Van Mart Smeets zijn eerder verschenen:

Rugnummers en ingevette benen

Stoempen, snot en sterven

Net echte mensen

Kopmannen en waterdragers

Het Dream Team

Behoorlijk getikt

Door naar de volgende ronde

Stukken beter

Overleven

Hoezo bezeten?

Opgeruimd

De kopgroep

Veelbesproken

Een lange ontsnapping

Een brok in de keel

Ik was nooit in Nagano

Murfreesboro Blues

Prikkels

Oranje boven!

Netwerk

Kriebels

Dertig

Bruisend

100 mannen

Sterren

Spelen

Zomeravondvertellingen

Op koers

In Amerika

De Tour van ’80

Retro

Geel

Wereldtour

Helder

Vuur

Sportzomerdagboek

Het laatste geel

Passie

De afrekening

Top

De Lance-factor

Prettig verslaafd

Rond de 40

Dagboek van een sportgek

Gepakt

Niets is wat het lijkt

Commentator

Thuis in de Tour

Verhaal halen

For the record

Aan de meet

Nostalgie

Mijn Amerika

Afzien

Het spel

De Tour van ’80 uitgebreide editie

Stille sport

O Canada

De meeste verhalen in dit boek zijn geschreven voor de zaterdagse column op de site van npo Radio 1. ‘Oekie’ is op 29 maart 2021 gepubliceerd in het Noordhollands Dagblad en ‘Hoekse en kabeljauwse twisten’ stond op 18 oktober 2021 in diezelfde krant. ‘Een nieuwe lente is nog geen nieuw geluid’ is op 12 februari 2021 gepubliceerd op de website van wielertijdschrift De Muur, en ‘De Blues van een koning’ stond in maart 2021 in NLCOACH.

© Mart Smeets 2021

Alle rechten voorbehouden

Omslagfoto: © Stephan Vanfleteren

Omslagontwerp en typografie: Studio Mulder van Meurs

nur 489 sportverhalen

isbn 9789462972209

www.uitgeverijdekring.nl/doorstart

www.martsmeets.nl

Inleiding: de nieuwe sportwereld

In 2020 werd ‘sport’ wereldwijd weggestopt als een totale ondergeschikte bijzaak in het leven. Dat was terecht. Er was een pandemie, een begrip waar we de achtergrond niet van kenden maar dat helaas een normaal woord in ons spraakgebruik werd.

We bleken uiterst kwetsbaar, alles werd anders, we keken vol afschuw toe hoe, over de hele wereld, mensen doodgingen aan een ziekte die we ook niet kenden. Ons leven kwam bijna tot een volledige stilstand, leven werd overleven en vol onbegrip gingen we verder. We werden opstandig, protesteerden, beledigden, zonnen op wraak… want ons zo mieters mooie leventje werd ons door alle maatregelen ontnomen. Niet meer naar school of universiteit, thuiswerken, wachten op injecties, geen filmpje pakken of lekker uit eten gaan, twijfelende politici die ons voorgingen in een wandeling door de mist en in de hectiek van het bestaan van 2020 was er ineens ook geen plaats meer voor georganiseerde- en competitiesport.

Sporttassen bleven, onuitgepakt, in een hoekje van de gang staan, we konden niet meer naar trainen. Iemand bedacht ineens dat het profvoetbal wel, maar het hockey niet mocht doorgaan. Nog idioter was de politica die besloot dat mannen wel mochten voetballen en vrouwen niet. Die zo spreekwoordelijke mispeer van Den Haag werd na een dag bliksemsnel gecorrigeerd. Wijsheid blijkt daar in het vakje gevonden voorwerpen te liggen.

Sport kwam in een vreemde slow motion van haar eigen bestaan uit. Grote wedstrijden werden uitgesteld of direct afgeblazen, in Duitsland vond men het spelen van voetbalwedstrijden voor angstig lege tribunes uit; een werkelijke no-go, zelfs voor mensen die zeggen voetbalfan te zijn.

In Amerika probeerde de nba het met een peperdure ‘bubble’ waar zeker niet het allerbeste basketbal gespeeld werd en waar ook het publiek node gemist werd en de televisiekijkcijfers teruggleden naar opmerkelijke laagten.

