Van dezelfde auteur verschenen:

Het gelukkige jaar 1940

Je moet niet denken dat ik altijd bij je blijf

Certificaat van echtheid

De Hitlerkus (later opnieuw uitgebracht als

De confrontatie)

De bekoring

Land zonder Sarah

Ik kom je halen als het zomer is

Hou me vast

Mischa

Poging tot lichtvoetigheid

Geraakt

De onderstroom

Meer lezen over deze auteur?

Ga naar www.uitgeverijdekring.nl/hans-münstermann

© 2019 Hans Münstermann

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp: Studio Ron van Roon

Foto auteur: Keke Keukelaar

nur 301: roman

isbn 978-94-6297-140-0

www.uitgeverijdekring.nl/de-populist

‘In elk menselijk hart zit een onuitputtelijk verlangen naar vrijheid – of wij democraten geloven dat graag.’ Madeleine Albright, Fascism: A Warning

‘Je kunt beter in één keer weg zijn. Dan zullen de flaneurs die bij Tortoni hun sigaar roken, tenminste zeggen: Heb je het gehoord? Die mooie meid is dood. Als het langer duurt zeggen ze: Wanneer sterft die heks nou eens? Waarom blijft dat mens almaar leven?’ Victor Hugo

‘Ik ben blij te kunnen meedelen dat ik er niet alleen voor sta. De wereld is een gekkenhuis.’ Paul Auster

Opkomst

Dinsdag 7 januari

Harrie Honthorst is advocaat, eenentachtig jaar oud. Als ik zijn huis aan de Weesperzijde binnenkom staat hij in een wit driedelig pak op mij te wachten, in een lichte brede hal versierd met oude geschilderde portretten. Hij begroet mij met een snelle handbeweging zonder mij aan te kijken. Zijn blik is triest, hij lijkt door zorgen geplaagd, maar zijn lichaam beweegt verrassend kwiek voor zijn leeftijd.

Deze ouderwetse, steenrijke dandy is leider van Lijst Honthorst, één van die vele onbeduidende rechtsradicale partijtjes. Omdat ik niet begrijp hoe een intelligent mens ultra-rechts kan zijn heb ik hem gevraagd of ik zijn jonge partij in de aanloop naar de verkiezingen mag portretteren, voor een boek. We zitten aan tafel en hij schenkt thee.

‘Mevrouw, wat wilt u eigenlijk?’

Ik zeg dat ik geïnteresseerd ben in de politieke ontwikkelingen. Dat ik zijn partij als een symptoom beschouw en er graag over zou schrijven.

‘Symptoom van wat, mevrouw?’

‘Van veranderende machtsverhoudingen, in de hele wereld en dus ook bij ons.’

‘Ik hoor het u zeggen.’

Als hij zijn mond opent voel ik dat hij zelf graag luistert naar zijn enigszins spottende manier van praten. Bijna vier jaar geleden is Honthorst met één zetel in de Kamer gekomen, nadat hij zich op het allerlaatste moment in de strijd had geworpen. De oprichting van zijn partij heeft verbazing gewekt. Volgens orakel Maarten van Rossem gaat het om een uit de hand gelopen demente grap.

Ik neem een slok lauwe thee. ‘Hoe gaat dat eigenlijk? Hoe begin je een politieke partij?’

Hij kijkt me voor het eerst recht aan. ‘U weet dat niet?’

‘Moet je handtekeningen verzamelen? Bij een loket inleggeld betalen?’

‘Iedereen weet hoe je een politieke partij opricht: je kunt je laten registreren voor 450 euro, mits je een vereniging bent met rechtsbevoegdheid, met notariële akte, met statuten, mits je bent ingeschreven in het handelsregister.’

Als ik hem vraag waarom er geen partijprogramma te vinden is, schudt hij zijn hoofd. ‘De aard van de mens,’ zegt hij, ‘zijn natuurtoestand – dat weet ik als advocaat maar al te goed – is niet vrede, maar oorlog en chaos. We kunnen daar zomaar in terug duikelen.’ Zijn zure gezicht lijkt op te fleuren en te zeggen: dat is mijn programma, haha!

Harrie Honthorst is geen innemend mens. Dagelijks krijgt hij er vijanden bij, vanwege zijn overdreven conservatieve denkbeelden, maar die vijanden geven hem naar eigen zeggen extra energie. In de Tweede Kamer neemt niemand hem serieus. Maar hij krijgt wel aandacht, ik weet niet waarom, misschien vanwege zijn maatpakken, zijn opgeblazen ego, zijn malle uitspraken. Er is een ruk naar rechts gaande, dat zeggen alle analisten. Harrie Honthorst zou er best een paar zetels bij kunnen krijgen. Of meer.

