikraakactivisten. ‘En dan kon je de politie niet bellen, want die kwamen niet opdagen voor krakers.’

Samen met een vriendin bewoonde Stuurman het souterrain, recht onder de etage van Mathilde. Een mooie plek, maar vanaf het moment dat hij het bordes van de villa betrad voelde hij dat er iets niet in orde was. ‘Er hing een bijna tastbare angst. En behalve het gekraak van het huis hoorden we er ook dingen die we niet konden verklaren.’ Ingehouden gesnik, een menselijk klinkende schreeuw. En nee, die kwamen echt niet van de straat. Stuurman is er nog altijd stellig van overtuigd: ‘Ik voelde er Mathildes aanwezigheid.’ In de spiegels aan de muren zag hij dikwijls, als in een schim, haar contouren. Een normaal mens zou meteen zijn biezen hebben gepakt, maar Stuurman keek er niet zo van op. Hij was nog heel jong toen bleek, vertelt hij, dat hij dingen kon zien die anderen niet zagen.

Al wilde hij daar eerst niks van weten. ‘Ik moet een jaartje of vijftien zijn geweest en lag ziek in bed. Het licht was uit en plotseling zag ik de gestalte van een vrouw op me afkomen. Ik herinner me alles nog, haar kleding en haar sieraden, die een negentiende-eeuwse uitstraling hadden. Ze boog over me heen en hief geruststellend haar hand op. Maar ik raakte volledig in paniek, kon me niet meer bewegen en riep: “Ga weg, ga weg!”’ De verschijning stapte achteruit en loste op in het niets. Later vertelde hij het verhaal aan zijn oma, een nuchtere dame die in geen enkele hocus pocus geloofde. ‘Ze schrok en herkende mijn omschrijving. “Je hebt je overgrootmoeder gezien,” zei ze, “in de kleding waarin ik haar heb laten begraven. Nu moet ik je wel geloven.”’

In de villa bleef het ondertussen niet bij ‘een gevoel’, een snik of een weerspiegeling in glas. ‘Boven onze hoofden hoorden we steeds vaker de vloer onder duidelijke voetstappen kraken terwijl de bovenbuurman absoluut niet thuis was. Het gezucht en gesnik namen steeds heftiger vormen aan. Steeds vaker hoorden we gillen en krijsen. Maar als ik samen met mijn vriendin ging kijken, was er niemand te bekennen.’

Als in een klassiek spookverhaal begon het spektakel telkens zo’n vijf à tien minuten na middernacht. De Siamese kraakkat dook ervan onder het bed. Op een nacht klonk er niet alleen gegil, maar ook een aanhoudend gebons. Toch inbrekers misschien? Samen met zijn vriendin ging hij opnieuw op onderzoek en trof de bovenwoning in complete chaos aan. ‘Het bed van de jongen die er woonde, op dezelfde plek waar Mathildes hemelbed had gestaan, was volledig overhoop gehaald, een spiegel lag in stukken, laden stonden open en alle meubels lagen verspreid over de vloer.’ En honderd procent zeker, geen levende ziel te bekennen. ‘Alles was op slot. Er kon echt niemand anders naar binnen om een geintje uit te halen.’ Nog een tweede keer, nadat ze de meubels weer hadden rechtgezet en de ruimte hadden verlaten, klonk het kabaal. ‘We hebben het toen maar gelaten zoals het was.’

De mede-krakende bovenbuurman die het geplaagde appartement bewoonde geloofde helemaal niks van al die verhalen. Die ‘krijsende geluiden’, zo meende hij, zouden eerder veroorzaakt worden door het piepende en krassende goederenliftje in het pand. ‘Hij dacht echt dat wij niet goed snik waren.’

Er was, aldus Stuurman, nog meer in de dubbele villawoning (nummer 20 en 22) aanwezig dan de veronderstelde geest van Mathilde alleen. Zo hoorde hij het verhaal over een buurman die zich er zou hebben verhangen nadat hij zijn vrouw en kinderen had vermoord. Diepgravend onderzoek deed hij er niet naar. ‘Maar mijn vader had in zijn studietijd een vriendje dat daar woonde. En die kende het verhaal ook.’

