Sommige namen in dit boek zijn om redenen van privacy veranderd

© 2021, Alex Blanchard

Met grote dank aan Peter Frensdorf (www.peterfrensdorf.nl) voor zijn onmisbare hulp bij het optekenen van mijn levensverhaal.

Alle rechten voorbehouden

Omslagfoto: Alex Blanchard tegen Rudy Koopmans, Ahoy’ Rotterdam, 15 november 1982 © Guus Dubbelman

Vormgeving omslag en binnenwerk: Studio Mulder van Meurs

Foto achterkant: © Hans Peters

isbn 9789462972087

nur 491: sportbiografieën

www.uitgeverijdekring.nl/vechter

www.alexblanchard.nl

‘He who is not courageous enough to take risks

will accomplish nothing in life.’

Muhammad Ali

Proloog

Het gevecht van de eeuw

Op de avond van 15 november 1982 hing er een zinderende spanning in het Rotterdamse Sportpaleis Ahoy’, dat grijze blok beton dat alleen als grap de naam paleis kan hebben gekregen. Het stonk er naar pis, zweet en bier, de vloeren waren bezaaid met kauwgomplakkaten, de stoeltjes afgeragd. Maar de sfeer was fenomenaal. Vijftienduizend mensen kregen eerst wat voorpartijen voorgeschoteld, als opwarmertjes voor het gevecht waar ze écht voor kwamen: dat tussen Koopmans en Blanchard om het Europees kampioenschap halfzwaargewicht.

Eerder dat jaar waren als publiciteitsstunt de contracten – zogenaamd – live getekend in de populaire tv-show van Mies Bouwman. Het was alsof de bel van de eerste ronde daar werd geluid. ‘Ik heb ondertekend, nu zien of hij nog durft,’ zei Koopmans, naar mij wijzend. Ik reageerde cool: ‘Ik denk dat dit het laatste contract is dat hij ondertekent.’ De toon was gezet, en sindsdien had heel Nederland naar dit gevecht toegeleefd. De pers volgde de voorbereidingen op de voet, bijna elke dag stond er wel iets over ons in de krant.

De dure kaarten voor deze avond waren al maanden tevoren uitverkocht geweest. Degenen die ernaast hadden gegrepen, konden in een bijzaal nog via een scherm kijken, of anders thuis naar de radio luisteren. De wedstrijd werd niet op tv uitgezonden. Koopmans had te veel geld gevraagd voor de uitzendrechten.

Het was het gevecht van de eeuw en ik was de gedoodverfde winnaar. Sinds ik begin 1979 prof was geworden, had ik nog geen wedstrijd verloren. Het ging me allemaal makkelijk af. Titelverdediger Rudy Koopmans was tien jaar ouder, en een kop kleiner. Het was de lange, donkere, 24-jarige ‘Ali’ uit Amsterdam tegen de kleine, blonde, 34-jarige ‘Rotterdamse’ import-Fries Rudy.

Always bet on the black guy, zeiden ze in Amerika, en The bigger man will always beat the smaller one. Ik zat gebeiteld.

In de kleedkamer met mijn naam op de deur stond ik intussen peentjes te zweten. Quasi-kalm ijsbeerde ik door de ruimte. Met mijn getapete handen gooide ik er razendsnel een paar stoten uit, links, links, rechtse cross, hopend dat Rudy ze straks niet zou zien aankomen. Het zweet gutste van mijn lichaam. Ademhalen, rustig worden. Het wachten was een crime. Stond ik maar alvast in de ring. Nee, liever nog: was het maar voorbij en kon ik de overwinning maar alvast gaan vieren. Hoe zou het in de kleedkamer ernaast met Rudy gaan nu? Hoe bereidde díé zich voor?

Weer maakte ik een paar snelle stoten in de lucht. Rustig uitademen, inademen. Wat was er met me aan de hand? Was het angst? Ik wist dat ik Koopmans met mijn lange armen en harde, droge stoten op veilige afstand kon houden. Maar ik wist ook dat als de kleine Koopmans eenmaal doorkwam en zich zou invechten, dat mijn lange armen dan juist een nadeel vormden. Als ik mijn tegenstander dán niet vol wist te raken, zou ik in de problemen kunnen komen.

Ik sprak mezelf moed in, op de manier die ik had geleerd van mijn grote idool Muhammad Ali: Jij bent de jongste, de snelste, de meest talentvolle. Jij bent de kampioen. Als een mantra overschreeuwde ik mijn twijfels. Ik was als prof ongeslagen, dus waar maakte ik me zorgen om? Concentratie, dat was het geheim. Als het me lukte om me minstens drie rondes lang te focussen, dan kon ik het gevecht winnen. Maar net als bij Ali was gebrek aan concentratie mijn grootste vijand.

Ik ijsbeerde verder, af en toe wat snelle slagen in de lucht makend. Mijn spieren stonden strak als een snaar.

In de verte hoorde ik het lawaai van het publiek. Het leek op het grommen van een veelkoppig monster. Omdat ik vrijwel al mijn internationale partijen in eigen land had gebokst, was ik gewend dat het publiek als één man achter me stond. Maar vanavond zou het anders zijn. De helft kwam voor Koopmans en hoopte dat die mijn kop eraf zou slaan. Het enthousiasme van het publiek deed me normaal gesproken groeien, maar dat de helft van de zaal vanavond tegen me was, was een nieuwe gewaarwording. De zenuwen gierden door mijn lijf.

De enige man die vanavond niet kon verliezen was bokspromotor en manager Henk Rühling. Koopmans en ik zaten allebei in zijn stal. Hij had een feilloze neus voor de juiste tegenstander, hij wist waar ik als lange bokser van hield en wie ik kon hebben. Rühling had mij gebracht waar ik nu stond.

De deur ging open. Eric van den Berg riep naar binnen: ‘Tien minuten nog, Alex.’

Ik knikte hem neutraal kijkend toe, maar daar trapte mijn trainer niet in. ‘Alles in orde?’

Weer knikte ik. Van den Berg vertrouwde het niet en begon zijn vaste riedel over de te volgen tactiek af te draaien: ‘Linkse laten lopen en opvangen met rechtse cross, dan weer afstand nemen. Lichaam afdekken tegen zijn leverstoot en wegdraaien. Blijf in het midden van de ring.’

Ik kon de tekst dromen. Mijn gedachten waren elders. De onzekerheid hield me in de greep. Ik wist dat ik Koopmans kon verslaan, maar zou dat ook gebéúren? Ik hoopte op een lucky shot aan het begin van de wedstrijd. Zou Koopmans op mijn rechtse cross lopen? Koopmans was een sluwe vos. Alles wat hij deed stond in het teken van winnen: hij bokste efficiënt, maakte geen onnodige bewegingen, nam weinig risico en zat constant te loeren op een kansje om zijn tegenstander knock-out te slaan. Of om zijn moordende leverstoot te kunnen uitdelen, liefst gecombineerd met een rechtse overhand. Hij won nagenoeg alles. Hij was al sinds maart 1979 Europees kampioen halfzwaargewicht, door van de Italiaanse regerend kampioen Aldo Travesaro te winnen. Hij had sindsdien zijn titel al acht keer met succes verdedigd. Alleen het gevecht om de wereldtitel eind 1980 tegen de Amerikaanse wereldkampioen Eddie Mustafa Muhammad had hij kansloos verloren, op technisch knock-out vanwege een oogblessure.