Mijn eerste indruk is die van een wakkere, maar oppervlakkige, ijdele man. Ik kijk om me heen in het grote stille huis, nieuwsgierig of er bijvoorbeeld een buste van Trump staat.

Harrie Honthorst is bereid met mij samen te werken, zoals hij het noemt. ‘U bent een goeie journaliste, een uitzondering in het armzalige linkse kamp. U mag het doen, ook al ben ik het apert oneens met uw idiote linkse denkbeelden.’ Hij noemt Smal Holland, de titel van mijn laatste bundel. ‘Een naïef maar goed geschreven verzinsel. U bent er bekend mee geworden. Dus ook uw boek over ons zal aandacht trekken. Daar ben ik niet vies van, mevrouw Koetsier.’

Ik krijg dus groen licht. Ik mag elke week een dag meelopen met zijn campagne, tot aan de verkiezingen op 27 mei. ‘Ik zal u mijn telefoonnummer geven en Ingrid van der Molen, mijn medewerkster, zal u mijn agenda laten zien. U kunt meestal wel meerijden als ik ergens een bezoekje afleg. Dan kunt u eens zien hoe de wereld echt in elkaar zit.’

Ik bedank hem en vraag hem dan naar de organisatie van zijn partij. Wie de rekeningen betaalt. ‘Is er een ledenvergadering? Zijn er statuten? Is er überhaupt sprake van een bestuur, van een procedure om beslissingen te nemen?’

Honthorst maakt een afwerend gebaar met zijn rechterhand. ‘Dat moet u aan Ingrid vragen. Wij zijn met zijn drieën. Ingrid van der Molen, Bart Smolders en ik. Bart is mijn partijsecretaris. En er zijn drie stagiaires.’

‘Is dat alles?’

Hij knikt. ‘Ik heb veel vijanden. Ze houden zich onledig met scheldpartijen en bedreigingen op de sociale media. Dat hebt u vast al gemerkt. De activisten willen graag laten zien dat ik er niet bij hoor. Jij bent een vijand van de islam, van de democratie, van de beschaving. Ze bedreigen mij omdat ik trots ben op mijn eigen land. We hebben hier de verering van onze voorouders bij het grof vuil gezet. Maar weet u, mevrouw, dat leidt bij mij tot het verlangen om erop in te hakken. Ik ben een steenhouwer. Uiteindelijk zie je een brok streng gehakt marmer,’ zegt hij met een ironisch, relativerend lachje. ‘Maar marmer kan heel zacht en lieflijk zijn, hoor, ik heb ook een zachte kant, maar mijn vijanden beschouwen mij als een crimineel. Als u dat ook vindt, als u mij alleen maar in de maling wilt nemen, dan vergist u zich en dan zult u daar spijt van krijgen. Dan kunt u beter meteen uw biezen pakken.’

Natuurlijk heb ik een vooroordeel, dat zeg ik hem ook. ‘Ik sta politiek niet zo heel erg dicht bij u.’

Hij knikt. ‘U vindt mij en mijn partij doodeng. U kunt het gerust toegeven.’

Als journalist hoor ik tot zijn natuurlijke vijanden. ‘Maar dat neemt niet weg dat ik een goed gelijkend portret kan maken.’

‘Ik sluit het niet uit, mevrouw.’

Ik beloof hem journalistieke onpartijdigheid, dat lijkt me niet moeilijk, eigenlijk vanzelfsprekend. Uit zijn zure gezicht maak ik op dat hij denkt: jaja, het zal wel weer een scheldpartij worden.

‘Ik heb ook liever niet dat u foto’s of filmpjes maakt, met een telefoon of met een bodycam, of hoe die dingen mogen heten. Dan kan ik me, tenminste wat dat betreft, ongestoord van mijn aangenaamste kant laten zien.’ Hij wappert even met de kandidatenlijst. ‘Ik heb een enorm netwerk. Advocaten, rechters, medici, kunstenaars. De belangrijkste staan er allemaal op. Dat zijn de mensen die na 27 mei in dit land de dienst gaan uitmaken.’

Zijn woorden echoën door mijn hoofd als ik door de natte sneeuw naar huis fiets. Wat een vreemde kerel!

Een uur later stuurt Ingrid van der Molen mij zijn agenda. Vanavond kan ik meerijden naar een optreden in het programma Rechts voorsorteren. Ik zie daar naar uit, ook al krijg ik thuis meteen commentaar.

