De muziek

Alle genoemde nummers zijn in volgorde van dit boek te beluisteren via de website www.zuchtenvandeziel.nl, waar bovendien ook alle clips te vinden zijn én de playlist op Spotify: www.zuchtenvandeziel.nl/spotify

Goede doel

Een deel van de opbrengst van dit boek gaat naar zorglocatie Schouwenhof, voor extra voorzieningen voor Brigitte en haar medebewoners.

2020 © bij de diverse auteurs en uitgeverij De Kring

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp: Rouwhorst + Van Roon

Binnenwerk: Studio Mulder Van Meurs

nur 320 literaire non-fictie

isbn 978 94 6297 182 0

www.uitgeverijdekring.nl/zuchten-van-de-ziel

www.zuchtenvandeziel.n

Proloog

Wanneer mijn grote liefde voor muziek precies is begonnen weet ik niet meer. Was het op de tweede verdieping van mijn kamertje aan de Bosstraat 28 in Vaals, waar ik als knulletje met een tandenborstel als microfoon optrad voor een fictief miljoenenpubliek? In de Gulpense discotheek Paddock, waar ik als tiener het meisje van mijn dromen haar haren los zag gooien op de muziek van Deep Purples ‘Child in Time’? In Amsterdam, waar ik in Paradiso als jonge student met een dagkaart veel muziekacts voorbij zag komen die later heel groots zouden worden?

Of was het toen mijn vader veel te jong overleed en ik ‘Pappa’ van Stef Bos ontdekte, omdat ik steeds meer op hem ging lijken? Of toen het een gewoonte werd dat ik elke ochtend en avond ‘Liefde van Later’ van Herman van Veen voor mijn meervoudig beperkte dochter Brigitte ging zingen? Ik hou van jou, met heel mijn hart en ziel hou ik van jou, langs zon en maan tot aan het ochtendblauw, ik hou zoveel van jou.’

Ach ja, wat maakt het ook uit. Feit is dat muziek de rode draad is van mijn leven. Zelf had ik niets liever dan een groot muzikant willen worden, maar dat zat er niet in.

Tijdens mijn vele reizen als journalist kwam ik vaak in uithoeken terecht. In het Noorse Geilo, bijvoorbeeld, voor het WK schaatsen voor dames. Niets te beleven! Daar zaten we dan, in een hotel, met vooral Nederlandse journalisten. In de bar stond een piano. En ik, dromer, dacht: Als ik nou eens leer pianospelen, dan kan ik de volgende keer voor wat sfeer zorgen.

Oude piano gekocht, privéles genomen, elke dag oefenen; het werd geen succes. Met de linkerhand iets totaal anders doen dan met de rechter; thuis werden ze er gek van. Uit liefde voor vrouw en kinderen dus maar weer gestopt, en definitief geconcludeerd dat er geen muzikant aan mij verloren is gegaan.

Dan maar de ultieme luisteraar worden, besloot ik. En decennia later kan ik mezelf nog altijd heerlijk verliezen in de soundbytes van mijn leven. Dan zet ik ’s avonds mijn koptelefoon op en kom er pas uren later, diep in de nacht, achter dat het toch echt tijd is om te gaan slapen.

Zwelgen in muziek, jezelf verliezen of juist weer terugvinden in muziek, daar is helemaal niets mee mis. Als ik mijn favoriete nummers verzamel, waar mijn eigen verhalen bij horen, dan schiet dat alle kanten op.

Sommige nummers hebben een vaste plek. Het al genoemde ‘Liefde van Later’, en ‘Angie’ van de Rolling Stones, ‘The Sound of Silence’ van Simon & Garfunkel, de live opname van The Concert in Central Park. ‘Mother’ van Roger Waters, maar dan wel de versie waarin Katie Kissoon de moederrol vertolkt. Want ja, ik spaar speciale opnames. En dan liefst grote nummers die klein worden gezongen. Regelmatig struin ik internet af op zoek naar die pareltjes. Ik word blij als ik bijvoorbeeld ‘Soldier of Fortune’ vind van David Coverdale, een prachtige akoestische versie in een klein kerkje in Tokio.

Bij muziek horen verhalen. Muziek vertelt iets over de levens van de vertolkers. Of juist over dat van jouzelf. Herinneringen, flarden van gebeurtenissen. Muziek is niet alleen het zuchten van de ziel, maar ook de moedertaal van de ziel. Toen het coronavirus Nederland in zijn greep kreeg en mij en mijn meervoudig beperkte dochter Brigitte in thuisisolatie hield, begon ik op Facebook de pagina Zuchten van de ziel. Persoonlijke muziekpareltjes met een persoonlijk verhaal. Elke avond eentje. En hoe meer ik er schreef, hoe nieuwsgieriger ik werd naar de smaak en de persoonlijke verhalen van anderen. Ik nodigde anderen uit ook met hun favoriete nummers en persoonlijke verhalen te komen. Het werden er velen en het leverde een bijzonder en gevarieerd inkijkje in hun leven op. In dit boek zijn de beste gebundeld. Voor wie de muziek erbij wil horen, is er een playlist op Spotify gemaakt, en een website waarop de clips te zien zijn: www.zuchtenvandeziel.nl. Geniet ervan!