Elders zocht men naar wringende oplossingen om de mens toch maar in beweging te houden. Veel sportschool-activiteiten verplaatsten zich naar een grasveldje in het park, sommige groepslessen gingen online. Tribunes bleven eerst leeg en liepen, door de maanden heen, een pietsie voller, maar de sfeer bij de wedstrijden ontbrak totaal, waardoor sport op televisie bekijken ook geen pretje was.

De Olympische Spelen van Tokio 2020 werden met een jaar uitgesteld, lente-wielerwedstrijden werden naar de vroege herfst overgeheveld, nergens mocht centraal getraind worden, we leefden met angst, er kwamen vaccinaties aan waaraan getwijfeld werd, over de wereld stierven miljoenen mensen aan die merkwaardige ziekte die we leerden kennen als corona en waar al snel de meer wetenschappelijke en internationale term bij kwam: Covid-19.

Totdat er, de hemel zij geprezen, vaccinaties kwamen. Te onzent te laat, eerst chaotisch, later fraai gestroomlijnd in een wereld waar niemand de weg naar de finish wist te vinden.

Sport in die dagen?

Bijzaak.

Maar toch werd er weer gespeeld. De edele voetbalsport hier te lande kreeg een merkwaardige voorkeursbehandeling, maar dat bleek overal te gebeuren; voetbal werd opium voor het wereldpubliek. Er werd gestreefd naar vollere stadions en in de slipstream van het opwaarderen van wedstrijden en competities kwamen toch ook de Olympische Spelen weer in beeld.

Langzaamaan begonnen we weer te trainen en ja, we moesten constateren dat een jaartje Covid-19 een hoop mensen, en ook opmerkelijk veel jonge mensen, had doen besluiten maar niet meer naar de handbalclub of de zwemvereniging te gaan. Een verliespost voor de georganiseerde sport dus.

Grote sporten in Amerika worstelden met weer andere problemen: in staten waar Republikeinen het voor het zeggen hadden, werden American footballstadions weer volgeladen met zingende, schreeuwende en hossende supporters, daar waar Democraten regeerden, beperkte men de stadionbezetting tot een kwart of de helft. Het bewijs van politieke chaos, het bewijs van willekeur, het bewijs van het feit dat we allen zoekend waren.

In 2020 was er in New York bij de US Open tennis gespeeld in een macabere sfeer van doodstille, zwijgende tribunes. De mooiste passeerslagen en stopvolleys werden in diepe stilte geslagen of neergelegd. Het was een sportieve farce.

Dat zou geen tweede maal gebeuren, zei men, en dat gebeurde ook niet.

Ineens, als waren het koeien die na een lange koude winter in de lente vrijgelaten werden in een sappige weide, werd ook de sport weer losgelaten. We mochten weer trainen in een zaal, er werden weer juniorenwedstrijdjes georganiseerd, diverse competities gingen van start, topsport vond weer haar eigen publiek terug… maar dat alles ging maar langzaam en was regiogebonden en vond gedecentraliseerd plaats. Terwijl je naar een voetbalwedstrijd uit Engeland naar brullende menigten keek, staarden bij het voetbal uit Portugal de lege tribunes je angstig aan. Waar in België de Ronde van Vlaanderen in al haar grootheid doorging op de bekende, gulle Vlaamse wijze, werd honderd kilometer verderop de Amstel Gold Race over een gesloten circuit geleid, waar toeschouwers geweerd werden.

Bij het American football mochten er in Alabama bijna 100.000 toeschouwers naar een wedstrijd komen kijken, terwijl het er in Los Angeles nog geen 15.000 waren. Plaatselijke en ‘state-regels’ dus; mensenwerk. Verwarring alom. Covid-19 was dan weliswaar ietwat teruggedrongen door de vele honderden miljoenen vaccinaties, maar de pandemie bestond nog steeds. En wat snakte de totale wereldbevolking naar vrijheid, kroegbezoek, het afschaffen van strenge regels, men wilde weer in een vliegtuig naar een vakantiebestemming, men wilde naar het toneel, naar een concert, men wilde Tour de France-renners vanaf de kant van de weg zien, men wilde toptennis in volle stadions aanschouwen…

Tokio 2021 ging door, ondanks de vette vraagtekens en de behoorlijke protesten in Japan, en slaagde nog ook. Het was nog even een beproeving met rare regels en gekwetste ego’s, maar het viel eerlijk gezegd mee; dat gebrek aan publiek op de tribunes woog toch niet zo zwaar als we allen gedacht hadden. En ja, Nederland hoorde bij de toplanden van de olympische sportwereld… het grote aantal binnengehaalde medailles werkte bijna als een vaccinatie-booster. We telden mee.

