Van dezelfde auteur verschenen:

Vergelding

Fatale herkenning

De bonusmaffia

De eerste dode

Paniek op de Haarlemmerdijk

Gijzeling in de Jordaan

De IRT-infiltrant

Moord op de tramhalte

Staatsgeheim

Baby vermist

© Joop van Riessen 2019

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp: Studio Mulder van Meurs, Merel van Meurs

NUR 305

ISBN 978-94-6297-135-6

www.uitgeverijdekring.nl/joop-van-riessen

Meer lezen over deze auteur? Kijk op www.uitgeverijdekring.nl

1

Moskou, 1974

‘Petrovna, Tatjana!’

Een barse stem galmde door de gang. Ze schrok op uit haar hazenslaapje en keek op. Er stond een man in witte hemdsmouwen in de deuropening, zijn handen in de zij. Hij had een vadsig lijf met een dikke buik.

Toen gleed haar blik omhoog naar zijn gezicht. Haar adem stokte. De man had een angstaanjagend harde blik, zijn ogen boorden zich in de hare.

‘Kom,’ gebood hij en liep zijn kantoor weer in.

Ze stond op en volgde met knikkende knieën.

Half open jaloezieën verduisterden de ruimte waarin ze stond. In het midden stond een zwaar notenhouten bureau. De man liep eromheen en plofte neer in een grote directiezetel.

‘Ga zitten.’

Hij wees naar een krukje dat voor het bureau stond. Timide nam ze plaats, haar knieën strak tegen elkaar. Zonder zelfs maar adem te halen, keek ze omlaag naar de vloer voor zich.

‘Enig idee waarom je hier bent?’

Ze schudde haar hoofd.

‘Niet?’

Wat bedoelde hij? Moest ze het begrijpen, soms? ‘Er was telefoon…’ mompelde ze aarzelend. Zenuwachtig klemde ze haar handen ineen in haar schoot. ‘En die vrouw zei dat ik…’

‘Kijk me aan.’

Ze richtte zich op en keek.

‘Je hebt echt geen idee?’

Hij was echt helemaal kaal, zag ze nu. Als een biljartbal. Zijn zware onderarmen met enorme handen rustten op het bureaublad voor hem.

‘Hoe heet je?’

Waar sloeg dit op? Hij had haar toch net zelf geroepen?

‘Hoe?’ herhaalde hij bits.

‘Petrovna, Tatjana,’ fluisterde ze.

‘Sta op.’

Ze rechtte haar rug. Ze stikte bijna van angst, voelde hoe op haar voorhoofd het zweet begon te parelen. Toen stond ze op.

Zijn blik kroop goedkeurend over haar lichaam, van beneden naar boven.

‘Tatjana…’ Hij sprak haar naam zacht uit, bijna devoot. ‘Haal die band uit je haar.’

Geschrokken keek ze hem aan. Zijn blik bleef even op haar borsten gericht, tot zijn koude ogen de hare weer dreigend opzochten.

Langzaam trok ze de haarband los en schudde haar hoofd, waardoor haar haren over haar schouders vielen.

‘Petrovna…’ Hij opende een dossiermap die voor hem lag. ‘De dochter van Nicolaj Petrov en Anouska Petrovna.’

Ze verstijfde bij het horen van de namen van haar ouders.

Hij leunde ontspannen achterover in zijn grote zetel. ‘Je ouders gaan eindelijk naar het werkkamp waar ze al jaren hadden moeten zitten,’ zei hij toen zacht, bijna achteloos. ‘Tenzij jij doet wat ik zeg.’

Ze voelde een golf van misselijkheid naar boven komen. Ze hadden ze, dat was haar direct duidelijk. Op een dag zou het zo ver komen, had haar vader haar altijd al voorgehouden. Ze moest zich erbij neerleggen; hij had van haar geëist dat ze dat beloofde.

Ze had het gedaan, al had ze eigenlijk geen idee wat dat betekende, tot ze wat ouder werd. Toen ze werd gebeld met de mededeling dat ze zich moest melden, was de angst haar toch weer om het hart geslagen, ook al was het niet de eerste keer geweest.

Dit was het lot van een kind dat ouders had met een levensovertuiging die het communistische regime niet beviel. Al van jongs af aan maakte ze de intimidaties, pesterijen en arrestaties mee. Haar ouders waren na haar geboorte wat voorzichtiger geworden, maar de Petrovs weigerden hun mening voor zich te houden. Ze bleven deelnemen aan actiegroepen en demonstraties tegen het regime. Hun verzet mondde nogal eens uit in hardhandige aanhoudingen en dagenlange verhoren, maar om de een of andere reden was het allemaal nooit genoeg geweest om Nicolaj en Anouska echt op te bergen.

Als ze vrijkwamen, gingen ze al snel gewoon weer door. De weerzin tegen het systeem zat zo diep dat stoppen ondenkbaar was. Ze waren ervan overtuigd dat hun acties ooit succes zouden hebben en daarom ook een betere toekomst voor hun kind betekenden.

Jaar in, jaar uit groeide Tatjana Petrovna daardoor op in een wereld waarin ze niet wist wat er morgen zou gebeuren. Onzekerheid over de toekomst was voor haar normaal. Maar nooit eerder was ze opgeroepen om hierheen te komen.

Ze zouden over twee dagen haar achttiende verjaardag vieren en Tatjana was een boodschappenlijstje aan het schrijven toen de telefoon ging en een vrouw met een onvriendelijke stem haar opdroeg om naar het Lubyankaplein 2 te komen. Tatjana wist dat weigeren geen optie was.