Dordrecht, zomer 2020

Guido Bindels

1. Danny Vera

Hold On To Let Go

Als je je huis niet uit mag, helpt het wel als je een mooi huis hebt en daarvan ook een echt thuis hebt kunnen maken. Als ik om me heen kijk, denk ik dat mij dat aardig is gelukt en dat ik wat dat betreft dus een bevoorrecht mens ben. Toch is het zelfs dan niet altijd makkelijk om de lange dagen door te komen.

Ik ben niet het type dat een hele voetbalwedstrijd van een paar jaar geleden gaat terugkijken, of voor de (Vlaamse) buis te gaan zitten om die zo heroïsche wielereditie van Gent-Wevelgem 2015 opnieuw te zien. Als ik de uitslag weet, de winnaar ken, is de meeste lol er al vanaf. Sport is voor mij nu eenmaal geen muziek, die je wel keer op keer opnieuw kunt beleven.

Na ruim dertig jaar in de journalistiek volg ik het nieuws natuurlijk goed. Maar ik merkte de laatste dagen dat al die sombere berichten over het coronavirus, al die elkaar tegensprekende specialisten en vooral die vreselijke ervaringsverhalen, mijn nachtrust niet ten goede komt. Dus vanavond even geen talkshow en maar eens gekeken naar wat ik de afgelopen tijd heb opgenomen. Ik bleef hangen bij Veronica Inside van afgelopen maandag. En dan vooral bij het moment waarop wordt geschakeld naar Danny Vera.

Hij zit thuis, zegt dat hij zowaar een kamer heeft behangen. Maar ook dat hij een nieuw nummer heeft geschreven. ‘Hold On To let Go’. ‘Hoopvol,’ noemt hij het zelf. Hij zal het even voor ons gaan spelen…

We zien een man en zijn gitaar. Binnen, voor enorme ramen. Buiten een magnoliaboom. Hij woont hier al bijna zijn hele leven. Eventjes maar heeft hij, met een ex-vriendin, een ander huisje gehad, maar dat was geen succes. Snel terug naar zijn ouders dus.

Zijn moeder is er in 2001 overleden. En drie jaar geleden ook zijn vader. Zelf werd hij in het ziekenhuis om de hoek geboren. Middelburg, 31 mei 1977. ‘We noemen hem Danny, Danny Polfliet.’

Hij zal enig kind blijven.

Ik ken mensen die het moeilijk zouden vinden om in het huis van hun jeugd, van hun overleden ouders, te blijven wonen. Danny Vera niet. Hij heeft er zojuist een studio gebouwd en speelt er nu zijn nieuwe liedje. En buiten staat dus die magnoliaboom, die zo’n voorname rol speelde in zijn eerste grote hit, ‘Roller Coaster’.

Zijn vader plantte hem voor zijn moeder, zodat ze altijd bloemen zou hebben op haar verjaardag, op 9 april. Al probeert Danny soms nog zo over te komen als een koele kikker, warme romantiek kan de familie Polfliet blijkbaar niet worden ontzegd.

Neem ook Danny’s artiestennaam Vera. In 1966 opende zijn moeder Vera Polfliet-Van den IJssel bloemenkiosk Vera op de Koningsbrug in hun Middelburg. Na haar overlijden werd de zaak eerst nog, tot aan diens pensioen, voortgezet door Danny’s vader Louis.

Vorig jaar mei, na een geschiedenis van meer dan vijftig jaar, werd de oude, inmiddels vervallen kiosk ontmanteld. Dat ging niet zonder slag of stoot. De aannemer, die had gehoopt hem even snel zo op zijn wagen te kunnen takelen, moest een paar uurtjes graven en zagen, om ruimte te maken voor de lieren en spanbanden.

Enkele weken later gaf Danny Vera als straatmuzikant een gratis optreden op precies deze plaats. ‘Om het cirkeltje helemaal rond te maken,’ zei hij vooraf. ‘Ik heb daar op die plek mijn jeugd doorgebracht, hielp bijvoorbeeld in december mee met kerststukjes verkopen.’

Het beladen moment liep een beetje uit de hand. Want in plaats van wat voorbijgangers stonden er 2500 man voor zijn neus. ‘Zo veel klanten hebben mijn ouders nooit gehad. Ja, misschien in al die jaren bij elkaar.’

Dat kwam natuurlijk ook doordat ‘Roller Coaster’, na al die jaren ploeteren, opeens zo’n enorme hit was geworden. Danny Vera haalde er uiteindelijk zelfs uit het niets de vierde plaats van de jaarlijkse ‘Top 2000 aller tijden’ mee. En dat zonder dat hij er reclame voor had gemaakt. Want zo zit hij niet in elkaar. Je vindt zijn muziek leuk of niet, dat moet je helemaal zelf weten.