De sportwereld was dus weliswaar in verwarring, maar richtte zich langzaam en voorzichtig op. En gelukkig maar. Sport bleek eens te meer een zeer belangrijke rol in ons leven te spelen, en bepaald niet alleen hier. De sportende mens pakte de sporttas uit de gang weer op, de passieve recreant klom de tribunes weer op, het nieuwe normaal zat eraan te komen en leek wel een beetje op het oude.

Lockdowns werden opgezegd, we verkochten al onze nog niet gebruikte mondkapjes aan een ontzettend dom cda-jongetje dat zich Sywert noemde, Marianne Vos had de tegenwoordigheid van geest, staande op een overwinnaarspodium, haar mondkapje af te doen bij het aanhoren van het winnende volkslied en juist dat moment pik ik er hier uit: dat was het moment dat we nodig hadden, dat was een teken van een nieuw normaal. Waar we ooit geleerd hadden het hoofddeksel bij het aanhoren van een volkslied af te nemen, gaf een intelligente wielrenster ons een nieuwe richting aan.

En ja, het ontspoorde uiteraard ook en vooral binnen de voetbalwereld. Herinnert u zich de beelden nog van nec-Vitesse? Om je kapot te schamen eigenlijk; maar we sloegen juist schaamteloos en rücksichtslos alles in elkaar dat we tegenkwamen; we moesten immers onze agressie, opgebouwd in die coronamaanden, kwijt en dus vernielden we elkaar, gooiden urine en bier over de hoofden van voetballers en maakten van een sportwedstrijd een farce.

Menswetenschappers riepen meteen ‘Komt door corona’ en ik dacht: komt door een gebrek aan opvoeding en bijsturing.

De sport zoog het nieuwe leven en de frisse lucht op als ware het een nieuw, onvindbaar dopingmiddel binnen een wielerpeloton. Het werkte. Ajax voetbalde goddelijk, Sven Kramer ging proberen zijn rug heel te houden, Jos Verstappen was grandioos goed, en wie had er ooit van de Britse tennisster Emma Raducanu gehoord of van haar opponente, de Canadese Leylah Fernandez?

Die twee meiden zorgden voor weer een ander nieuw normaal, zoals in New York bleek. De jonge vrouwen werden bij de US Open financieel even goed beloond als de mannen. Een paar weken later bleek waarom Europa het ‘oude continent’ wordt genoemd. De wielrensters die Parijs-Roubaix uitreden, kregen een schijntje van wat de mannen een dag later ontvingen.

Toch. Sport kende een doorstart. Met horten en stoten, nergens perfect uitgevoerd, maar we bewogen weer. Ergens in ons achterhoofd wisten we wel dat Covid-19 nog steeds niet weg was en op de loer bleef liggen om ons misschien opeens weer hard te overvallen, maar we vonden onze eigen vrijheid het allerbelangrijkste en binnen die vrijheid het kunnen sporten of kijken naar sport stond daar pal onder.

Maar ook gold: wie dan leeft, die dan zorgt. We vonden een nieuwe, mondiale sport uit: het aan je laars lappen van regels. De nonchalance waarmee gehandeld en uitgevoerd werd was groot en slordig.

Later, heel veel later, zullen wetenschappers daar wel een verklaring voor vinden.

Haarlem, 3 november 2021

Mart Smeets

Over coaches en coaches

Ex-turnster Stasja Köhler (nu 41 jaar jong) kijkt in Trouw terug op haar turnjeugd, en dan vooral op de volkomen idiote acties van turntrainer Gerrit Beltman (en hoogstwaarschijnlijk van nog een paar van zijn collega’s) en ook op wat de huidige directeur van de turnbond kngu, Marieke van der Plas, allemaal wel of niet gedaan had: wegkijken en doen of er niets aan de hand was en is, of in ieder geval die schijn wekken.