Na een poosje lieten Stuurman en zijn vriendin de volgens hen bespookte villa achter zich. ‘We hadden al iets anders op het oog, maar het werd ook wel een beetje te veel van het goede.’ Latere bewoners van het pand lieten in 2010 aan het blad Esta weten er nooit iets eigenaardigs te hebben meegemaakt. ‘Maar we geloven ook niet in geesten en dat soort dingen.’ Wel troffen ze in de voorkamer bij een metershoog raam een kogelgat aan. ‘Geen idee hoe dat er is gekomen. Het zat er al toen we hier kwamen wonen.’

Behalve het spook van de leegstand waarden er dus ook andere spoken door voormalige Amsterdamse kraakpanden. Zo stond kunstenaar/fotograaf Maarten Reinboud, oud-bewoner van het inmiddels al lang gesloopte krakersbolwerk Uilenburcht, in het begin van de jaren tachtig ineens oog in oog met een niet alledaagse bezoeker. Niet dat er iéts normaal was aan het voormalige, gekraakte, fabriekspand aan de Uilenburgerstraat. ‘De halve Amsterdamse punkscene woonde er. Het was er heel heavy, hardcore.’

Zelf belandde hij in de ‘jungle’ van Uilenburcht nadat hij zijn studentenflat aan de Weesperstraat – na een verbroken liefde – had verlaten. Via kunstenaar Frank Lodeizen en diens zoon Chaim vond hij er een tijdelijk dak boven zijn hoofd. ‘Binnen was het volledig uitgewoond. Mensen hadden er zelf hun wandjes gemetseld en creëerden er zo hun eigen woonruimte.’ Zelf settelde hij zich op de bovenste verdieping. ‘Ik moest door een gat naar mijn deur kruipen, maar daarachter lag wel een kamer van zo’n veertien bij zeven meter.’

In het pand – waar ook kraker Hans Kok woonde (die op 25 oktober 1985 in een politiecel om het leven zou komen) – werd hij zo’n beetje getolereerd als de beschaafde oom. ‘Ik was al blij dat ze me geen boerenlul vonden.’

Op een nacht schrok hij op van een vreemd geluid op zolder. Daar klonken eigenlijk nooit geluiden, omdat er bijna niemand kwam. ‘Het was behoorlijk moeilijk om er te komen, en veel te zoeken had je er niet. Zeker niet in het holst van de nacht. Er lagen vooral stapels zooi.’ Reinboud wilde er toch het zijne van weten en klom de zolder op.

‘Aanvankelijk zag ik niks. Maar ineens was er een schim bij het raam. De contouren van een man die er aan het rommelen was. Als ik mijn hoofd afwendde, leek hij ook weg te kijken en er plotseling niet meer te zijn. Keek ik terug, dan was hij er weer. Nee, ik sprak hem niet aan. Ik voélde dat het niet iemand was van vlees en bloed.’ Sterker nog, hij herkende de gedaante voor het raam. ‘Het was,’ aldus Reinboud, ‘overduidelijk Dr. Rat, graffitikunstenaar Ivar Vičs, die ik in de scene weleens tegen het lijf liep.’ Maar dat kon helemaal niet, want Vičs was twee jaar eerder overleden aan een overdosis. ‘Toch zag ik hem. Zeker weten.’ Nee, geschrokken was hij niet. ‘Ik ging niet gillen of zo. Ik voelde me opgewonden, opgetogen zelfs. Er was net iets waanzinnigs in mijn leven gebeurd: ik had een écht spook gezien, voor het eerst.’

Wat Vičs/Dr. Rat diep in de nacht op de Uilenburchtzolder te zoeken had? We zullen er naar moeten blijven raden. Zeker is dat hij samen met andere graffitikunstenaars als Vendex in de burcht heeft gebivakkeerd. En Reinboud blijft ook overtuigd van zijn zaak. Het beeld staat op zijn netvlies gegrift: het was Vičs en niemand anders die op zolder aan hem was verschenen.

Klop, klop! Wie is daar?

Geklop tegen de ramen, hels spektakel op het dak, het gejank van een stervende hond. De kranten stonden er in 1949 bol van: het spookte op het Olympiaplein. Op nummer 103, elke avond rond een uurtje of half negen, begon het in alle hoeken op zolder te kloppen en te bonzen. Er kletterden kiezels op het dak en soms hoorde het echtpaar S. – een jonge kleermaker en zijn vrouw – een slepend geluid. ‘Alsof er een onzichtbare persoon op sokken rondliep.’