Het strakke grote vierkante gebouw, grijsgeel van kleur, waarvan haar vader had gezegd dat in de kelder mensen werden gemarteld en vermoord. Een levensgevaarlijk gebouw. In Moskou liep iedereen er met een boog omheen.

Voor de deur had ze zich bijna omgedraaid om er als een haas vandoor te gaan. Maar wat zou er gebeuren als ze niet kwam opdagen? Waar had ze heen moeten vluchten? En bovendien had ze niets gedaan.

De man achter het bureau beduidde haar om weer te gaan zitten. Hij pakte de telefoon op, drukte op een paar knoppen en zei toen iets, maar het was onverstaanbaar zacht. Hij legde de hoorn terug op de haak en zweeg.

Haar ogen richtten zich weer naar beneden, nu op de punten van haar schoenen. In de beangstigende stilte klonken haar eigen ademhaling en hartslag bijna oorverdovend.

Er werd geklopt en de man gaf een schreeuw. Achter haar ging de deur open. Voetstappen. Een hand greep haar bij de bovenarm en trok haar omhoog.

Nog voor ze iets kon zeggen, sleurde een soldaat haar mee de gang op. Terwijl hij haar door de gang voerde, zweeg hij en keek voor zich uit.

Tatjana liet zich meenemen. Angst was doodsangst aan het worden. Wat wilden ze? Waar ging dit om? Om haar ouders, dat was duidelijk, maar wat was er precíés aan de hand?

Ze keek haar begeleider van opzij aan, maar zag dat het zinloos was om hem iets te vragen. Hij was een machine.

*

‘Aan de Amsterdamse grachten…’

Anne kon het niet laten, ze zong mee zo hard ze kon. Ze was bepaald geen geboren Mokumse, maar haar jarenlange werk bij de Amsterdamse politie maakte niet alleen dat ze er dagelijks kwam en er uiteindelijk was gaan wonen, nee, de stad was van haar geworden. Amsterdam raakte haar, ze knokte er dagelijks voor om het hier beter en veiliger te maken.

Wat was er mooier dan dag in dag uit te werken voor al die mensen die hier leefden, werkten, vakantie vierden?

‘…heb ik heel mijn hart voor altijd verpand.’

Het lied schalde als ieder jaar over de afgeladen Prinsengracht. Op het drijvende podium had het Nieuw Amsterdams Klarinet Kwartet het programma van die avond verzorgd en begeleidde nu traditiegetrouw de zingende, gearmd heen en weer deinende massa mensen. De zang groeide uit tot een koor van wel duizenden stemmen langs de walkant van de gracht, op de bruggen en in vele tientallen boten op het water. Het Amsterdamse lied waarmee dit jaarlijkse concert traditiegetrouw afgesloten werd, maakte altijd weer emoties los; het leidde tot vreugde en tranen aan de voet van de Westertoren.

Ook Anne stak haar arm door die van Harold en trok hem haast automatisch heen en weer.

Hij keek wanhopig. Als er iets niet bij hem paste, dan was het wel dit volksvermaak. Dat speciale gevoel wat Anne met Amsterdam had, dat was hem bovendien vreemd. Misschien had Harold Brown uit Den Haag toch meer Britse genen dan hij aan zichzelf wenste toe te geven.

Anne gluurde even opzij. Hij keek schaapachtig voor zich uit, terwijl ze behoorlijk aan zijn arm moest trekken om hem in beweging te houden.

Opgelucht haalde hij adem toen de laatste tonen van het lied wegstierven en een luid applaus met veel gejuich opging. Eindeloos bleef het volk staan klappen, alsof dit de mooiste muziekuitvoering was die ze ooit hadden meegemaakt.

‘Geef mij maar een normaal concert,’ zei hij, terwijl ze gearmd huiswaarts liepen. ‘Met gereserveerde stoelen, perfecte akoestiek en een goed glas whisky in de pauze.’

‘Doe niet zo stijf,’ zei ze lachend. ‘Vond je het niet mooi dan?’

‘Tot de finale was het van een redelijk niveau,’ antwoordde hij. ‘De musici waren uitmuntend, de geluidsinstallatie ging nog net, het gepraat en gelach en geproost en krakende zakken chips en vooral die lallende knullen op hun vrijgezellenavond maakten het al wat minder. Maar dat lied, dat doet toch de deur dicht, hoor.’

‘Haags hopje…’ zei ze minachtend. ‘Het is toch ook vreselijk, hè? Dat ik je hierheen gesleept heb.’

Hij glimlachte. ‘Ik heb een uurtje kastijding graag voor je over.’

Het werd tijd om van onderwerp te veranderen, vond ze.

‘Had ik trouwens verteld dat ik maandag naar Den Haag moet? De grote baas zelf wil me spreken.’

Harold hield in. ‘De minister?’

Ze zuchtte. ‘Dat is jouw grote baas. De mijne heeft een blauw pak aan met heel veel tressen. Galesloot. Die heeft me uitgenodigd.’

‘Voor wat?’

Ze lachte. ‘Ik dacht dat jij me dat nou juist kon vertellen. De Centrale Nederlandse Inlichtingendienst weet immers alles.’