Het is een prachtig geschreven stuk van Esther Scholten dat de goede verstaander tot tranen brengt. Je zal, als 13-jarig sportmeisje, maar aan je haren over de grond getrokken worden door een halve zool met een grote bek. Die man zal maar tegen je zeggen: ‘Ordinaire slet, wil je je soms laten platneuken’ als je een streepje mascara boven je ogen hebt. Je zal maar moeten aanhoren van diezelfde trainer dat ‘de beste ouders dode ouders zijn’.

Maar dat gebeurde, en dat verdween in die o zo fijnzinnige turnwereld gewoon in de prullenmand. Zelfs het boek dat Köhler er zeven jaar geleden samen met turnster Simone Heitinga over schreef, De onvrije oefening, werd door de bobo’s hautain weggeschoven: wat dachten al die turnmeisjes wel, ze mochten blij zijn een echte turnopleiding te krijgen zoals ook de wereldtoppers kregen, met tucht, vernedering, afblaffen, intimideren…

Griezels van het soort Beltman zou je langdurig moeten opsluiten, weg van de (sport)maatschappij. Ik besef dat ik nu over de rode lijn stap, omdat ik me niet met strafmaat of wat dan ook moet bemoeien; daar zijn rechters voor. Maar dan moeten die turntrainers van jaren her tot en met tegenwoordig wel voor die rechters komen na hun faux pas.

Bij de turnbond staat een grote prullenmand en heerst een politiek van verzwijgen, vergeten, liegen en doorgaan. Ook al heeft goed journalistiek werk van velen dit jaar niets anders opgeleverd dan overtuigend bewijs dat al die griezels te ver gingen in hun bespottelijke gedachten hoe je met kinderen topsport moet plegen, er gebeurde relatief weinig.

Collega’s Marco Knippen van Haarlems Dagblad en Fabian van der Poll van NRC Handelsblad hebben in 2020 al in diverse uitstekende artikelen over de warboel binnen het gymnastiekverbond geschreven en duidelijk gemaakt, dat ‘de norm’ bij sommige turntrainers naar hoogten steeg die wij gewone mensen en sportvolgers voor onmogelijk houden. Esther Scholten laat in de donkerste week van het jaar nog eens zien wat een klein meisje te verduren kreeg bij die bullebak van een turntrainer.

Lezing maakt je boos, triest en je handen jeuken om… Nee, niet doen, zeg ik tegen mezelf; meng je niet in schuld en boete, laat verstandige mensen daarover oordelen, maar stel die ‘norm’ van al die turntrainers wel aan de kaak. Vanuit de bond zal je (nog) geen woord horen; Huize de Gulden Doofpot staat immers nog fier overeind.

Ik ben benieuwd wat zo’n sportbestuurder als mevrouw Marieke van der Plas voelt als ze in Trouw het verhaal van Esther Scholten leest. Voelt ze schaamte, of spijt dat ze niet eerder heeft opgetreden? Lacht ze het weg? Draait ze zich om? Maakt ze het bespreekbaar op een volgende vergadering van turnmensen? Urgentie wellicht?

Geen idee.

Ergens in 2020 zag ik haar bij Op1 niet zo heel sterk optreden en die herinnering blijft. Het was Sander Schimmelpenninck die toen de zeer rake vraag stelde: ‘Is dit de norm?’ Omdat er nog een ander onderwerp aan tafel behandeld moest worden, werd het turnonderwerp helaas wreed afgekapt; een grote gemiste kans.

Trainen en coachen van topsporters blijkt een moeilijk vak te zijn.

Dat gold ook voor Bill Sheridan, de Amerikaanse basketbalcoach die in de jaren zeventig van de vorige eeuw een aantal jaren zeer succesrijk was met de nationale mannenploeg en een aantal clubteams. Sheridan overleed afgelopen Kerst op 78-jarige leeftijd. Hij was op, zoals het dan heet.

Hij ging destijds op zijn manier met de toppers om; behandelde ze als gelijken en gaf ze het woord als ze dat wilden. Hij gooide de traditionele verhouding coach-sporter overboord, vanaf de eerste interland Denemarken-Nederland in 1973 die hij meemaakte.

Toegegeven: Sheridan was een koppige man, opgeleid bij de Marines in de usa, afgestudeerd op Fordham in New York en bij toeval terechtgekomen in Nederland.