Maar nu was de tijd gekomen om een einde te maken aan de glansrijke carrière van Rudy Koopmans. Nu was het mijn beurt. Alex Blanchard was er klaar voor en zou de titel komen opeisen. Ik had er recht op!

Maar wat nou als het toch misging? Ik kreeg de knagende stemmen in mijn hoofd niet stil. De tien minuten kropen tergend traag voorbij.

Plotseling was zo ver. Ik liep de kleedkamer uit, de gang door, de zaal in. Uit de luidsprekers knalde mijn soulnummer ‘Ain’t no stoppin’ us now’ van McFadden & Whitehead. Ik droeg mijn lange, zwarte satijnen jas met capuchon en witte strepen op de mouwen, met op mijn rug de naam van sponsor Geveke Verlichting. In een waas liep ik in een sukkeldrafje achter de vlag aan naar de ring. Het publiek schreeuwde aanmoedigingen én beledigingen. Het meeste drong niet tot me door, maar een enkele ‘vuile nikker’ en ‘lange lul!’ op z’n Haags miste me niet.

Met overspannen knieën klom ik tussen de touwen door, maar ik liet niets van mijn zenuwen merken. Hoofd omhoog en doen alsof de overwinning zeker is, dat was het belangrijkste. Ik gaf mijn gebruikelijke kushandjes aan het publiek. Het lawaai in de arena zwol aan. Het geluid in Ahoy’ was overweldigend, maar toen Koopmans werd aangekondigd, bleek het nóg harder te kunnen. Uit de luidsprekers denderde ‘Peter Gunn’ van Emerson, Lake and Palmer, en daar kwam de Europees Kampioen de zaal binnen, omringd door z’n groep.

Ik overzag het spektakel vanuit mijn hoge positie in de ring, met al dat lawaai en al die emoties op de achtergrond. Denkend aan de enorme weddenschappen die op deze wedstrijd waren afgesloten, sloeg opeens een ander soort twijfel toe. Hadden we het tóch niet verkeerd aangepakt? Hadden we dit gevecht niet over een paar wedstrijden moeten uitsmeren, en dan moeten afspreken dat ik de eerste won, Rudy de tweede, en dat er pas in de derde partij écht gebokst zou worden om de winst? Iemand uit Koopmans’ team had me benaderd met dit voorstel, maar ik had totaal niet opengestaan voor zo’n tussenpersoon. Waarom was Rudy zélf niet met dat voorstel naar me toe gekomen, misschien dat ik dán…

Daar stond een vreselijk lekkere kanjer me toe te juichen. Kende ik haar, of zou ik haar een keer... Alex, verdomme, concentreer je! sprak ik mezelf vermanend toe.

Koopmans was inmiddels in de ring aangekomen. In zijn hoek, die van Kok Juweliers, krioelde het van de talentvolle raadgevers, zoals de Duitse oud-wereldkampioen Eckhard Dagge. Mijn entourage stak er maar mager bij af: vijf man, te weten hoofdtrainer Eric van den Berg, assistent-trainer Bas van Duivenbode, de mentale trainer Ben Zwezerijnen, en mijn twee vrienden Hans en Wim. Koopmans draaide even een rondje met twee vingers van zijn beide handen in de lucht. Hij droeg ook een glimmende, zwarte jas, maar korter dan de mijne.

En weer sloeg de twijfel toe. Was ik wel goed genoeg voorbereid? Ik was in vorm, maar hoe zat het mentaal? Het duurde nog even voor dat zou blijken, want Rühling wilde de avond zo lang mogelijk rekken. Het aandoen en dichtbinden van de handschoenen was een heel ritueel, er was nog meer muziek, en er waren ook twee aankondigers, een Rotterdamse voor Rudy en een Amsterdamse voor mij, ter verdere verhoging van de sfeer.

Opeens werd het stil in de zaal. Bij de eerste tonen van het Wilhelmus stond iedereen op uit zijn stoel. Het lichtbord bevestigde dat Alex Blanchard 76,9 kilo was en Koopmans 79 kilo. Maar dat was op de weging gemeten, en sindsdien had Koopmans er zeker twee kilo bij gegeten. Ik was zojuist nog eens minstens een kilo zweet verloren in de kleedkamer. Ruim vijf kilo verschil, dat was niet niks, dacht ik bezorgd. Ik voelde de intense spanning in mijn lichaam en het zweet bleef maar stromen.

Eindelijk klonk de gong voor de eerste ronde. We benaderden elkaar heel even voorzichtig, maar al snel kwam Koopmans op me af. Hij sloeg een leverstoot met daaroverheen een rechtse directe naar mijn kin. Door me naar voren te werpen kon ik die nog net ontwijken. Zo zouden de twaalf rondes lang gaan duren, dacht ik geschrokken. Hij pakte direct weer het midden van de ring. Het publiek schreeuwde vol spanning mee.

Koopmans hernam het initiatief en gaf weer een zuivere, keiharde leverstoot. Ik weerde die af met mijn elleboog en draaide naar links, weg van het gevaar. De rechtse die Koopmans nog naar mijn hoofd stuurde miste daardoor ook, maar de kracht in beide stoten was voelbaar. Dit was menens.

Ik liet mijn linkse lopen, eerst voorzichtig, toen sneller. Koopmans kwam met een links-rechtse zwaai en miste, maar bleef me dicht op de huid zitten. Zo tastten we elkaar af. Koopmans raakte me half met een combinatie, ik was te laat om te counteren. Toen raakte ik Koopmans met een paar lichte linkse directe stoten. De gong gaf het einde van de eerste ronde aan; één minuut rust.

Trainer Eric van den Berg riep: ‘Goed zo, Alex! Op afstand blijven en linkse hoek inzetten! Hij duikt steeds omlaag, probeer hem met opstoten te pakken, oké?’ Ik knikte; dat omlaag duiken had ik ook gemerkt. Assistent-trainer Bas van Duivenbode schreeuwde me toe: ‘Houd de dekking hoog en let op zijn rechtse stoot!’