Anne had geen idee waarom ze door Evert Galesloot was opgeroepen. Ze had de man tot dan toe alleen maar op de televisie gezien. Dat gegeven had haar wel geërgerd. Door de reorganisatie naar Nationale Politie waren de gezagsverhoudingen in één keer totaal veranderd. Voorheen werd het veiligheidsbeleid in Amsterdam bepaald, maar nu was er sprake van een ‘landelijke prioriteitsstelling’.

Het was een term die een andere inhoud had dan wat Anne in eerste instantie had gedacht. Nee, er werden geen kernachtige beleidslijnen mee bedoeld. Al snel werd duidelijk dat het om de media ging. Die bepaalden wat belangrijk was; vrijwel dagelijks piepten kranten, televisieprogramma’s en sociale media over zaken die voor reuring in de publieke opinie zorgden. En die werden dan razendsnel door de landelijke politiek tot prioriteit bestempeld.

Het had een permanente stroom van bevelen uit Den Haag tot gevolg gehad, soms als een schot hagel op een mus, dan weer compleet tegenstrijdig met een vorige oekaze.

Dat populisme leverde uiteindelijk een stuurloos geheel op waardoor niemand meer wist wat wel en wat geen echte prioriteit had. Het waren de agenten en de rechercheurs die dagelijks met de gevolgen werden geconfronteerd; zij moesten telkens de keuzes maken die mensen al dan niet teleurstelden. Het vertrouwen in de politie nam al tijden af. De klacht dat die toch niets met je aangifte deed, klonk overal en was de belangrijkste reden dat slachtoffers hun schouders ophaalden en geen aangifte meer deden.

*

Korpschef Evert Galesloot keek nieuwsgierig naar de vrouw voor zijn bureau. Als recherchechef in Amsterdam hoog aangeschreven, eentje met behoorlijk wat ervaring. Maar ook een dame die niet op haar mondje was gevallen. Ze kon nogal uithalen naar beleidsmakers, naar de politiek.

Dat laatste was wel een dingetje. In haar dossier had hij gelezen dat ze een hekel aan het politie-uniform had, maar het stond haar perfect, zag hij toen ze zijn kamer binnenstapte. Hij piekerde er niet over dat te zeggen; je moest tegenwoordig op je woorden letten.

Galesloot had zestigduizend agenten onder zich; natuurlijk kende hij maar een fractie van hen. Het was niet voor niks dat hij wekelijks tijd in de agenda vrijmaakte om in het land op bezoek te gaan. Bij een paar van die gelegenheden was de naam van Anne Kramer gevallen. Ook de Eenheidschef van Amsterdam, hoofdcommissaris Eerenberg, had haar geprezen.

Ze was eenenveertig jaar, wist hij, nog wel jong voor wat hij voor haar in petto had. Hij had gelezen dat ze een typische crisismanager was, iemand die in het oog van de orkaan rustig bleef, helder aangaf wat ze wilde en wat niet. Anne Kramer was er één die vragen stelde, die precies wilde weten hoe dingen zaten.

Alles wat hij had gelezen en zich had laten influisteren klopte, wist hij na een half uurtje praten. Toen rechtte hij zijn rug en knikte. Het was een goed idee, besloot hij.

‘Ik heb je voorgedragen voor de academie in Bramshill.’

Zijn uitspraak van de Engelse plaatsnaam kwam er een beetje geaffecteerd uit, vond ze. Pas daarna drong tot haar door wat hij zei. Ze trok fronsend haar wenkbrauwen op.

‘Wil het korps me kwijt of zo?’ vroeg ze voorzichtig.

‘Drie maanden,’ zei hij sussend.

‘Om wat te doen?’

‘De Engelsen willen de banden met de Europese politie verstevigen. Dit ondanks of juist vanwege de Brexit.’

‘Ik weet wat het is,’ onderbrak ze hem.

Een paar Europese landen mochten elk één politieofficier uit de hoogste rangen sturen. Die kreeg een drie maanden durende training voor korpschefs in Engeland, waarbij internationale samenwerking de belangrijkste factor was.

‘Nederland is meer dan ooit de spil van de Europese drugshandel, Anne. Bestrijding moet op een niveau komen dat over grenzen…’

‘Ook dat weet ik allemaal. Maar ik beschouw het als theoretisch gedoe dat morgen alweer waardeloos is omdat “Europa” opeens weer wat anders beslist. En jij denkt dat ze mij in Amsterdam gewoon wel drie maanden kunnen missen voor een beetje theoretisch gewauwel?’

Het feit dat juist zij hiervoor geselecteerd was, deed haar weinig. Waarschijnlijk had Eerenberg hem getipt. Waren er zwaarwegende zaken waarbij ze niet gemist kon worden? Nee. Iets anders? Haar kinderen, Wout en Marit? Harold? Alle bezwaren die ze maar kon bedenken om hier onderuit te komen, schoten door haar heen.

Galesloot ging verzitten.

‘Zo’n kans krijg je nooit meer.’

Anne dacht nog steeds na, maar valide tegenwerpingen vond ze niet zo snel. Behalve die ene dan.

‘De carrièreladder omhoog interesseert me niet zo, eerlijk gezegd.’

Typisch een vrouw, die komen veel te weinig voor zichzelf op, dacht Galesloot.

‘Manager zijn is eigenlijk helemaal niet leuk, Evert. Je bent alleen maar bezig met bureaucratie, met geschuif en beleid. Ik ben niet zo van de vergaderingen, waar eerlijk gezegd meer problemen worden gemaakt dan opgelost.’ Haar blik viel op haar dossier. ‘Dat weet je best, want dat staat daar vast wel in. Dus rijst bij mij de vraag: waarom ik?’