Onderling begrip, openstaan voor sommige zaken die in die dagen ‘vreemd’ waren in de topsport (als een van zijn spelers flink was gaan zuipen na een wedstrijd, zei hij daar alleen maar over ‘Ik hoop dat je plezier hebt gehad en dat de hoofdpijn meevalt.’) en vooral het kweken van een zekere kameraadschap binnen de nationale ploeg, dat waren zijn sterke kanten.

Hij trof in Nederland een gulden generatie (Akerboom, Woudstra, Dekker, Ombre, Van Vliet, Pluim, Van Helfteren, Sikking, Kip, Harrewijn, Sideris, Gorter) en haalde ‘bijna’ de Olympische Spelen van 1976 in Montréal.

In de allerlaatste wedstrijd van het moordend zware kwalificatietoernooi van Hamilton, Ontario, werd de nog met negen ‘hele’ spelers opererende Oranjeploeg verslagen door Tsjechoslowakije, na eerder grootmachten Spanje en Brazilië verslagen te hebben.

Hoe Sheridan dat deed? Had hij een norm? Ja, en die norm heette vertrouwen hebben in elkaar, trainen, lachen, lol maken, nog harder trainen en wedstrijden gaan winnen. Je moest geestelijk en lichamelijk in evenwicht zijn, daar ging het om.

In Hamilton moesten er negen wedstrijden in twaalf dagen gespeeld worden; een nauwelijks vol te houden exercitie waar nog nooit een Nederlands team aan toe was gekomen.

In het midden van die reeks, voor een ochtendtraining, liet Sheridan de teambus naar een ijstent bij een grote mall rijden, nodigde zijn spelers uit op het terras van Baskin Robbins 31 Flavours en liet zijn spelers lekker ijs eten, waarmee de ochtendsessie afgesloten werd; de spelers konden weer gaan rusten, er werd geen bal aangeraakt en niet gesprint of geschoten. Vervolgens werd Brazilië, een zekere olympische klant, uit het toernooi gespeeld, hetgeen in de basketbalwereld een sensatie betekende.

En hoe die selectie eerder op het vliegveld van Frankfurt vergaderde over met wie er gespeeld ging worden? Er was nog één speler die Sheridan graag in zijn ploeg wilde opnemen: nieuwkomer Dan Cramer, een Nederlandse Amerikaan met een geweldig afstandsschot. Cramer had geen enkele training meegemaakt en Sheridan vroeg aan de twaalf spelers die de ploeg nu vormden of ze het eerlijk vonden Cramer alsnog uit te nodigen voor de laatste weken training en dan te kijken of hij in de ploeg paste.

Zonder stemverheffing, zonder welles-nietes werd onderling besloten Cramer niet te vragen: de reis werd afgemaakt door de mannen die er samen aan begonnen waren en die nu van een toernooi in Bulgarije naar een trainingsstage op IJsland reisden. Sheridan zei de beslissing van zijn spelers te begrijpen en te respecteren en ernaar te handelen. Slechts eenmaal nog zei hij, in mijn bijzijn, dat Montréal waarschijnlijk wel gehaald zou zijn met Cramer in de ploeg. Hij kwam er nooit meer op terug, anders dan: ‘Als je openheid verlangt en de spelers zich vrij kunnen uitspreken, moet je verdergaan volgens dat principe. Natuurlijk wisten ze allemaal wie er dan af zou vallen. Dat deden ze die jongen niet aan; een juist principe en kenmerkend voor de ploeggeest van toen.’

Hoe ik dat nog allemaal weet? Omdat ik na drie flinke blessures binnen de Nederlandse ploeg daar in Canada ‘moest invallen’ als oud-speler en oud-international om een even aantal mannen op training te hebben. Journalist (nos radio en de Volkskrant) en trainingsspeler in één mens; het werd mijn beste ervaring op een basketbalveld ooit. Ja, ik was in die dagen nog redelijk in vorm gebleven, maar heb in Canada afgezien als een beer. Ik hield er zelfs een olympisch diploma aan over, speciaal aangevraagd door de spelers en de coach. Van Hamilton reisde ik overigens direct door naar de Tour de France, een geheel andere wereld met geheel andere mores.