Afgelopen december vierde een dierbare vriendin van de familie, Gordana Botalla, voor het eerst Kerstmis in Dordrecht, bij wat sommigen de Bindels-clan noemen. Ruim twintig jaar geleden leerden we elkaar kennen in Zwitserland, waar de van oorsprong Sloveense, woont. We trokken toen een poosje met z’n tweetjes op, gingen daarna samen met mijn toen nog jonge dochters een paar keer op vakantie. Ik liet haar in die tijd een song horen van een zangeres die in mijn optiek een grote internationale wereldster hoorde te zijn: Anouk.

‘Anouk wie?’

‘Gewoon Anouk!’

Gordana was meteen verkocht. In Zwitserland moesten al haar vrienden er daarna aan geloven.

‘Luister, luister hiernaar, die komt uit Nederland, zoooo goed.’

Vanaf dat moment bleef ze Anouk ‘rondstrooien’ in haar omgeving.

Deze Kerst, nadat we elkaar vele jaren niet meer hadden gezien, haalden we drie weken lang oude herinneringen op en maakten nieuwe. Ze vroeg of er inmiddels in Nederland nog zo’n geweldige zangeres als Anouk was opgestaan.

Nee.

Maar wel een nieuwe man, die eigenlijk ook een wereldartiest hoort te zijn: Danny Vera!

Ik liet haar ‘Roller Coaster’ horen.

Bam!

Elke ochtend als ze wakker werd en elke avond als ze ging slapen, dreunde ‘Roller Coaster’ door mijn huis.

Nu draait ze het nummer ook vaak in haar eigen ‘thuisisolement’ in Le Landeron, in de buurt van Neuchâtel.

Vandaag is ze jarig. Ik heb haar zojuist het vervolg gestuurd: ‘Hold On To let Go’.

Gespeeld vanuit een huis dat een thuis is.

Hoopvol!

2. Edwin Winkels

Bruce Springsteen

Racing In The Street

Het oneindige nummer zat al in de zesde, zevende of achtste minuut, ik weet het niet precies, het had net zo goed een kwartier of half uur kunnen zijn, en toen de zware saxofoon doorbrak keek ik even om. Het was iets frisser geworden, op die mei-avond van 2012 in het Olympisch Stadion van Barcelona. Het was al bijna middernacht. Ik stond tegen een laag tribunehek geleund, achter me was Cees gaan zitten. Hij schudde zijn hoofd, alsof hij wilde zeggen dat hij het niet kon geloven. Tranen biggelden over zijn wangen.

Cees is mijn vader. Drieëndertig jaar eerder, ook in mei, had hij me meegenomen naar het Muziekcentrum Vredenburg, naar Fats Domino. Aukje, mijn moeder, was ziek die dag, en pa vroeg of ik mee wilde. Ik was zestien, en ging aan het einde van het concert, gefascineerd, bij het podium staan. In de recensie, een paar dagen later in de krant, stond dat die oude Fats zelfs opvallend jong publiek aantrok.

Cees en Aukje, net veertigers toen, gingen eigenlijk nooit naar een concert. Ook daarvoor niet, in hun jeugd. Voor haar gebeurde er hoog in Friesland nooit iets. Voor hem in Utrecht was dat niet te betalen. Als hij ‘live’ muziek wilde horen, ging hij naar de bioscoop, naar Jailhouse Rock met Elvis, of Rock Around The Clock met Bill Haley en zijn Comets. Dan danste hij in de gangpaden.

Cees vergezelde me toen ik mijn eerste hifi-installatie ging kopen, en daarbij mijn eerste lp, Live in Europe van Creedence Clearwater Revival. En ik mocht zijn lp’s luisteren. Toen hij de meeste weg wilde doen, heb ik er een paar gered, die staan nog steeds thuis. A Saucerful of Secrets van Pink Floyd, Abraxas van Santana, Room to move van John Mayall. Ja, Cees hield van goede muziek.

Toen ik zelf Made in Japan kocht, nam ik het op een cassettebandje voor hem op; in de auto, op de weg terug na weer een lange werkdag als cv-monteur, bleef hij wakker met Deep Purple. ‘Lazy’ en ‘Strange kind of woman’, snoeihard.

Maar niets van dat alles had hij ooit live gehoord. Eén groep moest hij zeker eens zien; in 2003 gaf ik hem voor zijn verjaardag een vliegticket om naar Barcelona te komen, waar ik inmiddels woonde en werkte, en samen in het Olympisch Stadion naar de Rolling Stones te gaan.

Negen jaar later gingen we op herhaling, op dezelfde plek, andere artiest. Ik had twee kaartjes, maar was alleen. ‘Ga je mee, Cees?’ Van ma mocht hij. Ze waren toevallig die week over. Niet dat hij nou heel veel van Bruce Springsteen kende, maar na twee uur was hij in de hemel – en concerten van The Boss plegen een uur of drie te duren.

Toen kwam ‘Racing in the Street’ – de fanatieke Springsteen-fans konden het niet geloven, hij speelde het bijna nooit live. Het stadion met tienduizenden mensen veranderde in een intieme huiskamer. Bruce vertelde zingend zijn verhaaltje, en toen nam toetsenist Roy Bittan het over. Minutenlang.