Direct na de gong pakte ik weer het midden van de ring en Koopmans probeerde weer een leverstoot en een rechtse zwaai, die veel te hoog was. Zijn stoten misten soms rakelings en waren soms half raak. Hij had geen voltreffers, maar zijn counters waren messcherp. Beiden misten we met links-rechts, en toen raakte ik met een linkse hoek met de binnenkant van mijn handschoen Koopmans’ gezicht. De veter veroorzaakte een bloedende wond onder zijn rechteroog. De scheidsrechter stopte de wedstrijd en liet de ringarts de wond inspecteren en schoonmaken. Was het einde wedstrijd? De paniek in de hoek van Kok Juweliers gaf me een boost. Dit was de start die ik nodig had!

De partij mocht doorgaan. Koopmans begon direct superagressief te boksen om te demonstreren dat het goed met hem ging. In de derde ronde werd het tempo nog hoger. Ik stootte mijn linkse met rechtse directe met een hoop halve missers richting Koopmans’ kin, maar die wist op tijd weg te duiken. Zijn linkse counter trof me op de borst. Het werd een echte knokpartij. Ik vocht om Koopmans op afstand te houden en mijn stoten wisten hem nauwelijks vol te raken. Maar Koopmans verloor steeds meer zijn zelfbeheersing. Zijn wenkbrauw lag open.

Ik nam opnieuw het midden van de ring en wist de partij naar me toe te trekken. Links, links, rechts, alles was nu raak. Het was slechts een kwestie van tijd voordat ik het gevecht van mijn leven zou winnen.

1. Een gemankeerd gezin

Het is donderdagochtend, een Hollandse dag vol regen. Buiten hoor ik een auto starten. In huis is het doodstil. Ik zit achter mijn pc en staar voor me uit. Dan dringt het tikken van de klok aan de muur tot me door. In een flits besef ik dat elke tik betekent dat ik weer een seconde ouder ben geworden. Ik mompel tegen niemand in het bijzonder: ‘Time is a predator.’ Voor je het weet is het voorbij. Hoog tijd dus om mijn levensverhaal vast te leggen.

Mijn naam is Blanchard, voluit Alexander Jacques Blanchard. Ik zal u in dit verhaal meenemen naar meer dan een halve eeuw geleden, naar het begin van mijn geschiedenis. Een geschiedenis waarin ik mijn grenzen heb verkend, waarin ik balanceerde tussen droom en werkelijkheid, en waarin ik mijn onvervulde verlangens trachtte te verwezenlijken. Op zoek naar ware liefde volgde ik mijn hart. Ik bereikte hoge heuvels en diepe dalen, tot in de krochten van mijn ziel. Welke richting mijn hart uitwaaierde, was voor mijzelf ook steeds een verrassing. ‘Taking the high road’ was slechts voorbehouden aan degenen die geboren zijn met een zilveren lepel in hun mond. Dat was bij mij bepaald niet het geval.

Ik ben geboren op 3 januari 1958 in de Czaar Peterstraat te Amsterdam, in een tweekamerwoning boven de snackbar. In dit pand zou later de film Ciske de Rat worden opgenomen. Hoe toepasselijk. Een rat is gevreesd en gehaat maar kan onder alle omstandigheden overleven. Het verguisde beestje maakt zijn eigen geluk en laat zich door niets of niemand ontmoedigen. Het doet alles om te overleven en zet desnoods zijn tanden in soortgenoten. Was Ciske een bedacht figuur, dat was ik niet: Alex de Rat.

Ik was de jongste thuis en had twee oudere zussen, Jacqueline en Marie. Pa was geboren in 1927 in Paramaribo. Hij had als beroepsmilitair gevochten in Korea, Indonesië en Australië. Na al dat oorlogsgeweld kwam hij begin jaren vijftig naar Nederland, een totaal andere wereld. Hij was een van de eerste Surinamers hier. Er waren bijna geen andere zwarte mensen. Mijn moeder vertelde me later dat er soms mensen uit de buurt op mijn vader afkwamen en aan zijn huid voelden om te zien of hij niet afgaf.

Pa kwam zelf uit een groot gezin van zeven broers en twee zussen. Kinderen waren niet meer dan het ongewenste resultaat van een prettige bezigheid. Warmte, liefde en geborgenheid waren in het grote gezin ver te zoeken, vooral ook nadat de vader des huizes al op zijn 46ste overleed. Míjn vader was toen pas zeven jaar oud. En meestal geven mensen dat voorbeeld uit hun jeugd klakkeloos door aan hun kinderen, waardoor de geschiedenis zich maar al te vaak herhaalt. Zo ook bij ons.

Ook mijn moeder kwam uit een gemankeerd gezin. Ze was in 1930 in Groningen geboren, en ze had een oudere zuster, Marie. Hun moeder was een Duitse. Ma was net twee jaar oud toen haar moeder naar Duitsland terugging en haar beide dochters achterliet. Haar vader nam de opvoeding op zich, maar hij kon niet met z’n handen van zijn dochters afblijven. Marie nam zo snel mogelijk de benen. Ma was tien toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Er zou voor haar een onvoorstelbaar zware tijd aanbreken. Uiteindelijk wist ze in wanhoop haar vaders misbruikpogingen te ontvluchten. Ze ging naar Amsterdam, de Grote Stad. Ze had alleen de lagere school doorlopen, maar ze was dapper. Ze ging op haar zestiende werken als naaister in een Amsterdamse kledingfabriek, en later bij dropfabriek Klene in de Blankenstraat. In het weekend ging ze dansen op de Zeedijk, in de befaamde Casablanca Jazzclub.

In de Casablanca leerde ze mijn vader kennen. Stel je voor: een grote, stoere trotse donkere kerel van één meter drieënnegentig. Begin jaren vijftig was de gemiddelde lengte van een man ongeveer een meter vijfenzeventig. Daar kwam pa, een boom van een vent, zwart als steenkool, met een schaterende lach en hagelwitte tanden. Vijfennegentig kilo volle spierbundel, vierentwintig jaar jong. Een charmante en sportieve vent, zonder twijfel een echte verleider. Dat mijn moeder voor hem viel snap ik wel, maar meer dan fysieke aantrekkingskracht kan het niet geweest zijn, want er waren nauwelijks twee mensen te vinden die qua karakter meer van elkaar verschilden. Mijn vader bleek zeer conservatief en streng met militaristische eigenaardigheden. A man who doesn’t take bullshit. Empathie en emoties toonde hij niet, laat staan liefde, want dat deden echte mannen niet. Mijn moeder leed daaronder. Wij kinderen ook, hoewel we niet beter wisten. Later begreep ik dat we met vier kinderen hadden kunnen zijn, als mijn moeder de laatste zwangerschap niet met een stofzuigerslang had afgebroken.

Het was bij ons thuis armoe troef. De hele week aten we rijst met bonen en varkenspootjes, want dat kostte weinig. Of iets met gehakt. Nog steeds kan ik de geur daarvan terughalen. Ik zie ook het dunne gedeukte rijstpannetje nog voor me, waar de stoom vanaf kwam. Het potje met Madame Jeanette-pepers stond tijdens het eten altijd rechts van pa. Elke avond leek op de avond ervoor. Ma had het moeilijk. Pa sprak aan tafel vaak niet, en als hij sprak, dan ging het regelmatig over zijn voorouders, die als slaven zwaar geleden hadden. Pa was er enorm verbitterd over.