Sheridan mag dan soms een vreemde snuiter zijn geweest met zijn ‘aanpak’, hij was wel een eerlijke man van zijn woord. Hij beschouwde zijn spelers als mensen en niet als voorwerpen.

Vijfringen injecties

Natuurlijk klonk het even redelijk: eventueel aankomende olympische sporters zouden voorrang moeten hebben bij het vaccineren tegen corona.

Sporthaters zullen vast heftig ‘nee’ geroepen hebben. Ik niet, maar ik twijfelde wel. Driehonderd sportmensen die voorrang hebben op driehonderd zorgmedewerkers of medisch personeel?

Is dat verdedigbaar?

Een olympisch sporter moet, als we ervan uitgaan dat er in Tokio over zeven maanden op hoog niveau gesport gaat worden, nu in een flow van topsport komen of al zijn.

Een topsporter moet van een strenge agenda uitgaan die nu al vaststaat: trainingen, wedstrijden, toernooien, trainingskampen, reizen, rustperiodes. Allemaal vaststaande momenten op weg naar Tokio.

Het is de tweede week van januari. Ik neem een simpel voorbeeld: de Nederlandse honkbalploeg moet zich nog kwalificeren voor de Spelen. Het is moeilijk om nu te focussen op wat je de volgende maanden gaat doen als je leeft in een wereld die letterlijk op slot zit en wanneer het nog een levensgroot vraagteken is of je gaat spelen. Dat vraagteken werd een uitroepteken toen het Pre Olympisch Toernooi verplaatst, verschoven, weer verplaatst en weer gereset werd en al die tijd al die sportlieden maar moesten wachten. Waar zouden ze gaan spelen, wanneer, tegen wie?

Taiwan was het oorspronkelijke idee, met zes of acht ploegen, en later werd er over Florida gesproken en het werd ten slotte een voorstad van Mexico City met slechts drie teams die de pandemie-storm wilden doorstaan. Oranje ging er spelen en haalde Tokio niet.

Ander voorbeeld: Dafne Schippers weet dat ze in Tokio mag lopen. Maar waar kan ze uitkomen in pré-olympische wedstrijden? Waar kan ze goed trainen, anders dan op Papendal? Hoelang moet ze zichzelf ophokken?

En hoe vergaat het de Oranje-hockeyers? Wanneer krijgen die jongens en meisjes een prikje? Met voorrang of niet? Half mei? Nog later. Gezonde, jonge mensen nietwaar?

Onder wiens auspiciën worden die prikjes gegeven? In eerste instantie dacht ik dat noc*nsf het voortouw zou moeten nemen. ‘Moet dat niet het ioc zijn?’ werd bij mij thuis opgemerkt. Mee eens. Als de Olympische Spelen inderdaad zoeken naar gelijke speelvelden, gelijke kansen en gelijke wetten voor alle deelnemers, dan zou het ioc moeten en kunnen optreden.

15000 onder ioc-vlag uitgegeven prikjes, Spelen en Paralympics samen. Dan maakt het ioc duidelijk dat ze alle sporters gelijk behandelen en dat tussen de deelnemende landen geen scheve verhoudingen zullen ontstaan omdat er in veel van die landen geen vaccinaties voorradig zijn.

Maar tot slot… de Japanse bevolking richt zich thans massaal tegen doorgang van de Spelen. In Azië zijn weer grote brandhaarden van corona. De rest van de wereld bibbert en het wordt stil en niet alleen in de rouwkamers.

Kan het ioc nog lang volhouden dat in dit wrede mondiale decor de Spelen moeten doorgaan? Tegen alle kosten en tegen al onze bedenkingen in? Iets zegt me: het wordt een moeilijke weg en, als ze doorgaan, worden het heel stille Spelen.

Ik denk dat het een uiterst spannende tijd wordt waarin we te maken hebben met de harde realiteit, en waarin sentimenten en nationalistische gevoelens (hoeveel medailles gaan ‘we’ straks winnen) helemaal niet tellen. Wie heeft een acceptabel handboek Topsport gedurende een pandemie geschreven en welke halve zolen gaan daar dan weer tegen lopen protesteren?

De wissel

Nee, niet die van Sven Kramer, hoewel die wissel ons Nederlanders in het collectieve geheugen is gebrand en er moeilijk ooit nog uit zal gaan.