Hij keek haar onbewogen aan. ‘Omdat ik vind dat jij moet gaan. Het is belangrijk dat juist Amsterdam goed wordt vertegenwoordigd in Bramshill. Niet door een bureaucraat maar door iemand die met haar poten…’ – hij glimlachte – ‘…haar hakken in de klei staat.’

Het argument sloeg veel wapens uit haar handen, wist ze. Maar zich overgeven deed ze niet. Galesloot was dan misschien gewend dat mensen blij waren met zo’n uitverkiezing en daarna trots zijn deur uitliepen, maar niet Anne Kramer.

‘Mijn taak is om nu al op zoek te gaan naar mogelijk geschikte kandidaten die mij over een paar jaar kunnen opvolgen,’ vervolgde hij en wees op het dossier. ‘In mijn rijtje hoor jij ook, volgens Eerenberg. Hij heeft misschien gelijk. Maar dan gebeurt het wel zoals ik wil.’

Het was gezegd. Je kon even een speld horen vallen in de kamer.

‘Je hebt van alles gedaan en bereikt, maar het ontbreekt je aan begrip voor verhoudingen én aan diplomatie. Dat dient toegevoegd, ook al bevalt het je niet. En mocht je wat ik nu zeg vandaag of morgen buiten deze kamer rondbazuinen, dan gaat er onmiddellijk een dikke rode streep door jouw naam.’

Ze trok een stuurs gezicht. ‘Nou, die streep mag je ook meteen wel zetten.’

Galesloot moest zich beheersen en had de grootste moeite om zijn stem normaal te laten klinken toen hij zei: ‘Beste Anne, je hebt gelijk. Het is een afschuwelijke baan. Je kunt iedere dag over een bananenschil uitglijden. Ik doe dit werk omdat ik een bepaalde verantwoordelijkheid voel voor de veiligheid in Nederland en voor al die agenten die daar dagelijks mee bezig zijn. En ik wil dat straks iemand op mijn stoel zit die er voor de samenleving zit, voor de dienders op straat. Iemand die daarvoor door het vuur gaat en bovendien de politiek, de bureaucratie en de populisten weerwoord kan geven. Om dat te kunnen moet je weten hoe ze doen en denken. Daarvoor wil ik je in Bramshill hebben.’

Dat was het, met die woorden raakte hij haar midscheeps. Ze zweeg even.

Vragend keek hij haar aan. ‘Nou?’

‘Om wat te leren? Opzitten en pootjes geven? Ik wil niet worden zoals zij.’

‘En je bent bang dat ze in drie maanden van jou, nota bene van jou, een marionetje weten te maken? Wat denk je dat het is? De Scientology Church?’

Ze schudde haar hoofd. ‘Mag ik er een dag over nadenken?’

Galesloot knikte. Hij wist dat hij het pleit gewonnen had. Eerenberg had in alles gelijk gehad. Bijzonder, hier en daar wat ongepolijst als een ruwe diamant. Ongenaakbaar voor tegenstanders maar ook streng voor zichzelf.

Hij grijnsde terwijl hij dacht aan minister Molleman van Justitie en Veiligheid. Hij zag al voor zich hoe Anne Kramer tegenover de bewindsman zou zitten. Mijn hemel, daar konden de vonken nog weleens van afvliegen. Als de man het althans zolang uit zou houden.

2

‘Ik doe het niet.’

Ze schudde zo hard met haar hoofd dat het water over de badrand klotste.

Harold lachte alleen maar terwijl ze zo tekeerging.

‘Geen auto met chauffeur? Geen driedubbel salaris? Werkbezoeken aan verre landen? Huisje buiten met zwembad?’

Ze smeet een spons naar zijn hoofd, maar miste. Hij lachte nog harder. ‘Geen angst meer voor die verplichte schietoefeningen?’

Ze lag aan de ene kant van het bad, de benen discreet gesloten, knietjes bij elkaar en omhoog. Hij aan de andere kant, de benen ongegeneerd gespreid, zijn voeten rustend op de badranden.

Harold Brown was Nederlander, maar zijn gedrag was zo Engels als het maar zijn kon. Iets stroef, een beetje houterig en vooral stoïcijns. Hij was geboren met een ‘stiff upper lip’ en die zou nooit verdwijnen.

Harold kon onder de meest vreemde omstandigheden doen alsof er niets aan de hand was. In dat opzicht waren ze puur verschillend; Anne bruiste, liet zien en horen wat ze vond en voelde.

‘De mogelijke volgende korpschef van Nederland,’ concludeerde hij. ‘Maar mevrouw is bang voor de papieren tijgers met hun bureaucratische klauwen. Nou, als je het wordt, kun jij juist daar iets aan doen.’

‘Makkelijk praten, jij.’

‘O ja? Vandaag werd ik gebeld door Katja. Raad eens wie er is overgebleven na de selectiecommissie? Wie toch echt de nieuwe directeur van de CNI wordt?’

Ze keek hem afwachtend aan. ‘Willem Holleeder?’ vroeg ze toen.

Hij gromde en trok aan haar lange haren. ‘De meneer in je badkuip! Het is erdoor bij de ondernemingsraad. Ik heb definitief de positie.’

Ze gaf een schreeuw van vreugde. ‘Dat meen je? Is het erdoor? Wat geweldig!’