In eerste instantie geloofde de kleermaker niet zo in spoken, eerder in pestkoppen. Nachten lag hij op de loer om zijn plaaggeesten op heterdaad te betrappen, maar telkens ving hij bot. Niks te zien. En nee, hij was niet gek want de buren hoorden het ook. Met z’n allen klommen ze als het weer eens ‘spokenbal’ was het dak op. Tevergeefs. Op een avond klopte er geen spook, maar de politie aan de deur. Iemand had gebeld dat er een persoon op het dak was waargenomen. Opnieuw, loos alarm.

Ondertussen namen de spokerijen steeds extremere vormen aan. Zo zou een legertje zwarte reuzenvliegen de jonggehuwden op hun etage hebben belaagd. Dat overkwam overigens tientallen jaren later ook het gezin van George en Kathy Lutz dat in 1974 het beruchte spookhuis in het Amerikaanse Amityville betrok. Een boek, meerdere films en twijfelachtige wereldroem vielen hun ten deel.

Zo’n vaart zou het op het Olympiaplein niet lopen, al liepen de gemoederen hoog op. Er werd flink gemept op het insectenleger, maar de vliegenplaag leek almaar groter te worden, terwijl de ramen en deuren toch hermetisch gesloten bleven. Ook buurman De Haan bleef niet gespaard voor eigenaardigheden. Voordat hij ging slapen zag hij ‘als in een hallucinatie’ elke avond een glinsterend voorwerpje onder zijn bed duiken. Het leek nog het meest op een speelgoedtreintje.

Wie of wat er spookte? Er werd volop gespeculeerd, maar een sluitende oplossing werd niet gevonden. Het geplaagde stel vond het uiteindelijk welletjes en besloot te verhuizen. De eigenaar van het pand liet nog een gat zagen in de vliering om te kijken of daar misschien ratten, muizen of ander lawaai makend ongedierte huisde. Die vond hij niet. Spoken evenmin.

Daarmee leek de zaak te zijn afgedaan. Van spokerijen op het Olympiaplein werd weinig meer in de pers vernomen tot men – kort daarop – lucht kreeg van een nieuwe ‘paranormale affaire’.

‘Nadat de gedragingen van het spook op nummer 103 aan de grote (kranten)klok zijn gehangen hebben ook de bewoners van nummer 89 de stoute schoenen aangetrokken en de politie gealarmeerd,’ schreef de Java-bode, het nieuws-, handels- en advertentieblad voor Nederlandsch-Indië. Tot zover over de grens was men kennelijk gefascineerd door de ‘bovennatuurlijke’ gebeurtenissen.

Hier had ene juffrouw P., inwonend dienstmeisje bij de familie M., in paniek het huis verlaten na maandenlang op haar kamertje te zijn geterroriseerd door vreemde geluiden. Eerst hoorde ze op drie hoog (!) iemand tegen haar raam op lopen. Opmerkelijk genoeg riep de ene geest – heel menselijk – tegen een tweede: ‘Kijk uit je doppen, sufferd.’ Dat moet een kritische spookonderzoeker toch enigszins te denken hebben gegeven. ‘Manmoedig,’ aldus de Java-bode, ‘snelde het meisje naar het raam, maar geen sufferd te zien.’ Terwijl er van verstoppen nauwelijks sprake kon zijn. ‘Er loopt een smal grindpad langs de dakgoot ter hoogte van de zolderverdieping en het is bijna ondoenlijk om zich van daaraf snel te verbergen.’

Spoken of behendige gevelklimmers? Er arriveerden een inspecteur en een rechercheur van politie die ‘tezamen en in vereniging’ op onderzoek uitgingen. Ze noteerden hoe ook twee inwonende studenten én de heer des huizes leden onder de onzichtbare lawaaimaker(s). En hoe de kleine zwarte huishond zich ‘buiten de orde’ was gaan gedragen. Eerder gromde hij nooit, verklaarden de huisgenoten. ‘Maar nu paarde het beestje ’s nachts zijn stem aan het rumoer van het spook, wiens volume inmiddels van irritant naar een hels kabaal was gestegen.’

De door een verslaggever van Het Vrije Volk te hulp geroepen dr. W.H.C. Tenhaeff – destijds Nederlands beroemdste parapsycholoog – nam ook nog een kijkje in het huis, maar hoorde er geen onvertogen woord. Hij meldde weinig geloof te hechten aan het gespook. Tenhaeff: ‘Spoken verdwijnen, waar parapsychologen verschijnen.’