Nee, de wissel van Klaas-Jan Huntelaar dus.

Kijk, in een teamsport als basketbal is het een gegeven dat de coach van een ploeg die een grote voorsprong of achterstand heeft op zo’n vijf minuten voor het einde van de wedstrijd in sneltreinvaart gaat wisselen. Noem het publiekswissels voor de winnaars en strafwissels voor de verliezers. Bijna altijd zijn die laatste minuten die gespeeld worden met jongens die over het algemeen koud van de bank komen niet om aan te zien. Verwerpelijk zelfs.

Afgelopen week, tegen de FC Twente, kreeg Ajax-coach Ten Hag een ingeving. De officiële speelklok stond op 87 minuten, Ajax stond met 0-1 achter en ja hoor, daar kwam veteraan Klaas-Jan Huntelaar uit het trainingspak. Het zwalkende Ajax stond op het punt (weer) puntverlies te lijden totdat de trouwe Klaas-Jan er binnen een paar minuten twee goals inschopte en zo zijn ploeg de winst bezorgde. Hij stond op de goede plaats, hij wist wat hij moest doen, hij had maar heel weinig tijd en ruimte nodig om te tonen hoe belangrijk een ‘wissel’ in de sport kan zijn.

De vraag was wel: was die actie van Ten Hag een ‘bewustje’ en doorzag de technisch leider de complete ineenstorting van de Twente-achterhoede en steunde hij op de voetbalintelligentie van Klaas-Jan en zijn eigen inzicht? Of was het een vet mazzeltje of… een oneervolle geste tegenover een eervolle speler?

Iedereen heeft weleens echt mazzel in ’t leven, zegt Ten Hag natuurlijk.

Maar dit? Ik twijfel en ben er niet echt uit. Het is goed mogelijk dat Ten Hag dit een doordachte daad zal noemen tot de dag dat hij zijn laatste adem uitblaast. Maar voor mij had deze wissel alles weg van een rommelig idee in het hoofd van de coach, en anders niet. Ik vind het altijd van warhoofdigheid getuigen als trainers hun spelers vlak voor het einde van een wedstrijd wisselen.

Waarom ik Klaas-Jan voor altijd en eeuwig de hand boven het hoofd zal houden en een stille fan van hem ben?

Ik ga terug naar een scene in een hotelbar in Nice, 26 juli 2017. Ajax speelde er die dag een oefenwedstrijd en bij toeval was ik in de buurt om mijn zoon Tjerk ‘dag te zeggen’, die destijds bij Ajax werkte als regelaar voor het eerste team (sommigen noemden die positie ‘manager’).

De Ajax-spelers slenterden lui, verveeld en half moe door de ruimte. Toen kwam Klaas-Jan langs, hield in, trad nader en gaf mijn vrouw en mij een hand en stelde zich voor. ‘Leuk dat jullie even komen kijken hoe het met Tjerk gaat,’ zei hij. Hij meende dat, tenminste zo klonk het.

We spraken kort en hij liep verder.

Dat zijn momenten die je lang moet koesteren. Normaal menselijk gedrag.

Waar Klaas-Jan gaat spelen nu hij aangegeven heeft Ajax wellicht te gaan verlaten… het maakt mij niets uit. Hij is oké. De Graafschap mag en Schalke ’04 kan ook. Het is zijn keuze. Ik denk niet dat hij in Amsterdam blijft. Dat zegt mijn gevoel, meer niet.

The noble art of soccer…

Kinderarts en omt-lid Károly Illy, ergens aan een babbeltafel, vond het onbegrijpelijk dat de basisscholen dicht bleven. Wij thuis vonden dat ook.

Hij vond het ook gek dat er ‘doorgevoetbald’ werd. De in dezelfde studio aanwezige Jack van Gelder pareerde juist en beschaafd: voetbal zorgde juist in deze weken dat we op een of andere manier ‘vertier’ kregen in onze wereld, die langzaam tot stilstand is gekomen. Illy haalde in de late rebound zijn keuteltje terug.

Wees blij, dacht ik al een maand of wat geleden, dat er nog gevoetbald wordt, ook al is de uitoefening zeer matig. Wees blij dat je op een doordeweekse avond naar FC Utrecht, Emmen en Willem II kan kijken op espn. Het is niet om aan te zien, maar daar gaat het nu niet om.