‘En zo’n directeur kan een uitmuntende verstandhouding met de bazin van de hele Nederlandse politie heel goed gebruiken…’

‘Dus jij zou er geen moeite mee hebben als ik ging…?’

In het bad vol schuim ging haar hand schaamteloos op zoek. Ze liet zich deze kans niet ontnemen.

‘Drie maanden naar Bramshill,’ zei ze intussen. ‘Drie maanden bij jou vandaan.’ Toen greep ze hem precies waar ze wilde. ‘Kun je mij wel zo lang missen?’

‘Bramshill.’ Hij grijnsde. ‘Volgens mij kun jij nog geen week zonder mij…’

Hij kreeg de tijd niet meer om verder te spreken. Ze dook boven op hem, kuste waar ze hem maar raken kon. Haar handbewegingen smoorden alles. Na een korte stilte werden de bewegingen onder water steeds heftiger.

*

Op Heathrow kreeg ze een vip-behandeling.

Een jonge agente wachtte haar aan het eind van de slurf op, sprak haar beleefd aan en begeleidde haar. Anne hoefde zich niet druk te maken over haar bagage, alles werd geregeld.

Het meisje zei niets terwijl ze met snelle passen door de lange gangen en de aankomsthal liepen. Het was druk en Anne zocht al lopend in haar tas naar de uitnodiging die haar was toegezonden.

Ze kreeg de tijd niet om die te vinden. Zonder dat ze ook maar een controlepost had gezien, kwamen ze buiten de aankomsthal. Bijna pal voor de deur stond een donkere bestelbus, waar ze vier mensen bij zag staan. Een vrouw met een donkere paardenstaart in een mantelpakje zag ze het eerst.

Achter haar vandaan stapte een man en verrast hield ze even stil. Ernesto Vicione, chef van de recherche van Rome, kwam haar met uitgestoken handen tegemoet.

‘Anne! Cara mia!’

Zij hadden al eerder zaken met elkaar gedaan. Als de dag van gisteren wist ze nog van haar bezoek aan Rome. Met Jaap en Dirk was ze daar geweest in verband met een in Amsterdam gepleegde kraak in een kluis van een bank.

De ontvangst in Rome was moeilijk geweest; de Romeinse recherche had geen tijd of geen zin gehad om hen te helpen. Totdat bij toeval ‘dottore’ Ernesto Vicione binnenstapte. Toen was er als bij toverslag van al die weerstand niets meer over.

Ze negeerde de uitgestoken hand en gaf hem drie zoenen op zijn wangen. ‘Surprise, surprise!’ zei ze blij. ‘So happy to see you.’

De vrouw met de paardenstaart glimlachte bij het tafereel en stak Anne haar hand toe.

‘Anne Kramer. Amsterdam.’

‘Rachel Levi. Tel Aviv.’

‘Jij komt van ver,’ stelde Anne vast. ‘Van buiten Europa.’

Rachel knikte, maar zei verder niets.

Een medewerker van het vliegveld kwam aanrijden op een wagentje. Haar koffers, zag Anne. Zonder verdere aanwijzingen opende de man de achterklep en laadde haar bagage in.

Rachel en Anne namen elkaar intussen op. Ze waren ongeveer van dezelfde leeftijd, de een donker, de ander blond. Het was dat de mannen toch wat op leeftijd waren, dacht Anne, anders hadden ze Abba kunnen imiteren tijdens saaie avonden. In elk geval was ze blij dat ze met twee vrouwen in de groep waren.

De Fransman had een wat verkreukeld, doorgroefd gezicht, gelardeerd met een ouderwetse stalen bril. Een perfect geknipte grijze haardos completeerde de uitstraling van de rondbuikige René Falcot, recherchechef uit Nice.

Een zongebrande man in een spijkerbroek en een vlot, bruin colbert deed een stap naar voren. Hij oogde als een zuiderling, maar zijn accent verried direct dat hij dat niet was.

‘Eberhard Spilmann,’ zei hij en maakte zowaar een beleefd knikje. ‘Bonn.’

Anne kreeg de tijd niet om hem te groeten.

‘Time to leave,’ zei de Engelse agente en gebaarde naar de bus. ‘It’s a two hours drive. Does anybody need the bathroom?’

*

Harold Brown wees met de laserpointer naar het projectiescherm.

‘Het begin van de Arabische lente in Tunesië leek een wonder tot een incident de vlam in de pan deed slaan.

Toen agenten de handelswaar van straatverkoper Mohammed Bouazizi in beslag namen, stak die zichzelf in brand. Het voelde voor de man als een vernedering omdat hij aangepakt werd door een politievrouw. Het land stond in brand, massale rellen en oproer deden de regering vallen. De opstand sloeg over naar andere landen in het Midden-Oosten.’

Katja Ogterop raakte zichtbaar verveeld door zijn verhaal.

‘Lijkt me meer iets voor op het bordje van mijn collega van Buitenlandse Zaken,’ zei ze. ‘Wat heeft jouw dienst ermee te maken? Behalve de gebruikelijke codes oranje waarmee je de samenleving bestookt?’

‘Nou,’ antwoordde Harold, ‘de wereld keek toe en wij dus ook. Er was destijds écht kans op veranderingen, democratisering, meer aandacht voor rechten van al die bevolkingsgroepen, misschien wel vrede voor de hele regio.’