Pa hield ma flink onder de duim. Ze mocht nooit zingen, ze mocht er niet frivool bijlopen, ze droeg haar rokken tot ver over de knie en pa stond erop dat zij als een militair in kaki-groen gekleed ging. Ze was een klein vrouwtje van hooguit een meter zestig, confectiemaatje 34/36. Zeer toegewijd, maar vaak angstig door de uitvallen van pa. Mijn ouders hadden vaak ruzie. Heel soms was de sfeer goed en zelfs vrolijk, maar altijd lag zijn drift op de loer; hij kon zich niet beheersen. Hij sloeg ma met alles wat voorhanden was. Dit begon al na de geboorte van Jacqueline, mijn oudste zus, in 1953. Pa werkte keihard, maar in plaats van voldoening voelde hij zware frustratie, die een uitweg vond in geweld. Het geweld werd zo erg dat mijn moeders nek op den duur vol littekens zat. Gelukkig sloeg hij ons toen nog niet.

Het aftuigen werd zo gewoon dat de buren niet eens meer reageerden op de herrie. Wij kinderen vonden het óók heel gewoon dat bij ons thuis ruzies en lichamelijk geweld aan de orde van de dag waren en ook niet verborgen werden gehouden. Je ouderlijk huis is je nest, ongeacht de omstandigheden.

De ruzies ontstonden vaak omdat pa vond dat ma totaal geen verantwoordelijkheid voor de kinderen nam. Tijdens het koken schoof ma soms het raam open, en dan ging ik kijken wat er op straat gebeurde. Op een keer leunde ik zelfs naar buiten om het beter te kunnen zien. Ik was twee jaar oud, en als God bestond, meldde hij zich toen. Net toen ik voorover viel, kwam pa de keuken in. Hij kon mij nog net aan mijn enkels grijpen en trok mij weer naar binnen. Hij ontplofte bijna van woede en sloeg ma keihard. Wat zou er gebeurd zijn als hij niet thuis was geweest?!! Waarom lette zij niet op mij?!! Deze keer wachtte ma de verdere ontwikkelingen niet af. Ze rende de deur uit, de trap af naar beneden. Radeloos van angst en paniek vluchtte ze weg en liet haar kinderen achter, zoals ook haar eigen moeder had gedaan. Ze kon het niet meer aan.

Pa bleef achter met drie kleintjes, maar hij moest werken. Hij kwam op het idee om ons tijdelijk in een kindertehuis te plaatsen en ons er weer uit te halen zodra dat kon. Dat moment kwam pas toen ik elf was, maar binnen een half jaar was ik alweer terug in het tehuis. Op mijn vijftiende ging ik bij mijn moeder wonen. Dertien jaar moest ik het zonder ouders doen. Ook zonder mijn zussen, want de Blanchard-kinderen werden uit elkaar geplaatst. Ik heb nooit begrepen waarom, maar zo ging het nu eenmaal. Ons werd niets gevraagd of verteld. Mijn vader regelde dat mijn moeder uit de ouderlijke macht werd ontzet.

Jacqueline, ruim zes jaar oud, werd in het Burgerweeshuis in de Kalverstraat geplaatst. Hier moest zij verplicht een opvallend uniform dragen in de kleuren van het wapen van Amsterdam: de linkerkant rood en de rechterkant zwart met een tweekleurig petje. Elke Amsterdammer kon zo zien dat je uit het Burgerweeshuis kwam. Mijn andere zus, die naar mijn moeders zus Marietje is genoemd, moest naar het Mierennest in Hilversum. Ikzelf, twee jaar oud, werd in het nieuwe Burgerweeshuis aan het IJsbaanpad geplaatst.

We huilden alle drie hartverscheurend bij het afscheid. Wat zou er met ons gebeuren? We klampten ons aan elkaar vast en wilden niet loslaten. Maar men was onverbiddelijk: we werden gescheiden. De tijd heelt alle wonden, maar sommige beschadigingen gaan nooit meer weg. Je draagt die krassen op je ziel de rest van je leven mee.

Mijn vader kwam nooit op bezoek. Ik wist al snel niet eens meer hoe hij eruitzag. Mijn moeder kwam heel soms langs, en op zondag mocht ik weleens met haar mee en zag ik mijn zussen ook weer.

Ik herinner me een dag dat mijn moeder mij optilde voor een woning op de Zeedijk. Ik was jarig en kreeg die dag mijn eerste fietsje. Ik voelde de opwinding, want ik kreeg nooit aandacht en al helemaal geen cadeaus of knuffels. Maar ik voelde ook afstand tussen mij en deze inmiddels vreemde vrouw. Ik kon mijn gevoelens niet duiden en voelde mij vooral heel ongemakkelijk.

Pas toen ik een jaar of zeven was, kwam mijn moeder weer eens op visite in het kindertehuis, weer op een zondag. We hadden elkaar heel lang niet gezien. Ze hadden me verteld dat er een mevrouw speciaal voor mij langs zou komen en dat dit mijn moeder was. Ik had er buikpijn van gekregen. Hoe zou zij eruitzien? Zou ik haar herkennen? In de verte zag ik haar aan komen lopen: een prachtige vrouw, chic en modieus gekleed. Haar haar was zwart en zat in model Suikerspin, met aan de zijkanten twee opgerolde lokken. Ze droeg zwarte lakschoenen met hoge hakken en een nauwsluitend, mooi rood-met-groen bewerkt mantelpakje in jaren zestig-stijl. In haar hand hield ze een touwtje, waaraan ze een speelgoedvrachtwagen vol snoep meetrok. Voor mij.

Ik kon van de zenuwen geen woord uitbrengen. Verlegen zat ik tegenover mijn moeder op de vloer terwijl ik mijn cadeau aanpakte. Ik durfde haar niet aan te kijken. Ze probeerde een gesprek aan te knopen over deze bijzondere dag, maar ik deed of ik druk het snoepgoed aan het sorteren was. Het bleef ongemakkelijk, en toen de bezoektijd voorbij was, verdween mijn moeder weer.

Pas heel veel later begreep ik dat mijn moeder mij in die jaren nooit meer was komen opzoeken omdat ze een nieuwe man had en met hem lange reizen maakte naar de usa en naar Suriname.

Mijn kindertehuis bestond uit negen verschillende afdelingen met vogelnamen waar jongens of meisjes van een bepaalde leeftijd woonden. Ik kwam terecht in een groep van ongeveer twintig jongens op de afdeling Meeuwen. We bouwden er wel een soort familieband op. Buiten was een heel groot grasveld, waar we wedstrijdjes speelden. Naast het Burgerweeshuis lag een braakliggend, heuvelig stuk bouwgrond, en ook daar speelden we vaak. Ik ontdekte er een keer een ondergrondse bunker uit de Tweede Wereldoorlog. Ik kroop er opgewonden in en vond een soort middeleeuws zwaard. Trots nam ik de oorlogsbuit mee. Ik mocht het zwaard bewaren op het visnet dat aan ons plafond hing, tussen de lp’s.