Cees ging zitten. En huilde.

Pa is deze maand 81 geworden. Concerten zijn er even niet. Hoeft ook niet per se meer. Hij en ma zitten in de risicogroep, maar ze zijn gezond.

Soms heeft Cees het er nog over, die avond in Barcelona. De piano. Dan de drums erbij. De sax die komt opzetten. De bas en de gitaren. En de emoties, gevangen in geluid.

Edwin Winkels (Utrecht, 1962). Auteur en journalist. Correspondent in Spanje voor het AD en de NOS.

3. Bert Wagendorp

De Kift

Goud

Op zondag 26 november 2006, zoals gebruikelijk rond een uur of zes in de namiddag, begon ik aan mijn sportcolumn ‘Sociëteit de Sport’ voor de Volkskrant. Ik was in een licht weemoedige stemming, omdat het mijn laatste sportcolumn zou worden. Vanaf 1 december zou ik Jan Blokker opvolgen als nieuwscolumnist. Een grote eer, maar ik wist ook al dat ik de sport zou gaan missen. Geen betere columnonderwerpen dan sport en vooral sporters. Juist omdat die meestal volkomen humorloos zijn en zichzelf buitengewoon serieus nemen, lenen ze zich uitstekend voor een relativerende column.

Ik legde de laatste cd van de Zaanse band De Kift in de speler. Ik tik graag met muziek op de achtergrond, liefst muziek die een beetje bij het onderwerp past. Mijn eerste boek, De Proloog, is helemaal geschreven op de eerste vijf nummers van het eerste album van de Crash Test Dummies, God shuffled His feet. Ik had CTD leren kennen toen ik in zo’n steriele Franse hotelkamer tijdens mijn laatste Tour de France (die van 1994) naar de tv lag te kijken en voor het eerst het nummer ‘Mmm mmm mmm mmm’ hoorde – wat je er verder ook van vindt, het nummer met de merkwaardigste titel aller tijden. Lekker tiknummer in elk geval, ‘Mmm mmm mmm mmm’. De eerste vijf nummers hadden precies het goede ritme voor mijn boek, daarna werd het minder. Ik moet die vijf nummers zeker 750 keer hebben gehoord, toen was het boek klaar.

Ditmaal koos ik voor een andere cd, eentje die ik net toegestuurd had gekregen, de cd 7 van de Zaanse band De Kift. Ik neem aan dat 7 hun zevende cd was, al weet ik dat niet eens zeker. In elk geval had ik de voorgaande allemaal in zo’n cd-standaard staan die je destijds in elke huiskamer zag – binnenkort komen ze voor hoge prijzen langs bij Tussen kunst & kitsch.

De Kift maakt soms feestmuziek, maar is ook goed in weemoed, dus ik vond het wel een toepasselijke keuze. Vrolijke weemoed is een aangename stemming en naarmate ik ouder word, merk ik dat het een soort levensinstelling is geworden. Ik nam plaats achter de laptop, en zanger Ferry Heyne zette in voor het eerste nummer, dat ‘Goud’ heette. Ik werd meteen vol tussen de ogen getroffen, wat niet vaak gebeurt als je een nummer voor de eerste keer hoort, maar soms wel; en dan weet je ook dat het voor de rest van je leven bij je zal blijven en dat je je dit moment – het moment waarop je het voor de eerste keer hoorde – altijd zult blijven herinneren. Ik heb dat met ‘Heart of Gold’ van Neil Young, ‘Who’ll Stop the Rain’ van CCR, ‘Zelfs je naam is mooi’ van Henk Westbroek en ‘Ripples’ van Genesis – en met nog ongeveer 888 nummers.

Ik stond weer op, en keek van wie de tekst was die ik hoorde. Zoals wel vaker bij De Kift ging het om een vertaling van een vergeten Russische dichter, Sergej Jesenin (1895-1925). ‘’k Heb geen spijt, geen tranen, geen verlangen,’ zong Ferry opgewekt. ‘Zoals rook van appelbloesems teer/ Door het goud van het verval omvangen/ Gaat alles voorbij en keert niet weer.’

Om te zien of er nog nieuws was gearriveerd waarover ik een column zou kunnen schrijven, keek ik in de mail. Fotograaf Cor Vos had me wielerfoto’s toegestuurd. Ik opende er een en keek de dood in de ogen. Meteen erna kreeg ik een berichtje – WhatsApp bestond nog niet, dus het zal wel een sms’je zijn geweest – van Cees van Zuilen, beter bekend als de Huisdichter uit mijn rubriek Het Schavot. Cees was nog in Gent, waar hij een bezoek had gebracht aan de Zesdaagse in het Kuipke. ‘Gehoord?’ stond er alleen maar.

Ik begreep dat er een verband bestond tussen de foto’s van Cor en het bericht van Cees.

‘Nooit meer zul je zoals vroeger strijden,’ zong Ferry. ‘Hart, dat door de kou is aangedaan/ ’t Land der berken zal me niet verleiden/ Ooit nog blootsvoets er doorheen te gaan.’