Ze zuchtte. ‘Het pakte anders uit, dat weten we allebei. Oorlogen, duizenden doden en enorme verwoestingen. Miljoenen vluchtelingen overspoelden eerst de buurlanden, daarna kwamen ze in krakkemikkige bootjes richting Europa. Schrijnende beelden. Dat verdronken kindje in de vloedlijn en dan die stomme lui met die tuinstoelen die er gewoon langs lopen. Gruwelijk. Maar nogmaals: wat moeten wij ermee?’

‘Wij zitten inmiddels met een heilige oorlog. De Islamitische Staat stichtte een kalifaat, waar voor het oog van de hele wereld ongelovigen worden vermoord.’

Ze werd nog ongeduldiger. ‘Ja, die beelden ken ik ook. Gevangenen in oranje pakken, wachtend op het moment dat het mes door hun keel gehaald wordt. Maar…’

‘Het is onze taak de dreiging die daarvan uitgaat te ontdekken, monitoren en ondervangen. Staat in je eigen memorandum.’ Hij hield een papier op. ‘Duizenden jihadisten uit Europa sloten zich bij die heilige oorlog aan en nemen er actief aan deel.’

‘Niet alleen in het Midden-Oosten, want IS riep met veel succes op om in de hele wereld de ongelovigen te bestrijden. Het gevolg zijn terreuraanslagen met veel doden en gewonden in al onze grote steden. Wil je zeggen dat het hier spannender wordt?’ Ze grijnsde. ‘Code paars? IS is toch verslagen, hun kalifaat toch ontmanteld?’

‘De hoop op vrede nam even toe, maar niets wijst op echte ontspanning. De strijd gaat nog steeds door; naast lokale rivaliserende partijen verscherpt zich de verhouding tussen de twee grootmachten Iran en Saoedi-Arabië.’ Hij zweeg een moment. ‘En daar gaat het allemaal om.’

Ze rekte zich uit en geeuwde demonstratief. ‘Leg dan maar uit.’

‘Een onzichtbare machtsstrijd om wie het uiteindelijk in het Midden-Oosten voor het zeggen heeft. Opnieuw speelt daarbij de geloofsstrijd tussen sjiieten uit Iran en soennieten uit Saoedi-Arabië een belangrijke rol. Israël, met Amerika op de achtergrond, volgt deze ontwikkeling op de voet. Vooral de uitbreiding van de invloedssfeer van aartsvijand Iran richting Libanon baart grote zorgen. We zitten daar met een informatiebron heel dicht bovenop.’

Plotseling ging Katja Ogterop rechtop zitten. ‘Wie?’

‘Staatsgeheim. Need to know. Niet nice to know.’

Ze zuchtte. ‘Goed. Ga verder. De Israëli’s.’

‘Het nucleaire verdrag tussen Iran en Amerika werd door Israël als een dolkstoot in de rug gevoeld. Volgens Israël zal Iran kernraketten gebruiken om de Joodse staat te vernietigen, als ze erin slaagt die te vervaardigen. Voor de Mossad heeft informatie over de bewapening van Iran topprioriteit, alles wordt op alles gezet om te voorkomen dat Iran grote partijen raketwerpers en ander wapentuig aankoopt. Wij hebben een positie. Die wil ik gebruiken.’

‘Je wilt info aan de Mossad geven?’ Ze trok een zuinig mondje. ‘In ruil voor…?’

‘Als er één club is die weet wat er broeit qua aanslagen van IS in Europa, is het de Mossad wel. Uitruilen, dat is mijn voorstel.’

Katja haalde haar schouders op. ‘Dan doe je dat toch?’ Ze keek opeens bedachtzaam. ‘Dus deze presentatie heb je daarom helemaal in elkaar gestoken voor mij. Zo complex lijkt het allemaal niet. Waar zit dus het hete hangijzer, Brown?’

‘Buitenlandse Zaken zit er iets anders in,’ zei hij voorzichtig. ‘Ik heb het gepolst, maar daar reageerden ze flink aangebrand. Er is nog steeds een verdrag tussen Europa en Iran, ook al hebben de Amerikanen zich eruit teruggetrokken. Als de Iraniërs doorhebben dat wij de Mossad aftippen, heeft Buitenlandse Zaken een heel groot probleem.’

Ze stond op. ‘Dan moet jij zorgen dat niemand het doorheeft, Brown. Dat is jouw taak ook. Dingen in het geniep doen.’ Ze keek nog een keer naar het scherm. ‘Dingen waarvan ik dan ook niet wil weten zolang dat niet van levensbelang is, als je begrijpt wat ik bedoel.’

Hij knikte tevreden. Dat doel was in elk geval bereikt.

*

Tijdens de rit naar Bramshill zat Anne op de achterbank naast Rachel. Die staarde het eerste uur alleen maar naar buiten en zweeg.

Voor hen zaten de drie mannen, Ernesto naast hun chauffeuse. Uiteraard, dacht ze stilletjes en glimlachte. De andere twee zaten weggedoken in hun telefoons.

‘Tel Aviv?’ vroeg ze aan Rachel toen ze genoeg had van de stilte.

De vrouw schrok op uit haar gedachten.

‘Ja.’ Ze zuchtte. ‘Ver van huis, zoals je terecht zei. Met een dochtertje dat ik ziek bij mijn ouders heb achtergelaten.’

‘Geen papa?’

Ze schudde haar hoofd. ‘Jawel. Maar die heeft een militaire functie en zit in het noorden, bij de Libanese grens. Hij komt volgende week naar huis. Voor een maand, gelukkig.’