In het tehuis werden de taken verdeeld. Het corvee bestond uit tafeldekken, na het eten afwassen, stofzuigen, opruimen en om de vrijdag het beddengoed verschonen. Met Sinterklaas en kerst zat ik met een heleboel kinderen in het tehuis die ook nergens anders heen konden. Gevierd werd het nauwelijks, maar de medewerkers probeerden er het beste van te maken. Wat papieren versiersels en iets feestelijker eten. Enkele dagen voor kerst hoorde ik de begeleiders Annie en Joop in de keuken praten over een vader die al zijn geld vergokte, en Annie maakte een slaande beweging met haar rechterhand. Joop zag mij aankomen. ‘Daar hebben we Lexje,’ zei hij quasi-achteloos. Ik pakte iets uit de keuken en deed alsof ik wegliep. Meteen begonnen ze weer te praten over gokhuizen en vergokken. Ik begreep nog niet dat het over mijn vader ging, maar dat muntje zou later wel vallen.

Toen ik iets ouder was, mocht ik eens kerst vieren bij Annie thuis, samen met een andere jongen. Annies ouders kwamen ook langs, om ons een gezinsgevoel te geven. We genoten van het heerlijke eten, dat speciaal voor ons gemaakt was en dat we nog nooit hadden gegeten. We kregen ook bijzondere cadeautjes. Ik was ontroerd. Voor het eerst maakte ik een gezin mee waar totale saamhorigheid, liefde en blijdschap heerste. Even voelde ik geen eenzaamheid.

Toen de tv eenmaal zijn intrede deed, keken we in de weekenden naar André van Duin of De Mounties, maar Rawhide en Bonanza vond ik ook prachtig. Ik las soms boeken, zoals Alleen op de wereld. Het maakte diepe indruk op me, ik hield het niet droog. Ik kon me ook goed inleven in de avonturen van de twee Friese schippersjongens met hun bootje in De Kameleon. Ook Tien kleine negertjes van Agatha Christie las ik later vaak; spannend, hoewel het helemaal niet over zwarte mensen ging.

En ik had nog een activiteit. Aan de overkant van het tehuis, ongeveer tweehonderd meter verderop, was de Stadionkade. In de namiddag zat ik daar vaak aan de rand van het water. Daar kwam ik op het idee van flessenpost. Op een klein papiertje schreef ik mijn naam, geboortedatum en adres, en de tekst: ‘Wie dit leest, zal eeuwig gelukkig blijven, getekend 7 augustus 1966.’ Ik stopte het opgerold in een waterdicht flesje, vulde dit met wat steentjes en gooide het in het water. Ik wachtte tot mijn boodschap naar de bodem van het water was gezonken. Toen bond ik mijn rolschaatsen met vier wieltjes onder en rolschaatste langs de kade. De gedachte dat iemand mijn boodschap zou lezen, gaf me een goed gevoel, en ik ging veel vaker wensen opschrijven en in flesjes stoppen. Dat ik zélf zo’n flesje zou ontvangen, kwam niet bij mij op. Dat geluk was voor mij niet weggelegd.

Toen ik acht jaar was, mocht ik op verjaardagsvisite. Mijn tante Jacqueline, die ik nog nooit had ontmoet, was jarig en ze kwam me ophalen uit het kindertehuis. Op de verjaardag was ook veel andere familie, die ik allemaal niet kende. Mijn vader was er niet bij. Vanuit de keuken hoorde ik soms geruzie komen, dan klonk er ingehouden geschreeuw met de woorden: ‘Ik ga je klappen, je maakt mijn hoofd heet.’ Uit de keuken kwam ook de heerlijke geur van Surinaams eten. Tante Jacqueline zat aan het hoofd van de tafel. Ik voelde dat iedereen diep respect voor haar had. Op zeker moment keek ze me nadrukkelijk aan: ‘Je vader heeft je toch weleens verteld waar de naam Blanchard vandaan komt?’

Ik antwoordde gelaten dat ik mijn pa al sinds mijn tweede niet meer had gezien.

Ze zuchtte en maakte een hard Surinaams tjoerie-geluid, zoals ze deed wanneer ze iets afkeurde. ‘Dan zal ik je dat verhaal vertellen,’ zei ze. Het werd muisstil in de eetkamer, iedereen luisterde mee.

Het verhaal dat ze vervolgens vertelde maakte zeer diepe indruk op me. Op school hadden we het liedje ‘Moriaantje zo zwart als roet’ geleerd, en iedereen las Kuifje in Afrika, waarin de dappere blonde Kuifje het aan de stok kreeg met die luie domme zwartjes. Vanaf dit moment begon ik dat stereotype overal om me heen te zien, en onbewust begon het ook aan mij te knagen. Waren wij Blanchards anders?

Toen ik negen was, bedacht het kindertehuis dat ze voor mij een pleeggezin gingen zoeken. Zo gebeurde het dat ik in de weekenden en vakanties naar Weesp ging. Ik had het erg naar mijn zin bij deze familie. Bij de melkfabriek aan de overkant zag ik hoe de koeien de stallen in werden geloodst, en hoe aluminium karren vol melkflessen werden gehaald en gebracht. Ik zat soms uren uit het raam te kijken, genietend van deze bedrijvigheid. De vader des huizes was aardig, en hij gaf me elke zaterdagochtend zakgeld. Ik mocht dan kiezen uit twee zakdoekjes, het ene gevuld met een rijksdaalder, het andere met twee kwartjes. Elke zaterdag was dat weer reuze spannend.

Gaandeweg kreeg ik ook belangstelling voor het andere geslacht. De vrouw des huizes verkleedde zich weleens achter de bank in de woonkamer, en stiekem stond ik dan op de gang achter de deur te gluren of ik haar weelderige dijen en borsten kon zien als ze naar voren boog. Of misschien haar intieme plekjes als ze haar kousen of panty’s aandeed.

Ik deed ook andere brutale dingen. Vanaf mijn elfde liep ik heel vroeg voor schooltijd krantenwijkjes, en ik trof eens een voordeur met de sleutels er nog in. Zachtjes sloop ik de woning binnen. Midden in de woonkamer ging ik om me heen staan kijken, me vergapend aan de bezittingen van die mensen. Het liefst had ik gezien hoe ze met elkaar omgingen, maar er was niemand thuis en dus vertrok ik weer en deed ik de deur netjes achter mij dicht, zoals het hoorde.