De dode ogen waren van Isaac Gálvez Lopez. Hij lag op de wielerbaan van ’t Kuipke. Hij was in de Zesdaagse na een val met zijn hoofd tegen de balustrade geknald. Galvez was op weg naar het ziekenhuis overleden, maar op de foto was alle leven al uit zijn ogen geweken.

Het werd nu wel een probleem een onweerstaanbaar grappige column te schrijven. Ik belde even met een vriend. ‘Jij hebt ook altijd mazzel,’ zei hij om me op te monteren. ‘Laatste column, gaat er een wielrenner dood. Je moet het maar treffen.’

Zo werkt het, in de journalistiek. Daar was ik al achtergekomen na de dood van Casartelli in de Tour van 1995, toen alle kranten huilden van verdriet en de tranen langs de afschuwelijke driekolomsfoto van de dode Casartelli op het asfalt biggelden. ‘De dood hoort er niet bij,’ schreven de verslaggevers geëmotioneerd. Maar de dood hoort er natuurlijk heel erg wél bij, in het wielrennen, dat wisten ze best. Wie gelooft de opgewonden verhalen over levensgevaarlijke afdalingen nog als de dood níét zo nu en dan zou toeslaan? Je wordt bijna krankzinnig als je renners in het Kuipke langs en door elkaar heen ziet schieten. Hoe lang kan dat goedgaan, denk je, en denken de organisatoren. Het is heerlijk griezelen. De dood is in elke gevaarlijke sport een marketingtool en de sportjournalisten zijn degenen die dat doorgeven.

Terug naar 26 november 2006.

‘Hij viel voor mijn neus,’ sms’te Cees van Zuilen. ‘Afschuwelijk. Op slag dood, ga daar maar van uit.’

Isaac Gálvez Lopez was 31 jaar toen hij stierf, en pas getrouwd. Hij was wereldkampioen koppelkoers, maar dat wist bijna niemand. Hij was in de voorgaande zomer tweede geworden in de vierde etappe van de Tour de France en dat was zijn voornaamste claim to fame.

‘Als mens was hij een stille, rustige jongen,’ zei Patrick Sercu, de directeur van de Zesdaagse. Als wielrenner was hij misschien wat aan de wilde kant, want hij viel wel vaker.

Ik zocht op waarom de dichter Sergej Jesenin zo jong was gestorven – een jaar jonger nog dan Isaac Gálvez Lopez. Jesenin sneed op een dag zijn polsen door en toen dat niet afdoende bleek, hing hij zich een dag later op. Hij had drie zonen. De eerste, Yuri, stierf onder Stalin, in de Goelag. De derde, Alexander, werd een vooraanstaand wiskundige en dissident en woont in de VS.

De tweede zoon van Sergej Jesenin heette Konstantin.

Ik keek in de gebroken ogen van Isaac Gálvez Lopez. Op de achtergrond was Ferry aan het eind van ‘Goud’ gekomen, maar een seconde later begon hij opnieuw. Later vertelde hij me hoe ‘Goud’ tot stand was gekomen. Hij had gedaan wat hij altijd deed: het nummer eerst alleen een keer opnemen met gitaarbegeleiding. Daarna begon hij aan het opbouwen van het arrangement. Maar dit keer had hij, na beluistering van de eerste take, gedacht: zo is het goed. Zo is het eigenlijk helemaal perfect. Niks meer aan doen.

De sportdode was nog jong en verkeerde in blakende vorm – en opeens is hij dood. Dat is moeilijk te verteren. Bovendien is er meestal wel een fotograaf in de buurt, bij sportdoden, zodat je de dood vers en wel krijgt voorgezet. Bij dode dichters heb je dat veel minder.

De Zesdaagse van Gent werd stopgezet. ‘Het mag geen brood en spelen zijn,’ zei de gouverneur van Oost-Vlaanderen. Met de dood komt in de sport ook altijd het hypocriete gezwets van lege hotemetoten de sporttempels binnenmarcheren.

Ferry Heyne zong: ‘Ik verlang nu minder dan tevoren/ Leven, ben je soms een droom van mij?/ ’t Is als reed ik bij het lentegloren/ ’s Morgens op een roze paard voorbij’.

Topsport is niks zeker weten en het overwinnen van de eeuwige twijfel: de topsporter is bijna altijd een pathologische twijfelaar. Als je dat sympathieke trekje herkent, wordt het fascinerend. Sport is niks bijzonders. Je wint, je verliest, je begint en je houdt ermee op. Zoals met alles. Het ene moment ben je de held, het volgende lazer je met je kop tegen de balustrade.

Konstantin Jesenin, de tweede zoon van de grote dichter Sergej Jesenin, was de beroemdste voetbalstatisticus van de Sovjet-Unie. Dat zijn details die vragen oproepen waar je weer even mee verder kunt.

In het rechteroog van Isaac Gálvez Lopez blonk een traan, dat had de lens van Cor Vos’ camera goed waargenomen.

Wat waren Isaacs laatste gedachten?

‘Wees gezegend tot het eind der tijden,’ zong Ferry Heyne, ‘Al wat bloeit en daarna weer verdwijnt.’