Bij het ophokken van de gehele bevolking moet je datzelfde volk ook iets geven als compensatie, nietwaar? Of de bepaald niet als sportkenner bekendstaande M. Rutte te Den Haag datzelfde dacht toen de profcompetitie voetbal van de regering door mocht gaan (eerst de mannen en een dag later pas de vrouwen) weet ik niet, maar voor velen is dat besluit een zegen, zeker nu het allemaal op tv uitgezonden wordt. Kijk naar de kijkcijfers en je weet genoeg.

Voetbal scoort en als René van der Gijp in het bekende decor van Veronica Inside een voetballer typeert met de simpele bewoordingen: ‘Die kan er toch geen kut van,’ dan is dat helder en kenmerkend voor de sfeer aan tafel en zeer hoogstwaarschijnlijk ook waar.

Die voetbalpraatshow, die door kuisheidsridders (en sinds kort ook door Lilianne Ploumen) lichtelijk verafschuwd wordt, komt vaak met kundige en rake analyses en vooral duidelijke stellingnames.

Eens in de zoveel tijd luister ik ook heel graag naar oud-speler Willem Kieft die, uitgeweken naar graziger weiden, over een zichzelf overschattende voetballer van psv kan zeggen: ‘Maar zo goed is hij toch ook weer niet,’ waarna een zachte, typische, licht-vileine Kieft-lach verschijnt ter onderstreping van zijn woorden. Door Kieft bekritiseerd te worden, komt niet zo hard aan voor de betrokkenen. Maar als je de woorden weegt… dat is iemand met een watje doodgooien.

En ja, ik ben het heel vaak eens met Johan Derksen, ook als hij, uit de losse pols, in eenvoudige en soms platte en vulgaire taal trainers, scheidsrechters, collega’s, spelers, coaches, bestuursleden en andere bobo’s onder de mat veegt. Maar als hij ex-honkballers, ex-tennissers, ex-volleybaltrainers en ex-hockeyers die een plaatsje zoeken in de voetbalwereld, tot onder de knieën afzaagt en ze bespottelijk maakt, vergeet hij m.i. te onderzoeken wat die ‘andere’ sporters in hun mars hebben voor de voetbalwereld. Ze nemen vaak een zekere vorm van intelligentie, opleiding en beschaving mee. Of dat werkt in de platte voetbalwereld is overigens een vraag waar ik geen antwoord op heb. Om nou te zeggen dat die ‘andere’ sporters te beschaafd of te goed geschoold zijn voor de archaïsche voetbalwereld, is me ook zo wat.

Een sport die zeker in Europa bijna als enige zijn competitie mag voortzetten (ook al is het zonder publiek) mag het opperwezen op de blote knieën danken. Je mag dus ook wel een beetje kwaliteit van die voetballers verwachten, maar daar schort het opvallend genoeg ineens aan. Ik heb mezelf getest en heb een aantal wedstrijden achter elkaar bekeken. Gewoon lukraak: uit Engeland, zelfs Duitsland, de Nederlandse eredivisie, soms zelfs de Keuken Kampioen-divisie.

Hemelse goedheid, wat werd er vaak matig gespeeld. Of zoals het medium Van der Gijp twee weken geleden lachend opmerkte: ‘Het is toch niet zo heel moeilijk om de bal naar iemand in hetzelfde shirtje te schoppen?’

Nou, dat blijkt het vaak wel te zijn.

Na Ajax-psv (2-2) vroeg ik aan kenner Marco van Basten of ik naar goed voetbal had gekeken. Hij zei volmondig ‘Ja’ en knikte als ondersteuning. Dan neem ik aan dat het zo was.

Ik zag ook een deel van de wedstrijd tussen Ajax en AZ (voor de beker) en verbaasde me erover dat zoveel passes niet aankwamen (mede door de wind, moest ik begrijpen) terwijl deze spelers toch goed getraind zijn, bij de Nederlandse top horen en in ieder geval als jonge, uitstekend betaalde vedetten door het leven gaan.

De gevierde doelman van de Alkmaarders, ook een Oranjeklant bleek me, trapte zonder blozen de bal gewoon meters over de zijlijn, terwijl hij toch waarschijnlijk een medespeler trachtte te bereiken. Niemand keek ervan op.