Het politieonderzoek werd nimmer afgerond. Het spook verdween als ‘cold case’ in de archieven.

Het was buurtbewoner W.J.D. Posthumus, die met een mogelijke oplossing kwam. Het spook, zo meldde hij, zou een vermoedelijk uit de kluiten gewassen uil zijn, die de omgeving al ruim een jaar onveilig maakte. ‘Als die op een dak neerstrijkt lijkt het alsof er handen vol kiezels worden rondgestrooid. En zo’n uilenloopje klinkt ook net als sluipende stappen.’

Kort daarop meldde Het Parool de vangst van een reuzenuil: ‘Vanmorgen is bij de politie van het posthuis Stadionweg een uil ingeleverd, wiens vleugels een spanwijdte hebben van circa zeventig centimeter.’ Of het om de spookuil ging, bleef de vraag. ‘Het beest is,’ aldus de krant, ‘aan Artis afgestaan. Misschien laten ze de uil spoken in het vogelhuis.’

Na die explosie van klopgeesten leek de rust in Zuid te zijn weergekeerd. Tot een bewoonster van de Stadionkade – ‘Na rijp beraad en vele jaren’ – besloot háár verhaal op papier te zetten, dat zich in het midden van de jaren zestig afspeelde. Met haar man en baby had ze een fraai verbouwde zolderetage, vier hoog, betrokken. ‘Toen er de eerste keer aan onze deur werd geklopt zonder dat er iemand op de overloop stond, dacht ik nog dat ik het fout had gehoord. Dat het mijn verbeelding was. Mijn buurvrouw en mijn man hadden ook niks gehoord.’

Maar het kloppen bleef aanhouden. Op een avond – ze was alleen in huis – werd er op het raam getikt. Net zoals indertijd bij het dienstmeisje op het Olympiaplein. Opnieuw ging ze kijken, opnieuw zag ze niets. Een paar weken later hoorde ze iemand de trap op lopen en opnieuw aankloppen. Weer loos alarm. ‘Maar dit keer had mijn man het ook gehoord.’ De bewoners besloten zich er niks meer van aan te trekken. ‘Ik riep alleen nog maar: “Binnen.” Dan hielden de voetstappen op, maar soms leek het alsof er iets langs ons heen ruiste. Het gekke is dat ik niet bang was. Het voelde niet akelig. Ook vrienden en onze buren maakten het mee. In elk geval werd er eindelijk in geloofd en hadden we – toch ook heel bijzonder – ons eigen huisspook.’

Schrijver/dichter Karel N.L. Grazell beschreef de spook/uilenkwestie een paar jaar terug nog uitgebreid op de site ‘Geheugen van Plan Zuid’. Zo zouden ook onverklaarbare spookgeluiden bij de oude brandweerkazerne op de hoek van Emmastraat en Koninginneweg ‘gemakshalve aan een uil zijn toegeschreven’.

Er spookte nog wel meer in Zuid, aldus de eerste stadsdichter van Zuider-Amstel. In de Anthony van Dijckstraat bijvoorbeeld waar hij, in 1953, een poosje logeerde in een enorm huis. ‘In het midden was een ruime hal, waarop acht of negen deuren uitkwamen. Soms hoorde ik achter me duidelijk lopen op het parket. Ook anderen hoorden het. Maar als zij of ik gingen kijken, was er niets.’

Op een avond stond het huis er leeg bij. Iedereen was de stad in. Bij terugkeer, rond elf uur ’s avonds, vertelde mede-bewoner Bob hem een vreemd verhaal. Bij thuiskomst had hij, terwijl hij nog buiten stond, het licht in het dienstbodekamertje aan en uit zien floepen. Na een poosje herhaalde zich het geknipper opnieuw. Insluipers? Daarvoor duurde de ‘lichtshow’ veel te lang.

De vrienden besloten poolshoogte te nemen. ‘Bob gooide elke deur met een weids gebaar open en stapte meteen als een volleerde gangster uit Hollywood opzij.’ Stel je voor dat de spoken/dieven op hem af zouden stormen. ‘We controleerden het hele huis. Niets. Zelfs geen lichtje meer op het dienstbodekamertje.’