Er zijn van die momenten waarop alles samenvalt. Waarin de muziek opeens de perfecte soundtrack van een zondagavond wordt, die je daarna nooit meer zult vergeten. Muziek die je maar hoeft op te zetten om te worden teruggeslingerd in de tijd.

Bert Wagendorp (Groenlo, 1956). Schrijver, essayist en journalist. Columnist van de Volkskrant. Auteur van de bestseller Ventoux. Mede-oprichter en hoofdredacteur van het literaire wielertijdschrift De Muur.

4. Serge Gainsbourg & Jane Birkin

Je T’aime… Moi Non Plus

Er gebeurt opeens zoveel met je, er groeit van alles. Je bent onzeker en ook weer niet. Er is onrust in je lijf. Spanning. De puberteit: het begin van een prachtige, maar als je er middenin zit vooral ook verwarrende, ontdekkingsreis. Gisteren kocht je van je zakgeld (in het katholieke zuiden heette dat toen ‘Zondagsgeld’) snoep, nu ga je stiekem met een vriendje een paar honderd meter verderop die grens naar Duitsland over. Want, zo heb je gehoord, in Aken verkopen ze tijdschriften met foto’s van blote vrouwenborsten.

Met grote ogen blader je in een bosje verderop nerveus giechelend door het blad Schlüsselloch (Sleutelgat). Blote borsten, wonderbaarlijk, hemels, spannend. In mijn puberteit was een blote vrouwenborst de grens. Kon het opwindender?

Ja dus. Het was de zomer van 1969. Opeens klonk op de radio een liedje dat de verwarring van alles wat er met je gebeurde alleen maar nog groter maakte. Gehijg, gekreun. Je verstond er helemaal niets van, maar de erotiek spatte ervan af.

‘Je t’aime… moi non plus’ van Jane Birkin en Serge Gainsbourg werd een grote internationale hit, hoewel het in vele landen verboden was, juist vanwege die expliciet seksuele getintheid. Pas vele jaren later hoorde ik dat het nummer oorspronkelijk al in 1967 was opgenomen door Gainsbourg en Brigitte Bardot, mijn grote heldin die mij door de rest van mijn puberteit sleepte. Maar Gunter Sachs, de toenmalige echtgenoot van BB, vond het maar niets, waardoor de release van de single werd gestopt.

Een van de biografen van Gainsbourg zegt erover dat dit maar goed was ook, want Bardot klonk in haar versie te wellustig en te ervaren. De stem en het gehijg en gekreun van Birkin wekte de indruk van een jonger en maagdelijker persoon, waardoor de song een grotere erotische aantrekkingskracht kreeg. Birkin zong het lied ook een octaaf hoger dan Bardot.

In 1986 kwam Brigitte Bardot trouwens op haar beslissing terug en werd het origineel alsnog uitgebracht. Het was toen meteen duidelijk wat de biograaf bedoelde.

Serge Gainsbourg was de artiestennaam van Lucien Ginsburg (2-4-1928), een Franse dichter, zanger, componist, acteur en regisseur. Hij was een kind van Joods-Oekraïense ouders die tijdens de Russische Revolutie hun geboorteland waren ontvlucht. Vader was pianist en kunstschilder, moeder mezzosopraan.

Gainsbourg was een grillig mens, had moeite met discipline en kwam nog weleens in de problemen door overmatig alcoholgebruik. Na gestrande huwelijken met de surrealistische schilderes Élisabeth Levitsky en Françoise-Antoinette Pancrazzi (met wie hij twee kinderen kreeg) en een korte verhouding met Brigitte Bardot, leerde hij in 1967 de Engelse actrice Jane Birkin (14-12-1946) kennen, die toen in scheiding lag met de componist John Barry.

Birkin had al een rol gespeeld als naaktmodel in Antonioni’s controversiële film Blow-Up. Amper gescheiden trouwde ze met Gainsbourg en al snel namen de twee ‘Je t’aime… moi non plus’ op. Samen kregen ze een dochter. De kring waarin ze verkeerden bleek klein. Zo speelde Birkin onder meer in 1973 de lesbische geliefde van – daar is ze weer – Brigitte Bardot in Don Juan van Roger Vadim.

In 1980 was er alweer een scheiding. Het jaar daarop ging Gainsbourg samenwonen met de 21 jaar jongere mannequin Bambou (Caroline Paulus). Met haar bleef hij getrouwd tot aan zijn dood. Later werd bekend dat hij in die negen jaar geheime verhoudingen had met wel heel jonge vrouwen.

Gainsbourg overleed op 2 maart 1991 aan een hartaanval en werd begraven op het kerkhof van Montparnasse in Parijs. Zijn huis op 5bis Rue de Verneuil is nog steeds volledig bedekt met graffiti en gedichten.

De Britse Jane Birkin bleef in Frankrijk wonen en trad voor de coronacrisis soms nog op als zangeres. De zo controversiële single van toen bezorgde haar eeuwige roem bij een hele generatie die opgroeide zonder internet en bij wie de aanblik van een blote vrouwenborst de fantasie op hol deed slaan.