In die tijd ontmoette ik voor het eerst tante Marietje, de zus van mijn moeder. Ook deze vrouw had een verschrikkelijke jeugd gehad. Ik herinner me een lange blonde vrouw met een star, droef gezicht. Tante Marietje kwam me opzoeken in het kindertehuis, samen met haar man en haar dochter en twee zoons. Bij het weggaan gaf ze mij een lange knuffel, alsof ze wilde zeggen: ‘Vaarwel lieve kleine Alex.’ Ik zou haar nooit meer terugzien. Jaren later hoorde ik dat tante Marie zelfmoord had gepleegd met een overdosis medicijnen. Haar man zou haar voorbeeld kort daarna volgen, en twaalf jaar later zou ook hun oudste zoon zich van het leven beroven.

Via een kort verblijf in kindertehuis Het Mierennest in Hilversum, samen met mijn zus Jacqueline, besloot men op mijn elfde dat het voor Jacqueline en mij veilig genoeg was om weer bij onze vader te gaan wonen. Marietje moest om onduidelijke redenen in Hilversum blijven.

Pa woonde in een groot hoekhuis aan de Andreas Schelfhoutstraat, achter het Surinameplein in West, op de eerste etage. Hij woonde daar met Lenie, met wie hij een zoon had gekregen: mijn halfbroer Johnny, bijna vijf jaar jonger dan ik. Pa was geen steek veranderd. Ook Lenie sloeg hij om de haverklap bont en blauw. De man miste ieder gevoel van empathie of liefde. Hij deed ook niet aan feestdagen. Ik moest gewoon huiswerk maken op Sinterklaas- en kerstavond. Dan zat ik alleen op de ijskoude slaapkamer. De radiator was afgesloten, anders werd het te duur. Ik blies mijn warme adem op het ijs van de bevroren ruit en tekende sterretjes. Midden in de slaapkamer stond een blauwgeverfd houten tafeltje, waaraan ik zijn straatnaam foutloos moest leren schrijven. Als het niet lukte, zwaaide er wat. Ik worstelde ermee. Vandaag de dag zou ik ongetwijfeld de diagnose dyslexie hebben gekregen, maar in die tijd moest ik gewoon beter mijn best doen. Speelgoed had ik nauwelijks, alleen maar een Batman-autootje met Batman- en Robin-poppetjes. Toch vermaakte ik mij daar prima mee. Ik verzon verhalen over een dief, en Batman die daar op af moest. De spannende muziek, net zoals op de tv, maakte ik er zelf bij.

In de spiegel zag ik dat ik lange giraffenbenen had, zo dun als potloden. Pa liet ons zomers in korte broek naar school gaan. Hij kocht voor mij en mijn halfbroertje bij Van Haren plastic sandaaltjes met riempjes, met aan de bovenkant luchtgaatjes. Ze kostten negenennegentig cent, volgens het stickertje. Zo moest ik naar school. Net twaalf jaar oud, al een meter vierentachtig lang, ruim zestig kilo zwaar, op mijn plastic sandaaltjes met hoge sokken tot boven de kuit. Ik schaamde me echt kapot, maar dat kon pa niets schelen. Ik kwam op het lumineuze idee om mijn zondagse kleren, die ik van mijn moeder had gekregen, in een vuilniszak aan de overkant in de bosjes te verstoppen. Elke ochtend verliet ik het huis in korte broek en sandalen, kleedde me dan om in de bosjes, en ging als een goed geklede stoere bink naar school. Na schooltijd deed ik het omgekeerde. Pa had niets in de gaten.

Zaterdags gaf pa mij geld om op de hoek bij de sigarenwinkel zijn favoriete Willem II-sigaren te kopen. Ze zaten in een houten doosje met een papieren zegeltje. Elke week mocht ik de gulden die overbleef houden. Pa en ik deden ook vaak een wedstrijdje wie het beste rijst kon koken. Zijn korrels waren altijd groter en droger dan de mijne, maar mij ging het om de spaarzame fijne momenten.

Een douche hadden we niet, net als zoveel mensen begin jaren zeventig. Doordeweeks wasten wij ons om de beurt in een grote teil in de keuken, en op zaterdag gingen we naar het badhuis. De Amerikaanse serie Hawaii Five-O verscheen op de televisie. Mijn halfbroertje Johnny en ik speelden vaak buiten aan de overkant van de straat tussen de woningen die gesloopt werden voor nieuwbouw. De jongen had een zacht karakter. Maar als er iets in huis kapot was gegaan, dan hadden dus altijd Alex of Jacqueline het gedaan en nooit kleine Johnny. Dat zat mij niet lekker.

Wanneer ik aan die tijd terugdenk, zie ik voor me hoe ik bibberend van angst achter een deur sta te kijken, terwijl mijn vader een grote bijl dreigend vlak voor het gezicht van mijn zus houdt en schreeuwt: ‘Zég wat je moeder is of ik hak op je in!’ Pa was buiten zinnen. Jacqueline vertelde de volgende dag op school over het incident. Ze kon na school meteen door naar een kindertehuis.

En er waren meer gewelddadige incidenten. Ik zie nog voor me dat mijn vader mij iets vroeg aan de ontbijttafel. Kennelijk gaf ik een brutaal antwoord, want vanuit het niets sloeg hij de glazen pot Calvé-pindakaas op mijn hoofd kapot. Met ingehouden tranen keek ik strak voor mij uit. Ik gunde hem niet de genoegdoening dat hij me pijn had gedaan.

Ik kreeg nachtmerries. Ik zag kettingen en bijlen, martelingen, afgehakte handen en uitgestoken ogen, bloederige toestanden. Ik hoorde geschreeuw, gegil, gevloek. Ik werd soms huilend wakker. Maar ik sprak er met niemand over, en overdag hield ik me groot.

In die tijd kwam ook mijn 18-jarige halfbroer Jim uit Suriname over. Ik wist niet eens dat ik die halfbroer had, en ook vader en zoon bleken elkaar niet te kennen. Na een paar weken kregen ze al ruzie, omdat pa kostgeld eiste en vond dat zijn zoon moest werken. Hij dwong Jim direct een baan te zoeken. De ruzie was in de vooravond begonnen. Toen ik de volgende ochtend wakker werd, voelde ik dat het door het hele huis tochtte. Ik ging naar de woonkamer en zag dat het raam in stukken op straat lag. Mijn stiefmoeder Lenie vertelde huilend dat Jim pa met een mes in zijn buik had gestoken. Pa wilde hem daarna doodmaken, en uit angst was Jim dwars door het raam van één hoog naar beneden gesprongen. Jim zagen we natuurlijk nooit meer terug. Toen pa uit het ziekenhuis kwam, vertelde hij mij niets.