‘Je gaat dat echt doen?’ zegt Erwin. ‘Gaat het door? Met Harrie Honthorst?!’

‘Ja het gaat door.’

Hij heeft met me te doen. ‘Zelfs voor een Haagse politicus is die gast extreem ijdel.’

Na het eten, als ik wegga, staat hij me hoofdschuddend na te kijken. Het voelt alsof ik op weg ben naar een crisisgebied.

Op de tribune zit ik naast Ingrid van der Molen, een mooie blonde vrouw van een jaar of dertig, en Bart Smolders, de partijsecretaris. Harrie Honthorst zit aan tafel met allerlei andere rechtse dames en heren die het land willen redden en die ik niet ken. De presentator, Bram Moszkowicz, vraagt Honthorst naar zijn standpunt over migratie.

‘Er is een enorme instroom,’ zegt Honthorst, met een gezicht alsof hij een vulkaanuitbarsting voor zich ziet. ‘Wat wij nodig hebben is een asielstop. Nu meteen.’

‘Hoeveel mensen hebben hier ook alweer asiel aangevraagd vorig jaar?’ informeert Moszkowicz.

Harrie Honthorst weet het niet exact. Hij kijkt achterom naar het aanwezige publiek. ‘Hoeveel precies,’ vraagt hij aan Bart Smolders, naast mij op de tribune.

Smolders heeft er niet op gerekend dat hem tijdens de uitzending iets gevraagd zou worden. ‘Het exacte getal heb ik ook niet paraat.’

‘Weet je dat niet, Bart?’

‘Geen idee.’

‘Als er nou iets is dat jij moet weten, Bart, dan is het dit getal.’

‘Ik weet het niet.’

Honthorst draait zijn lichaam nu helemaal om naar de tribune.

‘Je hebt toch wel enig idee? Ongeveer?’

Smolders zit in de verdrukking. ‘Ik zou het echt niet kunnen zeggen. Dat is toch niet zo belangrijk?’

‘Dat is essentieel! Als je dat niet weet, ben je niet opgewassen tegen je taak.’

Het is een raar moment dat je niet vaak ziet, zelfs niet op tv. Een politicus die openlijk verbolgen is over de onwetendheid van zijn partijsecretaris.

Moszkowicz houdt op dit moment, tot mijn grote voldoening, zijn mond. Wat er nu gebeurt is een pantomime voor twee partijgenoten, die van mening verschillen en publiekelijk in een arbeidsconflict belanden. Terwijl de hele studio en alle kijkers zich afvragen hoe het verder zal gaan, herhaalt Smolders: ‘Helaas, ik weet het niet.’

In doodse stilte fluistert Honthorst: ‘Jij bent vanaf dit moment geen lid meer van mijn partij.’

Huh? Ik weet niet zeker of de kijkers deze woorden goed meekrijgen. Maar het is gehoord.

‘Je kunt gaan,’ zegt Honthorst, voor iedereen goed verstaanbaar. Hij maakt een gebaar met zijn hand. ‘Ga maar weg.’

Grote hilariteit op de publieke tribune als de pantomime een nieuwe fase bereikt, want Smolders blijft zitten, hoewel hij zich bijzonder ongemakkelijk moet voelen. Ik val met mijn neus in de boter: een partijruzie rechtstreeks op tv. Het lijkt wel een uitzending van Jiskefet. Smolders mompelt tegen mij: ‘Ik laat me niet zomaar wegjagen.’

Na de uitzending lopen we door de hal naar de uitgang van de studio. Een politicus die en plein public een vertrouweling uit zijn partij gooit, dat is nog nooit vertoond.

Honthorst staat rokend bij de taxi op Smolders te wachten. ‘In de Tweede Kamer kun je ook niet aankomen met ik weet het niet en het is niet zo belangrijk als er naar cijfers wordt gevraagd.’

‘Wat maakt het nou uit of het er vijftigduizend zijn of zeventigduizend?’ hoor ik Smolders zeggen. ‘Het zijn er gewoon te veel.’ Hij spreekt die woorden uit als een laatste poging om aan te tonen dat hij uit het goede hout is gesneden.

Ik moet er nog aan wennen bij Honthorst in de auto te zitten. Hoe kan iemand zich zó laten gaan? Hoe bizar. Denkt hij zo stemmen te trekken? Wat een amateur! Dit moet het einde zijn van het zoveelste rechts-radicale avontuur. Honthorst zal aftreden of zijn partij opheffen, dat kan haast niet anders. Maar tijdens de terugrit naar Amsterdam is hij volkomen zichzelf. We zetten Smolders af, ergens in de Pijp.