5. Gio Lippens

David Bowie

The Jean Genie

Op muzikaal gebied ben ik een kind van de jaren zeventig. Die liefde begon op mijn twaalfde verjaardag met de allereerste single die ik cadeau kreeg, nadat ik er bij mijn ouders langdurig om had gezeurd. ‘Mighty Joe’ van Shocking Blue. Ik heb ze maar niet verteld dat het mij vooral om het hoesje ging. Om de mooie en mysterieuze Mariska Veres, gekleed in een spannend vestje dat met losjes geknoopte veters aan de voorkant vast zat en deze ontluikende puber vrij zicht gaf op een weelderige boezem.

Niks mis trouwens met de muziek. Hoog niveau in de bloeiperiode van de Nederpop, samen met andere pareltjes als Sandy Coast, Ekseption en Golden Earring aan het einde van de jaren zestig en Earth & Fire, Alquin en Focus in het decennium erna.

Ik heb ze verzameld, eerst de singles, daarna de albums. Ben naar concerten geweest, door het hele land heen. Ben me ook gaan verdiepen in buitenlandse popmuziek die muzikaal en inhoudelijk verder ging dan de hitjes op de radio, dan de Top 40. Heb met terugwerkende kracht alles bij elkaar geschraapt van de Beatles en de Stones (jawel, dat gaat best samen) en leerde met behulp van Popfoto en Muziek Expres songteksten uit mijn hoofd, voor het geval dat ik ooit zelf nog eens op het podium zou staan, een microfoon in mijn hand.

Dat laatste kwam er nooit van.

En toen was er David Bowie. Ineens, in 1973. Als een donderslag bij heldere hemel. Hij was er natuurlijk al veel langer, maar wat hij in die jaren daarvoor produceerde was buiten mijn gehoorveld gebleven. ‘The Jean Genie’ veranderde alles. Het klinkt pathetisch, maar het veranderde mijn leven. Het was rauw, het was opzwepend, het was over de top, het was kortom geweldig. Rock-’n-roll van een andere planeet. Met op de achterkant van het plaatje een nummer dat ik pas na heel vaak draaien ging waarderen: Ziggy Stardust, met die hoge, jankende uithalen van Bowies stem.

David Robert Jones, want zo heet-ie voluit, was vanaf dat moment mijn muzikale held. Hij paste zich moeiteloos aan bij de tijd waarin hij leefde, hopte met het grootste gemak van de ene naar de andere muziekstroming. Glamrock, loepzuivere ballads, disco, funk, een minimalistische sound. Je kon alle kanten op met hem. Een vernieuwer was het, een trendsetter.

Ik was nog maar 21 jaar oud toen ik, leerling-journalist bij het Brabants Dagblad, de kans kreeg om hem in levenden lijve te ontmoeten. Met de nodige bluf had ik een journalistiek tripje geregeld naar New York, op vrijdag heen, dinsdagochtend weer terug – toen bepaald nog niet zo normaal als nu. De klm betaalde het ticket, de krant het hotel. No strings attached, ik mocht schrijven wat ik wilde.

Drie hoofdthema’s had ik bedacht voor die korte stedentrip. Natuurlijk, er moest een sfeerverslag komen over het dagelijkse leven in Manhattan, waar ik voor het eerst van mijn leven zou rondlopen. Dan uiteraard de sport, toen al mijn grote liefde. Met de hulp van Mart Smeets kwam ik terecht bij een nba-wedstrijd, waar ik met alle egards werd ontvangen. En dankzij de platenmaatschappij van David Bowie kreeg ik een kaartje voor een veelbesproken toneelstuk op Broadway: The Elephant Man, met Bowie in de hoofdrol. Met de toezegging dat ik hem na afloop van de voorstelling kon spreken.

Die afspraak was ingepland voor mijn laatste avond. Meer dan een uur voor het begin van de voorstelling stond ik in de rij voor het Booth Theatre, tussen luidruchtige New Yorkers die het allemaal weleens wilden zien, die zich hardop afvroegen of Bowie een beetje kon acteren. Ik meldde me bij het loket, en gelukkig lag het toegangskaartje daar klaar, keurig op naam. Een medewerker van het theater begeleidde me naar de zaal, steeds verder naar voren, totdat we aankwamen bij de eerste rij. Middenin. Nog geen meter van het toneel.

Het was overdonderend. David Bowie, mijn grote held, op een ruime armlengte van mijn stoel vandaan. Gekleed in een lendendoek, acterend alsof zijn leven ervan afhing. De kritieken waren gemengd, dat wist ik, maar voor mij werd het de bijzonderste theaterervaring ooit. Toen het doek viel was ik compleet bedwelmd, het duurde minuten voordat ik me realiseerde dat er nog een taak te vervullen was. Ik moest backstage, wachten in een gang voor de deur van de kleedkamer, klaar staan voor het belangrijkste interview dat ik tot dan toe had mogen afnemen, misschien wel het belangrijkste interview in mijn journalistieke leven, dacht ik toen.