‘En jij dus politie?’

‘Nog wel. Er is me gevraagd om ook een leidinggevende positie in het leger op me te nemen.’

‘Lijkt me iets heel anders,’ zei Anne verbaasd.

‘Ik kom uit het leger, dus ik ken het wel. Op het ogenblik is er meer gevaar van terreur te verwachten dan van criminaliteit.’

Anne keerde zich nu echt naar haar toe en strekte haar benen zo ver als ze kon.

‘Ik kan me er iets bij voorstellen.’

‘De situatie in Israël verslechtert zienderogen. Al in de jaren vijftig van de vorige eeuw begon het voormalige Perzië met een atoomprogramma. Dat werd destijds gesteund door de Amerikanen. Levensgevaarlijk, zoals bleek toen Khomeini aan de macht kwam. Die ayatollahs haten mijn land en mijn volk en kregen dus gewoon atoomgeheimen in handen en hele installaties. Die sjah was nog niet klaar destijds, maar de hele infrastructuur kregen ze cadeau.’

‘En ze wilden jullie uit Israël verjagen.’

‘Meer dan dat. Uitroeien, van de kaart vegen. Ayatollah Ali Khamenei oreerde in het openbaar dat Israël een kankergezwel is dat verwijderd moet en zal worden. In 2015 sloten de Amerikanen een overeenkomst met Iran. Hun nucleaire programma zou worden stopgezet in ruil voor opheffing van alle sancties vanuit allerlei landen.’

‘Dat weet ik,’ zei Anne. ‘Een enorme stap in het proces naar wereldvrede.’

Het was voornamelijk de invloed van Obama die tot deze bijzondere stap leidde. Sancties tegen Iran werden opgeheven, waardoor het land zich veel meer kon gaan richten op het Westen en bedrijven uit alle delen van de wereld konden gaan investeren in dit rijke olieland.

‘Vorig jaar verscheurde Trump de overeenkomst en smeet die in de prullenbak. Iran verhoogde haar activiteiten in Syrië en Libanon, en zette daar militaire installaties neer. Libanon is inmiddels een vazalstaat van Iran geworden. Hezbollah is er machtiger dan de regering. Niemand met verstand in zijn hoofd twijfelt aan de bedoelingen van Iran. Israël moet vernietigd. Dus versterkten we de grenzen.’

‘Lijkt me echt eng, die dreiging de hele tijd.’

‘Die werd nog erger toen Trump besloot de Amerikaanse ambassade naar Jeruzalem te verhuizen. Dat is hun “ondeelbare heilige stad van Allah”. Dus krijgt Iran ook steeds meer gematigde moslims mee. De dreiging stijgt met de dag en alle takken van ons leger moeten uitgebreid en versterkt worden.’

‘En daarom ben je hier…’

Rachel snoof minachtend. ‘Tegen mijn wil,’ zei ze. ‘Je gaat een zelfmoordcommando niet tegenhouden met bureaucratisch geneuzel. Maar wat ik ook zei, het hielp niet. Ik moest hierheen.’ Ze boog zich naar Anne en fluisterde: ‘Naar fucking Bramshill.’

‘Zo herkenbaar,’ fluisterde Anne terug. ‘Ik denk dat wij het heel goed met elkaar kunnen vinden.’

3

Ze was mooi en slim, Raiza Rasouli. Opgegroeid in het westers georiënteerde Beiroet, geen hoofddoekjes maar jeans, make-up en goed bekend met het uitgaansleven. School was geen probleem; ogenschijnlijk moeiteloos gleed ze de universiteit binnen.

Het was op die universiteit echter dat de omslag kwam. Niet in de richting van het geloof, de sharia of oude normen. Haar ouders hadden zich thuis weinig aan het geloof gelegen laten liggen en Raiza was er dan ook niet mee opgegroeid. Nee, de omslag in haar denken had met iets heel anders te maken.

Voor een wetenschappelijk onderzoek was ze met een groep studenten in kampen in Libanon en Jordanië geweest. Daar waren haar de ogen geopend. Duizenden Palestijnen woonden daar al meer dan een halve eeuw onder de meest barre omstandigheden. Verjaagd uit Palestina, geen toekomst.

Iedereen die daarna over de problemen van het Midden-Oosten begon, kreeg van haar het dringende advies om in de kampen te gaan kijken. Er moest iets gebeuren. Uiteindelijk was dat de reden dat ze haar studie vaarwel zei en zich aansloot bij Hezbollah.

Was ze daarom een terrorist? Iemand die aanslagen wilde plegen, er met bommen op uit ging om met zo veel mogelijk anderen ook zichzelf de dood in te jagen? Ze weigerde resoluut.

Raiza was vrijheidsstrijder in de ogen van haar vrienden en zichzelf. Er was geen haar op haar hoofd die ook maar overwoog om aan de waanzinnige acties mee te doen die inmiddels aan de orde van de dag waren. Ze kregen wellicht wat aandacht in de pers, maar daar bleef het dan ook bij. Geen enkele moordaanslag zou de Joden ooit uit Palestina verdrijven en evenmin dwong het ze tot de onderhandelingstafel. Alle doden en gewonden tijdens de Intifada, alle beelden van omgekomen kinderen en vernietiging ten spijt, was er niets veranderd. Helemaal niets.

Raiza zocht naar wegen om grotere plannen voor te bereiden. De Palestijnen waren geen partij voor Israël en Libanon, en het verscheurde Syrië evenmin.