‘Dag Bart,’ zegt Honthorst.

Het curieuze gedrag van partijleider Honthorst veroorzaakt rumoer aan de nationale stamtafels. Heel Nederland smult. Domme neanderthaler staat er boven het commentaar van de stercolumnist van de Volkskrant. Schertsfiguur en fascist zijn woorden die in Het Parool gebruikt worden. De heer H. is tegelijk een conservatieve bal en een straatschooier die politiek bedrijft vanuit zijn instincten. Een kille mensenhater die over de ruggen van vluchtelingen campagne voert. Het incident gaat de hele wereld over. Het moment wordt eindeloos vaak bekeken op YouTube. Alsof Saddam Hoessein tijdens een kabinetszitting zijn revolver trekt en zijn minister van Oorlog doodschiet. Is Harrie Honthorst geestelijk wel in orde?

‘Waarom maakt u ruzie op tv?’ vraagt de verslaggever van rtl als Honthorst in de vroege ochtend in een Armani Tracksuit uit zijn voordeur komt.

‘Dat zal ik u zeggen. Omdat het afgelopen moet zijn met de onverschilligheid over het asieltoerisme! Veel politici snappen niets van de realiteit. Dat maakt mij boos. De realiteit is iets heel anders dan de statistieken.’

De journalist grijpt zijn kans. ‘Maar meneer Honthorst, veel mensen zijn verontwaardigd over een politiek leider die zijn medewerker zomaar pardoes voor het oog van de natie zijn congé geeft.’

‘Ja, dat zal best. Maar dat is nou net precies wat er moet gebeuren. Wie zijn huiswerk niet maakt kan een schop onder zijn congé krijgen!’ Honthorst blijft zijn gedrag ongevraagd toelichten. ‘Waarom denken mensen dat ik een heilig boontje ben? Bart Smolders moet alles weten maar hij weet niks. Moet ik alleen schelden op mijn politieke vijanden en vergeten mijn eigen mensen scherp te houden? Als iedereen zijn vuile was uit het raam gooit kunnen we misschien eindelijk eens in een schoon bed slapen.’

Bij de nieuwste peiling van Maurice de Hond blijkt de zetelwinst weggesmolten en staat ook de ene Kamerzetel van Honthorst op de tocht.

Vrijdag 10 januari

We zitten in een klein zaaltje van Hotel Américain. Door de publiciteit rond de affaire-Smolders zijn er vanavond veel journalisten.

Harrie Honthorst heeft een belangrijke mededeling. ‘Welkom allemaal. Zoals u weet ben ik altijd op zoek naar mensen met ideeën. Daarvoor is dezer dagen extra aanleiding. Mijn partij en dit land hebben dringend behoefte aan iemand die de feiten kent en die niet om die feiten heen draait. Ik zie in mijn dromen soms flarden van een speciale persoon die zo’n uitdaging aan kan. Een karaktermens die het hedendaagse cynisme durft aan te pakken door een beroep te doen op dienstvaardigheid, plicht en vaderlandsliefde. Iemand die iets wil doen aan de grote verschillen tussen de massa en de elite. Ik heb weleens gedacht dat ik die speciale persoon nooit zou vinden. Nou, dames en heren, ik kan u zeggen: mijn zoeken heeft succes gehad, ik heb die man gevonden. Ik ben hem tegen het lijf gelopen in een bekende sauna aan de Herengracht. We zijn al geruime tijd met elkaar in gesprek. Hij ziet er goed uit, dan weet u dat ook vast. Hij is nog jong. Ik weet dat hij het ver gaat brengen. Het is een vijfendertigjarige Amsterdammer met het hart op de juiste plaats, met een enorme vitaliteit, en hij is ook nog eens een intellectueel die alles weet en van wie ik voor onze partij veel verwacht.’

Om me heen zie ik overal nieuwsgierige gezichten.

‘Daarom stel ik u graag mijn nieuwe partijsecretaris voor. Hij zal u zelf vertellen wat zijn taak is en wat zijn plannen zijn. Dan leert u hem gauw genoeg kennen. Het woord is aan James Moreau.’

Een man die onopvallend achter in het zaaltje stond komt naar voren en neemt plaats achter de microfoon. Het is een aantrekkelijke, atletisch gebouwde man in een marineblauw maatpak.

‘Goedemorgen. Mijn naam is James Moreau.’