Later kwam zijn zus Jacqueline langs om te kijken hoe erg zijn wond was. Ze moest ongeveer van mijn vaders leeftijd zijn, maar had een bijzonder jong gezicht. Ik groette haar en bleef haar even aanstaren. Ik had haar één keer eerder ontmoet, op haar verjaardag, maar pas nu viel me op hoe mooi ze was. Ik had nog nooit zo’n mooi gezicht gezien. Ik werd meteen naar mijn kamer gestuurd, maar vanaf dat moment bleef ik aan haar denken.

Weken later zocht ik naar mijn spaarpot, waarin ik elke zaterdag die gulden van de sigaren spaarde. Pa was inmiddels metaalbankwerker geworden bij de staalfabriek in Oost, en hij had een spaarpot voor me gemaakt met uitsluitend een gleufje bovenop. Het geld ging erin, maar kon er nooit meer uit. Ik zocht en zocht, maar het ding was spoorloos. Ik was bang dat pa mij verrot zou slaan wanneer zou blijken dat mijn spaarpot verdwenen was, ik moest snel een waterdichte smoes gaan bedenken. De volgende ochtend kwam ik de woonkamer binnen en trof daar alweer totale verwoesting aan. Alle meubels aan flarden, alles omgegooid, gebroken en kapotgeslagen. Ik dacht dat er ingebroken was.

Ik rende het huis door en vond Lenie, huilend, met een enorm blauw-geel-rood dichtgeslagen oog. Zij snikte achter haar gesloten handen. Tussen de huilbuien door vertelde ze dat mijn vader haar vaak sloeg en dat hij met de inhoud van mijn spaarpot was gaan gokken op de Zeedijk. Haar slaan was al laf en erg genoeg, maar de spaarpot kapotmaken die hij zelf voor mij had gemaakt en bovendien mijn spaargeld afpakken? Ik kon dat echt niet geloven en dacht dat Lenie wartaal sprak.

Op een dag had pa een Spaans rietje meegenomen van zijn werk. Wanneer ik nu nog fouten bij mijn huiswerk maakte, zou hij mij wel krijgen, dreigde hij. Nu brak er iets in mij. Het was genoeg geweest. De kus op zijn wang de volgende ochtend was de laatste die ik mijn vader gaf. Via school werd ik direct weer in een tehuis geplaatst. Omdat iedereen mijn thuissituatie kende, werd het in één dag geregeld.

Ik moest eerst tijdelijk naar de De Lairessestraat, de dependance van het Burgerweeshuis aan het IJsbaanpad. Die eerste avond daar deed ik superstoer. Op de kamers van de jongens sloofde ik mij uit door te dansen en vol bravoure van het ene bed naar het andere te springen. Hoe moest ik mijn tranen anders bedwingen? Ik was twaalf en wéér was ik alleen. Van binnen ging ik kapot van verdriet, maar dat mochten ze echt niet zien.

Na een week werd ik overgeplaatst naar het moderne, stenen hoofdgebouw aan het IJsbaanpad. Hier droegen ze geen uniform. Niemand kon aan me zien dat ik in een kindertehuis zat, dacht ik opgelucht.

Ook hier hadden de verschillende afdelingen vogelnamen. Ik hoorde deze keer bij de Zwaluwen. Naast ons was meisjesafdeling Meeuwen. Ik leerde daar Els kennen, een lachebekje met een mooi, fijn gevormd gezichtje. Ze kwam uit Indonesië. Jaren later hoorde ik dat haar moeder in het leven zat, en toen ik Els in de jaren tachtig toevallig weer ontmoette in een discotheek, bleek dat zij hetzelfde werk deed als haar moeder. Maar zo ver was het nog niet, we waren nu twaalf of dertien. Vaak sloot ik mijn ogen en dacht aan haar. Ik merkte dat ze mij ook leuk vond. We spraken steeds vaker stiekem af, en toen het onderwerp seks aan de orde kwam, zei ik stoer dat ik al ervaring had. Ik vroeg of ik een keertje bij haar mocht slapen. Els vond het goed. Ze zou die nacht de deur van de meidenafdeling voor mij opendoen, zodat ik naar binnen kon glippen.

De dag voor de afspraak werd ik toch wat gespannen. Ik had nog helemaal geen haar rond mijn piemel, en dat paste niet bij een man met ervaring. Ik pakte een schaar en lijm, knipte wat haar van mijn hoofd en plakte het beneden. Het resultaat was verre van bevredigend, een voorteken van de komende gebeurtenissen.

Die nacht sloop ik op blote voeten naar de meidenafdeling. Inmiddels was de moed me zo diep in de schoenen gezonken dat ik hoopte dat ze niet zou opendoen. Ik tikte héél zachtjes op de deur. Helaas, ze opende ’m direct. Mijn hart bonkte in mijn keel toen ik achter haar aan naar de trap liep. Plots stootte ik keihard mijn teen. Van binnen schreeuwde ik het uit van de pijn, maar een echte vent liet natuurlijk niets merken. Mijn teen begon te branden als de neten, en mank hinkte ik achter haar aan. Eenmaal in haar kamer gingen we in haar bed liggen. Ik kroop op haar en begon maar met haar te tongen, terwijl ik heupbewegingen maakte. Ik was zo onhandig en zij wist ook niet wat ze moest doen. Daar beneden gebeurde uiteraard niets. Na een tijdje zoenen fluisterde ik: ‘Meid, het wordt niets, ik ga terug. Jammer, maar dit ligt toch echt aan jou.’ Ik sloop snel de kamer uit. Pfff… ik was blij dat ik ervan af was, maar ik had wel weer een ervaring om over op te scheppen bij de jongens.

Met die jongens kon ik het goed vinden, maar intussen waren we allemaal gedumpt kroost en voelde iedereen zich moederziel alleen. We hadden allemaal een beschadigde geest en een gapend gat op de plek waar ouderliefde had moeten zitten. Niemand had thuis liefde, warmte en harmonie gekend, we hadden allemaal slechte voorbeelden gehad. Net als mijn vader toonde ik in mijn jeugd ook weinig emoties, en ik schuwde lichamelijk contact als het niet seksueel gericht was. Van mijn vader had ik ook een zekere trots, zijn loopje, kuchen en een bepaalde manier om met mijn hand te zwaaien. Van mijn moeder had ik het wat lompe, het onnadenkende, de onverschilligheid, maar ook de naïviteit. Wat je van thuis meekrijgt is niet allesbepalend voor de rest van je leven, je wordt ook gevormd door invloeden van buiten en je kunt met je eigen karakter ook een hoop bereiken, maar wat snakten we bewust of onbewust allemaal naar een beetje warmte en oprechte liefde!

Mijn lagere school was de Pieter Hooglandschool in de Rivierenbuurt, min of meer op de plek waar nu het De Mirandabad staat. Dit was een zogenaamde lomschool voor kinderen die moeilijk konden leren. Elke eerste maandag van de maand luisterde ik om twaalf uur met volle aandacht naar de sirenes van het luchtalarm. Ik staarde ook vaak naar de straaljagers in de lucht, vooral naar de condenssporen die zij achterlieten, en ik fantaseerde over het prachtige beroep van straaljagerpiloot. Zo’n vliegtuig was de hoogste en snelste manier voor een mens om zich te verplaatsen. Als ik een dier mocht zijn, zou ik kiezen voor een Condor uit de Andes, de stoerste, grootste en machtigste vogel in de lucht.