Maar Iran was andere koek. Voor de Iraniërs waren zelfs de Joden bang. Ze waren groot, bedreven in oorlog en niets ontziend. Wie erin slaagde hen in de strijd tegen de Joden voorop te laten gaan, had een formidabel leger ter beschikking.

Ze maakte carrière, niet eens stilzwijgend zoals het vrouwen betaamde, maar opvallend, op de voorgrond. Ze sprak vier talen, had passie, uitstraling en het vermogen om contacten te leggen die voor anderen moeilijk bereikbaar waren.

Op een dag was hij er. Maurice de Vries. Zijn achternaam konden ze nauwelijks uitspreken. Dutchman werd hij genoemd, Hollander. Hij handelde in hasj die kooplui uit vrijwel alle windstreken naar Beiroet aanvoerden, de stad wemelde van kopers en aanbieders.

Dutchman was graag gezien in de Libanese hoofdstad. Zijn handel zorgde voor een permanente inkomstenbron voor Hezbollah. Hij was er rijk van geworden, leefde ogenschijnlijk zorgeloos, al liet hij zich in Beiroet altijd omringen door een schare lijfwachten. Voor types zoals hij loerde er altijd het gevaar van ontvoering.

Ze ontmoetten elkaar aan een gesprekstafel, waarbij haar boodschap was dat ze meer van hem wilden dan geld alleen. Hij was er niet echt voor te porren geweest. Het ging goed tot nu toe, dus waarom zou hij meer risico’s nemen?

Die avond had ze hem weer gezien; ze had hem uitgenodigd in een restaurantje. Heel privé, heel ongebruikelijk. En ze had hem ingepakt, met boter en suiker. Maurice was nog nooit voor iets anders gevallen dan voor een enorme envelop met geld, laat staan dat hij zou vallen voor een meisje van Hezbollah, maar na die avond was hij reddeloos verloren geweest.

Ze wilde hem overhalen, discussieerde, argumenteerde, slijmde, haalde minachtend haar neus voor hem op. Ze overgoot hem met uitspraken over de arme mensen in de kampen waar ze altijd iedereen mee over de streep trok.

‘Die smerige Joden verdrijven nog steeds Palestijnen van hun land. Iedere dag! Kijk hoe alles rondom Jeruzalem door de Joden wordt volgebouwd. Ze bouwen nu een muur. Een muur! Hebben ze niets geleerd van wat hen zelf in Warschau is aangedaan?’

‘Ik heb niks met geschiedenis,’ antwoordde hij nuchter. ‘Op school niet en hier al helemaal niet.’

‘En die smeerlap van een Trump schreeuwt dat Jeruzalem de hoofdstad is van Israël. Amerikanen en Joden zijn onze grootste vijanden.’

‘En ik doe al helemaal niet aan politiek.’

Ze nam een slok wijn. Dit ging niet werken.

‘Waar doe je dan wel aan?’

Hij hief zijn eigen glas omhoog, net zo lang tot ze het hare er tegenaan liet klinken.

‘Aan geld verdienen,’ antwoordde hij zacht. ‘Het liefst heel veel met zo min mogelijk moeite en risico’s.’

‘Dat is niet genoeg.’

Hij boog zich naar haar toe. ‘Dat is het wel!’ siste hij. ‘Het bezorgt jullie heel veel geld en daarvan kun je heel veel wapens kopen. En allerlei jongetjes leren hoe ze een bomgordel om moeten doen om zich…’

‘Dat doen wij niet!’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Jij misschien niet, maar die andere idioten zeer zeker wel. Niet goed, Raiza. Erg, erg slecht.’

‘Maar beter dan niets. We kunnen niet stil blijven zitten toekijken hoe…’

‘Ik wel,’ onderbrak hij. ‘Ik bezit een bijna normale onderneming, ik handel in softdrugs. Ik zorg dat grote partijen hasj van hoge kwaliteit uit de Bekaa-vallei in Nederland terechtkomen en daar verkoop ik in bulk. Ik heb de lijntjes in handen, mijn onderneming loopt als een trein. Ik maak geld, betaal jullie altijd het afgesproken bedrag en precies op tijd. Ik blij, jullie blij. Dus wat wil je nou eigenlijk van me?’

‘Je netwerk. Dat wil ik. Ik zoek wapens.’

‘Ik zei het je al: daar doe ik niet aan.’

‘Niet voor mij, niet voor Hezbollah. De Iraniërs willen Stingers. De nieuwste. Ik hoef alleen te weten of jij mensen kent die…’

Hij keek haar strak aan over de rand van zijn glas.

‘En wat zou ik daaraan hebben? Wapenhandelaars trekken de aandacht van heel andere mensen dan waar ik mee te maken wil hebben.’

‘Zoals?’

‘Geheime diensten, anti-terreureenheden, politiek. Dat is het mij allemaal niet waard. Ik ben er de afgelopen jaren in geslaagd buiten de aandacht van de politie in jullie land, in het mijne en eigenlijk in heel Europa te blijven. Ze kennen me wel, maar ze maken me niets.’

Ze lachte zacht en verleidelijk. ‘Je hoeft ook niet mee… Zeg me alleen bij wie ik moet zijn en hoe ik ermee in contact kom.’ Haar wijsvinger gleed over de rug van zijn hand. ‘Dat is het enige.’

Hij trok zijn hand terug. ‘Als ze je hierheen hebben gestuurd om me te…’