Hij ziet er fris uit, ik bedoel fris als pas gewassen fruit, als een bak yoghurt met muesli aan het ontbijt op een zonnig terras aan zee. En hij is kennelijk in een goed humeur.

‘Ik heb geen ervaring in de politiek,’ zegt hij, ‘en dat zie ik niet als een bezwaar, eerder als een voordeel.’

Dan neemt hij een lange pauze die niet ongemakkelijk wordt, omdat alle aanwezigen hem aandachtig bekijken. Hij kijkt terug met een blik van: je vindt mij aardig. Het is doodstil als hij verder gaat.

‘Het grootste wonder van de moderne politieke geschiedenis,’ zegt hij, ‘is het optreden van intelligente mensen die in staat zijn om de taal van het volk te spreken. Politiek op zijn best is een directe ervaring, zonder houterigheid of valse bescheidenheid. Mensen houden niet van timide politici. Ze willen hun voorman spontaan en natuurlijk horen praten. De politicus moet zich vrij bewegen, als een walvis die na zijn geboorte meteen wegzwemt. Hij moet zijn gevoelens uiten. Een bescheiden houding is krenterig. Hij moet er bovenop zitten en nooit op zijn kiezer neerkijken. Voor mij bestaan er geen gewone mensen. De politiek is veel te serieus voor een ironische benadering. Ik wil mensen ook geen mening opdringen. Ik wil naar ze toe, om hun weke plek te vinden. Dat is namelijk kenmerkend voor veel mensen, dat ze die plek koesteren als het grootste geheim dat koste wat kost beschermd moet worden.’

Wat een eigenaardige man! Hij verbaast me, omdat hij thema’s aanroert die me interesseren.

‘Twee dingen,’ zegt hij, ‘zijn belangrijk in de politiek. In de eerste plaats: je moet meteen een heet politiek hangijzer beetpakken, beginnen met iets dat al op temperatuur is. Ik hoef u niet te vertellen waar veel mensen dan aan denken.’ Hij zegt het met een lachje. Maar ook met ernst. ‘En twee: er zijn in dit land veel mensen die het gevoel hebben dat er permanent een strafzaak tegen hen wordt gevoerd. Ik hoor u vragen: Welke mensen? Welke strafzaak?’

Hij onderbreekt zijn toespraak en kijkt brutaal naar de aanwezigen in het zaaltje.

‘Dat zal ik u zeggen: de ouderen.’

Weer pauzeert hij even. ‘Er zijn veel redenen om deze vergeten groep van Nederlanders onder de aandacht te brengen. Kijk bijvoorbeeld naar de sluipende verlaging van de pensioenen. Dat gaat om bijna vier miljoen Nederlanders. Die mensen gaan mij aan het hart. Voor die mensen zal ik mij sterk maken. Mijn voornemen leg ik hier voor u op tafel: ik wil deze partij uit het verdomhoekje halen door alle ouderen van Nederland samen te brengen in een grote volkspartij. Ik begeef mij in de politiek om iets toe te voegen dat ontbreekt. Om al onze ouderen een kans te bieden om eindelijk hun hart te luchten.’

Aan het slot van zijn praatje kondigt James Moreau aan dat de naam van de partij verandert. ‘De Lijst Honthorst heet voortaan Geweldig Oud, omdat ons programma zich richt op de oudere kiezer en zich zal toespitsen op de fundamentele zorgen die bij ouderen leven. Ik ga iedereen wakker schudden.’

Dat is alles. Er kunnen geen vragen worden gesteld. ‘Gogogo,’ hoor ik hem zeggen als hij van de microfoon wegloopt. Geen harde woorden over de gebruikelijke rechtse thema’s. Geen gebral. Terwijl de camera’s flitsen, gaat hij naast Harrie Honthorst staan. Hij is curieus, deze nieuweling. Het is net alsof hij een acteur is die een rol speelt van iemand uit de jaren vijftig, want hij spreekt een soort ouderwets Nederlands, niet eens zozeer vanwege zijn woordkeus maar door iets in zijn stem, iets precieus zangerigs. Die klank is oud en modern tegelijk.

‘Ik dank u voor uw aandacht,’ zegt Honthorst tot besluit.

Tijdens de borrel informeer ik bij Harrie Honthorst naar het ontstaan van deze nieuwe koers. Is dat in goed overleg gegaan?

‘Dit is geen andere koers,’ zegt hij, ‘het is een precisering.’ Het geruchtmakende incident met het openlijk ontslag van zijn vorige partijsecretaris is hij alweer vergeten, zo lijkt het, of hij beschouwt het als een stimulans om te zeggen waar het op staat. ‘Ik vond dat wel komisch.’