En dan waren er nog ‘De Moontjes’, zoals Grazell zijn onzichtbare plaaggeesten aan de Moerdijkstraat noemde, waar hij in 1988 woonde. Hij schreef er een geestig spookverhaal over: ‘Elke dag gebeurde er iets vervelends. Elke dag één keer, niet meer. Ik drukte op een stapel papieren wat gaatjes in een rapport. Eronder verborgen lag een nieuwe bril: meteen goed verbogen. Een kat die in m’n huis was gestorven, begon ’s nachts in de keuken te janken. Een glas water op de wasbak in de badkamer bleek ’s morgens uit elkaar te zijn gesprongen. Het eten dat ik voor gasten kookte, brandde aan.’

‘Ik hurkte voor een antiek kastje om iets van de grond op te rapen, kwam weer overeind en kreeg een deurtje van het kastje in m’n rug: dat was ineens opengesprongen. Au! Au! Ik stapte op een ochtend in de auto die voor de deur stond. Lekke band! Hoe kan dat nou? Maar er was troost want ik voelde, toen ik de wagen opkrikte, een hand op m’n schouder. Een stem zei: “Weg, weg.” De Berber die schuin boven me woonde en die ik weleens hielp met brieven en zo. In een mum had hij het wiel vervangen. Elke dag wat. Na een week geplaagd te zijn door De Moontjes gebeurde er één dag niets. Was het over? Opgelucht lag ik in bed nog even te lezen. Het was bijna twaalf uur. Vijf minuten nog! En toen kwam er plotseling een vuistdikke straal vuil, stinkend water uit m’n plafond, vlak naast m’n voeteneind. Wasautomaat van de bovenburen, die royaal overliep. De volgende dag heb ik alles wat ze me die week hadden aangedaan, expliciet opgeschreven. En het was meteen over. Ik zag hoe die sarretjes, die plaaggeestjes, wegrenden door de Uiterwaardenstraat. Op weg naar wie? Hopelijk, toen, niet naar u.’

Het Spook!!!

De klopgeest op ’t Olympiaplein

Viert thans ’s nachts weer zijn spookfestijn

Nadat hij sedert enk’le weken

– men dacht: voorgoed was uitgeweken

’t Was vroeger al een beetje eng

Haast elke nacht weer was ’t Beng Beng

Er vlogen kiezelsteentjes rond

Dat leek al raar en ongezond

Daar waren stemmen op de trap

En op de zolder traag gestap

Men zag een spooktreintje met lichten

Dwars door de donk’re kamer schichten

Daar was ook rusteloos geklop

Maar ’n poos geleden hield dat op

Doch – nu is ’t spook heus weer terug

En ’t angstzweet loopt me langs mijn rug…

Verbeelding speelt een grote rol

Doch niemand houdt dit erg lang vol

En – als je ’t eerst niet wil geloven

Maar ’s nachts gaat plots je bed naar boven…

Dr. Tenhaeff, wiens speurterrein

Juist de occulte dingen zijn

Verklaarde: 5 procent is waar

En – nu zie ’k overal gevaar…

(Uit: Nieuwe Leidsche Courant, 13 januari 1950)

De mannen van het Rijpenhofje

Twintig jaar terug verhuisde balletpedagoge Catharina Brünott (82) naar het Rijpenhofje aan de Rozengracht. Een kleine groene oase, verborgen achter een dichte deur met hek. Haar nicht woonde er al. ‘Fijn dat je komt, maar je moet wel weten dat het hier spookt,’ lichtte ze haar familielid in. ‘Geen enge spoken, hoor.’

Het gespook was inderdaad niet echt gruwelijk, maar wel intens. ‘Als ik ging slapen zag ik, net als mijn nicht, dikwijls frêle oude mannen aan mijn bed staan. Nee, ik heb nooit gevraagd wat ze daar deden. Ze bleven nooit lang en verdwenen vanzelf. Het voelde ook nooit bedreigend.’

Vervelender was – ook hier – het geklop en gebons op haar deur. ‘Keihard en dwingend, om vervolgens ineens op te houden.’ Natuurlijk stond er nooit iemand als ze snel de deur opende. En er was vanaf de begane grond toch maar één trapje naar boven, dat goed te overzien was.

‘Ja, dat gebeurt nog steeds. Maar ik reageer er niet meer op. Ik draai me om en slaap verder. Als er echt iets loos is, dan belt iemand me wel op.’