De school lag bij het Martin Luther Kingpark, zo groot als twee voetbalvelden, waar de schoolkinderen elke dag voetbalden. Op het hoekje van het gras, naast het wandelpad, stond het groen geverfde waterkraantje waar we ’s zomers om de beurt continu aanhingen om onze dorst te lessen. Aan de overkant, iets verderop, lagen de vrijstaande miljoenenvilla’s van de Zuidelijke Wandelweg.

Ik leerde op deze school Robbie kennen, en al snel waren we onafscheidelijk. Onze band werd ongelooflijk hecht, we gingen voor elkaar door het vuur. Robbie was een goede, lieve jongen. Bijna elke dag na schooltijd waren we samen. Ik werd bij hem thuis kind aan huis, ik voelde me er altijd welkom.

Omgekeerd kwam hij mij vaak bezoeken in het kindertehuis. We deden en deelden alles samen. Als de een geld had, dan had de ander het ook. Robbie was een supertalent in karate, ongekend soepel en lenig. Hij deed moeiteloos een split en een spagaat en kon beide benen verticaal de lucht in schoppen. Hij gaf een krachtige zijwaartse trap, zijn been op schouderhoogte in de lucht vasthoudend. Daar schreeuwde hij bij als Bruce Lee, hét ultieme voorbeeld in die tijd. We bezochten alle karatefilms. Ik ging met hem mee naar karateles, bij de sportschool van Jon Bluming. Het was een goede basis voor mijn latere sport, want hier werd me duidelijk dat snelheid kracht is.

Robbies ouders gingen in de weekenden vaak naar hun boerderij in Schagen, en soms mocht ik mee. Het was daar altijd gezellig. Moeder Ria was in de grote woonkeuken vaak lekker aan het koken. Robbie had in de stal een gym gemaakt waar hij serieus trainde. Hij kon ook als de beste zwemmen, en hij leerde mij vissen.

In de vaart naast de boerderij lag Robbies rubberen speedboot en de kano van zijn vader. Het was een eenpersoonskano van superlicht materiaal. Rob en zijn vader vonden het een goed idee dat ik ging kanoën, dan zou Robbie achter mij aan komen in zijn rubberboot. Leuk, dacht ik nog. Ik propte mijn lange stelten in het gat, ging zitten, pakte de peddels vast en duwde me van de kant. En hup, daar sloeg ik om. Ik kon niets beginnen, want mijn benen zaten vast in de kano. Ik voelde blinde paniek. Woest spartelend met mijn armen wist ik na lange tijd weer boven te komen. Rob en zijn vader lagen krom van het lachen, maar ik was er meteen klaar mee en ging naar de boerderij om droge kleren aan te trekken.

Robs vader had een horecazaak op de Geldersekade, hotel-café De Herberg, met twee hoerenkasten ernaast waar overdag tante Sjaan en blonde Greetje hoereerden en ’s avonds en ’s nachts twee grote zwarte vrouwen. Hordes mannen stonden er af te pingelen om hun beurt te kopen. Toen ik iets ouder was, ging ik soms op vrijdagavond mee naar De Herberg, en hielp dan in de keuken of in de bediening. Het was een studentensoos, altijd druk en rokerig, waar iedereen elkaar kende. Robbies ouders maakten heerlijke verse soepen en serveerden malse biefstukken met warm stokbrood. Nog nooit heb ik zo lekker gegeten als toen. De studenten waren van die verschoten, schimmelige, langharige types met slobberig houthakkershemd, wijde broek en Jezus-sandalen. Ze zaten continu shagjes te draaien en te roken.

Er zat ook een zeer onverzorgd, bleek ventje tussen met vet, plakkerig, halflang haar en altijd een oud leren jackie aan. Hij was half kunstenaar, half muzikant. Als-ie dronken was, dan werd ie zwaar vervelend. Toen het weer eens zover was, vroegen ze hem of hij niet zo wild en druk wilde doen. Dat had geen effect. Dus toen hij stokbrood met biefstuk bestelde, keken Robbie en ik elkaar aan: die gaan we een kunstje flikken. Robbies vader was er deze avond niet, we moesten de bestelling zelf maken. We deden boter in de pan voor de biefstuk, zout, peper… en nog wat andere dingen. Spuug misschien, of urine, of misschien had ik de bieflap aan twee kanten onder mijn schoenzool geklapt, ik weet het niet precies meer, maar goor was het wel. Nog wat worcestersaus erbij, tomatenketchup, azijn, knoflook… en bakken die lap. Even later serveerden we met z’n tweeën trots het resultaat. Man, man, wat heeft hij gesmuld, zalig was het. Hij loofde de kok om zijn voortreffelijke kookkunst.

Heel veel jaren later las ik dat deze vreemde snuiter van een hoteldak naar beneden was gesprongen. Ja, het leven is een aaneenschakeling van afscheid nemen.

2. Onteigeningen

Als je als kind nooit beslissingen mag nemen, dan kun je er zeker van zijn dat je eerste besluiten niet je beste zijn. De wetenschap dat velen het beter hebben dan jij, geeft je bovendien het idee dat jij dan maar moet nemen wat je kan. Met die instelling begon ik het verkeerde pad te besnuffelen. Vlak bij de Pieter Hooglandschool was een groentewinkel waar ik weleens snoep kocht. Het duurde altijd vrij lang voordat vanuit het achterhuis iemand naar de winkel kwam om de klanten te helpen. Ik kwam tot de conclusie dat ze te veel geld hadden, en ik had helemaal niets. Na een paar keer lang op de bediening te hebben gewacht, liep ik brutaalweg naar de kassa achter de toonbank, trok de la open en griste het geld eruit. De la ging tot mijn schrik met een harde ping open, maar er gebeurde niets.

De keren erna werd ik steeds vrijmoediger en handiger. Ik wist het ping-geluid te dempen door de onderkant van de la tegen te houden. Op zekere dag stond ik weer lang te wachten en riep: ‘Is daar iemand?’ Er kwam geen reactie, waarop ik naar de kassa liep en deze weer zachtjes begon te openen. Plotseling werd ik van alle kanten aangevallen. Ze hadden inmiddels zelf ook geconcludeerd dat er iemand in de geldla zat te graaien en hadden me in de val gelokt. De groenteboer en zijn vrouw, opa, oma, zoon, allemaal sprongen ze boven op me, ik kon geen kant op. Daar lag ik. Ik kreeg een paar kletsende meppen, klappen en trappen. ‘Bel de politie, bel de politie!’ hoorde ik iemand roepen.