Nu roemt hij zijn nieuwe secretaris. ‘Houdt u hém maar in de gaten,’ zegt hij, wijzend op de nieuweling die in een hoek staat te telefoneren. ‘Bij hem moet u zijn, niet bij mij. Ik wil alleen maar meehelpen dit grote nieuwe politieke talent van de grond te tillen, boven de massa uit. Daar is alle reden voor.’

Bij de uitgang van Américain wordt James Moreau staande gehouden door een cameraploeg van bnn.

‘Bent u het nieuwe slachtoffer van de heer Honthorst?’

Moreau weet het cynisme wel te waarderen. ‘Haha. Nee hoor, daar ben ik niet bang voor. I will do it to him, before he does it to me.’

De paar minuten dat James Moreau te zien was gloeien na alsof er een komeet vlak langs de aarde is gescheerd. Tijdens de persconferentie heeft hij niets over zichzelf verteld, maar hij is op de radar. Zijn foto staat op alle nieuwssites en een paar uur later in de ochtendkrant. Hoewel hij slechts de nieuwe partijsecretaris is van een splinterpartij, is hij het bewustzijn van veel Nederlanders binnengedrongen. Binnen luttele uren begint zijn naam rond te zoemen. Mensen vragen zich af: wie is James Moreau? De belangstelling voor de nieuwe partijsecretaris is nu al groter dan die voor Bart Smolders ooit geweest is. De nieuweling intrigeert. Hij wekt bij mij onbestemde gevoelens op. Hm. Waarom zou ik belangstelling hebben voor de secretaris van een of ander obscuur populistisch partijtje? Ik weet niet eens wie de partijsecretaris van het cda is.

De curieuze debutant duikt op uit het niets. James Moreau ís er ineens, hij bestaat, in één klap. Maar wie is hij?

De volgende ochtend komen al de eerste verzoeken om interviews. Maar hij is niet beschikbaar. Moreau wil zijn partijleider niet voor de voeten lopen. Is Honthorst misschien bang dat zijn veelbelovende partijsecretaris bij het beantwoorden van de eerste de beste vraag door de mand zal vallen? Net als Bart Smolders? Een columnist noemt James Moreau een raadsel: ‘Onbekende man begint iets te roepen over ouderen. Niet bepaald een thema om bij uit je dak te gaan. Ook niet bepaald een rechts thema. Maar door het woord ouderen te gebruiken, precies op het juiste moment, vlak voor de verkiezingen, plaatst James Moreau dit woord op de politieke agenda.’

De media bestoken de hele ochtend de woordvoerster, Ingrid van der Molen, die soms de indruk wekt dat ze als de dood is woorden te gebruiken die verkeerd begrepen kunnen worden. Zolang James Moreau zich schuilhoudt blijft zijn raadsel intact, achter de slagschaduw van Harrie Honthorst. Iedereen is hem gaan googelen, maar op het internet is niet veel te vinden. Heeft hij geen achtergrond? Heeft hij geen adres? Geen vader en moeder? Is hij een soort Kaspar Hauser, uit een bos gekropen, zonder geheugen? Is het mogelijk dat iemand James Moreau in scène zet? Is dat denkbaar? Ik zou willen roepen: Doe even normaal. Dit moet niet te gek worden.

‘Wie is hij?’ vraag ik aan Honthorst.

‘Vraag het hem zelf. Zal ik een afspraak voor u regelen?’

Vrijdag 17 januari

In de woonkamer van het grote huis in de Valeriusstraat beweegt hij zich behoedzaam, een beleefde jonge man in een slobbertrui. Heb ik wel de juiste voor me? Er lijkt meer warmte van hem uit te gaan dan van Harrie Honthorst, maar hij is zo verlegen dat ik mij afvraag of hij echt zo ambitieus kan zijn. Alsof hij aandacht niet gewend is. Hij gaat koffie zetten en verdwijnt minutenlang naar de keuken, waar hij telefoneert. ‘Je had mij iets meer tijd kunnen gunnen,’ hoor ik hem zeggen.

Als hij terugkomt gedraagt hij zich afstandelijk, maar geleidelijk ontspant hij, alsof hij ons beiden tijd geeft aan elkaar te wennen. De koffie is fantastisch en de kletskoppen van Holtkamp zijn verrukkelijk. Hij is nu opgewekt, levendig en spraakzaam en lijkt veel jonger dan vijfendertig. Zijn manier van doen is aangenaam, hij gaat oogcontact niet uit de weg en als hij op mij inpraat wordt zijn blik bij vlagen ongelooflijk charmant – door de donkere glans in zijn ogen. Af en toe springt hij op en ijsbeert door de kamer, soms een blik uit het raam werpend.