Ik kreeg de bibbers. Letterlijk. Het vooruitzicht dat ik oog in oog zou komen te staan met mijn idool, dat ik hem zinnige vragen zou moeten stellen, leverde vluchtgevoelens op. Ik kon gemakkelijk weg, daar in dat donkere gangetje. Wie zou me missen? Bowie zelf zou misschien even de deur opendoen, om het hoekje kijken, constateren dat daar niemand aanwezig was, en zich dan schouderophalend terugtrekken in zijn kleedkamer. De enige gedupeerde zou ik zelf zijn. Weg kans op een interview met een van de grootste rocksterren van dat moment.

Blijven staan dus, met bonkend hart. Minuten die uren leken, wachten op het moment waarop ik me als serieus journalist moest bewijzen. Dat moment kwam er, en toch ook weer niet. De deur ging inderdaad open. Een jongedame schoof geruisloos naar buiten, sloot de ingang naar de kleedkamer weer snel, ging met haar rug naar de gesloten deur staan en zei: ‘Sorry. Mister Bowie is unable to speak to you. He’s not feeling well tonight.’ Mijn antwoord zal verrassend zijn geweest: ‘Okay. Thank you. I’ll get out myself.’ En voor ze kon reageren, had ik me omgedraaid, op weg naar de uitgang van het theater. Opgelucht, vooral heel erg opgelucht.

Hij is altijd mijn favoriete popartiest gebleven. Ik heb zijn concerten bezocht, heb zijn platen aangeschaft, inclusief bootlegs. Ben hem blijven volgen tot aan zijn dood, tot en met Lazarus, dat macabere album waarmee hij afscheid van ons nam. Had zelfs een bijna transcedente ervaring in het Groninger Museum, bij de tentoonstelling die rond David Bowie was georganiseerd.

De dag na zijn overlijden, puur toeval, omdat de tickets weken eerder al waren aangeschaft. Het gebeurde bij ‘The Jean Genie’, het nummer waarmee het voor mij allemaal begon, midden in een museumzaal als een theatersetting. Het geluid snoeihard, alsof ik midden in een poptempel stond, bonkende bassen die doordrongen tot in mijn maag, snerpende gitaren, de opzwepende stem van een levende Bowie op het podium. Hij was er, hij was niet dood.

Ik heb hem nooit gesproken, nee.

Maar misschien is dat ook wel het beste. Idolen moet je niet interviewen, die moet je aanbidden.

Gio Lippens (Hoensbroek, 1958). Werkzaam voor de NOS, zowel voor radio als televisie. Winnaar van de RadioFreak Award voor ‘beste radioverslaggever van 2016’. Schrijver van de literaire roman Halverwege de Heuvel.

6. Peter Heerschop

The Counting Crows

Goodnight L.A.

De ziel in de muziek. Mijn ziel in de muziek.

Ik heb zoveel verhalen bij zoveel liederen.

Ik zeg liederen. Want dat moest van Bram Vermeulen. Bram, die ooit de regie deed bij onze cabaretgroep Niet Uit Het Raam, NUHR.

Bram, die een van mijn helden was uit mijn jeugd. Die altijd zong uit volle borst en in enorme overgave. Bram, die later een vriend werd. Die mij wist te raken met zijn muziek, met zijn rauwe stem en met zijn mooie teksten vol liefde en verlangen.

Bram legde uit dat je het niet mocht hebben over een liedje. Daar doe je de maker tekort mee. Je hebt het niet over liedjes maar over liederen. Tenzij je iets echt niet meer vindt dan een liedje.

Ik heb bij zoveel liederen van Bram een verhaal.

Ik wil vertellen over ‘Angie’ van The Rolling Stones.

Omdat dat het eerste lied was dat ik hoorde vlak na de geboorte van mijn dochter Luca. Ze was er nog maar net. Ik liep na alle emoties die horen bij de bevalling de kamer van mijn vrouw en dochter uit. Mijn vrouw, die ik intens bewonderde door de oerkracht die ze had getoond. Mijn dochter, die net in haar eerste dertig seconden al duidelijk had gemaakt dat ik voorgoed verantwoordelijk was voor iemand die altijd mijn grootste liefde zal zijn.

In een soort van roes drukte ik op de knop van de cd-speler. De cd liet horen waar ik gebleven was. Bij ‘Angie’. The Rolling Stones, Totally stripped. Daar kwamen de tranen.

Bij ‘Angie’. Voorgoed het lied voor mijn dochter.

Ik wil vertellen over ‘My City of Ruins’ van Bruce Springsteen.

Ik ben altijd gefascineerd geweest door Bruce. Zelfde stem als Bram maar dan heel anders. Maar je begrijpt wat ik bedoel. Rauw, vanuit het diepe.

Bruce, die ook altijd voluit gaat. Die altijd moet optreden. Dat moet omdat hij op het podium gelukkig is. Buiten het podium vaak somber. Want wie ben je als artiest als je niet optreedt? Wat blijft er dan over?

Ik zag Bruce ooit in De Kuip in Rotterdam, waar het beton trilde door het dansen van het publiek.