Hij gaat gretig in op vragen over zijn drijfveren. Waarom die band met ouderen?

‘Dat is heel simpel. Ik had dit nooit kunnen doen zonder mijn grote voorbeeld.’

Bedoelt hij Harrie Honthorst?

Hij schudt zijn hoofd. ‘Ik ben opgevoed door mijn grootvader.’

‘Vertel!’

‘Stelt u zich voor, een jongen van vijftien met een man van tachtig. Wij spraken over onze favoriete dingen. Ik zei dan: U2. En hij zei: Märklin. Dat was zijn elektrische trein. Daar heb ik nog mee gespeeld. Hoogwaardig Duits speelgoed van voor de oorlog.’

Hij vertelt dat zijn moeder een Duitse actrice is. ‘Ik zie haar niet zo vaak maar we hebben altijd lol samen. Mijn theatrale kant heb ik van haar.’ Daarnaast heeft hij verre Indische voorvaderen. Hij wijst op het portret van een bejaarde man met een scherp gesneden gezicht. ‘Mijn opa,’ zegt Moreau, ‘is de hoofdpersoon in mijn leven. Dankzij hem ben ik gaan nadenken.’ In de vorige eeuw was zijn opa hoogleraar architectuurgeschiedenis. Hij had speciale belangstelling voor Berlage, die oversprong op zijn kleinzoon. ‘Opa is een pijler onder mijn bestaan, een baken. Dankzij hem zit ik vol met oude herinneringen.’ Zijn grootvader nam hem in zijn jeugd mee naar de vorige eeuw, via verhalen en overpeinzingen. ‘Ik deel het geheugen van onze ouderen. Ik herinner mij dat vrouwen geen kiesrecht hadden, dat abortus nog een groot thema was.’

Eigenaardige herinneringen voor zo’n jeugdig iemand. Er lijkt een damp uit zijn geheugen omhoog te komen. Hij begint te stromen.

Na zijn promotie heeft hij vijf jaar in Hongkong European Studies gedoceerd. Hij is terug in Nederland om iets te doen. ‘Een beschaafd welopgevoed mens zou in deze nog christelijke cultuur de politiek in moeten gaan, om het kwaad te bestrijden. U vindt het gek dat ik dit zeg, dat zie ik aan u, maar ik wil handelend optreden, omdat de toekomst van dit land op het spel staat.’

Pardon? Hoezo? Vreemd dat een kersverse partijsecretaris zo praat, zomaar, namens zichzelf, voorbijgaand aan de partijleider. Kan hij iets duidelijker zijn?

‘Het gaat erom iets te willen.’

‘Maar Harrie Honthorst dan, uw partijleider?’

‘Ik kan mijn wil niet delen met een ander. Want die wil dat ben ik zelf.’

Het is alsof hij verbaasd is over zijn eigen woorden. Heel even zakt zijn hoofd tussen zijn schouders weg, in een kloof, alsof hij opeens weer verlegen is en met een onnavolgbare beweging een capuchon over zijn hoofd trekt. Ik wil van alles tegenwerpen. Alles wat voor de hand ligt. Redelijkheid en fatsoen.

Dan kijkt hij peinzend voor zich uit, alsof hij naar muziek zit te luisteren. Hij komt overeind, loopt zwijgend langs de hoeken van de kamer, als een binnenhuisarchitect die nadenkt over zijn totaalontwerp. ‘Wat mensen echt dwarszit, of pijn doet, houden ze vaak voor zich.’

Ik vraag hem naar zijn vader.

‘Die heb ik nooit gekend. Hij was ineens weg; fatale hartaanval, vlak na mijn geboorte.’ Door de band met zijn grootvader heeft hij altijd aan zijn vader gedacht. Om hem te ontmoeten via deze omweg. Maar zijn grootvader is duidelijk zijn kompas. ‘Ik begrijp steeds beter,’ zegt hij enigszins raadselachtig, ‘dat de ouderen allemaal een beetje mijn opa zijn.’

Als hij voor de zoveelste keer gebeld wordt, breekt hij ons gesprek abrupt af. Bij het weggaan laat hij zijn verzameling edities van Hans Brinker zien. Schattige boekjes, ook in vreemde talen, beduimeld en splinternieuw. ‘Leuk dat u over ons schrijft.’ Hij moedigt mij aan om de juiste, bij zijn partij passende toon te zoeken. ‘Maar vooral bij u passend.’

Ik besef dat mijn portret niet over Harrie Honthorst zal gaan, maar over James Moreau – deze secretaris die lijkt aan te sturen op een fluwelen paleisrevolutie.

Vrijdag 24 januari

De sfeer in de chique woning van Harrie Honthorst, hoofdkwartier van de partij, is drastisch veranderd. Er lopen nieuwe stagiaires rond. Het aantreden van Moreau leidt tot een merkbare toeloop van ouderen, die van alles willen weten. Kunnen ze lid worden van de partij? Kunnen ze iets betekenen? Kunnen ze James Moreau ontmoeten?

‘Dag Anita,’ zegt Harrie Honthorst met een krampachtige glimlach. ‘We gaan vandaag naar het oosten. Ga je mee?’

Even later zit ik in de auto, een waanzinnige oldtimer, Mercedes 300D uit 1957 die eruitziet als nieuw. Het uitstapje wordt kennelijk opgevat als een soort try-out, een test, omdat het de bedoeling is dat James Moreau weldra een politieke rol gaat spelen. Honthorst bestuurt de Mercedes, met naast hem Moreau. ‘Rutte,’ hoor ik ze zeggen. ‘Ja, die Rutte. Goeie God.’

In Ommen zitten ze naast elkaar voor de spiegel, James Moreau en Harrie Honthorst, de donkere haarbos en de gladde schedel met een paar slierten dun haar. Het leven is te kort om je te vervelen, staat er op de muur van de kapsalon.

‘Bent u met vakantie in Overijssel?’ informeert de kapper.

‘Wij zijn op reis,’ zegt Moreau, ‘om bij de beste kappers van Nederland aan ons uiterlijk te werken. Wij willen de ideale looks. Een uiterlijk dat iedereen aanspreekt.’

Moreau praat geanimeerd, alsof de kapsalon propvol zit met potentiële kiezers, met Batavieren en watergeuzen die geknipt en geschoren willen worden.

‘Ken ik uw gezicht niet ergens van?’ vraagt de kapper zich hardop af terwijl hij knipt.

‘Mijn naam is Moreau, James Moreau.’

‘Heb ik u niet op televisie gezien?’

De kapper krijgt opdracht om zijn kapsel zo veel mogelijk te laten zoals het is. Alleen bijknippen.

‘U hebt schitterend haar,’ zegt de kapper met enige eerbied, ‘klassiek.’

Zijn blik gaat af en toe van de jeugdige haardos onder zijn schaar naar de kalende kop van Honthorst, en ook naar mijn eigen chaotische kapsel. Hij vraagt zich misschien af of wij man en vrouw zijn. Omdat ik erbij hoor. En dat is ook zo. Ik heb inmiddels inzage in de agenda van Moreau, die veel voller is dan de agenda van Harrie Honthorst.

Tijdens de lunch in het schattige plaatsje Den Ham lezen we in het AD een interview met Bart Smolders, die een boekje opendoet over Harrie Honthorst. Over zijn erbarmelijke omgangsvormen, over zijn luiheid, over de slechte betaling, over zijn mentale stoornis. Hij voert een schrikbewind zonder enige vorm van inspraak, overleg of discussie. Het is een ware beerput. Honthorst haalt zijn schouders op. Moreau gaat er niet op in, het is van vóór zijn tijd.

We staan met oudere ambtenaren, leden van de Katholieke Bond van Ouderen en belangstellenden op een groot plein in Coevorden. Mensen die zomaar langskomen, te voet of op de fiets, houden halt en kijken wat er aan de hand is. Ik weet niet of ze Honthorst herkennen, waarschijnlijk wel, maar hun aandacht verschuift direct naar de jonge man naast Honthorst, ze lijken hem te ruiken. Hij is hier om gezien te worden, om sympathie te oogsten bij ouderen. Met succes, dat is te merken. De ogen van de vrouwen laten James Moreau niet los. ‘Wat een knappe man,’ hoor ik ze zeggen. Niemand is teleurgesteld dat James Moreau het woord voert. Niemand vraagt iets aan Harrie Honthorst.

Op weg naar Hardenberg zit Moreau naast mij achter in de auto en strijkt opeens met zijn wijsvinger over het roosje op mijn bovenarm. Doorgaans vind ik dat helemaal niet prettig, zo’n vrijpostige aanraking, maar ik protesteer niet.